ॐ सहनाववतु । सह नौ भुनक्तु ।
सह वीर्यं करवावहै ।
तेजस्वि नावधीतमस्तु । मा विद्विषावहै ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
प्रथमोऽध्यायः
ब्रह्मवादिनो वदन्ति ।
किं कारणं ब्रह्म कुतः स्म जाता
जीवाम केन क्व च सम्प्रतिष्ठा ।
अधिष्ठिताः केन सुखेतरेषु
वर्तामहे ब्रह्मविदो व्यवस्थाम्
॥१॥brahmavādino vadanti |
kiṃ kāraṇaṃ brahma kutaḥ sma jātā
jīvāma kena kva ca sampratiṣṭhā |
adhiṣṭhitāḥ kena sukhetareṣu
vartāmahe brahmavido vyavasthām
कालः स्वभावो नियतिर्यदृच्छा
भूतानि योनिः पुरुष इति चिन्त्या ।
संयोग एषां न त्वात्मभावा-
दात्माप्यनीशः सुखदुःखहेतोः
॥२॥kālaḥ svabhāvo niyatiryadṛcchā
bhūtāni yoniḥ puruṣa iti cintyā |
saṃyoga eṣāṃ na tvātmabhāvā-
dātmāpyanīśaḥ sukhaduḥkhahetoḥ
ते ध्यानयोगानुगता अपश्यन्
देवात्मशक्तिं स्वगुणैर्निगूढाम् ।
यः कारणानि निखिलानि तानि
कालात्मयुक्तान्यधितिष्ठत्येकः
॥३॥te dhyānayogānugatā apaśyan
devātmaśaktiṃ svaguṇairnigūḍhām |
yaḥ kāraṇāni nikhilāni tāni
kālātmayuktānyadhitiṣṭhatyekaḥ
तमेकनेमिं त्रिवृतं षोडशान्तं
शतार्धारं विंशतिप्रत्यराभिः ।
अष्टकैः षड्भिर्विश्वरूपैकपाशं
त्रिमार्गभेदं द्विनिमित्तैकमोहम्
॥४॥tamekanemiṃ trivṛtaṃ ṣoḍaśāntaṃ
śatārdhāraṃ viṃśatipratyarābhiḥ |
aṣṭakaiḥ ṣaḍbhirviśvarūpaikapāśaṃ
trimārgabhedaṃ dvinimittaikamoham
पञ्चस्रोतोम्बुं पञ्चयोन्युग्रवक्रां
पञ्चप्राणोर्मिं पञ्चबुद्ध्यादिमूलाम् ।
पञ्चावर्तां पञ्चदुःखौघवेगां
पञ्चाशद्भेदां पञ्चपर्वामधीमः
॥५॥pañcasrotombuṃ pañcayonyugravakrāṃ
pañcaprāṇormiṃ pañcabuddhyādimūlām |
pañcāvartāṃ pañcaduḥkhaughavegāṃ
pañcāśadbhedāṃ pañcaparvāmadhīmaḥ
सर्वाजीवे सर्वसंस्थे बृहन्ते
अस्मिन् हंसो भ्राम्यते ब्रह्मचक्रे ।
पृथगात्मानं प्रेरितारं च मत्वा
जुष्टस्ततस्तेनामृतत्वमेति
॥६॥sarvājīve sarvasaṃsthe bṛhante
asmin haṃso bhrāmyate brahmacakre |
pṛthagātmānaṃ preritāraṃ ca matvā
juṣṭastatastenāmṛtatvameti
उद्गीतमेतत्परमं तु ब्रह्म
तस्मिंस्त्रयं सुप्रतिष्ठाऽक्षरं च ।
अत्रान्तरं ब्रह्मविदो विदित्वा
लीना ब्रह्मणि तत्परा योनिमुक्ताः
॥७॥udgītametatparamaṃ tu brahma
tasmiṃstrayaṃ supratiṣṭhā'kṣaraṃ ca |
atrāntaraṃ brahmavido viditvā
līnā brahmaṇi tatparā yonimuktāḥ
संयुक्तमेतत् क्षरमक्षरं च
व्यक्ताव्यक्तं भरते विश्वमीशः ।
अनीशश्चात्मा बध्यते भोक्तृ-
भावाज् ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः
॥८॥saṃyuktametat kṣaramakṣaraṃ ca
vyaktāvyaktaṃ bharate viśvamīśaḥ |
anīśaścātmā badhyate bhoktṛ-
bhāvāj jñātvā devaṃ mucyate sarvapāśaiḥ
ज्ञाज्ञौ द्वावजावीशनीशावजा
ह्येका भोक्तृभोग्यार्थयुक्ता ।
अनन्तश्चात्मा विश्वरूपो ह्यकर्ता
त्रयं यदा विन्दते ब्रह्ममेतत्
॥९॥jñājñau dvāvajāvīśanīśāvajā
hyekā bhoktṛbhogyārthayuktā |
anantaścātmā viśvarūpo hyakartā
trayaṃ yadā vindate brahmametat
क्षरं प्रधानममृताक्षरं हरः
क्षरात्मानावीशते देव एकः ।
तस्याभिध्यानाद्योजनात्तत्त्व-
भावात् भूयश्चान्ते विश्वमायानिवृत्तिः
॥१०॥kṣaraṃ pradhānamamṛtākṣaraṃ haraḥ
kṣarātmānāvīśate deva ekaḥ |
tasyābhidhyānādyojanāttattva-
bhāvāt bhūyaścānte viśvamāyānivṛttiḥ
ज्ञात्वा देवं सर्वपाशापहानिः
क्षीणैः क्लेशैर्जन्ममृत्युप्रहाणिः ।
तस्याभिध्यानात्तृतीयं देहभेदे
विश्वैश्वर्यं केवल आप्तकामः
॥११॥jñātvā devaṃ sarvapāśāpahāniḥ
kṣīṇaiḥ kleśairjanmamṛtyuprahāṇiḥ |
tasyābhidhyānāttṛtīyaṃ dehabhede
viśvaiśvaryaṃ kevala āptakāmaḥ
एतज्ज्ञेयं नित्यमेवात्मसंस्थं
नातः परं वेदितव्यं हि किञ्चित् ।
भोक्ता भोग्यं प्रेरितारं च मत्वा
सर्वं प्रोक्तं त्रिविधं ब्रह्ममेतत्
॥१२॥etajjñeyaṃ nityamevātmasaṃsthaṃ
nātaḥ paraṃ veditavyaṃ hi kiñcit |
bhoktā bhogyaṃ preritāraṃ ca matvā
sarvaṃ proktaṃ trividhaṃ brahmametat
वह्नेर्यथा योनिगतस्य मूर्तिर्न
दृश्यते नैव च लिङ्गनाशः ।
स भूय एवेन्धनयोनिगृह्य-
स्तद्वोभयं वै प्रणवेन देहे
॥१३॥vahneryathā yonigatasya mūrtirna
