Śaṅkara by tradition
śrīhariṃ paramānandamupadeṣṭāramīśvaram |
vyāpakaṃ sarvalokānāṃ kāraṇaṃ taṃ namāmyaham ||
||1||aparokṣānubhūtirvai procyate mokṣasiddhaye |
sadbhireṣā prayatnena vīkṣaṇīyā muhurmuhuḥ ||
||2||svavarṇāśramadharmeṇa tapasā haritoṣaṇāt |
sādhanaṃ prabhavetpuṃsāṃ vairāgyādi catuṣṭayam ||
||3||brahmādisthāvarānteṣu vairāgyaṃ viṣayeṣvanu |
yathaiva kākaviṣṭhāyāṃ vairāgyaṃ taddhi nirmalam ||
||4||nityamātmasvarūpaṃ hi dṛśyaṃ tadviparītagam |
evaṃ yo niścayaḥ samyagviveko vastunaḥ sa vai ||
||5||sadaiva vāsanātyāgaḥ śamo'yamiti śabditaḥ |
nigraho bāhyavṛttīnāṃ dama ityabhidhīyate ||
||6||viṣayebhyaḥ parāvṛttiḥ paramoparatirhi sā |
sahanaṃ sarvaduḥkhānāṃ titikṣā sā śubhā matā ||
||7||nigamācāryavākyeṣu bhaktiḥ śraddheti viśrutā |
cittaikāgryaṃ tu sallakṣye samādhānamiti smṛtam ||
||8||saṃsārabandhanirmuktiḥ kathaṃ syānme dayānidhe |
iti yā sudṛḍhā buddhirvaktavyā sā mumukṣutā ||
||9||uktasādhanayuktena vicāraḥ puruṣeṇa hi |
kartavyo jñānasiddhyarthamātmanaḥ śubhamicchatā ||
||10||notpadyate vinā jñānaṃ vicāreṇānyasādhanaiḥ |
yathā padārthabhānaṃ hi prakāśena vinā kvacit ||
||11||ko'haṃ kathamidaṃ jātaṃ ko vai kartā'sya vidyate |
upādānaṃ kimastīha vicāraḥ so'yamīdṛśaḥ ||
||12||nāhaṃ bhūtagaṇo deho nāhaṃ cākṣagaṇastathā |
etadvilakṣaṇaḥ kaścidvicāraḥ so'yamīdṛśaḥ ||
||13||ajñānaprabhavaṃ sarvaṃ jñānena pravilīyate |
saṅkalpo vividhaḥ kartā vicāraḥ so'yamīdṛśaḥ ||
||14||etayoryadupādānamekaṃ sūkṣmaṃ sadavyayam |
yathaiva mṛdghaṭādīnāṃ vicāraḥ so'yamīdṛśaḥ ||
||15||ahameko'pi sūkṣmaśca jñātā sākṣī sadavyayaḥ |
tadahaṃ nātra sandeho vicāraḥ so'yamīdṛśaḥ ||
||16||ātmā viniṣkalo hyeko deho bahubhirāvṛtaḥ |
tayoraikyaṃ prapaśyanti kimajñānamataḥ param ||
||17||ātmā niyāmakaścāntardeho bāhyo niyamyakaḥ |
tayoraikyaṃ prapaśyanti kimajñānamataḥ param ||
||18||ātmā jñānamayaḥ puṇyo deho māṃsamayo'śuciḥ |
tayoraikyaṃ prapaśyanti kimajñānamataḥ param ||
||19||ātmā prakāśakaḥ svaccho dehastāmasa ucyate |
tayoraikyaṃ prapaśyanti kimajñānamataḥ param ||
||20||ātmā nityo hi sadrūpo deho'nityo hyasanmayaḥ |
tayoraikyaṃ prapaśyanti kimajñānamataḥ param ||
||21||ātmanastatprakāśatvaṃ yatpadārthāvabhāsanam |
nāgnyādidīptivaddīptirbhavatyāndhyaṃ yato niśi ||
||22||deho'hamityayaṃ mūḍho matvā tiṣṭhatyaho janaḥ |
mamāyamityapi jñātvā ghaṭadraṣṭeva sarvadā ||
||23||brahmaivāhaṃ samaḥ śāntaḥ saccidānandalakṣaṇaḥ |
nāhaṃ deho hyasadrūpo jñānamityucyate budhaiḥ ||
||24||nirvikāro nirākāro niravadyo'hamavyayaḥ |
nāhaṃ deho hyasadrūpo jñānamityucyate budhaiḥ ||
