sa̱hasra̍śīrṣā̱ puru̍ṣaḥ | sa̱ha̱srā̱kṣaḥ sa̱hasra̍pāt |
sa bhūmi̍ṃ vi̱śvato̍ vṛ̱tvā | atya̍tiṣṭhaddaśāṅgu̱lam
||1||puru̍ṣa e̱vedagͫ sarvam̎ | yadbhū̱taṃ yacca̱ bhavyam̎ |
u̱tāmṛ̍ta̱tvasyeśā̍naḥ | yadanne̍nāti̱roha̍ti
||2||e̱tāvā̍nasya mahi̱mā | ato̱ jyāyāgͫ̄̍śca̱ pūru̍ṣaḥ |
pādo̎’sya̱ viśvā̍ bhū̱tāni̍ | tri̱pāda̍syā̱mṛta̍ṃ di̱vi
||3||tri̱pādū̱rdhva udai̱tpuru̍ṣaḥ | pādo̎’sye̱hābha̍vā̱tpuna̍ḥ |
tato̱ viśva̱ṅvya̍krāmat | sā̱śa̱nā̱na̱śa̱ne a̱bhi
||4||tasmā̎dvi̱rāḍa̍jāyata | vi̱rājo̱ adhi̱ pūru̍ṣaḥ |
sa jā̱to atya̍ricyata | pa̱ścādbhūmi̱matho̍ pu̱raḥ
||5||yatpuru̍ṣeṇa ha̱viṣā̎ | de̱vā ya̱jñamata̍nvata |
va̱sa̱nto a̍syāsī̱dājyam̎ | grī̱ṣma i̱dhmaḥ śa̱raddha̱viḥ
||6||sa̱ptāsyā̍’san pari̱dhaya̍ḥ | triḥ sa̱pta sa̱midha̍ḥ kru̱tāḥ |
de̱vā yadya̱jñaṃ ta̍nvā̱nāḥ | aba̍dhna̱n puru̍ṣaṃ pa̱śum
||7||taṃ ya̱jñaṃ ba̱rhiṣi̱ praukṣan | puru̍ṣaṃ jā̱tama̍gra̱taḥ |
tena̍ de̱vā aya̍janta | sā̱dhyā ṛṣa̍yaśca̱ ye
||8||tasmā̎dya̱jñāt sa̍rva̱huta̍ḥ | saṃbhṛ̍taṃ pṛṣadā̱jyam |
pa̱śūgͫ̄stāgͫ̄śca̍kre vāya̱vyān | ā̱ra̱ṇyāngrā̱myāśca̱ ye
||9||tasmā̎dya̱jñāt sa̍rva̱huta̍ḥ | ṛca̱ḥ sāmā̍ni jajñire |
chandāgͫ̍si jajñire̱ tasmā̎t | yaju̱stasmā̍dajāyata
||10||tasmā̱daśvā̍ ajāyanta | ye ke co̍bha̱yāda̍taḥ |
gāvo̍ ha jajñire̱ tasmā̎t | tasmā̎jjā̱tā a̍jā̱vaya̍ḥ
||11||yatpuru̍ṣa̱ṃ vya̍dadhuḥ | ka̱ti̱dhā vya̍kalpayan |
mukha̱ṃ kima̍sya̱ kau bā̱hū | kāvū̱rū pādā̍vucyete
||12||brā̱hma̱ṇo̎’sya̱ mukha̍māsīt | bā̱hū rā̍ja̱nya̍ḥ kṛ̱taḥ |
ū̱rū tada̍sya̱ yadvaiśya̍ḥ | pa̱dbhyāgͫ śū̱dro a̍jāyata
||13||ca̱ndramā̱ mana̍so jā̱taḥ | cakṣo̱ḥ sūryo̍ ajāyata |
mukhā̱dindra̍ścā̱gniśca̍ | prā̱ṇādvā̱yura̍jāyata
||14||nābhyā̍ āsīda̱ntari̍kṣam | śī̱rṣṇo dyauḥ sama̍vartata |
