Śaṅkara by tradition
ahamānandasatyādilakṣaṇaḥ kevalaḥ śivaḥ |
sadānandādirūpaṃ yattenāhamacalo'dvayaḥ ||
||1||akṣidoṣādyathaiko'pi dvayavadbhāti candramāḥ |
eko'pyātmā tathā bhāti dvayavanmāyayā mṛṣā ||
||2||akṣidoṣavihīnānāmeka eva yathā śaśī |
māyādoṣavihīnānāmātmaivaikastathā sadā ||
||3||dvitvaṃ bhātyakṣidoṣeṇa candre sve māyayā jagat |
dvitvaṃ mṛṣā yathā candre mṛṣā dvaitaṃ tathātmani ||
||4||ātmanaḥ kāryamākāśo vinātmānaṃ na saṃbhavet |
kāryasya pūrṇatā siddhā kiṃ punaḥ pūrṇatātmanaḥ ||
||5||kāryabhūto yathākāśa eka eva na hi dvidhā |
hetubhūtastathātmāyameka eva vijānataḥ ||
||6||eko'pi dvayavadbhāti yathākāśa upādhitaḥ |
eko'pi dvayavatpūrṇastathātmāyamupādhitaḥ ||
||7||kāraṇopādhicaitanyaṃ kāryasaṃsthāccito'dhikam |
na ghaṭābhrānmṛdākāśaḥ kutracinnādhiko bhavet ||
||8||nirgatopādhirākāśa eka eva yathā bhavet |
eka eva tathātmāyaṃ nirgatopādhikaḥ sadā ||
||9||ākāśādanya ākāśa ākāśasya yathā na hi |
ekatvādātmano nānya ātmā sidhyati cātmanaḥ ||
||10||meghayogādyathā nīraṃ karakākāratāmiyāt |
māyāyogāttathaivātmā prapañcākāratāmiyāt ||
||11||varṣopala ivābhāti nīramevābhrayogataḥ |
varṣopalavināśena nīranāśo yathā na hi ||
||12||ātmaivāyaṃ tathā bhāti māyāyogātprapañcavat |
prapañcasya vināśena svātmanāśo na hi kvacit ||
||13||jalādanya ivābhāti jalottho budbudo yathā |
tathātmanaḥ pṛthagiva prapañco'yamanekadhā ||
||14||yathā budbudanāśena jalanāśo na karhicit |
tathā prapañcanāśena nāśaḥ syādātmano na hi ||
||15||ahinirlvayanījātaḥ śucyādirnāhimāpnuyāt |
tathā sthūlādisaṃbhūtaḥ śucyādirnāpnuyādimam ||
||16||tyaktāṃ tvacamahiryadvadātmatvena na manyate |
ātmatvena sadā jñānī tyaktadehatrayaṃ tathā ||
||17||ahinirlvayanīnāśādahernāśo yathā na hi |
dehatrayavināśena nātmanāśastathā bhavet ||
||18||takrādilavaṇopetamajñairlavaṇavadyathā |
ātmā sthūlādisaṃyukto dūṣyate sthūlakādivat ||
||19||ayaḥkāṣṭhādikaṃ yadvadvahnivadvahniyogataḥ |
bhāti sthūlādikaṃ sarvamātmavatsvātmayogataḥ ||
||20||dāhako naiva dāhyaṃ syāddāhyaṃ tadvanna dāhakaḥ |
naivātmāyamanātmā syādanātmāyaṃ na cātmakaḥ ||
||21||prameyāditrayaṃ sārthaṃ bhānunā ghaṭakuḍyavat |
yena bhāti sa evāhaṃ prameyādivilakṣaṇaḥ ||
||22||bhānusphuraṇato yadvatsphuratīva ghaṭādikam |
sphuratīva prameyādirātmasphuraṇatastathā ||
||23||piṣṭādigulasamparkādgulavatprītimānyathā |
ātmayogātprameyādirātmavatprītimānbhavet ||
||24||ghaṭanīrānnapiṣṭānāmuṣṇatvaṃ vahniyogataḥ |
vahniṃ vinā kathaṃ teṣāmuṣṇatā syādyathā kvacit ||
||25||bhūtabhautikadehānāṃ sphūrtitā svātmayogataḥ |
vinātmānaṃ kathaṃ teṣāṃ sphūrtitā syāttathā kvacit ||
||26||nānāvidheṣu kumbheṣu vasatyekaṃ nabho yathā |
nānāvidheṣu deheṣu tadvadeko vasāmyaham ||
||27||nānāvidhatvaṃ kumbhānāṃ na yātyeva yathā nabhaḥ |
nānāvidhatvaṃ dehānāṃ tadvadeva na yāmyaham ||
||28||yathā ghaṭeṣu naṣṭeṣu ghaṭākāśo na naśyati |
tathā deheṣu naṣṭeṣu naiva naśyāmi sarvagaḥ ||