dṛśyate naiva ca liṅganāśaḥ |
sa bhūya evendhanayonigṛhya-
stadvobhayaṃ vai praṇavena dehe
स्वदेहमरणिं कृत्वा प्रणवं चोत्तरारणिम् ।
ध्याननिर्मथनाभ्यासादेवं पश्येन्निगूढवत्
॥१४॥svadehamaraṇiṃ kṛtvā praṇavaṃ cottarāraṇim |
dhyānanirmathanābhyāsādevaṃ paśyennigūḍhavat
तिलेषु तैलं दधिनीव सर्पि-
रापः स्रोतःस्वरणीषु चाग्निः ।
एवमात्माऽत्मनि गृह्यतेऽसौ
सत्येनैनं तपसायोऽनुपश्यति
॥१५॥tileṣu tailaṃ dadhinīva sarpi-
rāpaḥ srotaḥsvaraṇīṣu cāgniḥ |
evamātmā'tmani gṛhyate'sau
satyenainaṃ tapasāyo'nupaśyati
सर्वव्यापिनमात्मानं क्षीरे सर्पिरिवार्पितम् ।
आत्मविद्यातपोमूलं तद्ब्रह्मोपनिषत् परम्
॥१६॥sarvavyāpinamātmānaṃ kṣīre sarpirivārpitam |
ātmavidyātapomūlaṃ tadbrahmopaniṣat param
द्वितीयोऽध्यायः
युञ्जानः प्रथमं मनस्तत्त्वाय सविता धियः ।
अग्नेर्ज्योतिर्निचाय्य पृथिव्या अध्याभरत्
॥१॥yuñjānaḥ prathamaṃ manastattvāya savitā dhiyaḥ |
agnerjyotirnicāyya pṛthivyā adhyābharat
युक्तेन मनसा वयं देवस्य सवितुः सवे ।
सुवर्गेयाय शक्त्या
॥२॥yuktena manasā vayaṃ devasya savituḥ save |
suvargeyāya śaktyā
युक्त्वाय मनसा देवान् सुवर्यतो धिया दिवम् ।
बृहज्ज्योतिः करिष्यतः सविता प्रसुवाति तान्
॥३॥yuktvāya manasā devān suvaryato dhiyā divam |
bṛhajjyotiḥ kariṣyataḥ savitā prasuvāti tān
युञ्जते मन उत युञ्जते धियो
विप्रा विप्रस्य बृहतो विपश्चितः ।
वि होत्रा दधे वयुनाविदेक
इन्मही देवस्य सवितुः परिष्टुतिः
॥४॥yuñjate mana uta yuñjate dhiyo
viprā viprasya bṛhato vipaścitaḥ |
vi hotrā dadhe vayunāvideka
inmahī devasya savituḥ pariṣṭutiḥ
युजे वां ब्रह्म पूर्व्यं नमोभिर्विश्लोक
एतु पथ्येव सूरेः ।
शृण्वन्तु विश्वे अमृतस्य पुत्रा आ ये
धामानि दिव्यानि तस्थुः
॥५॥yuje vāṃ brahma pūrvyaṃ namobhirviśloka
etu pathyeva sūreḥ |
śaṛṇvantu viśve amṛtasya putrā ā ye
dhāmāni divyāni tasthuḥ
अग्निर्यत्राभिमथ्यते वायुर्यत्राधिरुध्यते ।
सोमो यत्रातिरिच्यते तत्र सञ्जायते मनः
॥६॥agniryatrābhimathyate vāyuryatrādhirudhyate |
somo yatrātiricyate tatra sañjāyate manaḥ
सवित्रा प्रसवेन जुषेत ब्रह्म पूर्व्यम् ।
यत्र योनिं कृणवसे न हि ते पूर्तमक्षिपत्
॥७॥savitrā prasavena juṣeta brahma pūrvyam |
yatra yoniṃ kṛṇavase na hi te pūrtamakṣipat
त्रिरुन्नतं स्थाप्य समं शरीरं
हृदीन्द्रियाणि मनसा सन्निवेश्य ।
ब्रह्मोडुपेन प्रतरेत विद्वान्
स्रोतांसि सर्वाणि भयानकानि
॥८॥trirunnataṃ sthāpya samaṃ śarīraṃ
hṛdīndriyāṇi manasā sanniveśya |
brahmoḍupena pratareta vidvān
srotāṃsi sarvāṇi bhayānakāni
प्राणान् प्रपीड्येह संयुक्तचेष्टः
क्षीणे प्राणे नासिकयोच्छ्वसीत ।
दुष्टाश्वयुक्तमिव वाहमेनं
विद्वान् मनो धारयेताप्रमत्तः
॥९॥prāṇān prapīḍyeha saṃyuktaceṣṭaḥ
kṣīṇe prāṇe nāsikayocchvasīta |
duṣṭāśvayuktamiva vāhamenaṃ
vidvān mano dhārayetāpramattaḥ
समे शुचौ शर्करावह्निवालिका-
विवर्जिते शब्दजलाश्रयादिभिः ।
मनोनुकूले न तु चक्षुपीडने
गुहानिवाताश्रयणे प्रयोजयेत्
॥१०॥same śucau śarkarāvahnivālikā-
vivarjite śabdajalāśrayādibhiḥ |
manonukūle na tu cakṣupīḍane
guhānivātāśrayaṇe prayojayet
नीहारधूमार्कानिलानलानां
खद्योतविद्युत्स्फटिकशशीनाम् ।
एतानि रूपाणि पुरःसराणि
ब्रह्मण्यभिव्यक्तिकराणि योगे
॥११॥nīhāradhūmārkānilānalānāṃ
khadyotavidyutsphaṭikaśaśīnām |
etāni rūpāṇi puraḥsarāṇi
brahmaṇyabhivyaktikarāṇi yoge
पृथिव्यप्तेजोऽनिलखे समुत्थिते
पञ्चात्मके योगगुणे प्रवृत्ते ।
न तस्य रोगो न जरा न मृत्युः
प्राप्तस्य योगाग्निमयं शरीरम्
॥१२॥pṛthivyaptejo'nilakhe samutthite
pañcātmake yogaguṇe pravṛtte |
na tasya rogo na jarā na mṛtyuḥ
prāptasya yogāgnimayaṃ śarīram
लघुत्वमारोग्यमलोलुपत्वं
वर्णप्रसादः स्वरसौष्ठवं च ।
गन्धः शुभो मूत्रपुरीषमल्पं
योगप्रवृत्तिं प्रथमां वदन्ति
॥१३॥laghutvamārogyamalolupatvaṃ
varṇaprasādaḥ svarasauṣṭhavaṃ ca |
gandhaḥ śubho mūtrapurīṣamalpaṃ
yogapravṛttiṃ prathamāṃ vadanti
