oṃ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ
śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi |
sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ
mā'haṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma
nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me'stu |
tadātmani nirate ya
upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu |
oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||
prathamaḥ khaṇḍaḥ
oṃ keneṣitaṃ patati preṣitaṃ manaḥ
kena prāṇaḥ prathamaḥ praiti yuktaḥ |
keneṣitāṃ vācamimāṃ vadanti
cakṣuḥ śrotraṃ ka u devo yunakti
||1||ॐ केनेषितं पतति प्रेषितं मनः
केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः ।
केनेषितां वाचमिमां वदन्ति
चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति
śrotrasya śrotraṃ manaso mano yad
vāco ha vācaṃ sa u prāṇasya prāṇaḥ |
cakṣuṣaścakṣuratimucya dhīrāḥ
pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti
||2||श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्
वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः ।
चक्षुषश्चक्षुरतिमुच्य धीराः
प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति
na tatra cakṣurgacchati na vāggacchati no manaḥ |
na vidmo na vijānīmo yathaitadanuśiṣyāt
||3||न तत्र चक्षुर्गच्छति न वाग्गच्छति नो मनः ।
न विद्मो न विजानीमो यथैतदनुशिष्यात्
anyadeva tadviditādatho aviditādadhi |
iti śuśruma pūrveṣāṃ ye nastadvyācacakṣire
||4||अन्यदेव तद्विदितादथो अविदितादधि ।
इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नस्तद्व्याचचक्षिरे
yadvācā'nabhyuditaṃ yena vāgabhyudyate |
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
||5||यद्वाचाऽनभ्युदितं येन वागभ्युद्यते ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
yanmanasā na manute yenāhurmano matam |
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
||6||यन्मनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
yaccakṣuṣā na paśyati yena cakṣūm̐ṣi paśyati |
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
||7||यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूँषि पश्यति ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
yacchrotreṇa na śaṛṇoti yena śrotramidaṃ śrutam |
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
||8||यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम् ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
yatprāṇena na prāṇiti yena prāṇaḥ praṇīyate |
tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate
||9||यत्प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्रणीयते ।
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
dvitīyaḥ khaṇḍaḥ
yadi manyase suvedeti daharamevāpi
nūnaṃ tvaṃ vettha brahmaṇo rūpam |
yadasya tvaṃ yadasya deveṣvatha nu
mīmām̐syameva te manye viditam
||1||यदि मन्यसे सुवेदेति दहरमेवापि
नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम् ।
यदस्य त्वं यदस्य देवेष्वथ नु
मीमाँस्यमेव ते मन्ये विदितम्
nāhaṃ manye suvedeti no na vedeti veda ca |
yo nastadveda tadveda no na vedeti veda ca
||2||नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च ।
यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च
yasyāmataṃ tasya mataṃ mataṃ yasya na veda saḥ |
avijñātaṃ vijānatāṃ vijñātamavijānatām
||3||यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः ।
अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम्
pratibodhaviditaṃ matamamṛtatvaṃ hi vindate |
ātmanā vindate vīryaṃ vidyayā vindate'mṛtam
||4||प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते ।
आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम्
iha cedavedīdatha satyamasti
na cedihāvedīnmahatī vinaṣṭiḥ |
bhūteṣu bhūteṣu vicitya dhīrāḥ
pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti
||5||इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति
न चेदिहावेदीन्महती विनष्टिः ।
भूतेषु भूतेषु विचित्य धीराः
प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति
tṛtīyaḥ khaṇḍaḥ
brahma ha devebhyo vijigye tasya ha brahmaṇo
vijaye devā amahīyanta
||1||ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो
विजये देवा अमहीयन्त
ta aikṣantāsmākamevāyaṃ vijayo'smākamevāyaṃ mahimeti |
taddhaiṣāṃ vijajñau tebhyo ha prādurbabhūva tanna vyajānata
