jagadīśaśāstriviracitam — gautamaproktam
śrīḥ
śrīramaṇasahasranāmastotraprārambhaḥ
devyuvāca
bhagavansarvaśāstrārthaparijñānavatāṃ vara |
aruṇeśasya māhātmyaṃ tvatto vistaraśaḥ śrutam ||
||1||tannāmnāmapi sāhasraṃ sarvapāpaharaṃ nṛṇām |
aruṇeśāvatārasya ramaṇasya mahātmanaḥ ||
||2||idānīṃ śrotumicchāmi tasya nāmasahasrakam |
yasya saṅkīrtanānmartyo vimuktiṃ vindate dhruvam ||
||3||tvantu sarvaṃ vijānāsi nānyastvatto'sya veditā |
tasmātkāruṇyato mahyaṃ bhaktimatyai viśeṣataḥ ||
||4||nāmnāṃ sahasraṃ divyānāṃ ramaṇasya munīśituḥ |
rahasyamapi vaktavyaṃ tvayā gautama suvrata ||
||5||gautama uvāca
sādhu sādhu mahābhāge praśna eṣa jagaddhitaḥ |
vakṣye tacchraddhayopetā sāvadhānamanāḥ śaṛṇu ||
||6||jñānaṃ vedāntasañjātaṃ sākṣānmokṣasya sādhanam |
karmopāstyādi tadbhinnaṃ jñānadvāraiva muktidam ||
||7||niṣkāmakarmaśuddhānāṃ vivekādimatāṃ nṛṇām |
jāyate tacca vijñānaṃ prasādādeva sadguroḥ ||
||8||jñānasādhananiṣṭhatvaṃ jñānābhyāsaṃ vidurbudhāḥ |
tāratamyena bhidyante jñānābhyāsādhikāriṇaḥ ||
||9||vicāramātraniṣṭhasya mukhyā jñānādhikāritā |
vicārī durlabho loke vicāro duṣkaro yataḥ ||
||10||mamukṣavo narāssarve jñānābhyāse'dhikāriṇaḥ |
strīśūdrāṇāṃ tathānyeṣāṃ nādhikārovigarhitaḥ ||
||11||deśabhāṣāntareṇāpi teṣāṃ sopyupakārakaḥ |
jñānasya ca vicāro'yaṃ sannikṛṣṭaṃ hi sādhanam ||
||12||vicārabhinnamārgaśca na sākṣājjñānasiddhaye |
vicārajananadvāretyāhurvedāntavedinaḥ ||
||13||yogopāstyādayopyanye santi vijñānahetavaḥ |
tadālambo bhavatyeva vicārānadhikāriṇām ||
||14||yogopāstyādyaśaktānāṃ japastyutyādikīrtanam |
jñānopāyobhavatyeva jijñāsānuṣṭhitaṃ yadi ||
||15||tasmādayatnatojñānaṃ sarveṣāṃ yena hetunā |
tādṛśaṃ nāmasāhasraṃ ramaṇasya mahātmanaḥ ||
||16||tvaya prītyaiva vakṣyāmi hitāya jagatāṃ śaṛṇu |
nābhaktāya pradātavyamidaṃ mokṣasukhapradam ||
||17||asya śrīramaṇadivyasahasranāmastotramahāmantrasya |
gautamo ṛṣiḥ | anuṣṭupchandaḥ | śrīramaṇaparamātmādevatā |
aiṃ bījam | hrīṃ śaktiḥ | śrīṃ kīlakam |
"śrī ramaṇāya namaḥ" iti mantrapratyekavarṇena hṛdayādi nyāsaḥ |
oṃ bhūrbhuvassvaromiti digbandhaḥ |
dhyānam |
dhyāyecchāradacandrasundaramukhaṃ tāmrāravindekṣaṇaṃ
bhaktābhīṣṭavarābhayapradakaraṃ kaupīnamātrojjvalam |
svātmānandarasānubhūtivivaśaṃ sarvānavadyāṅgakaṃ
śrīmantaṃ ramaṇeśvaraṃ guruvaraṃ yogāsanādhyāsitam ||
aruṇajalajanetraṃ mugdhamandasmitāsyaṃ
taruṇatapanabhāsaṃ pūrṇabodhaprasādam |
aruṇaśikharisānuprāṅgaṇe sañcarantaṃ
ramaṇamaruṇamūrtiṃ cintayediṣṭasiddhyai ||
oṃ
aruṇeśamahāśaktinipātapratibodhitaḥ |
acintyaparanirvāṇasthitiravyaktaśaktikaḥ ||
||1||anabhyāsaśramāvāptasamastanigamāgamaḥ |
aruṇācalanāthīyapañcaratnaprakāśakaḥ ||
||2||anāhatānyahṛdayasthānabodhanapaṇḍitaḥ |