यथैव बिम्बं मृदयोपलिप्तं
तेजोमयं भ्राजते तत् सुधान्तम् ।
तद्वाऽऽत्मतत्त्वं प्रसमीक्ष्य देही
एकः कृतार्थो भवते वीतशोकः
॥१४॥yathaiva bimbaṃ mṛdayopaliptaṃ
tejomayaṃ bhrājate tat sudhāntam |
tadvā''tmatattvaṃ prasamīkṣya dehī
ekaḥ kṛtārtho bhavate vītaśokaḥ
यदात्मतत्त्वेन तु ब्रह्मतत्त्वं
दीपोपमेनेह युक्तः प्रपश्येत् ।
अजं ध्रुवं सर्वतत्त्वैर्विशुद्धं
ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपापैः
॥१५॥yadātmatattvena tu brahmatattvaṃ
dīpopameneha yuktaḥ prapaśyet |
ajaṃ dhruvaṃ sarvatattvairviśuddhaṃ
jñātvā devaṃ mucyate sarvapāpaiḥ
एषो ह देवः प्रदिशोऽनु सर्वाः ।
पूर्वो ह जातः स उ गर्भे अन्तः ।
स एव जातः स जनिष्यमाणः
प्रत्यङ् जनास्तिष्ठति सर्वतोमुखः
॥१६॥eṣo ha devaḥ pradiśo'nu sarvāḥ |
pūrvo ha jātaḥ sa u garbhe antaḥ |
sa eva jātaḥ sa janiṣyamāṇaḥ
pratyaṅ janāstiṣṭhati sarvatomukhaḥ
यो देवो अग्नौ योऽप्सु
यो विश्वं भुवनमाविवेश ।
य ओषधीषु यो वनस्पतिषु
तस्मै देवाय नमो नमः
॥१७॥yo devo agnau yo'psu
yo viśvaṃ bhuvanamāviveśa |
ya oṣadhīṣu yo vanaspatiṣu
tasmai devāya namo namaḥ
तृतीयोऽध्यायः
य एको जालवानीशत ईशनीभिः
सर्वाँल्लोकानीशत ईशनीभिः ।
य एवैक उद्भवे सम्भवे च
य एतद् विदुरमृतास्ते भवन्ति
॥१॥ya eko jālavānīśata īśanībhiḥ
sarvām̐llokānīśata īśanībhiḥ |
ya evaika udbhave sambhave ca
ya etad viduramṛtāste bhavanti
एको हि रुद्रो न द्वितीयाय तस्थु-
र्य इमाँल्लोकानीशत ईशनीभिः ।
प्रत्यङ् जनास्तिष्ठति सञ्चुकोचान्तकाले
संसृज्य विश्वा भुवनानि गोपाः
॥२॥eko hi rudro na dvitīyāya tasthu-
rya imām̐llokānīśata īśanībhiḥ |
pratyaṅ janāstiṣṭhati sañcukocāntakāle
saṃsṛjya viśvā bhuvanāni gopāḥ
विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो
विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् ।
सं बाहुभ्यां धमति सम्पतत्रै-
र्द्यावाभूमी जनयन् देव एकः
॥३॥viśvataścakṣuruta viśvatomukho
viśvatobāhuruta viśvataspāt |
saṃ bāhubhyāṃ dhamati sampatatrai-
rdyāvābhūmī janayan deva ekaḥ
यो देवानां प्रभवश्चोद्भवश्च
विश्वाधिपो रुद्रो महर्षिः ।
हिरण्यगर्भं जनयामास पूर्वं
स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु
॥४॥yo devānāṃ prabhavaścodbhavaśca
viśvādhipo rudro maharṣiḥ |
hiraṇyagarbhaṃ janayāmāsa pūrvaṃ
sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu
या ते रुद्र शिवा तनूरघोराऽपापकाशिनी ।
तया नस्तनुवा शन्तमया गिरिशन्ताभिचाकशीहि
॥५॥yā te rudra śivā tanūraghorā'pāpakāśinī |
tayā nastanuvā śantamayā giriśantābhicākaśīhi
याभिषुं गिरिशन्त हस्ते बिभर्ष्यस्तवे ।
शिवां गिरित्र तां कुरु मा हिंसीः पुरुषं जगत्
॥६॥yābhiṣuṃ giriśanta haste bibharṣyastave |
śivāṃ giritra tāṃ kuru mā hiṃsīḥ puruṣaṃ jagat
ततः परं ब्रह्म परं बृहन्तं
यथानिकायं सर्वभूतेषु गूढम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितार-
मीशं तं ज्ञात्वाऽमृता भवन्ति
॥७॥tataḥ paraṃ brahma paraṃ bṛhantaṃ
yathānikāyaṃ sarvabhūteṣu gūḍham |
viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāra-
mīśaṃ taṃ jñātvā'mṛtā bhavanti
वेदाहमेतं पुरुषं महान्त-
मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।
तमेव विदित्वातिमृत्युमेति
नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय
॥८॥vedāhametaṃ puruṣaṃ mahānta-
mādityavarṇaṃ tamasaḥ parastāt |
tameva viditvātimṛtyumeti
nānyaḥ panthā vidyate'yanāya
यस्मात् परं नापरमस्ति किञ्चिद्य-
स्मान्नणीयो न ज्यायोऽस्ति कश्चित् ।
वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येक-
स्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्
॥९॥yasmāt paraṃ nāparamasti kiñcidya-
smānnaṇīyo na jyāyo'sti kaścit |
vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyeka-
stenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam
ततो यदुत्तरततं तदरूपमनामयम् ।