||29||uttamādīni puṣpāṇi vartante sūtrake yathā |
uttamādyāstathā dehā vartante mayi sarvadā ||
||30||yathā na saṃspṛśetsūtraṃ puṣpāṇāmuttamāditā |
tathā naikaṃ sarvagaṃ māṃ dehānāmuttamāditā ||
||31||puṣpeṣu teṣu naṣṭeṣu yadvatsūtraṃ na naśyati |
tathā deheṣu naṣṭeṣu naiva naśyāmyahaṃ sadā ||
||32||paryaṅakarajjurandhreṣu nānevaikāpi sūryabhā |
eko'pyanekavadbhāti tathā kṣetreṣu sarvagaḥ ||
||33||rajjurandhrasthadoṣādi sūryabhāṃ na spṛśedyathā |
tathā kṣetrasthadoṣādi sarvagaṃ māṃ na saṃspṛśet ||
||34||tadrajjurandhranāśeṣu naiva naśyati sūryabhā |
tathā kṣetravināśeṣu naiva naśyāmi sarvagaḥ ||
||35||deho nāhaṃ pradṛśyatvādbhautikatvānna cendriyam |
prāṇo nāhamanekatvānmano nāhaṃ calatvataḥ ||
||36||buddhirnāhaṃ vikāritvāttamo nāhaṃ jaḍatvataḥ |
dehendriyādikaṃ nāhaṃ vināśitvādghaṭādivat ||
||37||dehendriyaprāṇamanobuddhyajñānāni bhāsayan |
ahaṃkāraṃ tathā bhāmi caiteṣāmabhimāninam ||
||38||sarvaṃ jagadidaṃ nāhaṃ viṣayatvādidaṃdhiyaḥ |
ahaṃ nāhaṃ suṣuptyādau ahamaḥ sākṣitaḥ sadā ||
||39||suptau yathā nirvikārastathāvasthādvaye'pi ca |
dvayormātrābhiyogena vikārīva vibhāmyaham ||
||40||upādhinīlaraktādyaiḥ sphaṭiko naiva lipyate |
tathātmā kośajaiḥ sarvaiḥ kāmādyairnaiva lipyate ||
||41||phālena bhrāmyamāṇena bhramatīva yathā mahī |
ago'pyātmā vimūḍhena calatīva pradṛśyate ||
||42||dehatrayamidaṃ nityamātmatvenābhimanyate |
yāvattāvadayaṃ mūḍho nānāyoniṣu jāyate ||
||43||nidrādehajaduḥkhādi jāgraddehaṃ na saṃspṛśet |
jāgraddehajaduḥkhādistathātmānaṃ na saṃspṛśet ||
||44||jāgraddehavadābhāti nidrādehastu nidrayā |
nidrādehavināśena jāgraddeho na naśyati ||
||45||tathāyamātmavadbhāti jāgraddehastu jāgarāt |
jāgraddehavināśena nātmā naśyati karhicit ||
||46||hitvāyaṃ svāpnikaṃ dehaṃ jāgraddehamapekṣate |
jāgraddehaprabuddho'yaṃ hitvātmānaṃ yathā tathā ||
||47||svapnabhoge yathaivecchā prabuddhasya na vidyate |
asatsvargādike bhoge naivecchā jñāninastathā ||
||48||bhoktrā bahiryathā bhogyaḥ sarpo dṛṣadi kalpitaḥ |
rūpaśīlādayaścātmabhogā bhogyasvarūpakāḥ ||
||49||jñasya nāstyeva saṃsāro yadvadajñasya karmiṇaḥ |
jānato naiva bhīryadvadrajjusarpamajānataḥ ||
||50||saindhavasya ghano yadvajjalayogājjalaṃ bhavet |
svātmayogāttathā buddhirātmaiva brahmavedinaḥ ||
||51||toyāśrayeṣu sarveṣu bhānureko'pyanekavat |
eko'pyātmā tathā bhāti sarvakṣetreṣvanekavat ||
||52||bhānoranya ivābhāti jalabhānurjale yathā |
ātmano'nya ivābhāso bhāti buddhau tathātmanaḥ ||
||53||bimbaṃ vinā yathā nīre pratibimbo bhavetkatham |
vinātmānaṃ tathā buddhau cidābhāso bhavetkatham ||
||54||pratibimbacalatvādyā yathā bimbasya karhicit |
na bhaveyustathā''bhāsakartṛtvādyāstu nātmanaḥ ||
||55||jale śaityādikaṃ yadvajjalabhānuṃ na saṃspṛśet |
buddheḥ karmādikaṃ tadvaccidābhāsaṃ na saṃspṛśet ||
||56||buddheḥ kartṛtvabhoktṛtvaduḥkhitvādyaistu saṃyutaḥ |
cidābhāso vikārīva śarāvasthāmbubhānuvat ||
