pāramparikam
śrī-nārāyaṇa uvāca
vāgdevatāyāḥ stavanaṃ śrūyatāṃ sarvakāmadam .
mahāmuniryājñavalkyo yena tuṣṭāva tāṃ purā ..
||1||guruśāpācca sa munirhatavidyo babhūva ha .
tadā jagāma duḥkhārto ravisthānaṃ ca puṇyadam ..
||2||samprāpya tapasā sūryaṃ koṇārke dṛṣṭigocare .
tuṣṭāva sūryaṃ śokena ruroda sa punaḥ punaḥ ..
||3||sūryastaṃ pāṭhayāmāsa vedavedāṅgamīśvaraḥ .
uvāca stuhi vāgdevīṃ bhaktyā ca smṛtihetave ..
||4||tamityuktvā dīnanātho hyantardhānaṃ jagāma saḥ .
muniḥ snātvā ca tuṣṭāva bhaktinamrātmakandharaḥ ..
||5||yājñavalkya uvāca
kṛpāṃ kuru jaganmātarmāmevaṃ hatatejasam .
guruśāpāt smṛtibhraṣṭaṃ vidyāhīnaṃ ca duḥkhitam ..
||6||jñānaṃ dehi smṛtiṃ dehi vidyāṃ vidyādhidevate .
pratiṣṭhāṃ kavitāṃ dehi śāktaṃ śiṣyaprabodhikām ..
||7||granthanirmitiśaktiṃ ca sacchiṣyaṃ supratiṣṭhitam .
pratibhāṃ satsabhāyāṃ ca vicārakṣamatāṃ śubhām ..
||8||luptāṃ sarvāṃ daivavaśānnavaṃ kuru punaḥ punaḥ .
yathā'ṅkuraṃ janayati bhagavān yogamāyayā ..
||9||brahmasvarūpā paramā jyotirūpā sanātanī .
sarvavidyādhidevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ ..
||10||yayā vinā jagat sarvaṃ śaśvajjīvanmṛtaṃ sadā .
jñānādhidevī yā tasyai sarasvatyai namo namaḥ ..
||11||yayā vinā jagat sarvaṃ mūkamunmattavat sadā .
vāgadhiṣṭhātṛdevī yā tasyai vāṇyai namo namaḥ ..
||12||himacandanakundendukumudāmbhojasannibhā .
varṇādhidevī yā tasyai cākṣarāyai namo namaḥ ..
||13||visargabindumātrāṇāṃ yadadhiṣṭhānameva ca .
itthaṃ tvaṃ gīyase sadbhirbhāratyai te namo namaḥ ..
||14||yayā vinā'tra saṅkhyākṛtsaṅkhyāṃ kartuṃ na śaknute .
kālasaṅkhyāsvarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ ..
||15||vyākhyāsvarūpā yā devī vyākhyādhiṣṭhātṛdevatā .
bhramasiddhāntarūpā yā tasyai devyai namo namaḥ ..
||16||smṛtiśaktirjñānaśaktirbuddhiśaktisvarūpiṇī .
pratibhā kalpanāśaktiryā ca tasyai namo namaḥ ..
||17||sanatkumāro brahmāṇaṃ jñānaṃ papraccha yatra vai .
babhūva jaḍavatso'pi siddhāntaṃ kartumakṣamaḥ ..
||18||tadā''jagāma bhagavānātmā śrīkṛṣṇa īśvaraḥ .
uvāca sa ca taṃ stauhi vāṇīmiti prajāpate ..
||19||sa ca tuṣṭāva tāṃ brahmā cā''jñayā paramātmanaḥ .
cakāra tatprasādena tadā siddhāntamuttamam ..
||20||yadāpyanantaṃ papraccha jñānamekaṃ vasundharā .
babhūva mūkavatso'pi siddhāntaṃ kartumakṣamaḥ ..
||21||tadā tvāṃ ca sa tuṣṭāva santrastaḥ kaśyapājñayā .
tataścakāra siddhāntaṃ nirmalaṃ bhramabhañjanam ..
||22||vyāsaḥ purāṇasūtraṃ samapṛcchadvālmikiṃ yadā .
maunībhūtaḥ sa sasmāra tvāmeva jagadambikām ..
||23||tadā cakāra siddhāntaṃ tvadvareṇa munīśvaraḥ .
sa prāpa nirmalaṃ jñānaṃ pramādadhvaṃsakāraṇam ..
||24||purāṇasūtraṃ śrutvā sa vyāsaḥ kṛṣṇakalodbhavaḥ .
tvāṃ siṣeve ca dadhyau taṃ śatavarṣaṃ ca puṣkare ..
||25||tadā tvatto varaṃ prāpya sa kavīndro babhūva ha .
tadā vedavibhāgaṃ ca purāṇāni cakāra ha ..
||26||yadā mahendre papraccha tattvajñānaṃ śivā śivam .
kṣaṇaṃ tvāmeva sañcintya tasyai jñānaṃ dadau vibhuḥ ..
||27||papraccha śabdaśāstraṃ ca mahendraśca bṛhaspatim .
divyaṃ varṣasahasraṃ ca sa tvāṃ dadhyau ca puṣkare ..
||28||tadā tvatto varaṃ prāpya divyaṃ varṣasahasrakam .
uvāca śabdaśāstraṃ ca tadarthaṃ ca sureśvaram ..
||29||adhyāpitāśca yaiḥ śiṣyā yairadhītaṃ munīśvaraiḥ .
te ca tvāṃ parisañcintya pravartante sureśvari ..
||30||tvaṃ saṃstutā pūjitā ca munīndramanumānavaiḥ .
daityendraiśca suraiścāpi brahmaviṣṇuśivādibhiḥ ..
||31||jaḍībhūtaḥ sahasrāsyaḥ pañcavaktraścaturmukhaḥ .
yāṃ stotuṃ kimahaṃ staumi tāmekāsyena mānavaḥ ..
||32||ityuktvā yājñavalkyaśca bhaktinamrātmakandharaḥ .
praṇanāma nirāhāro ruroda ca muhurmuhuḥ ..
||33||tadā jyotiḥ svarūpā sā tenā'dṛṣṭā'pyuvāca tam .
sukavīndro bhavetyuktvā vaikuṇṭhaṃ ca jagāma ha ..
||34||mahāmūrkhaśca durmedhā varṣamekaṃ ca yaḥ paṭhet .
sa paṇḍitaśca medhāvī sukaviśca bhaved dhruvam ..
||35||iti śrībrahmavaivartamahāpurāṇe prakṛtikhaṇḍe śrī-nārada-nārāyaṇa-saṃvāde śrī-yājñavalkyoktaṃ śrī-vāṇīstavanaṃ sampūrṇam