Śaṅkara by tradition
tapobhiḥ kṣīṇapāpānāṃ śāntānāṃ vītarāgiṇām |
mumukṣūṇāmapekṣyo'yamātmabodho vidhīyate ||
||1||bodho'nyasādhanebhyo hi sākṣānmokṣaikasādhanam |
pākasya vahnivajjñānaṃ vinā mokṣo na sidhyati ||
||2||avirodhitayā karma nāvidyāṃ vinivartayet |
vidyā'vidyāṃ nihantyeva tejastimirasaṅghavat ||
||3||paricchinna ivājñānāttannāśe sati kevalaḥ |
svayaṃ prakāśate hyātmā meghāpāyeṃ'śumāniva ||
||4||ajñānakaluṣaṃ jīvaṃ jñānābhyāsādvinirmalam |
kṛtvā jñānaṃ svayaṃ naśyejjalaṃ katakareṇuvat ||
||5||saṃsāraḥ svapnatulyo hi rāgadveṣādisaṅkulaḥ |
svakāle satyavadbhāti prabodhe satyasadbhavet ||
||6||tāvatsatyaṃ jagadbhāti śuktikārajataṃ yathā |
yāvanna jñāyate brahma sarvādhiṣṭhānamadvayam ||
||7||upādāne'khilādhāre jaganti parameśvare |
sargasthitilayān yānti budbudānīva vāriṇi ||
||8||saccidātmanyanusyūte nitye viṣṇau prakalpitāḥ |
vyaktayo vividhāḥ sarvā hāṭake kaṭakādivat ||
||9||yathākāśo hṛṣīkeśo nānopādhigato vibhuḥ |
tadbhedādbhinnavadbhāti tannāśe kevalo bhavet ||
||10||nānopādhivaśādeva jātivarṇāśramādayaḥ |
ātmanyāropitāstoye rasavarṇādi bhedavat ||
||11||paṃcīkṛtamahābhūtasaṃbhavaṃ karmasaṃcitam |
śarīraṃ sukhaduḥkhānāṃ bhogāyatanamucyate ||
||12||paṃcaprāṇamanobuddhidaśendriyasamanvitam |
apaṃcīkṛtabhūtotthaṃ sūkṣmāṅgaṃ bhogasādhanam ||
||13||anādyavidyā'nirvācyā kāraṇopādhirucyate |
upādhitritayādanyamātmānamavadhārayet ||
||14||paṃcakośādiyogena tattanmaya iva sthitaḥ |
śuddhātmā nīlavastrādiyogena sphaṭiko yathā ||
||15||vapustuṣādibhiḥ kośairyuktaṃ yuktyavaghātataḥ |
ātmānamantaraṃ śuddhaṃ vivicyāttaṇḍulaṃ yathā ||
||16||sadā sarvagato'pyātmā na sarvatrāvabhāsate |
buddhāvevāvabhāseta svaccheṣu pratibimbavat ||
||17||dehendriyamanobuddhiprakṛtibhyo vilakṣaṇam |
tadvṛttisākṣiṇaṃ vidyādātmānaṃ rājavatsadā ||
||18||vyāpṛteṣvindriyeṣvātmā vyāpārīvāvivekinām |
dṛśyate'bhreṣu dhāvatsu dhāvanniva yathā śaśī ||
||19||ātmacaitanyamāśritya dehendriyamanodhiyaḥ |
svakriyārtheṣu vartante sūryālokaṃ yathā janāḥ ||
||20||dehendriyaguṇānkarmāṇyamale saccidātmani |
adhyasyantyavivekena gagane nīlatādivat ||
||21||ajñānānmānasopādheḥ kartṛtvādīni cātmani |
kalpyante'mbugate candre calanādi yathāmbhasaḥ ||
||22||rāgecchāsukhaduḥkhādi buddhau satyāṃ pravartate |
suṣuptau nāsti tannāśe tasmādbuddhestu nātmanaḥ ||