||25||nirāmayo nirābhāso nirvikalpo'hamātataḥ |
nāhaṃ deho hyasadrūpo jñānamityucyate budhaiḥ ||
||26||nirguṇo niṣkriyo nityo nityamukto'hamacyutaḥ |
nāhaṃ deho hyasadrūpo jñānamityucyate budhaiḥ ||
||27||nirmalo niścalo'nantaḥ śuddho'hamajaro'maraḥ |
nāhaṃ deho hyasadrūpo jñānamityucyate budhaiḥ ||
||28||svadehaṃ śobhanaṃ tyaktvā puruṣākhyaṃ ca saṃmatam |
kiṃ mūrkha śūnyamātmānaṃ dehātītaṃ karoṣi bhoḥ ||
||29||svātmānaṃ śṛṇu mūrkha tvaṃ śrutyā yuktyā ca pūruṣam |
dehātītaṃ sadākāraṃ sudurdarśaṃ bhavādṛśām ||
||30||ahaṃśabdena vikhyāta eka eva sthitaḥ paraḥ |
sthūlastvanekatāṃ prāptaḥ kathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||31||ahaṃ draṣṭṛtayā siddho deho dṛśyatayā sthitaḥ |
mamāyamiti nirdeśātkathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||32||ahaṃ vikārahīnastu deho nityaṃ vikāravān |
iti pratīyate sākṣātkathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||33||yasmātparamiti śrutyā tayā puruṣalakṣaṇam |
vinirṇītaṃ viśuddhena kathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||34||sarvaṃ puruṣa eveti sūkte puruṣasaṃjñite |
apyucyate yataḥ śrutyā kathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||35||asaṅgaḥ puruṣaḥ prokto bṛhadāraṇyake'pi ca |
anantamalasaṃsṛṣṭaḥ kathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||36||tatraiva ca samākhyātaḥ svayaṃjyotirhi pūruṣaḥ |
jaḍaḥ paraprakāśyo'yaṃ kathaṃ syāddehakaḥ pumān ||
||37||prokto'pi karmakāṇḍena hyātmā dehādvilakṣaṇaḥ |
nityaśca tatphalaṃ bhuṅkte dehapātādanantaram ||
||38||liṅgaṃ cānekasaṃyuktaṃ calaṃ dṛśyaṃ vikāri ca |
avyāpakamasadrūpaṃ tatkathaṃ syātpumānayam ||
||39||evaṃ dehadvayādanya ātmā puruṣa īśvaraḥ |
sarvātmā sarvarūpaśca sarvātīto'hamavyayaḥ ||
||40||ityātmadehabhānena prapañcasyaiva satyatā |
yathoktā tarkaśāstreṇa tataḥ kiṃ puruṣārthatā ||
||41||ityātmadehabhedena dehātmatvaṃ nivāritam |
idānīṃ dehabhedasya hyasattvaṃ sphuṭamucyate ||
||42||caitanyasyaikarūpatvādbhedo yukto na karhicit |
jīvatvaṃ ca mṛṣā jñeyaṃ rajjvāṃ sarpagraho yathā ||
||43||rajjvajñānātkṣaṇenaiva yadvadrajjurhi sarpiṇī |
bhāti tadvaccitiḥ sākṣādviśvākāreṇa kevalā ||
||44||upādānaṃ prapañcasya brahmaṇo'nyanna vidyate |
tasmātsarvaprapañco'yaṃ brahmaivāsti na cetarat ||
||45||vyāpyavyāpakatā mithyā sarvamātmeti śāsanāt |
iti jñāte pare tattve bhedasyāvasaraḥ kutaḥ ||
||46||śrutyā nivāritaṃ nūnaṃ nānātvaṃ svamukhena hi |
kathaṃ bhāso bhavedanyaḥ sthite cādvayakāraṇe ||
||47||doṣo'pi vihitaḥ śrutyā mṛtyormṛtyuṃ sa gacchati |
