Study
19 āṃgiraso mūrdhanvān , vāmadevyo vā| sūrya-vaiśvānaro'gniḥ| triṣṭup|
ha̱viṣpānta̍ma̱jara̍ṃ sva̱rvidi̍ divi̱spṛśyāhu̍ta̱ṃ juṣṭa̍ma̱gnau |
tasya̱ bharma̍ṇe̱ bhuva̍nāya de̱vā dharma̍ṇe̱ kaṃ sva̱dhayā̍ paprathanta ॥10.88.1॥
ह॒विष्पान्त॑म॒जरं॑ स्व॒र्विदि॑ दिवि॒स्पृश्याहु॑तं॒ जुष्ट॑म॒ग्नौ ।
तस्य॒ भर्म॑णे॒ भुव॑नाय दे॒वा धर्म॑णे॒ कं स्व॒धया॑ पप्रथन्त
gī̱rṇaṃ bhuva̍na̱ṃ tama̱sāpa̍gūl̤hamā̱viḥ sva̍rabhavajjā̱te a̱gnau |
tasya̍ de̱vāḥ pṛ̍thi̱vī dyauru̱tāpo'ra̍ṇaya̱nnoṣa̍dhīḥ sa̱khye a̍sya ॥10.88.2॥
गी॒र्णं भुव॑नं॒ तम॒साप॑गूळ्हमा॒विः स्व॑रभवज्जा॒ते अ॒ग्नौ ।
तस्य॑ दे॒वाः पृ॑थि॒वी द्यौरु॒तापोऽर॑णय॒न्नोष॑धीः स॒ख्ये अ॑स्य
de̱vebhi̱rnvi̍ṣi̱to ya̱jñiye̍bhira̱gniṃ sto̍ṣāṇya̱jara̍ṃ bṛ̱hanta̍m |
yo bhā̱nunā̍ pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāmā̍ta̱tāna̱ roda̍sī a̱ntari̍kṣam ॥10.88.3॥
दे॒वेभि॒र्न्वि॑षि॒तो य॒ज्ञिये॑भिर॒ग्निं स्तो॑षाण्य॒जरं॑ बृ॒हन्त॑म् ।
यो भा॒नुना॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामा॑त॒तान॒ रोद॑सी अ॒न्तरि॑क्षम्
yo hotāsī̍tpratha̱mo de̱vaju̍ṣṭo̱ yaṃ sa̱māñja̱nnājye̍nā vṛṇā̱nāḥ |
sa pa̍ta̱trī̍tva̱raṃ sthā jaga̱dyacchvā̱trama̱gnira̍kṛṇojjā̱tave̍dāḥ ॥10.88.4॥
यो होतासी॑त्प्रथ॒मो दे॒वजु॑ष्टो॒ यं स॒माञ्ज॒न्नाज्ये॑ना वृणा॒नाः ।
स प॑त॒त्री॑त्व॒रं स्था जग॒द्यच्छ्वा॒त्रम॒ग्निर॑कृणोज्जा॒तवे॑दाः
yajjā̍tavedo̱ bhuva̍nasya mū̱rdhannati̍ṣṭho agne sa̱ha ro̍ca̱nena̍ |
taṃ tvā̍hema ma̱tibhi̍rgī̱rbhiru̱kthaiḥ sa ya̱jñiyo̍ abhavo rodasi̱prāḥ ॥10.88.5॥
यज्जा॑तवेदो॒ भुव॑नस्य मू॒र्धन्नति॑ष्ठो अग्ने स॒ह रो॑च॒नेन॑ ।
तं त्वा॑हेम म॒तिभि॑र्गी॒र्भिरु॒क्थैः स य॒ज्ञियो॑ अभवो रोदसि॒प्राः
mū̱rdhā bhu̱vo bha̍vati̱ nakta̍ma̱gnistata̱: sūryo̍ jāyate prā̱taru̱dyan |
mā̱yāmū̱ tu ya̱jñiyā̍nāme̱tāmapo̱ yattūrṇi̱ścara̍ti prajā̱nan ॥10.88.6॥
मू॒र्धा भु॒वो भ॑वति॒ नक्त॑म॒ग्निस्तत॒: सूर्यो॑ जायते प्रा॒तरु॒द्यन् ।