य एतद्विदुरमृतास्ते भवन्ति अथेतरे दुःखमेवापियन्ति
॥१०॥tato yaduttaratataṃ tadarūpamanāmayam |
ya etadviduramṛtāste bhavanti athetare duḥkhamevāpiyanti
सर्वानन शिरोग्रीवः सर्वभूतगुहाशयः ।
सर्वव्यापी स भगवांस्तस्मात् सर्वगतः शिवः
॥११॥sarvānana śirogrīvaḥ sarvabhūtaguhāśayaḥ |
sarvavyāpī sa bhagavāṃstasmāt sarvagataḥ śivaḥ
महान् प्रभुर्वै पुरुषः सत्वस्यैष प्रवर्तकः ।
सुनिर्मलामिमां प्राप्तिमीशानो ज्योतिरव्ययः
॥१२॥mahān prabhurvai puruṣaḥ satvasyaiṣa pravartakaḥ |
sunirmalāmimāṃ prāptimīśāno jyotiravyayaḥ
अङ्गुष्ठमात्रः पुरुषोऽन्तरात्मा
सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।
हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो
य एतद् विदुरमृतास्ते भवन्ति
॥१३॥aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo'ntarātmā
sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ |
hṛdā manīṣā manasābhiklṛpto
ya etad viduramṛtāste bhavanti
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
स भूमिं विश्वतो वृत्वा अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम्
॥१४॥sahasraśīrṣā puruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt |
sa bhūmiṃ viśvato vṛtvā atyatiṣṭhaddaśāṅgulam
पुरुष एवेदꣳ सर्वं यद् भूतं यच्च भव्यम् ।
उतामृतत्वस्येशानो यदन्नेनातिरोहति
॥१५॥puruṣa evedagͫ sarvaṃ yad bhūtaṃ yacca bhavyam |
utāmṛtatvasyeśāno yadannenātirohati
सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम् ।
सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
॥१६॥sarvataḥ pāṇipādaṃ tat sarvato'kṣiśiromukham |
sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् ।
सर्वस्य प्रभुमीशानं सर्वस्य शरणं सुहृत्
॥१७॥sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam |
sarvasya prabhumīśānaṃ sarvasya śaraṇaṃ suhṛt
नवद्वारे पुरे देही हंसो लेलायते बहिः ।
वशी सर्वस्य लोकस्य स्थावरस्य चरस्य च
॥१८॥navadvāre pure dehī haṃso lelāyate bahiḥ |
vaśī sarvasya lokasya sthāvarasya carasya ca
अपाणिपादो जवनो ग्रहीता
पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णः ।
स वेत्ति वेद्यं न च तस्यास्ति वेत्ता
तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्
॥१९॥apāṇipādo javano grahītā
paśyatyacakṣuḥ sa śaṛṇotyakarṇaḥ |
sa vetti vedyaṃ na ca tasyāsti vettā
tamāhuragryaṃ puruṣaṃ mahāntam
अणोरणीयान् महतो महीया-
नात्मा गुहायां निहितोऽस्य जन्तोः ।
तमक्रतुः पश्यति वीतशोको
धातुः प्रसादान्महिमानमीशम्
॥२०॥aṇoraṇīyān mahato mahīyā-
nātmā guhāyāṃ nihito'sya jantoḥ |
tamakratuḥ paśyati vītaśoko
dhātuḥ prasādānmahimānamīśam
वेदाहमेतमजरं पुराणं
सर्वात्मानं सर्वगतं विभुत्वात् ।
जन्मनिरोधं प्रवदन्ति यस्य
ब्रह्मवादिनो हि प्रवदन्ति नित्यम्
॥२१॥vedāhametamajaraṃ purāṇaṃ
sarvātmānaṃ sarvagataṃ vibhutvāt |
janmanirodhaṃ pravadanti yasya
brahmavādino hi pravadanti nityam
चतुर्थोऽध्यायः
य एकोऽवर्णो बहुधा शक्तियोगाद्
वरणाननेकान् निहितार्थो दधाति ।
विचैति चान्ते विश्वमादौ च देवः
स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु
॥१॥ya eko'varṇo bahudhā śaktiyogād
varaṇānanekān nihitārtho dadhāti |
vicaiti cānte viśvamādau ca devaḥ
sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu
तदेवाग्निस्तदादित्य-
स्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः ।
तदेव शुक्रं तद् ब्रह्म
तदापस्तत् प्रजापतिः
॥२॥tadevāgnistadāditya-
stadvāyustadu candramāḥ |
tadeva śukraṃ tad brahma
tadāpastat prajāpatiḥ
त्वं स्त्री त्वं पुमानसि
त्वं कुमार उत वा कुमारी ।
त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि
त्वं जातो भवसि विश्वतोमुखः
॥३॥tvaṃ strī tvaṃ pumānasi
tvaṃ kumāra uta vā kumārī |
tvaṃ jīrṇo daṇḍena vañcasi
tvaṃ jāto bhavasi viśvatomukhaḥ
नीलः पतङ्गो हरितो लोहिताक्ष-
स्तडिद्गर्भ ऋतवः समुद्राः ।
