Study
16 gāthino viśvāmitraḥ| agniḥ, 5 ṛtvijo vā| triṣṭup, 1, 4, 10, 12 anuṣṭup, 6, 11, 14, 15 jagatī|
astī̱dama̍dhi̱mantha̍na̱masti̍ pra̱jana̍naṃ kṛ̱tam |
e̱tāṃ vi̱śpatnī̱mā bha̍rā̱gniṃ ma̍nthāma pū̱rvathā̍ ॥3.29.1॥
अस्ती॒दम॑धि॒मन्थ॑न॒मस्ति॑ प्र॒जन॑नं कृ॒तम् ।
ए॒तां वि॒श्पत्नी॒मा भ॑रा॒ग्निं म॑न्थाम पू॒र्वथा॑
a̱raṇyo̱rnihi̍to jā̱tave̍dā̱ garbha̍ iva̱ sudhi̍to ga̱rbhiṇī̍ṣu |
di̱vedi̍va̱ īḍyo̍ jāgṛ̱vadbhi̍rha̱viṣma̍dbhirmanu̱ṣye̍bhira̱gniḥ ॥3.29.2॥
अ॒रण्यो॒र्निहि॑तो जा॒तवे॑दा॒ गर्भ॑ इव॒ सुधि॑तो ग॒र्भिणी॑षु ।
दि॒वेदि॑व॒ ईड्यो॑ जागृ॒वद्भि॑र्ह॒विष्म॑द्भिर्मनु॒ष्ये॑भिर॒ग्निः
u̱ttā̱nāyā̱mava̍ bharā ciki̱tvān tsa̱dyaḥ pravī̍tā̱ vṛṣa̍ṇaṃ jajāna |
a̱ru̱ṣastū̍po̱ ruśa̍dasya̱ pāja̱ il̤ā̍yāspu̱tro va̱yune̍'janiṣṭa ॥3.29.3॥
उ॒त्ता॒नाया॒मव॑ भरा चिकि॒त्वान् त्स॒द्यः प्रवी॑ता॒ वृष॑णं जजान ।
अ॒रु॒षस्तू॑पो॒ रुश॑दस्य॒ पाज॒ इळा॑यास्पु॒त्रो व॒युने॑ऽजनिष्ट
il̤ā̍yāstvā pa̱de va̱yaṃ nābhā̍ pṛthi̱vyā adhi̍ |
jāta̍vedo̱ ni dhī̍ma̱hyagne̍ ha̱vyāya̱ vol̤aha̍ve ॥3.29.4॥
इळा॑यास्त्वा प॒दे व॒यं नाभा॑ पृथि॒व्या अधि॑ ।
जात॑वेदो॒ नि धी॑म॒ह्यग्ने॑ ह॒व्याय॒ वोळह॑वे
mantha̍tā naraḥ ka̱vimadva̍yanta̱ṃ prace̍tasama̱mṛta̍ṃ su̱pratī̍kam |
ya̱jñasya̍ ke̱tuṃ pra̍tha̱maṃ pu̱rastā̍da̱gniṃ na̍ro janayatā su̱śeva̍m ॥3.29.5॥
मन्थ॑ता नरः क॒विमद्व॑यन्तं॒ प्रचे॑तसम॒मृतं॑ सु॒प्रती॑कम् ।
य॒ज्ञस्य॑ के॒तुं प्र॑थ॒मं पु॒रस्ता॑द॒ग्निं न॑रो जनयता सु॒शेव॑म्
yadī̱ mantha̍nti bā̱hubhi̱rvi ro̍ca̱te'śvo̱ na vā̱jya̍ru̱ṣo vane̱ṣvā |
ci̱tro na yāma̍nna̱śvino̱rani̍vṛta̱: pari̍ vṛṇa̱ktyaśma̍na̱stṛṇā̱ daha̍n ॥3.29.6॥
यदी॒ मन्थ॑न्ति बा॒हुभि॒र्वि रो॑च॒तेऽश्वो॒ न वा॒ज्य॑रु॒षो वने॒ष्वा ।
चि॒त्रो न याम॑न्न॒श्विनो॒रनि॑वृत॒: परि॑ वृण॒क्त्यश्म॑न॒स्तृणा॒ दह॑न्
jā̱to a̱gnī ro̍cate̱ ceki̍tāno vā̱jī vipra̍: kaviśa̱staḥ su̱dānu̍: |
yaṃ de̱vāsa̱ īḍya̍ṃ viśva̱vida̍ṃ havya̱vāha̱mada̍dhuradhva̱reṣu̍ ॥3.29.7॥
जा॒तो अ॒ग्नी रो॑चते॒ चेकि॑तानो वा॒जी विप्र॑: कविश॒स्तः सु॒दानु॑: ।
यं दे॒वास॒ ईड्यं॑ विश्व॒विदं॑ हव्य॒वाह॒मद॑धुरध्व॒रेषु॑
sīda̍ hota̱: sva u̍ lo̱ke ci̍ki̱tvān tsā̱dayā̍ ya̱jñaṃ su̍kṛ̱tasya̱ yonau̍ |
de̱vā̱vīrde̱vān ha̱viṣā̍ yajā̱syagne̍ bṛ̱had yaja̍māne̱ vayo̍ dhāḥ ॥3.29.8॥
सीद॑ होत॒: स्व उ॑ लो॒के चि॑कि॒त्वान् त्सा॒दया॑ य॒ज्ञं सु॑कृ॒तस्य॒ योनौ॑ ।
दे॒वा॒वीर्दे॒वान् ह॒विषा॑ यजा॒स्यग्ने॑ बृ॒हद् यज॑माने॒ वयो॑ धाः
