Skip to content

Kena Upaniṣad — Sāmaveda (35 mantras)

Kena upaniṣad

oṃ āpyāyantu mamāṅgāni vākprāṇaścakṣuḥ

śrotramatho balamindriyāṇi ca sarvāṇi |

sarvaṃ brahmaupaniṣadaṃ

mā'haṃ brahma nirākuryāṃ mā mā brahma

nirākarodanirākaraṇamastvanirākaraṇaṃ me'stu |

tadātmani nirate ya

upaniṣatsu dharmāste mayi santu te mayi santu |

oṃ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ ||

oṃ keneṣitaṃ patati preṣitaṃ manaḥ

kena prāṇaḥ prathamaḥ praiti yuktaḥ |

keneṣitāṃ vācamimāṃ vadanti

cakṣuḥ śrotraṃ ka u devo yunakti

||1||

śrotrasya śrotraṃ manaso mano yad

vāco ha vācaṃ sa u prāṇasya prāṇaḥ |

cakṣuṣaścakṣuratimucya dhīrāḥ

pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti

||2||

na tatra cakṣurgacchati na vāggacchati no manaḥ |

na vidmo na vijānīmo yathaitadanuśiṣyāt

||3||

anyadeva tadviditādatho aviditādadhi |

iti śuśruma pūrveṣāṃ ye nastadvyācacakṣire

||4||

yadvācā'nabhyuditaṃ yena vāgabhyudyate |

tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

||5||

yanmanasā na manute yenāhurmano matam |

tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

||6||

yaccakṣuṣā na paśyati yena cakṣūm̐ṣi paśyati |

tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

||7||

yacchrotreṇa na śa‍ṛṇoti yena śrotramidaṃ śrutam |

tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

||8||

yatprāṇena na prāṇiti yena prāṇaḥ praṇīyate |

tadeva brahma tvaṃ viddhi nedaṃ yadidamupāsate

||9||

yadi manyase suvedeti daharamevāpi

nūnaṃ tvaṃ vettha brahmaṇo rūpam |

yadasya tvaṃ yadasya deveṣvatha nu

mīmām̐syameva te manye viditam

||1||

nāhaṃ manye suvedeti no na vedeti veda ca |

yo nastadveda tadveda no na vedeti veda ca

||2||

yasyāmataṃ tasya mataṃ mataṃ yasya na veda saḥ |

avijñātaṃ vijānatāṃ vijñātamavijānatām

||3||

pratibodhaviditaṃ matamamṛtatvaṃ hi vindate |

ātmanā vindate vīryaṃ vidyayā vindate'mṛtam

||4||

iha cedavedīdatha satyamasti

na cedihāvedīnmahatī vinaṣṭiḥ |

bhūteṣu bhūteṣu vicitya dhīrāḥ

pretyāsmāllokādamṛtā bhavanti

||5||

brahma ha devebhyo vijigye tasya ha brahmaṇo

vijaye devā amahīyanta

||1||

ta aikṣantāsmākamevāyaṃ vijayo'smākamevāyaṃ mahimeti |

taddhaiṣāṃ vijajñau tebhyo ha prādurbabhūva tanna vyajānata

kimidaṃ yakṣamiti

||2||

te'gnimabruvañjātaveda etadvijānīhi

kimidaṃ yakṣamiti tatheti

||3||

tadabhyadravattamabhyavadatko'sītyagnirvā

ahamasmītyabravījjātavedā vā ahamasmīti

||4||

tasmigͫstvayi kiṃ vīryamityapīdagͫ sarvaṃ

daheyaṃ yadidaṃ pṛthivyāmiti

||5||

tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetaddaheti |

tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśāka dagdhuṃ sa tata eva

nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti

||6||

atha vāyumabruvanvāyavetadvijānīhi

kimetadyakṣamiti tatheti

||7||

tadabhyadravattamabhyavadatko'sīti vāyurvā

ahamasmītyabravīnmātariśvā vā ahamasmīti

||8||

tasmim̐stvayi kiṃ vīryamityapīdam̐

sarvamādadīya yadidaṃ pṛthivyāmiti

||9||

tasmai tṛṇaṃ nidadhāvetadādatsveti

tadupapreyāya sarvajavena tanna śaśākādātuṃ sa tata eva

nivavṛte naitadaśakaṃ vijñātuṃ yadetadyakṣamiti

||10||

athendramabruvanmaghavannetadvijānīhi kimetadyakṣamiti tatheti

tadabhyadravattasmāttirodadhe

||11||

sa tasminnevākāśe striyamājagāma bahuśobhamānāmumām̐

haimavatīṃ tām̐hovāca kimetadyakṣamiti

||12||

sā brahmeti hovāca brahmaṇo vā etadvijaye mahīyadhvamiti

tato haiva vidāñcakāra brahmeti

||1||

tasmādvā ete devā atitarāmivānyāndevānyadagnirvāyurindraste

hyenannediṣṭhaṃ pasparśuste hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti

||2||

tasmādvā indro'titarāmivānyāndevānsa

hyenannediṣṭhaṃ pasparśa sa hyenatprathamo vidāñcakāra brahmeti

||3||

tasyaiṣa ādeśo yadetadvidyuto vyadyutadā3

Extra `A'kAr is used in the sense of comparison

itīn nyamīmiṣadā3 ityadhidaivatam

||4||

athādhyātmaṃ yaddetadgacchatīva ca mano'nena

caitadupasmaratyabhīkṣṇam̐ saṅkalpaḥ

||5||

taddha tadvanaṃ nāma tadvanamityupāsitavyaṃ sa ya etadevaṃ vedābhi

hainagͫ sarvāṇi bhūtāni saṃvāñchanti

||6||

upaniṣadaṃ bho brūhītyuktā ta upaniṣadbrāhmīṃ vāva ta

upaniṣadamabrūmeti

||7||

tasyai tapo damaḥ karmeti pratiṣṭhā vedāḥ sarvāṅgāni

satyamāyatanam

||8||

yo vā etāmevaṃ vedāpahatya pāpmānamanante svarge

loke jyeye pratitiṣṭhati pratitiṣṭhati

||9||