iha paśyati nānātvaṃ māyayā vañcito naraḥ ||
||48||brahmaṇaḥ sarvabhūtāni jāyante paramātmanaḥ |
tasmādetāni brahmaiva bhavantītyavadhārayet ||
||49||brahmaiva sarvanāmāni rūpāṇi vividhāni ca |
karmāṇyapi samagrāṇi bibhartīti śrutirjagau ||
||50||suvarṇājjāyamānasya suvarṇatvaṃ ca śāśvatam |
brahmaṇo jāyamānasya brahmatvaṃ ca tathā bhavet ||
||51||svalpamapyantaraṃ kṛtvā jīvātmaparamātmanoḥ |
yo'vatiṣṭhati mūḍhātmā bhayaṃ tasyābhibhāṣitam ||
||52||yatrājñānādbhaveddvaitamitarastatra paśyati |
ātmatvena yadā sarvaṃ netarastatra cāṇvapi ||
||53||yasminsarvāṇi bhūtāni hyātmatvena vijānataḥ |
na vai tasya bhavenmoho na ca śoko'dvitīyataḥ ||
||54||ayamātmā hi brahmaiva sarvātmakatayā sthitaḥ |
iti nirdhāritaṃ śrutyā bṛhadāraṇyasaṃsthayā ||
||55||anubhūto'pyayaṃ loko vyavahārakṣamo'pi san |
asadrūpo yathā svapna uttarakṣaṇabādhataḥ ||
||56||svapno jāgaraṇe'līkaḥ svapne'pi jāgaro na hi |
dvayameva laye nāsti layo'pi hyubhayorna ca ||
||57||trayamevaṃ bhavenmithyā guṇatrayavinirmitam |
asya draṣṭā guṇātīto nityo hyekaścidātmakaḥ ||
||58||yadvanmṛdi ghaṭabhrāntiṃ śuktau vā rajatasthitim |
tadvadbrahmaṇi jīvatvaṃ bhrāntyā paśyati na svataḥ ||
||59||yathā mṛdi ghaṭo nāma kanake kuṇḍalābhidhā |
śuktau hi rajatakhyātirjīvaśabdastathā pare ||
||60||yathaiva vyomni nīlatvaṃ yathā nīraṃ marusthale |
puruṣatvaṃ yathā sthāṇau tadvadviśvaṃ cidātmani ||
||61||yathaiva śūnye vetālo gandharvāṇāṃ puraṃ yathā |
yathākāśe dvicandratvaṃ tadvatsatye jagatsthitiḥ ||
||62||yathā taraṅgakallolairjalameva sphuratyalam |
pātrarūpeṇa tāmraṃ hi brahmāṇḍaughaistathā''tmatā ||
||63||ghaṭanāmnā yathā pṛthvī paṭanāmnā hi tantavaḥ |
jagannāmnā cidābhāti jñeyaṃ tattadabhāvataḥ ||
||64||sarvo'pi vyavahārastu brahmaṇā kriyate janaiḥ |
ajñānānna vijānanti mṛdeva hi ghaṭādikam ||
||65||kāryakāraṇatā nityamāste ghaṭamṛdoryathā |
tathaiva śrutiyuktibhyāṃ prapañcabrahmaṇoriha ||
||66||gṛhyamāṇe ghaṭe yadvanmṛttikā''bhāti vai balāt |
vīkṣyamāṇe prapañce'pi brahmaivābhāti bhāsuram ||
||67||sadaivātmā viśuddho'pi hyaśuddho bhāti vai sadā |
yathaiva dvividhā rajjurjñānino'jñānino niśi ||
||68||yathaiva mṛṇmayaḥ kuṃbhastadvaddeho'pi cinmayaḥ |
ātmānātmavibhāgo'yaṃ mudhaiva kriyate budhaiḥ ||
||69||sarpatvena yathā rajjū rajatatvena śuktikā |
vinirṇītā vimūḍhena dehatvena tathā''tmatā ||
||70||ghaṭatvena yathā pṛthvī paṭatvenaiva tantavaḥ |
vinirṇītā vimūḍhena dehatvena tathā''tmatā ||
||71||kanakaṃ kuṇḍalatvena taraṅgatvena vai jalam |
vinirṇītā vimūḍhena dehatvena tathā''tmatā ||