akārādikṣakārāntamātṛkāmantramālikaḥ ||
||3||antargatamahāśaktiraṇimādiguṇānvitaḥ |
abhyāsātiśayajñāta atyāścaryacaritrakaḥ ||
||4||ativarṇāśramācāro'cintyaśaktiramoghadṛk |
aṅgāvantyādideśīyamumukṣujanatāśrayaḥ ||
||5||antarmukho'ntarārāma antaryāmyahamarthadṛk |
ahamarthaikalakṣyārtha aruṇādrimayo'ruṇaḥ ||
||6||apītāmbāṅganirmālyapayaḥpānaikajīvitaḥ |
adhyātmayoganilaya adīnātmā'ghamarṣaṇaḥ ||
||7||akāyo bhaktākāyasthaḥ kālacakrapravartakaḥ |
akṣipeyāmṛtāmbhodhirāhūyaiśvaryadāyakaḥ ||
||8||ājānubāhurakṣobhya ātmavānanasūyakaḥ |
āvartakṣetrasañjāta ārtarakṣaṇatatparaḥ ||
||9||itihāsapurāṇajña iṣṭāpūrtaphalapradaḥ |
iḍāpiṅgalikāmadhya-suṣumnāgranthibhedakaḥ ||
||10||iḍāpiṅgalikāmadhya-suṣumnāmadhyabhāsuraḥ |
iṣṭārthadānanipuṇa indrabhogaviraktadhīḥ ||
||11||īśāna īṣaṇāhīnaḥ ītibādhābhayāpahaḥ |
upāsyamūrtirutsāhasampanna uruvikramaḥ ||
||12||udāsīnavadāsīna uttamajñānadeśikaḥ | nāma 50
ūrdhvaretā ūrdhvagati ruṭajastha udāradhīḥ ||
||13||ṛṣīṛṣigaṇastutyo ṛjubuddhī ṛjupriyaḥ |
ṛtambhara ṛtaprajño ṛjumārgapradarśakaḥ ||
||14||evamityavinirṇeyaḥ enaḥkūṭavināśanaḥ |
aiśvaryadānanipuṇa audāryaguṇamaṇḍitaḥ ||
||15||oṅkārapadalakṣyārtha aupamyaparivarjitaḥ |
kaṭākṣasyandikaruṇaḥ kaṭibaddhālamallakaḥ ||
||16||kamanīyacaritrāḍhyaḥ karmavitkavipuṅgavaḥ |
karmākarmavibhāgajñaḥ karmalepavivarjitaḥ ||
||17||kalidoṣaharaḥ kamraḥ karmayogapravartakaḥ |
karmandipravaraḥ kalyaḥ kalyāṇaguṇamaṇḍitaḥ ||
||18||kāntipattanasandṛṣṭāruṇajyotiḥpraharṣitaḥ |
kāmahantākāntamūrtiḥ kālātmākālasūtrahṛt ||
||19||kāṅkṣāhīnaḥ kālakāṅkṣī kāśīvāsaphalapradaḥ |
kāśmīradeśyasevyāṅghrirnepālīyasamarcitaḥ ||
||20||kāmakāranirākartā kṛtakṛtyatvakārakaḥ |
kāvyakaṇṭhasudhīdṛṣṭakārtikeyasvarūpadhṛk ||
||21||kiṅkarīkṛtabhūpālaḥ kīrtimānkīrtivarddhanaḥ |
kumāraḥ kutalāmodaḥ kukuṭumbī kulodgataḥ || 22|| nāma 100
kuṣṭhāpasmārarogaghnaḥ kusumārāmaniṣṭhitaḥ |
kṛpāluḥ kṛpaṇālambaḥ kṛśānusadṛśaḥ kṛśaḥ ||
||23||keralāndhrādibhāṣājñaḥ keralāndhrajaneḍitaḥ |
kaivalyapadaniśśreṇiḥ kaivalyasukhadāyakaḥ ||
||24||ko'haṃ nāhaṃ so'hamiti svātmānveṣaṇamārgadṛk |
ko'haṃvimarśabrahmāstra-nāśitāśeṣavibhramaḥ ||
||25||kośālayapratiṣṭhātā kośavānkośavīkṣitā |
kṣamāvānkṣiprasantuṣṭaḥ kṣapitāśeṣakalmaṣaḥ ||
||26||kṣatakarmā kṣatāvidyaḥ kṣīṇabhaktajanāvanaḥ |
kṣāmanāśī kṣudhāhīnaḥ kṣudraghnaḥ kṣitimaṇḍanam ||
||27||kṣetrajñaḥ kṣemadaḥ kṣemaḥ kṣemārthijanavanditaḥ |
kṣetrāṭanapariśrāntabhaktakṣipraprasādanaḥ ||
||28||kṣmrauṃmantrabījatattvajñaḥ kṣetrājīvaphalapradaḥ |
gambhīro garvitogarvavihīno garvanāśanaḥ ||
||29||gadyapadyapriyogamyo gāyatrīmantrabodhitaḥ |
giriśo gīṣpatirguṇyo guṇātīto guṇākaraḥ ||