kṛ̱ṇota̍ dhū̱maṃ vṛṣa̍ṇaṃ sakhā̱yo'sre̍dhanta itana̱ vāja̱maccha̍ |
a̱yama̱gniḥ pṛ̍tanā̱ṣāṭ su̱vīro̱ yena̍ de̱vāso̱ asa̍hanta̱ dasyū̍n ॥3.29.9॥
कृ॒णोत॑ धू॒मं वृष॑णं सखा॒योऽस्रे॑धन्त इतन॒ वाज॒मच्छ॑ ।
अ॒यम॒ग्निः पृ॑तना॒षाट् सु॒वीरो॒ येन॑ दे॒वासो॒ अस॑हन्त॒ दस्यू॑न्
a̱yaṃ te̱ yoni̍ṝ̱tviyo̱ yato̍ jā̱to aro̍cathāḥ |
taṃ jā̱nanna̍gna̱ ā sī̱dāthā̍ no vardhayā̱ gira̍: ॥3.29.10॥
अ॒यं ते॒ योनि॑ॠ॒त्वियो॒ यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः ।
तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आ सी॒दाथा॑ नो वर्धया॒ गिर॑:
tanū̱napā̍ducyate̱ garbha̍ āsu̱ro narā̱śaṃso̍ bhavati̱ yad vi̱jāya̍te |
mā̱ta̱riśvā̱ yadami̍mīta mā̱tari̱ vāta̍sya̱ sargo̍ abhava̱t sarī̍maṇi ॥3.29.11॥
तनू॒नपा॑दुच्यते॒ गर्भ॑ आसु॒रो नरा॒शंसो॑ भवति॒ यद् वि॒जाय॑ते ।
मा॒त॒रिश्वा॒ यदमि॑मीत मा॒तरि॒ वात॑स्य॒ सर्गो॑ अभव॒त् सरी॑मणि
su̱ni̱rmathā̱ nirma̍thitaḥ suni̱dhā nihi̍taḥ ka̱viḥ |
agne̍ svadhva̱rā kṛ̍ṇu de̱vān de̍vaya̱te ya̍ja ॥3.29.12॥
सु॒नि॒र्मथा॒ निर्म॑थितः सुनि॒धा निहि॑तः क॒विः ।
अग्ने॑ स्वध्व॒रा कृ॑णु दे॒वान् दे॑वय॒ते य॑ज
ajī̍jananna̱mṛta̱ṃ martyā̍so'sre̱māṇa̍ṃ ta̱raṇi̍ṃ vī̱l̤uja̍mbham |
daśa̱ svasā̍ro a̱gruva̍: samī̱cīḥ pumā̍ṃsaṃ jā̱tama̱bhi saṃ ra̍bhante ॥3.29.13॥
अजी॑जनन्न॒मृतं॒ मर्त्या॑सोऽस्रे॒माणं॑ त॒रणिं॑ वी॒ळुज॑म्भम् ।
दश॒ स्वसा॑रो अ॒ग्रुव॑: समी॒चीः पुमां॑सं जा॒तम॒भि सं र॑भन्ते
pra sa̱ptaho̍tā sana̱kāda̍rocata mā̱turu̱pasthe̱ yadaśo̍ca̱dūdha̍ni |
na ni mi̍ṣati su̱raṇo̍ di̱vedi̍ve̱ yadasu̍rasya ja̱ṭharā̱dajā̍yata ॥3.29.14॥
प्र स॒प्तहो॑ता सन॒काद॑रोचत मा॒तुरु॒पस्थे॒ यदशो॑च॒दूध॑नि ।
न नि मि॑षति सु॒रणो॑ दि॒वेदि॑वे॒ यदसु॑रस्य ज॒ठरा॒दजा॑यत
a̱mi̱trā̱yudho̍ ma̱rutā̍miva pra̱yāḥ pra̍thama̱jā brahma̍ṇo̱ viśva̱mid vi̍duḥ |
dyu̱mnava̱d brahma̍ kuśi̱kāsa̱ eri̍ra̱ eka̍eko̱ dame̍ a̱gniṃ samī̍dhire ॥3.29.15॥
अ॒मि॒त्रा॒युधो॑ म॒रुता॑मिव प्र॒याः प्र॑थम॒जा ब्रह्म॑णो॒ विश्व॒मिद् वि॑दुः ।
द्यु॒म्नव॒द् ब्रह्म॑ कुशि॒कास॒ एरि॑र॒ एक॑एको॒ दमे॑ अ॒ग्निं समी॑धिरे
yada̱dya tvā̍ praya̱ti ya̱jñe a̱smin hota̍ściki̱tvo'vṛ̍ṇīmahī̱ha |
dhru̱vama̍yā dhru̱vamu̱tāśa̍miṣṭhāḥ prajā̱nan vi̱dvām̐ upa̍ yāhi̱ soma̍m ॥3.29.16॥
यद॒द्य त्वा॑ प्रय॒ति य॒ज्ञे अ॒स्मिन् होत॑श्चिकि॒त्वोऽवृ॑णीमही॒ह ।
ध्रु॒वम॑या ध्रु॒वमु॒ताश॑मिष्ठाः प्रजा॒नन् वि॒द्वाँ उप॑ याहि॒ सोम॑म्