मा॒यामू॒ तु य॒ज्ञिया॑नामे॒तामपो॒ यत्तूर्णि॒श्चर॑ति प्रजा॒नन्
dṛ̱śenyo̱ yo ma̍hi̱nā sami̱ddho'ro̍cata di̱viyo̍nirvi̱bhāvā̍ |
tasmi̍nna̱gnau sū̍ktavā̱kena̍ de̱vā ha̱virviśva̱ āju̍havustanū̱pāḥ ॥10.88.7॥
दृ॒शेन्यो॒ यो म॑हि॒ना समि॒द्धोऽरो॑चत दि॒वियो॑निर्वि॒भावा॑ ।
तस्मि॑न्न॒ग्नौ सू॑क्तवा॒केन॑ दे॒वा ह॒विर्विश्व॒ आजु॑हवुस्तनू॒पाः
sū̱kta̱vā̱kaṃ pra̍tha̱mamādida̱gnimādiddha̱vira̍janayanta de̱vāḥ |
sa e̍ṣāṃ ya̱jño a̍bhavattanū̱pāstaṃ dyaurve̍da̱ taṃ pṛ̍thi̱vī tamāpa̍: ॥10.88.8॥
सू॒क्त॒वा॒कं प्र॑थ॒ममादिद॒ग्निमादिद्ध॒विर॑जनयन्त दे॒वाः ।
स ए॑षां य॒ज्ञो अ॑भवत्तनू॒पास्तं द्यौर्वे॑द॒ तं पृ॑थि॒वी तमाप॑:
yaṃ de̱vāso'ja̍nayantā̱gniṃ yasmi̱nnāju̍havu̱rbhuva̍nāni̱ viśvā̍ |
so a̱rciṣā̍ pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāmṛ̍jū̱yamā̍no atapanmahi̱tvā ॥10.88.9॥
यं दे॒वासोऽज॑नयन्ता॒ग्निं यस्मि॒न्नाजु॑हवु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
सो अ॒र्चिषा॑ पृथि॒वीं द्यामु॒तेमामृ॑जू॒यमा॑नो अतपन्महि॒त्वा
stome̍na̱ hi di̱vi de̱vāso̍ a̱gnimajī̍jana̱ñchakti̍bhī rodasi̱prām |
tamū̍ akṛṇvantre̱dhā bhu̱ve kaṃ sa oṣa̍dhīḥ pacati vi̱śvarū̍pāḥ ॥10.88.10॥
स्तोमे॑न॒ हि दि॒वि दे॒वासो॑ अ॒ग्निमजी॑जन॒ञ्छक्ति॑भी रोदसि॒प्राम् ।
तमू॑ अकृण्वन्त्रे॒धा भु॒वे कं स ओष॑धीः पचति वि॒श्वरू॑पाः
ya̱dede̍na̱mada̍dhurya̱jñiyā̍so di̱vi de̱vāḥ sūrya̍mādite̱yam |
ya̱dā ca̍ri̱ṣṇū mi̍thu̱nāvabhū̍tā̱māditprāpa̍śya̱nbhuva̍nāni̱ viśvā̍ ॥10.88.11॥
य॒देदे॑न॒मद॑धुर्य॒ज्ञिया॑सो दि॒वि दे॒वाः सूर्य॑मादिते॒यम् ।
य॒दा च॑रि॒ष्णू मि॑थु॒नावभू॑ता॒मादित्प्राप॑श्य॒न्भुव॑नानि॒ विश्वा॑
viśva̍smā a̱gniṃ bhuva̍nāya de̱vā vai̍śvāna̱raṃ ke̱tumahnā̍makṛṇvan |
ā yasta̱tāno̱ṣaso̍ vibhā̱tīrapo̍ ūrṇoti̱ tamo̍ a̱rciṣā̱ yan ॥10.88.12॥
विश्व॑स्मा अ॒ग्निं भुव॑नाय दे॒वा वै॑श्वान॒रं के॒तुमह्ना॑मकृण्वन् ।
आ यस्त॒तानो॒षसो॑ विभा॒तीरपो॑ ऊर्णोति॒ तमो॑ अ॒र्चिषा॒ यन्
vai̱śvā̱na̱raṃ ka̱vayo̍ ya̱jñiyā̍so̱'gniṃ de̱vā a̍janayannaju̱ryam |