||30||gṛhīgṛhavinirmukto grahātigrahasañjayī |
gītopadeśasārādigranthakṛd granthibhedakaḥ || 31|| nāma 150
gurumūrtataponiṣṭhaḥ naisargikasuhṛdvaraḥ |
gṛhimuktyadhikāritva vyavasthāpanatatparaḥ ||
||32||govindo gokulatrātā goṣṭhīvāngodhanānvitaḥ |
carācarahitaścakṣurutsavaścaturaścalaḥ ||
||33||caturvargacaturbhadrapradaścaramadehabhṛt |
cāṇḍālacaṭakaśvā'hi-kiṭikīśahitaṅkaraḥ ||
||34||cittānuvartī cinmudrī cinmayaścittanāśakaḥ |
cirantanaścidākāśaścintāhīnaścidūrjitaḥ ||
||35||corahā coradṛk coracapeṭāghātananditaḥ |
chalacchadmavacohīnaśśatrujicchatrutāpanaḥ ||
||36||channākāraśchāndaseḍyañchinnakarmādi bandhanaḥ |
chinnadvaidhaśchinnamohaśchinnahṛcchinnakalmaṣaḥ ||
||37||jagadgururjagatprāṇo jagadīśo jagatpriyaḥ |
jayantījojanmahīno jayado janamohanaḥ ||
||38||jāgratsvapnasuṣuptyādisākṣī jāḍyavināśakaḥ |
jātivarṇabhidāśūnyo jitātmā jitabhūtakaḥ ||
||39||jitendriyo jitaprāṇo jitāntaśśatrusañcayaḥ | nāma 200
jīvabrahmaikyavijjīvanmukto jīvatvanāśakaḥ ||
||40||jyotirliṅgamayajyotissamaloṣṭāśmakāñcanaḥ |
jetā jyāyājjñānamūrtirjñānī jñānamahānidhiḥ ||
||41||jñānajñātṛjñeyarūpatripuṭībhāvanojjhitaḥ |
jñātasarvāgamo jñānagamyo jñāteyasannutaḥ ||
||42||jñānavijñānatṛptātmā jñānasañchinnasaṃśayaḥ |
jñānāgnidagdhakarmā ca jñānopāyapradarśakaḥ ||
||43||jñānayajñavidhiprīto jñānāvasthitamānasaḥ |
jñātā'jñātānyacinmātro jñānavṛddhopalālitaḥ ||
||44||tattvajñastattvavinnetā tattvamasyādilakṣitaḥ |
tattvabhāṣaṇasantuṣṭastattvabodhakadeśikaḥ ||
||45||tatpadārthaikasaṃlīnastattvānveṣaṇa tatparaḥ |
tapanastapanīyāṅgastamassantāpacandramāḥ ||
||46||tapasvī tāpasārādhyastapaḥ kliṣṭatanūdvahaḥ |
tapastattvārthasārajñastapomūrtistapomayaḥ ||
||47||tapobalasamākṛṣṭabhaktasaṅghasamāvṛtaḥ |
tāpatrayāgnisantaptajanasañjīvanāmṛtam ||
||48||tātādeśāptaśoṇādristātāruṇamaheśvaraḥ |
tātāntikasamāgantā tātānveṣaṇatatparaḥ ||
||49||titikṣustīrthavittīrthaṃ turīyastuṣṭamānasaḥ | nāma 250
tulyanindāstutistūṣṇīṃśīlastṛṣṇāvivarjitaḥ ||
||50||tejasvītyaktaviṣayastrayībhāvārthakovidaḥ |
tridiveśamukhopāsyastrivargastriguṇātmakaḥ ||
||51||trailokyabudhasampūjyastrailokyagrāsabṛṃhitaḥ |
trailokyasṛṣṭisthitikṛt traiguṇyaviṣayojjhitaḥ ||
||52||traiguṇyaviṣavegaghno dakṣo dagdhavapurdharaḥ |
darśanīyo dayāmūrtirdakṣiṇāsyo damānvitaḥ ||
||53||daṇḍadhṛk daṇḍanītistho dakṣiṇo dambhavarjitaḥ |
daharākāśamadhyastha cidākāśapratiṣṭhitaḥ ||
||54||daśadikpālasampūjyo daśadigvyāpisadyaśāḥ |
dakṣiṇadvīpavikhyāto dākṣiṇātyakalākaviḥ ||
||55||dāridryadhvaṃsako dānto dāritakleśasantatiḥ |
dāsīdāsabharo divyo diṣṭyābuddho digambaraḥ ||
||56||dīrghadarśī dīpyamāno dīnabandhurdṛgātmakaḥ |
durvigāhyo durādharṣo durācāranivartakaḥ ||