अनादिमत् त्वं विभुत्वेन वर्तसे
यतो जातानि भुवनानि विश्वा
॥४॥nīlaḥ pataṅgo harito lohitākṣa-
staḍidgarbha ṛtavaḥ samudrāḥ |
anādimat tvaṃ vibhutvena vartase
yato jātāni bhuvanāni viśvā
अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां
बह्वीः प्रजाः सृजमानां सरूपाः ।
अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते
जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः
॥५॥ajāmekāṃ lohitaśuklakṛṣṇāṃ
bahvīḥ prajāḥ sṛjamānāṃ sarūpāḥ |
ajo hyeko juṣamāṇo'nuśete
jahātyenāṃ bhuktabhogāmajo'nyaḥ
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया
समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यन-
श्नन्नन्यो अभिचाकशीति
॥६॥dvā suparṇā sayujā sakhāyā
samānaṃ vṛkṣaṃ pariṣasvajāte |
tayoranyaḥ pippalaṃ svādvattyana-
śnannanyo abhicākaśīti
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽ-
नीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य
महिमानमिति वीतशोकः
॥७॥samāne vṛkṣe puruṣo nimagno'-
nīśayā śocati muhyamānaḥ |
juṣṭaṃ yadā paśyatyanyamīśamasya
mahimānamiti vītaśokaḥ
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्
यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः ।
यस्तं न वेद किमृचा करिष्यति
य इत्तद्विदुस्त इमे समासते
॥८॥ṛco akṣare parame vyoman
yasmindevā adhi viśve niṣeduḥ |
yastaṃ na veda kimṛcā kariṣyati
ya ittadvidusta ime samāsate
छन्दांसि यज्ञाः क्रतवो व्रतानि
भूतं भव्यं यच्च वेदा वदन्ति ।
अस्मान् मायी सृजते विश्वमेत-
त्तस्मिंश्चान्यो मायया सन्निरुद्धः
॥९॥chandāṃsi yajñāḥ kratavo vratāni
bhūtaṃ bhavyaṃ yacca vedā vadanti |
asmān māyī sṛjate viśvameta-
ttasmiṃścānyo māyayā sanniruddhaḥ
मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं च महेश्वरम् ।
तस्यवयवभूतैस्तु व्याप्तं सर्वमिदं जगत्
॥१०॥māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ ca maheśvaram |
tasyavayavabhūtaistu vyāptaṃ sarvamidaṃ jagat
यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येको
यस्मिन्निदं सं च विचैति सर्वम् ।
तमीशानं वरदं देवमीड्यं
निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति
॥११॥yo yoniṃ yonimadhitiṣṭhatyeko
yasminnidaṃ saṃ ca vicaiti sarvam |
tamīśānaṃ varadaṃ devamīḍyaṃ
nicāyyemāṃ śāntimatyantameti
यो देवानां प्रभवश्चोद्भवश्च
विश्वाधिपो रुद्रो महर्षिः ।
हिरण्यगर्भं पश्यत जायमानं
स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु
॥१२॥yo devānāṃ prabhavaścodbhavaśca
viśvādhipo rudro maharṣiḥ |
hiraṇyagarbhaṃ paśyata jāyamānaṃ
sa no buddhyā śubhayā saṃyunaktu
यो देवानामधिपो
यस्मिन्ल्लोका अधिश्रिताः ।
य ईशे अस्य द्विपदश्चतुष्पदः
कस्मै देवाय हविषा विधेम
॥१३॥yo devānāmadhipo
yasminllokā adhiśritāḥ |
ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ
kasmai devāya haviṣā vidhema
सूक्ष्मातिसूक्ष्मं कलिलस्य मध्ये
विश्वस्य स्रष्ठारमनेकरूपम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं
ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति
॥१४॥sūkṣmātisūkṣmaṃ kalilasya madhye
viśvasya sraṣṭhāramanekarūpam |
viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāraṃ
jñātvā śivaṃ śāntimatyantameti
स एव काले भुवनस्य गोप्ता
विश्वाधिपः सर्वभूतेषु गूढः ।
यस्मिन् युक्ता ब्रह्मर्षयो देवताश्च
तमेवं ज्ञात्वा मृत्युपाशांश्छिनत्ति
॥१५॥sa eva kāle bhuvanasya goptā
viśvādhipaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ |
yasmin yuktā brahmarṣayo devatāśca
tamevaṃ jñātvā mṛtyupāśāṃśchinatti
घृतात् परं मण्डमिवातिसूक्ष्मं
ज्ञात्वा शिवं सर्वभूतेषु गूढम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं
ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः
॥१६॥ghṛtāt paraṃ maṇḍamivātisūkṣmaṃ
jñātvā śivaṃ sarvabhūteṣu gūḍham |
viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāraṃ
jñātvā devaṃ mucyate sarvapāśaiḥ
एष देवो विश्वकर्मा महात्मा
सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।
हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो
य एतद् विदुरमृतास्ते भवन्ति
॥१७॥eṣa devo viśvakarmā mahātmā
sadā janānāṃ hṛdaye sanniviṣṭaḥ |
hṛdā manīṣā manasābhiklṛpto
ya etad viduramṛtāste bhavanti
यदाऽतमस्तान्न दिवा न रात्रिः
न सन्नचासच्छिव एव केवलः ।
तदक्षरं तत् सवितुर्वरेण्यं
प्रज्ञा च तस्मात् प्रसृता पुराणी
॥१८॥yadā'tamastānna divā na rātriḥ
na sannacāsacchiva eva kevalaḥ |
tadakṣaraṃ tat saviturvareṇyaṃ
prajñā ca tasmāt prasṛtā purāṇī
नैनमूर्ध्वं न तिर्यञ्चं
न मध्ये न परिजग्रभत् ।
न तस्य प्रतिमा अस्ति
यस्य नाम महद् यशः
॥१९॥nainamūrdhvaṃ na tiryañcaṃ
na madhye na parijagrabhat |
na tasya pratimā asti
yasya nāma mahad yaśaḥ
न सन्दृशे तिष्ठति रूपमस्य
न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ।
हृदा हृदिस्थं मनसा य एन-
मेवं विदुरमृतास्ते भवन्ति
॥२०॥na sandṛśe tiṣṭhati rūpamasya
na cakṣuṣā paśyati kaścanainam |
hṛdā hṛdisthaṃ manasā ya ena-
mevaṃ viduramṛtāste bhavanti
अजात इत्येवं कश्चिद्भीरुः प्रपद्यते ।
रुद्र यत्ते दक्षिणं मुखं तेन मां पाहि नित्यम्
॥२१॥ajāta ityevaṃ kaścidbhīruḥ prapadyate |
rudra yatte dakṣiṇaṃ mukhaṃ tena māṃ pāhi nityam
मा नस्तोके तनये मा न आयुषि
मा नो गोषु मा न अश्वेषु रीरिषः ।
वीरान् मा नो रुद्र भामितो
वधीर्हविष्मन्तः सदामित् त्वा हवामहे
॥२२॥mā nastoke tanaye mā na āyuṣi
mā no goṣu mā na aśveṣu rīriṣaḥ |
vīrān mā no rudra bhāmito
vadhīrhaviṣmantaḥ sadāmit tvā havāmahe
पञ्चमोऽध्यायः
द्वे अक्षरे ब्रह्मपरे त्वनन्ते
विद्याविद्ये निहिते यत्र गूढे ।
क्षरं त्वविद्या ह्यमृतं तु विद्या
विद्याविद्ये ईशते यस्तु सोऽन्यः
॥१॥dve akṣare brahmapare tvanante
vidyāvidye nihite yatra gūḍhe |
kṣaraṃ tvavidyā hyamṛtaṃ tu vidyā
vidyāvidye īśate yastu so'nyaḥ
यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येको
विश्वानि रूपाणि योनीश्च सर्वाः ।
ऋषिं प्रसूतं कपिलं यस्तमग्रे
ज्ञानैर्बिभर्ति जायमानं च पश्येत्
॥२॥yo yoniṃ yonimadhitiṣṭhatyeko
viśvāni rūpāṇi yonīśca sarvāḥ |
ṛṣiṃ prasūtaṃ kapilaṃ yastamagre
jñānairbibharti jāyamānaṃ ca paśyet
एकैक जालं बहुधा विकुर्व-
न्नस्मिन् क्षेत्रे संहरत्येष देवः ।
भूयः सृष्ट्वा पतयस्तथेशः
सर्वाधिपत्यं कुरुते महात्मा
॥३॥ekaika jālaṃ bahudhā vikurva-
nnasmin kṣetre saṃharatyeṣa devaḥ |
bhūyaḥ sṛṣṭvā patayastatheśaḥ
sarvādhipatyaṃ kurute mahātmā
सर्वा दिश ऊर्ध्वमधश्च तिर्यक्
प्रकाशयन् भ्राजते यद्वनड्वान् ।
एवं स देवो भगवान् वरेण्यो
योनिस्वभावानधितिष्ठत्येकः
॥४॥sarvā diśa ūrdhvamadhaśca tiryak
prakāśayan bhrājate yadvanaḍvān |
evaṃ sa devo bhagavān vareṇyo
yonisvabhāvānadhitiṣṭhatyekaḥ
यच्च स्वभावं पचति विश्वयोनिः
पाच्यांश्च सर्वान् परिणामयेद् यः ।
सर्वमेतद् विश्वमधितिष्ठत्येको
गुणांश्च सर्वान् विनियोजयेद् यः
॥५॥yacca svabhāvaṃ pacati viśvayoniḥ
pācyāṃśca sarvān pariṇāmayed yaḥ |
sarvametad viśvamadhitiṣṭhatyeko
guṇāṃśca sarvān viniyojayed yaḥ
तद् वेदगुह्योपनिषत्सु गूढं
तद् ब्रह्मा वेदते ब्रह्मयोनिम् ।
ये पूर्वं देवा ऋषयश्च तद् विदु-
स्ते तन्मया अमृता वै बभूवुः
॥६॥tad vedaguhyopaniṣatsu gūḍhaṃ
tad brahmā vedate brahmayonim |
ye pūrvaṃ devā ṛṣayaśca tad vidu-
ste tanmayā amṛtā vai babhūvuḥ
गुणान्वयो यः फलकर्मकर्ता
कृतस्य तस्यैव स चोपभोक्ता ।
स विश्वरूपस्त्रिगुणस्त्रिवर्त्मा
प्राणाधिपः सञ्चरति स्वकर्मभिः
॥७॥guṇānvayo yaḥ phalakarmakartā
kṛtasya tasyaiva sa copabhoktā |
sa viśvarūpastriguṇastrivartmā
prāṇādhipaḥ sañcarati svakarmabhiḥ
अङ्गुष्ठमात्रो रवितुल्यरूपः
सङ्कल्पाहङ्कारसमन्वितो यः ।
बुद्धेर्गुणेनात्मगुणेन चैव
आराग्रमात्रोऽप्यपरोऽपि दृष्टः