||72||puruṣatvena vai sthāṇurjalatvena marīcikā |
vinirṇītā vimūḍhena dehatvena tathā''tmatā ||
||73||gṛhatvenaiva kāṣṭhāni khaḍgatvenaiva lohatā |
vinirṇītā vimūḍhena dehatvena tathā''tmatā ||
||74||yathā vṛkṣaviparyāso jalādbhavati kasyacit |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||75||potena gacchataḥ puṃsaḥ sarvaṃ bhātīva cañcalam |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||76||pītatvaṃ hi yathā śubhre doṣādbhavati kasyacit |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||77||cakṣurbhyāṃ bhramaśīlābhyāṃ sarvaṃ bhāti bhramātmakam |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||78||alātaṃ bhramaṇenaiva vartulaṃ bhāti sūryavat |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||79||mahattve sarvavastūnāmaṇutvaṃ hyatidūrataḥ |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||80||sūkṣmatve sarvavastūnāṃ sthūlatvaṃ copanetrataḥ |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||81||kācabhūmau jalatvaṃ vā jalabhūmau hi kācatā |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||82||yadvadagnau maṇitvaṃ hi maṇau vā vahnitā pumān |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||83||abhreṣu satsu dhāvatsu dhāvanniva yathā śaśī |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||84||yathaiva digviparyāso mohādbhavati kasyacit |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||85||yathā śaśī jale bhāti cañcalatvena kasyacit |
tadvadātmani dehatvaṃ paśyatyajñānayogataḥ ||
||86||evamātmanyavidyāto dehādhyāso hi jāyate |
sa evātmaparijñānāllīyate ca parātmani ||
||87||sarvamātmatayā jñātaṃ jagatsthāvarajaṅgamam |
abhāvātsarvabhāvānāṃ dehatā cātmanaḥ kutaḥ ||
||88||ātmānāṃ satataṃ jānankālaṃ naya mahāmate |
prārabdhamakhilaṃ bhuñjannodvegaṃ kartumarhasi ||
||89||utpanne'pyātmavijñāne prārabdhaṃ naiva muñcati |
iti yacchrūyate śāstre tannirākriyate'dhunā ||
||90||tattvajñānodayādūrdhvaṃ prārabdhaṃ naiva vidyate |
dehādīnāmasatyatvāt yathā svapnaḥ prabodhataḥ ||
||91||karma janmāntarīyaṃ yatprārabdhamiti kīrtitam |
tattu janmāntarābhāvātpuṃso naivāsti karhicit ||
||92||svapnadeho yathādhyastastathaivāyaṃ hi dehakaḥ |
adhyastasya kuto janma janmābhāve sthitiḥ kutaḥ ||
||93||upādānaṃ prapañcasya mṛdbhāṇḍasyeva kathyate |
ajñānaṃ caiva vedāntaistasminnaṣṭe kva viśvatā ||
||94||yathā rajjuṃ parityajya sarpaṃ gṛhṇāti vai bhramāt |
tadvatsatyamavijñāya jagatpaśyati mūḍhadhīḥ ||
||95||rajjurūpe parijñāte sarpabhrāntirna tiṣṭhati |
adhiṣṭhāne tathā jñāte prapañcaḥ śūnyatāṃ vrajet ||