||57||dṛgdṛśyabhedadhīśūnyo darśanaṃ dṛptakhaṇḍakaḥ |
devavandyo devateśo doṣajño doṣanāśanaḥ || 58|| nāma 300
dvādaśārṇamanudhyeyo dvādaśāntasthalasthitaḥ |
daiviko drāviḍo dvīpāntaravikhyātavaibhavaḥ ||
||59||dvitīyātithisambhūto dvaitabhāvavimuktadhīḥ |
dvaitādvaitamatātīto dvaitasantamasāpahaḥ ||
||60||dhanado dharmasūkṣmajño dharmarāṭ dhārmikapriyaḥ |
dhātā dhātṛsamaśrīko dhātuśuddhividhāyakaḥ ||
||61||dhāraṇāśaktimāndhīro dhurīṇo dhṛtivarddhanaḥ |
dhīrodāttaguṇopeto dhyānaniṣṭho dhruvasmṛtiḥ ||
||62||namajjanoddhāraṇakṛnnaravāhanasannibhaḥ |
navanītasamasvānto natasādhujanāśrayaḥ ||
||63||naranārīgaṇopeto nagasānukṛtāśramaḥ |
namametyavyayayuto navīno naṣṭamānasaḥ ||
||64||nayanānandado namyo nāmoccāraṇamuktidaḥ |
nāgasvāmyanujo nāgasundarajyeṣṭhatāṃ gataḥ ||
||65||nādabindukalābhijño nādabrahmapratiṣṭhitaḥ |
nādapriyo nāradādipūjyo nāmavivarjitaḥ ||
||66||nāmī nāmajapaprīto nāstikatvavighātakṛt |
nāsāgraṇyastadṛṅ nāmabrahmātīto nirañjanaḥ ||
||67||nirañjanāśrayo nityatṛpto niśśreyasapradaḥ | nāma 350
niryatnasiddhanitya śrīrnityasiddhasvarūpadṛk ||
||68||nirmamo nirahaṅkāro niravadyo nirāśrayaḥ |
nityānando nirātaṅko niṣprapañco nirāmayaḥ ||
||69||nirmalo niścalo nityo nirmoho nirupādhikaḥ |
nissaṅgo nigamastutyo nirīho nirupaplavaḥ ||
||70||nityaśuddho nityabuddho nityamukto nirantaraḥ |
nirvikāro nirguṇātmā niṣpāpo niṣparigrahaḥ ||
||71||nirbhavo nistulo nighno nijānandaikanirbharaḥ |
nigrahānugrahasamo nikṛtijño nidānavit ||
||72||nirgrantho nirnamaskāro nistulirnirayāpahaḥ |
nirvāsano nirvyasano niryogakṣemacintanaḥ ||
||73||nirbījadhyānasaṃvedyo nirvādo niśśiroruhaḥ |
pañcākṣaramanudhyeyaḥ pañcapātakanāśanaḥ ||
||74||pañcaskandhīmatābhijñaḥ pañcakośavilakṣaṇaḥ |
pañcāgnividyāmārgajñaḥ pañcakṛtyaparāyaṇaḥ || 75|| nāma 400
pañcavaktraḥ pañcatapāḥ pañcatākāraṇoddharaḥ |
pañcopacārasampūjyaḥ pañcabhūtavimardanaḥ ||
||76||pañcaviṃśatitattvātmā mahāpañcadaśākṣaraḥ |
parāśarakulodbhūtaḥ paṇḍitaḥ paṇḍitapriyaḥ ||
||77||parameṣṭhī pareśānaḥ paripūrṇaḥ parātparaḥ |
paraṃjyotiḥ paraṃdhāma paramātmā parāyaṇam ||
||78||pativratābhīṣṭadāyī paryaṅkasthaḥ parārthavit |
pavitrapādaḥ pāpāriḥ parārthaikaprayojanaḥ ||
||79||pālītīrthataṭollāsī pāścātyadvīpaviśrutaḥ |
pitā pitṛhitaḥ pittanāśakaḥ pitṛmocakaḥ ||
||80||pitṛvyānveṣita pīnaḥ pātāleśālayasthitaḥ |
punarvasūditaḥ puṇyaḥ puṇyakṛtpuruṣottamaḥ ||
||81||punnāgataruvatkṣetrī puṇyāpuṇyavivarjitaḥ |||
pūtātmā pṛthukaprītaḥ pṛthudaśca purohitaḥ ||
||82||pratimākṛtasānnidhyaḥ pratigrahaparāṅmukhaḥ |
pramādivatsarodbhūtaḥ prakṛtisthaḥ pramāṇavit ||
||83||pratīkopāstiviṣayaḥ pratyuttaravicakṣaṇaḥ | nāma 450