||57||śarāvasthodake naṣṭe tatstho bhānurvinaṣṭavat |
buddherlaye tathā suptau naṣṭavatpratibhātyayam ||
||58||jalasthārkaṃ jalaṃ cormiṃ bhāsayanbhāti bhāskaraḥ |
ātmābhāsaṃ dhiyaṃ buddheḥ kartṛtvādīnayaṃ tathā ||
||59||meghāvabhāsako bhānurmeghacchanno'vabhāsate |
mohāvabhāsakastadvanmohacchanno vibhātyayam ||
||60||bhāsyaṃ meghādikaṃ bhānurbhāsayanpratibhāsate |
tathā sthūlādikaṃ bhāsyaṃ bhāsayanpratibhātyayam ||
||61||sarvaprakāśako bhānuḥ prakāśyernaiva dūṣyate |
sarvaprakāśako hyātmā sarvaistadvanna dūṣyate ||
||62||mukurasthaṃ mukhaṃ yadvanmukhavatprathate mṛṣā |
buddhisthābhāsakastadvadātmavatprathate mṛṣā ||
||63||mukurasthasya nāśena mukhanāśo bhavetkatham |
buddhisthābhāsanāśena nāśo naivātmanaḥ kvacit ||
||64||tāmrakalpitadevādistāmrādanya iva sphuret |
pratibhāsyādirūpeṇa tathātmotthamidaṃ jagat ||
||65||īśajīvātmavadbhāti yathaikamapi tāmrakam |
eko'pyātmā tathaivāyamīśajīvādivanmṛṣā ||
||66||yatheśvarādināśena tāmranāśo na vidyate |
tatheśvarādināśena nāśo naivātmanaḥ sadā ||
||67||adhyasto rajjusarpo'yaṃ satyavadrajjusattayā |
tathā jagadidaṃ bhāti satyavatsvātmasattayā ||
||68||adhyastāherabhāvena rajjurevāvaśiṣyate |
tathā jagadabhāvena sadātmaivāvaśiṣyate ||
||69||sphaṭike raktatā yadvadupādhernīlatāmbare |
yathā jagadidaṃ bhāti tathā satyamivādvaye ||
||70||sphaṭike raktatā mithyā mṛṣā khe nīlatā yathā |
tathā jagadidaṃ mithyā ekasminnadvaye mayi ||
||71||jīveśvarādibhāvena bhedaṃ paśyati mūḍhadhīḥ |
nirbhede nirviśeṣe'sminkathaṃ bhedo bhaveddhruvam ||
||72||liṅgasya dhāraṇādeva śivo'yaṃ jīvatāṃ vrajet |
liṅganāśe śivasyāsya jīvatāveśatā kutaḥ ||
||73||śiva eva sadā jīvo jīva eva sadā śivaḥ |
vettyaikyamanayoryastu sa ātmajño na cetaraḥ ||
||74||kṣīrayogādyathā nīraṃ kṣīravaddṛśyate mṛṣā |
ātmayogādanātmāyamātmavaddṛśyate tathā ||
||75||nīrātkṣīraṃ pṛthakkṛtya haṃso bhavati nānyathā |
sthūlādeḥ svaṃ pṛthakkṛtya mukto bhavati nānyathā ||
||76||kṣīranīravivekajño haṃsa eva na cetaraḥ |
ātmānātmavivekajño yatireva na cetaraḥ ||
||77||adhyastacorajaḥ sthāṇorvikāraḥ syānna hi kvacit |
nātmano nirvikārasya vikāro viśvajastathā ||
||78||jñāte sthāṇau kutaścoraścorābhāve bhayaṃ kutaḥ |
jñāte svasminkuto viśvaṃ viśvābhāve kuto'khilam ||
||79||guṇavṛttitrayaṃ bhāti parasparavilakṣaṇam |
satyātmalakṣaṇe yasminsa evāhaṃ niraṃśakaḥ ||
||80||dehatrayamidaṃ bhāti yasminbrahmaṇi satyavat |
tadevāhaṃ paraṃ brahma dehatrayavilakṣaṇaḥ ||
||81||jāgradāditrayaṃ yasminpratyagātmani satyavat |
sa evāhaṃ paraṃ brahma jāgradādivilakṣaṇaḥ ||
||82||viśvādikatrayaṃ yasminparamātmani satyavat |
sa eva paramātmāhaṃ viśvādikavilakṣaṇaḥ ||
||83||virāḍāditrayaṃ bhāti yasminsākṣiṇi satyavat |
sa eva saccidānandalakṣaṇo'haṃ svayaṃprabhaḥ ||
||84||iti śrīmatparamahaṃsaparivrājakācāryasya śrīgovindabhagavatpūjyapādaśiṣyasya śrīmacchaṃkarabhagavataḥ kṛtau advaitānubhūtiḥ sampūrṇā