||96||dehasyāpi prapañcatvātprārabdhāvasthitiḥ kutaḥ |
ajñānijanabodhārthaṃ prārabdhaṃ vakti vai śrutiḥ ||
||97||kṣīyante cāsya karmāṇi tasmindṛṣṭe parāvare |
bahutvaṃ tanniṣedhārthaṃ śrutyā gītaṃ ca yatsphuṭam ||
||98||ucyate'jñairbalāccaitattadānarthadvayāgamaḥ |
vedāntamatahānaṃ ca yato jñānamiti śrutiḥ ||
||99||tripañcāṅgānyato vakṣye pūrvoktasyaiva siddhaye |
taiśca sarvaiḥ sadā kāryaṃ nididhyāsanameva tu ||
||100||nityābhyāsādṛte prāptirna bhavetsaccidātmanaḥ |
tasmādbrahma nididhyāsejjijñāsuḥ śreyase ciram ||
||101||yamo hi niyamastyāgo maunaṃ deśaśca kālataḥ |
āsanaṃ mūlabandhaśca dehasāmyaṃ ca dṛksthitiḥ ||
||102||prāṇasaṃyamanaṃ caiva pratyāhāraśca dhāraṇā |
ātmadhyānaṃ samādhiśca proktānyaṅgāni vai kramāt ||
||103||sarvaṃ brahmeti vijñānādindriyagrāmasaṃyamaḥ |
yamo'yamiti samprokto'bhyasanīyo muhurmuhuḥ ||
||104||sajātīyapravāhaśca vijātīyatiraskṛtiḥ |
niyamo hi parānando niyamātkriyate budhaiḥ ||
||105||tyāgaḥ prapañcarūpasya cidātmatvāvalokanāt |
tyāgo hi mahatāṃ pūjyaḥ sadyo mokṣamayo yataḥ ||
||106||yato vāco nivartante aprāpya manasā saha |
yanmaunaṃ yogibhirgamyaṃ tadbhajetsarvadā budhaḥ ||
||107||vāco yasmānnivartante tadvaktuṃ kena śakyate |
prapañco yadi vaktavyaḥ so'pi śabdavivarjitaḥ ||
||108||iti vā tadbhavenmaunaṃ satāṃ sahajasaṃjñitam |
girāṃ maunaṃ tu bālānāṃ prayuktaṃ brahmavādibhiḥ ||
||109||ādāvante ca madhye ca jano yasminna vidyate |
yenedaṃ satataṃ vyāptaṃ sa deśo vijanaḥ smṛtaḥ ||
||110||kalanāt sarvabhūtānāṃ brahmādīnāṃ nimeṣataḥ |
kālaśabdena nirdiṣṭo hyakhaṇḍānandako'dvayaḥ ||
||111||sukhenaiva bhavedyasminnajasraṃ brahmacintanam |
āsanaṃ tadvijānīyānnetaratsukhanāśanam ||
||112||siddhaṃ yatsarvabhūtādi viśvādhiṣṭhānamavyayam |
yasminsiddhāḥ samāviṣṭāstadvai siddhāsanaṃ viduḥ ||
||113||yanmūlaṃ sarvabhūtānāṃ yanmūlaṃ cittabandhanam |
mūlabandhaḥ sadā sevyo yogyo'sau rājayoginām ||
||114||aṅgānāṃ samatāṃ vidyātsame brahmaṇi līnatām |
no cennaiva samānatvamṛjutvaṃ śuṣkavṛkṣavat ||
||115||dṛṣṭiṃ jñānamayīṃ kṛtvā paśyedbrahmamayaṃ jagat |
sā dṛṣṭiḥ paramodārā na nāsāgrāvalokinī ||
||116||draṣṭṛdarśanadṛśyānāṃ virāmo yatra vā bhavet |
dṛṣṭistatraiva kartavyā na nāsāgrāvalokinī ||
||117||cittādisarvabhāveṣu brahmatvenaiva bhāvanāt |
nirodhaḥ sarvavṛttīnāṃ prāṇāyāmaḥ sa ucyate ||
||118||niṣedhanaṃ prapañcasya recakākhyaḥ samīraṇaḥ |
brahmaivāsmīti yā vṛttiḥ pūrako vāyurīritaḥ ||
||119||tatastadvṛttinaiścalyaṃ kuṃbhakaḥ prāṇasaṃyamaḥ |
ayaṃ cāpi prabuddhānāmajñānāṃ ghrāṇapīḍanam ||
||120||viṣayeṣvātmatāṃ dṛṣṭvā manasaściti majjanam |