pratyak praśāntaḥ pratyakṣaḥ praśritaḥ pratibhānavān ||
||84||pradakṣiṇāprītamanāḥ pravālādrisamāśrayaḥ |
prācyapratīcyadeśīya vibudhāgraṇyavanditaḥ ||
||85||prasthānabhedasamboddhyaḥ prāṃśuḥ prāṇanirodhakaḥ |
prasūtidinavṛddhastrī darśitajyotirākṛtiḥ ||
||86||prārthitārthapradaḥ prājñaḥ prāvārakanigūhitaḥ |
prātassmartavyacāritraḥ prāptaprāptavyanirvṛtaḥ ||
||87||prayāṇasmṛtisamprāpyaḥ priyahīnaḥ priyaṃvadaḥ |
prekṣāvānpreṣyarahitaḥ phalabhūtaḥ phalapradaḥ ||
||88||bahuśruto bahumato bahupākī bahupradaḥ |
balavānbandhumānbālarūpo bālyaviceṣṭitaḥ ||
||89||bālabhānupratīkāśo bālasannyāsiśabditaḥ |
brahmacaryatapoyogaśrutaprajñāsamanvitaḥ ||
||90||brahmaṇyo brahmavidbrahma brahmasāyujyadāyakaḥ |
brahmārpitamanobuddhirbrāhmaṇasvāmināmakaḥ ||
||91||brahmāsanasthito brahmasūtravidbhagavānbhavaḥ |
bhayakṛdbhayasaṃhartā bhavādo bhaktabhāvitaḥ || 92|| nāma 500
bhārūpo bhāvanāgrāhyo bhāvajño bhāgyavarddhanaḥ |
bhāratīyamahābhāgyaṃ bhāratakhyātipoṣakaḥ ||
||93||bhāratodyadjñānadīpo bhāvanābhedakṛntanaḥ |
bhidāśūnyo bhidādhvaṃsī bhāvuko bhikṣukeśvaraḥ ||
||94||bhūtido bhūtikṛdbhūmi nāthapūrṇāṃśasambhavaḥ |
bhaumabrahma bhramadhvaṃsī bhūhṛtkṣetralakṣitaḥ ||
||95||bhūtibhūṣitasarvāṅgo maṅgalo maṅgalapradaḥ |
manobuddhirahaṅkāraḥ prakṛtiśca paraḥ pumān ||
||96||mahāśaktirmahāsiddhirmahodāro mahādyutiḥ |
mahākartā mahābhoktā mahāyogī mahāmatiḥ ||
||97||mahāmānyo mahābhāgo mahāsenamahoṃśajaḥ |
maryādākṛnmahādevo mahārūpī mahāyaśāḥ ||
||98||mahodyamo mahotsāho mamatāgrahapīḍanaḥ |
mahāmantro mahāyantro mahāvākyopadeśakaḥ ||
||99||mahāvākyārthatattvajño mahāmohanivārakaḥ |
māyāvī mānado mānī mātṛmuktividhāyakaḥ || 100|| nāma 550
mānāvamānasāmyātmā mālūrādhastapassthitaḥ |
madhūkadrutalasthāyī mātṛmānmātṛbhaktimān ||
||101||mātrālayapratiṣṭhātā mārgito mārgabāndhavaḥ |
mārgaṇīyo mārgadarśī mārgaśīrṣakṛtodayaḥ ||
||102||mārgitātmā mārgaśūnyo mitabhuṅmitasañcaraḥ |
mitasvapnāvabodhaśca mithyābāhyanirīkṣakaḥ ||
||103||munirmukto muktidāyī medhāvī medhyabhojanaḥ |
maunavyākhyānakṛnmaunī maunabhāṣāviśāradaḥ ||
||104||maunāmaunadvayātīto maunado mauniṣu priyaḥ |
yajñakṛdyajñabhugyajño yajamāno yathārthavit ||
||105||yatātmā yatisampūjyo yatiprāpyo yaśaskaraḥ |
yamādyaṣṭāṅgayogajño yajuśśākhī yatīśvaraḥ ||
||106||yavanānugrahakaro yakṣo yamaniṣūdanaḥ |
yātrāvirahito yānā'nārūḍho yājñikapriyaḥ ||
||107||yātanānāśano yāñcahīno yācitadāyakaḥ | nāma 600
yuktakṛdyuktabhugyukta svapnabodho yugādikṛt ||
||108||yogīśo yogapuruṣo yogatattvavivecakaḥ |
yogāsano yogabhūmi samārohaṇasādhakaḥ ||
||109||yogigamyo yogaphalaṃ yogabhraṣṭaśubhapradaḥ |
yogapraśaṃsī yogastho yogakṣemadhurandharaḥ ||
||110||rakṣako ramaṇo ramyo ramaṇīyāṅgasaṃhatiḥ |