||23||prakāśo'rkasya toyasya śaityamagneryathoṣṇatā |
svabhāvaḥ saccidānandanityanirmalatātmanaḥ ||
||24||ātmanaḥ saccidaṃśaśca buddhervṛttiriti dvayam |
saṃyojya cāvivekena jānāmīti pravartate ||
||25||ātmano vikriyā nāsti buddherbodho na jātviti |
jīvaḥ sarvamalaṃ jñātvā jñātā draṣṭeti muhyati ||
||26||rajjusarpavadātmānaṃ jīvaṃ jñātvā bhayaṃ vahet |
nāhaṃ jīvaḥ parātmeti jñātaṃ cennirbhayo bhavet ||
||27||ātmāvabhāsayatyeko buddhyādīnīndriyāṇyapi |
dīpo ghaṭādivatsvātmā jaḍaistairnāvabhāsyate ||
||28||svabodhe nānyabodhecchā bodharūpatayātmanaḥ |
na dīpasyānyadīpecchā yathā svātmaprakāśane ||
||29||niṣidhya nikhilopādhīnneti netīti vākyataḥ |
vidyādaikyaṃ mahāvākyairjīvātmaparamātmanoḥ ||
||30||āvidyakaṃ śarīrādi dṛśyaṃ budbudavatkṣaram |
etadvilakṣaṇaṃ vidyādahaṃ brahmeti nirmalam ||
||31||dehānyatvānna me janmajarākārśyalayādayaḥ |
śabdādiviṣayaiḥ saṅgo nirindriyatayā na ca ||
||32||amanastvānna me duḥkharāgadveṣabhayādayaḥ |
aprāṇo hyamanāḥ śubhra ityādi śrutiśāsanāt ||
||33||nirguṇo niṣkriyo nityo nirvikalpo niraṃjanaḥ |
nirvikāro nirākāro nityamukto'smi nirmalaḥ ||
||34||ahamākāśavatsarvaṃ bahirantargato'cyutaḥ |
sadā sarvasamaḥ siddho niḥsaṅgo nirmalo'calaḥ ||
||35||nityaśuddhavimuktaikamakhaṇḍānandamadvayam |
satyaṃ jñānamanantaṃ yatparaṃ brahmāhameva tat ||
||36||evaṃ nirantarābhyastā brahmaivāsmīti vāsanā |
haratyavidyāvikṣepān rogāniva rasāyanam ||
||37||viviktadeśa āsīno virāgo vijitendriyaḥ |
bhāvayedekamātmānaṃ tamanantamananyadhīḥ ||
||38||ātmanyevākhilaṃ dṛśyaṃ pravilāpya dhiyā sudhīḥ |
bhāvayedekamātmānaṃ nirmalākāśavatsadā ||
||39||rūpavarṇādikaṃ sarvaṃ vihāya paramārthavit |
paripūrṇacidānandasvarūpeṇāvatiṣṭhate ||
||40||jñātṛjñānajñeyabhedaḥ pare nātmani vidyate |
cidānandaikarūpatvāddīpyate svayameva tat ||
||41||evamātmāraṇau dhyānamathane satataṃ kṛte |
uditāvagatirjvālā sarvājñānendhanaṃ dahet ||
||42||aruṇeneva bodhena pūrvaṃ santamase hṛte |
tata āvirbhavedātmā svayamevāṃśumāniva ||
||43||ātmā tu satataṃ prāpto'pyaprāptavadavidyayā |
tannāśe prāptavadbhāti svakaṇṭhābharaṇaṃ yathā ||
||44||sthāṇau puruṣavadbhrāntyā kṛtā brahmaṇi jīvatā |
jīvasya tāttvike rūpe tasmindṛṣṭe nivartate ||
||45||tattvasvarūpānubhavādutpannaṃ jñānamaṃjasā |
ahaṃ mameti cājñānaṃ bādhate digbhramādivat ||
||46||samyagvijñānavān yogī svātmanyevākhilaṃ jagat |