॥८॥aṅguṣṭhamātro ravitulyarūpaḥ
saṅkalpāhaṅkārasamanvito yaḥ |
buddherguṇenātmaguṇena caiva
ārāgramātro'pyaparo'pi dṛṣṭaḥ
बालाग्रशतभागस्य शतधा कल्पितस्य च ।
भागो जीवः स विज्ञेयः स चानन्त्याय कल्पते
॥९॥bālāgraśatabhāgasya śatadhā kalpitasya ca |
bhāgo jīvaḥ sa vijñeyaḥ sa cānantyāya kalpate
नैव स्त्री न पुमानेष न चैवायं नपुंसकः ।
यद्यच्छरीरमादत्ते तेने तेने स युज्यते
॥१०॥naiva strī na pumāneṣa na caivāyaṃ napuṃsakaḥ |
yadyaccharīramādatte tene tene sa yujyate
सङ्कल्पनस्पर्शनदृष्टिमोहै-
र्ग्रासाम्बुवृष्ट्यात्मविवृद्धिजन्म ।
कर्मानुगान्यनुक्रमेण देही
स्थानेषु रूपाण्यभिसम्प्रपद्यते
॥११॥saṅkalpanasparśanadṛṣṭimohai-
rgrāsāmbuvṛṣṭyātmavivṛddhijanma |
karmānugānyanukrameṇa dehī
sthāneṣu rūpāṇyabhisamprapadyate
स्थूलानि सूक्ष्माणि बहूनि चैव
रूपाणि देही स्वगुणैर्वृणोति ।
क्रियागुणैरात्मगुणैश्च तेषां
संयोगहेतुरपरोऽपि दृष्टः
॥१२॥sthūlāni sūkṣmāṇi bahūni caiva
rūpāṇi dehī svaguṇairvṛṇoti |
kriyāguṇairātmaguṇaiśca teṣāṃ
saṃyogaheturaparo'pi dṛṣṭaḥ
अनाद्यनन्तं कलिलस्य मध्ये
विश्वस्य स्रष्ठारमनेकरूपम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं
ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः
॥१३॥anādyanantaṃ kalilasya madhye
viśvasya sraṣṭhāramanekarūpam |
viśvasyaikaṃ pariveṣṭitāraṃ
jñātvā devaṃ mucyate sarvapāśaiḥ
भावग्राह्यमनीडाख्यं भावाभावकरं शिवम् ।
कलासर्गकरं देवं ये विदुस्ते जहुस्तनुम्
॥१४॥bhāvagrāhyamanīḍākhyaṃ bhāvābhāvakaraṃ śivam |
kalāsargakaraṃ devaṃ ye viduste jahustanum
षष्ठोऽध्यायः
स्वभावमेके कवयो वदन्ति
कालं तथान्ये परिमुह्यमानाः ।
देवस्यैष महिमा तु लोके
येनेदं भ्राम्यते ब्रह्मचक्रम्
॥१॥svabhāvameke kavayo vadanti
kālaṃ tathānye parimuhyamānāḥ |
devasyaiṣa mahimā tu loke
yenedaṃ bhrāmyate brahmacakram
येनावृतं नित्यमिदं हि सर्वं ज्ञः
कालकारो गुणी सर्वविद् यः ।
तेनेशितं कर्म विवर्तते ह
पृथिव्यप्तेजोनिलखानि चिन्त्यम्
॥२॥yenāvṛtaṃ nityamidaṃ hi sarvaṃ jñaḥ
kālakāro guṇī sarvavid yaḥ |
teneśitaṃ karma vivartate ha
pṛthivyaptejonilakhāni cintyam
तत्कर्म कृत्वा विनिवर्त्य भूय-
स्तत्त्वस्य तावेन समेत्य योगम् ।
एकेन द्वाभ्यां त्रिभिरष्टभिर्वा
कालेन चैवात्मगुणैश्च सूक्ष्मैः
॥३॥tatkarma kṛtvā vinivartya bhūya-
stattvasya tāvena sametya yogam |
ekena dvābhyāṃ tribhiraṣṭabhirvā
kālena caivātmaguṇaiśca sūkṣmaiḥ
आरभ्य कर्माणि गुणान्वितानि
भावांश्च सर्वान् विनियोजयेद्यः ।
तेषामभावे कृतकर्मनाशः
कर्मक्षये याति स तत्त्वतोऽन्यः
॥४॥ārabhya karmāṇi guṇānvitāni
bhāvāṃśca sarvān viniyojayedyaḥ |
teṣāmabhāve kṛtakarmanāśaḥ
karmakṣaye yāti sa tattvato'nyaḥ
आदिः स संयोगनिमित्तहेतुः
परस्त्रिकालादकलोऽपि दृष्टः ।
तं विश्वरूपं भवभूतमीड्यं
देवं स्वचित्तस्थमुपास्य पूर्वम्
॥५॥ādiḥ sa saṃyoganimittahetuḥ
parastrikālādakalo'pi dṛṣṭaḥ |
taṃ viśvarūpaṃ bhavabhūtamīḍyaṃ
devaṃ svacittasthamupāsya pūrvam
स वृक्षकालाकृतिभिः परोऽन्यो
यस्मात् प्रपञ्चः परिवर्ततेऽयम् ।
धर्मावहं पापनुदं भगेशं
ज्ञात्वात्मस्थममृतं विश्वधाम
॥६॥sa vṛkṣakālākṛtibhiḥ paro'nyo
yasmāt prapañcaḥ parivartate'yam |
dharmāvahaṃ pāpanudaṃ bhageśaṃ
jñātvātmasthamamṛtaṃ viśvadhāma
तमीश्वराणां परमं महेश्वरं
तं देवतानां परमं च दैवतम् ।
पतिं पतीनां परमं परस्ताद्-
विदाम देवं भुवनेशमीड्यम्
॥७॥tamīśvarāṇāṃ paramaṃ maheśvaraṃ
taṃ devatānāṃ paramaṃ ca daivatam |
patiṃ patīnāṃ paramaṃ parastād-
vidāma devaṃ bhuvaneśamīḍyam
न तस्य कार्यं करणं च विद्यते
न तत्समश्चाभ्यधिकश्च दृश्यते ।
परास्य शक्तिर्विविधैव श्रूयते
स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया च
॥८॥na tasya kāryaṃ karaṇaṃ ca vidyate
na tatsamaścābhyadhikaśca dṛśyate |
parāsya śaktirvividhaiva śrūyate
svābhāvikī jñānabalakriyā ca
न तस्य कश्चित् पतिरस्ति लोके
न चेशिता नैव च तस्य लिङ्गम् ।
