Skip to content

Sūktam 90 — sahasraśīrṣā (16 mantras)

Sūkta 90

16 nārāyaṇaḥ| puruṣaḥ| anuṣṭup , 16 triṣṭup|

sa̱hasra̍śīrṣā̱ puru̍ṣaḥ sahasrā̱kṣaḥ sa̱hasra̍pāt | sa bhūmi̍ṃ vi̱śvato̍ vṛ̱tvā'tya̍tiṣṭhaddaśāṅgu̱lam

||1||

puru̍ṣa e̱vedaṃ sarva̱ṃ yadbhū̱taṃ yacca̱ bhavya̍m | u̱tāmṛ̍ta̱tvasyeśā̍no̱ yadanne̍nāti̱roha̍ti

||2||

e̱tāvā̍nasya mahi̱mā'to̱ jyāyā̍m̐śca̱ pūru̍ṣaḥ | pādo̍'sya̱ viśvā̍ bhū̱tāni̍ tri̱pāda̍syā̱mṛta̍ṃ di̱vi

||3||

tri̱pādū̱rdhva udai̱tpuru̍ṣa̱: pādo̍'sye̱hābha̍va̱tpuna̍: | tato̱ viṣva̱ṅvya̍krāmatsāśanānaśa̱ne a̱bhi

||4||

tasmā̍dvi̱rāl̤a̍jāyata vi̱rājo̱ adhi̱ pūru̍ṣaḥ | sa jā̱to atya̍ricyata pa̱ścādbhūmi̱matho̍ pu̱raḥ

||5||

yatpuru̍ṣeṇa ha̱viṣā̍ de̱vā ya̱jñamata̍nvata | va̱sa̱nto a̍syāsī̱dājya̍ṃ grī̱ṣma i̱dhmaḥ śa̱raddha̱viḥ

||6||

taṃ ya̱jñaṃ ba̱rhiṣi̱ praukṣa̱npuru̍ṣaṃ jā̱tama̍gra̱taḥ | tena̍ de̱vā a̍yajanta sā̱dhyā ṛṣa̍yaśca̱ ye

||7||

tasmā̍dya̱jñātsa̍rva̱huta̱: sambhṛ̍taṃ pṛṣadā̱jyam | pa̱śūntām̐śca̍kre vāya̱vyā̍nāra̱ṇyāngrā̱myāśca̱ ye

||8||

tasmā̍dya̱jñātsa̍rva̱huta̱ ṛca̱: sāmā̍ni jajñire | chandā̍ṃsi jajñire̱ tasmā̱dyaju̱stasmā̍dajāyata

||9||

tasmā̱daśvā̍ ajāyanta̱ ye ke co̍bha̱yāda̍taḥ | gāvo̍ ha jajñire̱ tasmā̱ttasmā̍jjā̱tā a̍jā̱vaya̍:

||10||

yatpuru̍ṣa̱ṃ vyada̍dhuḥ kati̱dhā vya̍kalpayan | mukha̱ṃ kima̍sya̱ kau bā̱hū kā ū̱rū pādā̍ ucyete

||11||

brā̱hma̱ṇo̍'sya̱ mukha̍māsīdbā̱hū rā̍ja̱nya̍: kṛ̱taḥ | ū̱rū tada̍sya̱ yadvaiśya̍: pa̱dbhyāṃ śū̱dro a̍jāyata

||12||

ca̱ndramā̱ mana̍so jā̱taścakṣo̱: sūryo̍ ajāyata | mukhā̱dindra̍ścā̱gniśca̍ prā̱ṇādvā̱yura̍jāyata

||13||

nābhyā̍ āsīda̱ntari̍kṣaṃ śī̱rṣṇo dyauḥ sama̍vartata | pa̱dbhyāṃ bhūmi̱rdiśa̱: śrotrā̱ttathā̍ lo̱kām̐ a̍kalpayan

||14||

sa̱ptāsyā̍sanpari̱dhaya̱striḥ sa̱pta sa̱midha̍: kṛ̱tāḥ | de̱vā yadya̱jñaṃ ta̍nvā̱nā aba̍dhna̱npuru̍ṣaṃ pa̱śum

||15||

ya̱jñena̍ ya̱jñama̍yajanta de̱vāstāni̱ dharmā̍ṇi pratha̱mānyā̍san |

te ha̱ nāka̍ṃ mahi̱māna̍: sacanta̱ yatra̱ pūrve̍ sā̱dhyāḥ santi̍ de̱vāḥ

||16||