pa̱dbhyāṃ bhūmi̱rdiśa̱ḥ śrotrā̎t| tathā̍ lo̱kāgͫ a̍kalpayan
||15||vedā̱hame̱taṃ puru̍ṣaṃ ma̱hāntam̎| ā̱di̱tyava̍rṇa̱ṃ tama̍sa̱stu pā̱re ||
sarvā̍ṇi rū̱pāṇi̍ vi̱citya̱ dhīra̍ḥ| nāmā̍ni kṛ̱tvā’bhi̱vada̱n yadāste̎
||16||dhā̱tā pu̱rastā̱dyamu̍dāja̱hāra̍ | śa̱kraḥ pra̍vi̱dvān pra̱diśa̱ścata̍sraḥ |
tame̱vaṃ vi̱dvāna̱mṛta̍ i̱ha bha̍vati | nānyaḥ panthā̱ aya̍nāya vidyate
||17||ya̱jñena̍ ya̱jñama̍yajanta de̱vāḥ | tāni̱ dharmā̍ṇi pratha̱mānyā̍san |
te ha̱ nāka̍ṃ mahi̱māna̍ḥ sacante | yatra̱ pūrve̍ sā̱dhyāḥ santi̍ de̱vāḥ || (18)
||18||uttara nārāyaṇam
Section titled “uttara nārāyaṇam”a̱dbhyaḥ sambhū̍taḥ pṛthi̱vyai rasā̎cca | vi̱śvaka̍rmaṇa̱ḥ sama̍varta̱tādhi̍ |
tasya̱ tvaṣṭā̍ vi̱dadha̍drū̱pame̍ti | tatpuru̍ṣasya̱ viśva̱mājā̍na̱magre̎
||19||vedā̱hame̱taṃ puru̍ṣam ma̱hāntam̎| ā̱di̱tyava̍rṇa̱ṃ tama̍sa̱ḥ para̍stāt |
tame̱vaṃ vi̱dvāna̱mṛta̍ i̱ha bha̍vati | nānyaḥ panthā̍ vidya̱te’ya̍nāya
||20||pra̱jāpa̍tiścarati̱ garbhe̍ a̱ntaḥ | a̱jāya̍māno bahu̱dhā vijā̍yate |
tasya̱ dhīrā̱ḥ pari̍jānanti̱ yonim̎ | marī̍cīnāṃ pa̱dami̍cchanti ve̱dhasa̍ḥ
||21||yo de̱vebhya̱ āta̍pati | yo de̱vānā̎ṃ pu̱rohi̍taḥ |
pūrvo̱ yo de̱vebhyo̍ jā̱taḥ | namo̍ ru̱cāya̱ brāhma̍ye
||22||ruca̍ṃ brā̱hmaṃ ja̱naya̍ntaḥ | de̱vā agre̱ tada̍bruvan |
yastvai̱vaṃ brā̎hma̱ṇo vi̱dyāt| tasya̍ de̱vā asa̱n vaśe̎
||23||hrīśca̍ te la̱kṣmīśca̱ patnyau̎| a̱ho̱rā̱tre pā̱rśve |
nakṣa̍trāṇi rū̱pam| a̱śvinau̱ vyāttam̎ | i̱ṣṭam ma̍niṣāṇa| a̱mum ma̍niṣāṇa | sarva̍ṃ maniṣāṇa
||24||oṃ taccha̱ṃ yorāvṛ̍ṇīmahe | gā̱tuṃ ya̱jñāya̍ | gā̱tuṃ ya̱jñapa̍taye | daivī̍ sva̱stira̍stu naḥ| sva̱stirmānu̍ṣebhyaḥ | ū̱rdhvaṃ ji̍gātu bheṣa̱jam | śaṃ no̍ astu dvi̱pade̎ | śaṃ catu̍ṣpade |
oṃ śānti̱ḥ śānti̱ḥ śānti̍ḥ