स कारणं करणाधिपाधिपो
न चास्य कश्चिज्जनिता न चाधिपः
॥९॥na tasya kaścit patirasti loke
na ceśitā naiva ca tasya liṅgam |
sa kāraṇaṃ karaṇādhipādhipo
na cāsya kaścijjanitā na cādhipaḥ
यस्तन्तुनाभ इव तन्तुभिः प्रधानजैः स्वभावतः ।
देव एकः स्वमावृणोति स नो दधातु ब्रह्माप्ययम्
॥१०॥yastantunābha iva tantubhiḥ pradhānajaiḥ svabhāvataḥ |
deva ekaḥ svamāvṛṇoti sa no dadhātu brahmāpyayam
एको देवः सर्वभूतेषु गूढः
सर्वव्यापी सर्वभूतान्तरात्मा।
कर्माध्यक्षः सर्वभूताधिवासः
साक्षी चेता केवलो निर्गुणश्च
॥११॥eko devaḥ sarvabhūteṣu gūḍhaḥ
sarvavyāpī sarvabhūtāntarātmā|
karmādhyakṣaḥ sarvabhūtādhivāsaḥ
sākṣī cetā kevalo nirguṇaśca
एको वशी निष्क्रियाणां बहूना-
मेकं बीजं बहुधा यः करोति ।
तमात्मस्थं येऽनुपश्यन्ति धीरा-
स्तेषां सुखं शाश्वतं नेतरेषाम्
॥१२॥eko vaśī niṣkriyāṇāṃ bahūnā-
mekaṃ bījaṃ bahudhā yaḥ karoti |
tamātmasthaṃ ye'nupaśyanti dhīrā-
steṣāṃ sukhaṃ śāśvataṃ netareṣām
नित्यो नित्यानां चेतनश्चेतनाना-
मेको बहूनां यो विदधाति कामान् ।
तत्कारणं साङ्ख्ययोगाधिगम्यं
ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः
॥१३॥nityo nityānāṃ cetanaścetanānā-
meko bahūnāṃ yo vidadhāti kāmān |
tatkāraṇaṃ sāṅkhyayogādhigamyaṃ
jñātvā devaṃ mucyate sarvapāśaiḥ
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं
नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः ।
तमेव भान्तमनुभाति सर्वं
तस्य भासा सर्वमिदं विभाति
॥१४॥na tatra sūryo bhāti na candratārakaṃ
nemā vidyuto bhānti kuto'yamagniḥ |
tameva bhāntamanubhāti sarvaṃ
tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti
एको हंसः भुवनस्यास्य मध्ये
स एवाग्निः सलिले संनिविष्टः ।
तमेव विदित्वा अतिमृत्युमेति
नान्यः पन्था विद्यतेऽयनाय
॥१५॥eko haṃsaḥ bhuvanasyāsya madhye
sa evāgniḥ salile saṃniviṣṭaḥ |
tameva viditvā atimṛtyumeti
nānyaḥ panthā vidyate'yanāya
स विश्वकृद् विश्वविदात्मयोनि-
र्ज्ञः कालकालो गुणी सर्वविद् यः ।
प्रधानक्षेत्रज्ञपतिर्गुणेशः
संसारमोक्षस्थितिबन्धहेतुः
॥१६॥sa viśvakṛd viśvavidātmayoni-
rjñaḥ kālakālo guṇī sarvavid yaḥ |
pradhānakṣetrajñapatirguṇeśaḥ
saṃsāramokṣasthitibandhahetuḥ
स तन्मयो ह्यमृत ईशसंस्थो
ज्ञः सर्वगो भुवनस्यास्य गोप्ता ।
य ईशेऽस्य जगतो नित्यमेव
नान्यो हेतुर्विद्यत ईशनाय
॥१७॥sa tanmayo hyamṛta īśasaṃstho
jñaḥ sarvago bhuvanasyāsya goptā |
ya īśe'sya jagato nityameva
nānyo heturvidyata īśanāya
यो ब्रह्माणं विदधाति पूर्वं
यो वै वेदांश्च प्रहिणोति तस्मै ।
तं ह देवं आत्मबुद्धिप्रकाशं
मुमुक्षुर्वै शरणमहं प्रपद्ये
॥१८॥yo brahmāṇaṃ vidadhāti pūrvaṃ
yo vai vedāṃśca prahiṇoti tasmai |
taṃ ha devaṃ ātmabuddhiprakāśaṃ
mumukṣurvai śaraṇamahaṃ prapadye
निष्कलं निष्क्रियं शान्तं निरवद्यं निरञ्जनम् ।
अमृतस्य परं सेतुं दग्धेन्दनमिवानलम्
॥१९॥niṣkalaṃ niṣkriyaṃ śāntaṃ niravadyaṃ nirañjanam |
amṛtasya paraṃ setuṃ dagdhendanamivānalam
यदा चर्मवदाकाशं वेष्टयिष्यन्ति मानवाः ।
तदा देवमविज्ञाय दुःखस्यान्तो भविष्यति
॥२०॥yadā carmavadākāśaṃ veṣṭayiṣyanti mānavāḥ |
tadā devamavijñāya duḥkhasyānto bhaviṣyati
तपःप्रभावाद् देवप्रसादाच्च
ब्रह्म ह श्वेताश्वतरोऽथ विद्वान् ।
अत्याश्रमिभ्यः परमं पवित्रं
प्रोवाच सम्यगृषिसङ्घजुष्टम्
॥२१॥tapaḥprabhāvād devaprasādācca
brahma ha śvetāśvataro'tha vidvān |
atyāśramibhyaḥ paramaṃ pavitraṃ
provāca samyagṛṣisaṅghajuṣṭam
वेदान्ते परमं गुह्यं पुराकल्पे प्रचोदितम् ।
नाप्रशान्ताय दातव्यं नापुत्रायाशिष्याय वा पुनः
॥२२॥vedānte paramaṃ guhyaṃ purākalpe pracoditam |
nāpraśāntāya dātavyaṃ nāputrāyāśiṣyāya vā punaḥ
यस्य देवे परा भक्तिः यथा देवे तथा गुरौ ।
तस्यैते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः
॥२३॥yasya deve parā bhaktiḥ yathā deve tathā gurau |
tasyaite kathitā hyarthāḥ prakāśante mahātmanaḥ