rameśakleśasandṛṣṭajyotirakleśadarśanaḥ ||
||111||rajopaho rajomūrtī rasiko rasaśevadhiḥ |
rahasyo rañjano rasyo ratnagarbho rasodayaḥ ||
||112||rājavidyāgurū rāja vidyāvidrājamānitaḥ |
rājasāhāranirmukto rājasajñānadūragaḥ ||
||113||rāgadveṣavinirmukto rasālāśramakokilaḥ |
rāmābhirāmo rājaśrīḥ rājā rājyahitaṅkaraḥ ||
||114||rājabhogaprado rāṣṭrabhāṣāvidrājavallabhaḥ |
ruditadveṣaṇo rudro lakṣmīvānlakṣmivarddhanaḥ ||
||115||lajjālurlalito labdhalabdhavyo laghusiddhidaḥ | nāma 650
layavillabdhakāmaugho lābhālābhasamāśayaḥ ||
||116||layādhiṣṭhānatattvajño layapūrvasamādhimān |
lāsyapriyo liṅgarūpī liṅgottho liṅgavarjitaḥ ||
||117||lipilekhacaṇo lokaśikṣako lokarakṣakaḥ |
lokāyatamatābhijño lokavārtāvivarjitaḥ ||
||118||lokodāsīnabhāvastho lokottaraguṇottaraḥ |
lokādhyakṣo lokapūjyo lokāsāratvabodhakaḥ ||
||119||lokākarṣaṇaśaktātmaśaktimatkāntaparvataḥ |
lokānutsādako lokapramāṇaṃ lokasaṅgrahī ||
||120||lokabodhaprakāśārtha śoṇodyajjñānabhāskaraḥ |
variṣṭho varado vaktā vaṅgadeśyajanāśrayaḥ ||
||121||vandārujanamandāro vartamānaikakālavit |
vanavāsarasābhijño valitrayavibhūṣitaḥ ||
||122||vasumānvastutattvajño vandyo vatsatarīpriyaḥ |
varṇāśramaparitrātā varṇāśramamatātigaḥ ||
||123||vākyajño vākyakuśalo vāṅmanobuddhyagocaraḥ |
vādyagītapriyo vājaśravā vāpīpratiṣṭhakaḥ ||
||124||vāhanāgāraniṣṭhāvānvājimedhaphalapradaḥ |
vakṣodakṣiṇabhāgastha hṛdayasthānadarśakaḥ || 125|| nāma 700
vacadbhūmantrasaṃsevyo vicāraikopadeśakṛt |
vicāramātranirato vivekijanatādṛtaḥ ||
||126||viditātmā vidheyātmā vismiteśādivīkṣitaḥ |
virūpākṣaguhāvāsī viśvātmā viśvabhugvibhuḥ ||
||127||viviktasevī vighneśacaityaprākārasaṃsthitaḥ |
vidhyadṛṣṭamahodarśī vijñānānandasundaraḥ ||
||128||vighasāśī viśuddhātmā viparyāsanirāsakaḥ |
vibhūtisitaphālāḍhyo virodhoktivinākṛtaḥ ||
||129||viśvambharo viśvavaidyo viśvāsyo vismayānvitaḥ |
vīṇāgeyo vītamāyo vīryavānvītasaṃśayaḥ ||
||130||vṛddhihrāsavinābhūto vṛddho vṛttinirodhakaḥ |
vṛttido vṛttibodheddho veṇuvādyavaśaṃvadaḥ ||
||131||vedavedāntatattvajño veṣadoṣaprakāśakaḥ |
vyaktāvyaktasvarūpajño vyaṅgyavākyaprayogavit ||
||132||vyāptākhilo vyavasthākṛdvyavasāyavibodhakaḥ |
vaijñānikāgraṇīrvaiśvānaro vyāghrājinasthitaḥ ||
||133||śaraṇyaśśarmadaśśakti pātabuddhaśśamānvitaḥ |
śarīrivadbhāsamānaśśarmaṇyajanavanditaḥ || 134|| nāma 750
śāstrajālamahāraṇya vṛthāṭananiṣedhakaḥ |
śāstrābhyāsaphalībhūta jñānavijñānatatparaḥ ||
||135||śāstrollaṅghanavidveṣī śāstramārgāvilaṅghanaḥ |
śāntātmā śāntidaśśāntidhanaśśāntopadeśakaḥ ||
||136||śāṇḍilyopāstilakṣyārthaśśāstrayoniḥ prajāpatiḥ |
śivaṅkaraśśivatamaśśiṣṭeṣṭaśśiṣṭapūjitaḥ ||
||137||śivaprakāśasantuṣṭaśśivādvaitapratiṣṭhitaḥ |