ekaṃ ca sarvamātmānamīkṣate jñānacakṣuṣā ||
||47||ātmaivedaṃ jagatsarvamātmano'nyanna vidyate |
mṛdo yadvadghaṭādīni svātmānaṃ sarvamīkṣate ||
||48||jīvanmuktastu tadvidvānpūrvopādhiguṇāṃstyajet |
saccidānandarūpatvāt bhavedbhramarakīṭavat ||
||49||tīrtvā mohārṇavaṃ hatvā rāgadveṣādirākṣasān |
yogī śāntisamāyukta ātmārāmo virājate ||
||50||bāhyānityasukhāsaktiṃ hitvātmasukhanirvṛtaḥ |
ghaṭasthadīpavatsvasthaḥ svāntareva prakāśate ||
||51||upādhistho'pi taddharmairalipto vyomavanmuniḥ |
sarvavinmūḍhavattiṣṭhedasakto vāyuvaccaret ||
||52||upādhivilayādviṣṇau nirviśeṣaṃ viśenmuniḥ |
jale jalaṃ viyadvyomni tejastejasi vā yathā ||
||53||yallābhānnāparo lābho yatsukhānnāparaṃ sukham |
yajjñānānnāparaṃ jñānaṃ tadbrahmetyavadhārayet ||
||54||yaddṛṣṭvā nāparaṃ dṛśyaṃ yadbhūtvā na punarbhavaḥ |
yajjñātvā nāparaṃ jñeyaṃ tadbrahmetyavadhārayet ||
||55||tiryagūrdhvamadhaḥ pūrṇaṃ saccidānandamadvayam |
anantaṃ nityamekaṃ yattadbrahmetyavadhārayet ||
||56||atadvyāvṛttirūpeṇa vedāntairlakṣyate'dvayam |
akhaṇḍānandamekaṃ yattadbrahmetyavadhārayet ||
||57||akhaṇḍānandarūpasya tasyānandalavāśritāḥ |
brahmādyāstāratamyena bhavantyānandino'khilāḥ ||
||58||tadyuktamakhilaṃ vastu vyavahārastadanvitaḥ |
tasmātsarvagataṃ brahma kṣīre sarpirivākhile ||
||59||anaṇvasthūlamahrasvamadīrghamajamavyayam |
arūpaguṇavarṇākhyaṃ tadbrahmetyavadhārayet ||
||60||yadbhāsā bhāsyate'rkādi bhāsyairyattu na bhāsyate |
yena sarvamidaṃ bhāti tadbrahmetyavadhārayet ||
||61||svayamantarbahirvyāpya bhāsayannakhilaṃ jagat |
brahma prakāśate vahniprataptāyasapiṇḍavat ||
||62||jagadvilakṣaṇaṃ brahma brahmaṇo'nyanna kiṃcana |
brahmānyadbhāti cenmithyā yathā marumarīcikā ||
||63||dṛśyate śrūyate yadyadbrahmaṇo'nyanna tadbhavet |
tattvajñānācca tadbrahma saccidānandamadvayam ||
||64||sarvagaṃ saccidātmānaṃ jñānacakṣurnirīkṣate |
ajñānacakṣurnekṣeta bhāsvantaṃ bhānumandhavat ||
||65||śravaṇādibhiruddīptajñānāgniparitāpitaḥ |
jīvaḥ sarvamalānmuktaḥ svarṇavaddyotate svayam ||
||66||hṛdākāśodito hyātmā bodhabhānustamo'pahṛt |
sarvavyāpī sarvadhārī bhāti bhāsayate'khilam ||
||67||digdeśakālādyanapekṣya sarvagaṃ
śītādihṛnnityasukhaṃ niraṃjanam |
yaḥ svātmatīrthaṃ bhajate viniṣkriyaḥ
sa sarvavitsarvagato'mṛto bhavet ||
||68||iti śaṃkarācāryaviracita ātmabodhaḥ samāptaḥ