kimidaṃ yakṣamiti
||2||त ऐक्षन्तास्माकमेवायं विजयोऽस्माकमेवायं महिमेति ।
तद्धैषां विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव तन्न व्यजानत
किमिदं यक्षमिति
te'gnimabruvañjātaveda etadvijānīhi
kimidaṃ yakṣamiti tatheti
||3||तेऽग्निमब्रुवञ्जातवेद एतद्विजानीहि
किमिदं यक्षमिति तथेति
tadabhyadravattamabhyavadatko'sītyagnirvā
ahamasmītyabravījjātavedā vā ahamasmīti
||4||तदभ्यद्रवत्तमभ्यवदत्कोऽसीत्यग्निर्वा
अहमस्मीत्यब्रवीज्जातवेदा वा अहमस्मीति
tasmigͫstvayi kiṃ vīryamityapīdagͫ sarvaṃ
daheyaṃ yadidaṃ pṛthivyāmiti
||5||तस्मिꣳस्त्वयि किं वीर्यमित्यपीदꣳ सर्वं
दहेयं यदिदं पृथिव्यामिति
tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetaddaheti |
tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśāka dagdhuṃ sa tata eva
nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti
||6||तस्मै तृणं निदधावेतद्दहेति ।
तदुपप्रेयाय सर्वजवेन तन्न शशाक दग्धुं स तत एव
निववृते नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद्यक्षमिति
atha vāyumabruvanvāyavetadvijānīhi
kimetadyakṣamiti tatheti
||7||अथ वायुमब्रुवन्वायवेतद्विजानीहि
किमेतद्यक्षमिति तथेति
tadabhyadravattamabhyavadatko'sīti vāyurvā
ahamasmītyabravīnmātariśvā vā ahamasmīti
||8||तदभ्यद्रवत्तमभ्यवदत्कोऽसीति वायुर्वा
अहमस्मीत्यब्रवीन्मातरिश्वा वा अहमस्मीति
tasmim̐stvayi kiṃ vīryamityapīdam̐
sarvamādadīya yadidaṃ pṛthivyāmiti
||9||तस्मिँस्त्वयि किं वीर्यमित्यपीदँ
सर्वमाददीय यदिदं पृथिव्यामिति
tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetadādatsveti
tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśākādātuṃ sa tata eva
nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti
||10||तस्मै तृणं निदधावेतदादत्स्वेति
तदुपप्रेयाय सर्वजवेन तन्न शशाकादातुं स तत एव
निववृते नैतदशकं विज्ञातुं यदेतद्यक्षमिति
athendramabruvanmaghavannetadvijānīhi kimetadyakṣamiti tatheti
tadabhyadravattasmāttirodadhe
||11||अथेन्द्रमब्रुवन्मघवन्नेतद्विजानीहि किमेतद्यक्षमिति तथेति
तदभ्यद्रवत्तस्मात्तिरोदधे
sa tasminnevākāśe striyamājagāma bahuśobhamānāmumām̐
haimavatīṃ tām̐hovāca kimetadyakṣamiti
||12||स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमाँ
हैमवतीं ताँहोवाच किमेतद्यक्षमिति
caturthaḥ khaṇḍaḥ
sā brahmeti hovāca brahmaṇo vā etadvijaye mahīyadhvamiti
tato haiva vidāñcakāra brahmeti
||1||सा ब्रह्मेति होवाच ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति
ततो हैव विदाञ्चकार ब्रह्मेति
tasmādvā ete devā atitarāmivānyāndevānyadagnirvāyurindraste
hyenannediṣṭhaṃ pasparśuste hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti
||2||तस्माद्वा एते देवा अतितरामिवान्यान्देवान्यदग्निर्वायुरिन्द्रस्ते
ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्शुस्ते ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति
tasmādvā indro'titarāmivānyāndevānsa
hyenannediṣṭhaṃ pasparśa sa hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti
||3||तस्माद्वा इन्द्रोऽतितरामिवान्यान्देवान्स
ह्येनन्नेदिष्ठं पस्पर्श स ह्येनत्प्रथमो विदाञ्चकार ब्रह्मेति
tasyaiṣa ādeśo yadetadvidyuto vyadyutadā3
Extra `A'kAr is used in the sense of comparison
itīn nyamīmiṣadā3 ityadhidaivatam
||4||तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो व्यद्युतदा३
Extra `A'kAr is used in the sense of comparison
इतीन् न्यमीमिषदा३ इत्यधिदैवतम्
athādhyātmaṃ yaddetadgacchatīva ca mano'nena
caitadupasmaratyabhīkṣṇam̐ saṅkalpaḥ
||5||अथाध्यात्मं यद्देतद्गच्छतीव च मनोऽनेन
चैतदुपस्मरत्यभीक्ष्णँ सङ्कल्पः
taddha tadvanaṃ nāma tadvanamityupāsitavyaṃ sa ya etadevaṃ vedābhi
hainagͫ sarvāṇi bhūtāni saṃvāñchanti
||6||तद्ध तद्वनं नाम तद्वनमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि
हैनꣳ सर्वाणि भूतानि संवाञ्छन्ति
upaniṣadaṃ bho brūhītyuktā ta upaniṣadbrāhmīṃ vāva ta
upaniṣadamabrūmeti
||7||उपनिषदं भो ब्रूहीत्युक्ता त उपनिषद्ब्राह्मीं वाव त
उपनिषदमब्रूमेति
tasyai tapo damaḥ karmeti pratiṣṭhā vedāḥ sarvāṅgāni
satyamāyatanam
||8||तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि
सत्यमायतनम्
yo vā etāmevaṃ vedāpahatya pāpmānamanante svarge
loke jyeye pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati
||9||यो वा एतामेवं वेदापहत्य पाप्मानमनन्ते स्वर्गे
लोके ज्येये प्रतितिष्ठति प्रतितिष्ठति