śivagaṅgātaḍākasthaśśivajñānapradāyakaḥ ||
||138||śītācalaprāntyapūjyaśśīprātīrajanāśrayaḥ |
śubhāśubhaparityāgī śubhāśubhavimatsaraḥ ||
||139||śuklakṛṣṇagatijñānī śubhaṃyuśśiśirātmakaḥ |
śukavajjanmasaṃsiddhaśśeṣādrisvāmivatsalaḥ ||
||140||śaivavaiṣṇavaśāktādi virodhapratirodhakaḥ |
śaṛṅgārādirasālambo śaṛṅgārarasavipriyaḥ ||
||141||śravaṇādhyarthatattvajñaśśravaṇānandabhāṣitaḥ |
śoṇeśālayasañcārī śoṇeśaḥ śoṇatīrthavit ||
||142||śokamohādyasaṃspṛṣṭaśśoṇakṣetrādhidaivatam |
śrīdaḥ śrīśaḥ śrīnivāsaḥ śrīkaṇṭhamatatattvavit ||
||143||śrīvidyāmantratattvajñaḥ śrīvaiṣṇavamatapriyaḥ |
śrutitātparyanirvaktā śrutamātrāvadhāraṇaḥ ||
||144||śrutaśrotavyasantuṣṭaḥ śrautamārgasamarthakaḥ |
ṣaḍadhvadhvāntavidhvaṃsī ṣaḍūrmibhayabhañjanaḥ || 145|| nāma 800
ṣaṭgranthibhedacaturaṣṣaṭguṇī ṣaṭpramāṇavān |
ṣaṭkoṇamadhyanilayaṣṣaḍarighnaṣṣaḍāśrayaḥ ||
||146||ṣaṇḍatvaghnaṣṣaḍādhāranirdhyātaṣṣaḍanādivit |
sarvajñassarvavitsarvassārvassarvamanassthitaḥ ||
||147||sadasannirṇayajñānī sarvabhūtasamāśayaḥ |
sarvaśrutissarvacakṣussarvānanakarādimān ||
||148||sarvendriyaguṇābhāsassarvasambandhavarjitaḥ |
sarvabhṛtsarvakṛtsarvaharassarvahiterataḥ ||
||149||sarvārambhaparityāgī saguṇadhyāyitārakaḥ |
sarvabhūtaniśābuddhassarvajāgaranidritaḥ ||
||150||sarvāścaryamassabhyassaṅkalpaghnassadātanaḥ |
sargādimadhyanidhanassakṛtsmṛtivimuktidaḥ ||
||151||saṃyamī satyasandhaśca saṃskāraparivarjitaḥ |
samassamavibhaktāṅgassamadṛk samasaṃsthitaḥ ||
||152||samarthassamaradveṣī samaryādassamāhitaḥ |
samayajñassadānandassamāhṛtanijendriyaḥ ||
||153||sattāsaṃvinmayajyotissampradāyapravartakaḥ | nāma 850
samastavṛttimūlāhaṃ vṛttināśopadeśakaḥ ||
||154||samrāṭ samṛddhassambuddhassarvaśrutimanoharaḥ |
saralassarasassarvarasassarvānubhūtiyuk ||
||155||sarveśvarassarvanidhissarvātmā sarvasādhakaḥ |
sahajaprāptakarmānuṣṭhānatyāganiṣedhakaḥ ||
||156||sahiṣṇussāttvikāhārassāttvikajñānivīkṣitaḥ |
sattvādhikamanobuddhisukhadhairyavivardhakaḥ ||
||157||sāttvikatyāgayogajñassāttvikārādhyavaibhavaḥ |
sārdhaṣoḍaśavarṣāptapārivrājyo viraktadhīḥ ||
||158||sāmagānapriyassāmyavaiṣamyamatikṛntanaḥ |
sādhitākhilasiddhīśassāmavitsāmagāyanaḥ ||
||159||siddhārthassiddhasaṅkalpassiddhidassiddhasādhanaḥ |
siddhyasiddhisamassiddhassiddhasaṅghasamarcitaḥ ||
||160||sisādhayiṣulokeḍyassahāyāmbāsahāyavān |
sundarassundarakṣetra vidyābhyāsavilāsabhṛt ||
||161||sundareśvaralīlākṛt sundarānandavarddhanaḥ |
surarṣisannutassūkṣmassūridṛśyapadasthitaḥ ||
||162||sudarśanassuhṛtsūrissūnṛtoktivadāvadaḥ |
sūtravitsūtrakṛtsūtraṃ sṛṣṭivaitathyabodhakaḥ || 163|| nāma 900
sṛṣṭivākyamahāvākyaikyakaṇṭhyapratipādakaḥ |