pratyāhāraḥ sa vijñeyo'bhyasanīyo mumukṣubhiḥ ||
||121||yatra yatra mano yāti brahmaṇastatra darśanāt |
manaso dhāraṇaṃ caiva dhāraṇā sā parā matā ||
||122||brahmaivāsmīti sadvṛttyā nirālambatayā sthitiḥ |
dhyānaśabdena vikhyātā paramānandadāyinī ||
||123||nirvikāratayā vṛttyā brahmākāratayā punaḥ |
vṛttivismaraṇaṃ samyaksamādhirjñānasaṃjñakaḥ ||
||124||evañcākṛtrimānandaṃ tāvatsādhu samabhyaset |
vaśyo yāvatkṣaṇātpuṃsaḥ prayuktaḥ san bhavetsvayam ||
||125||tataḥ sādhananirmuktaḥ siddho bhavati yogirāṭ |
tatsvarūpaṃ na caikasya viṣayo manaso girām ||
||126||samādhau kriyamāṇe tu vighnānyāyānti vai balāt |
anusandhānarāhityamālasyaṃ bhogalālasam ||
||127||layastamaśca vikṣepo rasāsvādaśca śūnyatā |
evaṃ yadvighnabāhulyaṃ tyājyaṃ brahmavidā śanaiḥ ||
||128||bhāvavṛttyā hi bhāvatvaṃ śūnyavṛttyā hi śūnyatā |
brahmavṛttyā hi pūrṇatvaṃ tathā pūrṇatvamabhyaset ||
||129||ye hi vṛttiṃ jahatyenāṃ brahmākhyāṃ pāvanīṃ parām |
vṛthaiva te tu jīvanti paśubhiśca samā narāḥ ||
||130||ye hi vṛttiṃ vijānanti jñātvāpi vardhayanti ye |
te vai satpuruṣā dhanyā vandyāste bhuvanatraye ||
||131||yeṣāṃ vṛttiḥ samāvṛddhā paripakvā ca sā punaḥ |
te vai sadbrahmatāṃ prāptā netare śabdavādinaḥ ||
||132||kuśalā brahmavārtāyāṃ vṛttihīnāḥ surāgiṇaḥ |
te'pyajñānatayā nūnaṃ punarāyānti yānti ca ||
||133||nimeṣārdhaṃ na tiṣṭhanti vṛttiṃ brahmamayīṃ vinā |
yathā tiṣṭhanti brahmādyāḥ sanakādyāḥ śukādayaḥ ||
||134||kārye kāraṇatā''yātā kāraṇe na hi kāryatā |
kāraṇatvaṃ svato gacchetkāryābhāve vicārataḥ ||
||135||atha śuddhaṃ bhavedvastu yadvai vācāmagocaram |
draṣṭavyaṃ mṛdghaṭenaiva dṛṣṭāntena punaḥ punaḥ ||
||136||anenaiva prakāreṇa vṛttirbrahmātmikā bhavet |
udeti śuddhacittānāṃ vṛttijñānaṃ tataḥ param ||
||137||kāraṇaṃ vyatirekeṇa pumānādau vilokayet |
anvayena punastaddhi kārye nityaṃ prapaśyati ||
||138||kārye hi kāraṇaṃ paśyetpaścātkāryaṃ visarjayet |
kāraṇatvaṃ svato naśyedavaśiṣṭaṃ bhavenmuniḥ ||
||139||bhāvitaṃ tīvravegena yadvastu niścayātmanā |
pumāṃstaddhi bhavecchīghraṃ jñeyaṃ bhramarakīṭavat ||
||140||adṛśyaṃ bhāvarūpañca sarvametat cidātmakam |
sāvadhānatayā nityaṃ svātmānaṃ bhāvayedbudhaḥ ||
||141||dṛśyaṃ hyadṛśyatāṃ nītvā brahmākāreṇa cintayet |
vidvānnityasukhe tiṣṭheddhiyā cidrasapūrṇayā ||
||142||ebhiraṅgaiḥ samāyukto rājayoga udāhṛtaḥ |
kiñcitpakvakaṣāyāṇāṃ haṭhayogena saṃyutaḥ ||
||143||paripakvaṃ mano yeṣāṃ kevalo'yaṃ ca siddhidaḥ |
gurudaivatabhaktānāṃ sarveṣāṃ sulabho javāt ||
||144||iti śrīmadśaṅkarācāryaviracitā aparokṣānubhūtiḥ samāptā