sṛṣṭihetumanonāśī sṛṣṭyadhiṣṭhānaniṣṭhitaḥ ||
||164||srakcandanādiviṣayavirāgī svajanapriyaḥ |
sevānamrasvabhaktaugha sadyomuktipradāyakaḥ ||
||165||somasūryāgnyaprakāśya svaprakāśasvarūpadṛk |
saundaryāmbātapassampatparīpākaphalāyitaḥ ||
||166||sauhityavimukhasskandāśramavāsakutūhalī |
skandālayataponiṣṭhasstavyastāvakavarjitaḥ ||
||167||sahasrastambhasaṃyukta maṇḍapāntaramāśritaḥ |
stainyastenasstotraśāstra geyassmṛtikarassmṛtiḥ ||
||168||sāmarasyavidhānajñassaṅghasaubhrātrabodhakaḥ |
svabhāvabhadro madhyasthasstrīsannyāsavidhāyakaḥ ||
||169||stimitodadhivajjñānaśaktipūritavigrahaḥ |
svātmatattvasukhasphūrtitundilasvasvarūpakaḥ ||
||170||svasvadharmarataślāghī svabhūssvacchandaceṣṭitaḥ |
svasvarūpaparijñāna parāmṛtapadasthitaḥ ||
||171||svādhyāyajñānayajñejyasvatassiddhasvarūpadṛk |
svastikṛtsvastibhuksvāmī svāpajāgradvivarjitaḥ ||
||172||hantṛhantavyatāśūnya śuddhasvātmopadeśakaḥ |
hastapādādyasaṅgrāhyanirliptaparamārthadṛk ||
||173||hatyādipāpaśamano hānivṛddhivivarjitaḥ |
hitakṛddhūṇadeśīya janavarṇitavaibhavaḥ ||
||174||hṛdayabrahmatattvajño hṛdayānveṣadeśanaḥ |
hṛdayastho hṛdayākāśasvarūpī hṛdguhāśayaḥ ||
||175||hārdākāśāntaragata bāhyākāśādivastudṛk |
hṛdayasthānatattvajño hṛdahannāśapaṇḍitaḥ || 176|| nāma 950
heyopādeyarahito hemantartukṛtodayaḥ |
haribrahmendraduṣprāpasvārājyorjitaśāsanaḥ ||
||177||hatāsuraprakṛtiko haṃso hṛdyo hiraṇmayaḥ |
hārdavidyāphalībhūto hārdasantamasāpahaḥ ||
||178||setussīmā samudraśca samābhyadhikavarjitaḥ |
purāṇaḥ puruṣaḥ pūrṇo'nantarūpassanātanaḥ ||
||179||jyotiḥ prakāśaḥ prathitassvayambhānaḥ svayamprabhuḥ |
satyaṃ jñānaṃ sukhaṃ svasthassvānubhūḥ paradaivatam ||
||180||maharṣiśca mahāgrāso mahātmā bhagavānvaśī |
ahamartho'prameyātmā tattvaṃ nirvāṇamuttamam ||
||181||anākhyavastu muktātmā bandhamuktivivarjitaḥ |
adṛśyo dṛśyanetā ca mūlācāryassukhāsanaḥ ||
||182||antaryāmī pāraśūnyo bhūmā bhojayitā rasaḥ | nāma 1000
upasaṃhāraḥ
ko'haṃ mārga dhanuṣpāṇirnāhaṃ tattvasudarśanaḥ |
so'haṃ bodha mahāśaṅkho bhagavān ramaṇo'vatu ||
||1||iti trivāram
iti te nāmasahasraṃ ramaṇasya mahātmanaḥ |
kathitaṃ kṛpayā devi gopyādgopyataraṃ mayā ||
||2||ya idaṃ nāmasāhasraṃ bhaktyā paṭhati mānavaḥ |
tasya muktirayatnena siddhyatyeva na saṃśayaḥ ||
||3||vidyārthī labhate vidyāṃ vivāhārthī gṛhī bhavet |
vairāgyakāmo labhate vairāgyaṃ bhavatārakam ||
||4||yena yena ca yo yo'rthī sa sa taṃ taṃ samaśnute |
sarva pāpavinirmuktaḥ paraṃ nirvāṇamāpnuyāt ||
||5||durdeśakālotthadurāmayārtāḥ
daurbhāgyatāpatrayasanniruddhāḥ |
narāḥ paṭhanto ramaṇasya nāma-
sāhasramīyussukhamastaduḥkham ||
||6||iti śrīgautamamaharṣiproktaṃ śrīramaṇasahasranāmastotraṃ sampūrṇam | || śubhamastu ||