nakṣa̍traṃ pra̱tnamami̍naccari̱ṣṇu ya̱kṣasyādhya̍kṣaṃ tavi̱ṣaṃ bṛ̱hanta̍m ॥10.88.13॥
वै॒श्वा॒न॒रं क॒वयो॑ य॒ज्ञिया॑सो॒ऽग्निं दे॒वा अ॑जनयन्नजु॒र्यम् ।
नक्ष॑त्रं प्र॒त्नममि॑नच्चरि॒ष्णु य॒क्षस्याध्य॑क्षं तवि॒षं बृ॒हन्त॑म्
vai̱śvā̱na̱raṃ vi̱śvahā̍ dīdi̱vāṃsa̱ṃ mantrai̍ra̱gniṃ ka̱vimacchā̍ vadāmaḥ |
yo ma̍hi̱mnā pa̍riba̱bhūvo̱rvī u̱tāvastā̍du̱ta de̱vaḥ pa̱rastā̍t ॥10.88.14॥
वै॒श्वा॒न॒रं वि॒श्वहा॑ दीदि॒वांसं॒ मन्त्रै॑र॒ग्निं क॒विमच्छा॑ वदामः ।
यो म॑हि॒म्ना प॑रिब॒भूवो॒र्वी उ॒तावस्ता॑दु॒त दे॒वः प॒रस्ता॑त्
dve sru̱tī a̍śṛṇavaṃ pitṝ̱ṇāma̱haṃ de̱vānā̍mu̱ta martyā̍nām |
tābhyā̍mi̱daṃ viśva̱meja̱tsame̍ti̱ yada̍nta̱rā pi̱tara̍ṃ mā̱tara̍ṃ ca ॥10.88.15॥
द्वे स्रु॒ती अ॑शृणवं पितॄ॒णाम॒हं दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् ।
ताभ्या॑मि॒दं विश्व॒मेज॒त्समे॑ति॒ यद॑न्त॒रा पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च
dve sa̍mī̱cī bi̍bhṛta̱ścara̍ntaṃ śīrṣa̱to jā̱taṃ mana̍sā̱ vimṛ̍ṣṭam |
sa pra̱tyaṅviśvā̱ bhuva̍nāni tasthā̱vapra̍yucchanta̱raṇi̱rbhrāja̍mānaḥ ॥10.88.16॥
द्वे स॑मी॒ची बि॑भृत॒श्चर॑न्तं शीर्ष॒तो जा॒तं मन॑सा॒ विमृ॑ष्टम् ।
स प्र॒त्यङ्विश्वा॒ भुव॑नानि तस्था॒वप्र॑युच्छन्त॒रणि॒र्भ्राज॑मानः
yatrā̱ vade̍te̱ ava̍ra̱: para̍śca yajña̱nyo̍: kata̱ro nau̱ vi ve̍da |
ā śe̍ku̱ritsa̍dha̱māda̱ṃ sakhā̍yo̱ nakṣa̍nta ya̱jñaṃ ka i̱daṃ vi vo̍cat ॥10.88.17॥
यत्रा॒ वदे॑ते॒ अव॑र॒: पर॑श्च यज्ञ॒न्यो॑: कत॒रो नौ॒ वि वे॑द ।
आ शे॑कु॒रित्स॑ध॒मादं॒ सखा॑यो॒ नक्ष॑न्त य॒ज्ञं क इ॒दं वि वो॑चत्
katya̱gnaya̱: kati̱ sūryā̍sa̱: katyu̱ṣāsa̱: katyu̍ svi̱dāpa̍: |
nopa̱spija̍ṃ vaḥ pitaro vadāmi pṛ̱cchāmi̍ vaḥ kavayo vi̱dmane̱ kam ॥10.88.18॥
कत्य॒ग्नय॒: कति॒ सूर्या॑स॒: कत्यु॒षास॒: कत्यु॑ स्वि॒दाप॑: ।
नोप॒स्पिजं॑ वः पितरो वदामि पृ॒च्छामि॑ वः कवयो वि॒द्मने॒ कम्
yā̱va̱nmā̱tramu̱ṣaso̱ na pratī̍kaṃ supa̱rṇyo̱3 vasa̍te mātariśvaḥ |
tāva̍ddadhā̱tyupa̍ ya̱jñamā̱yanbrā̍hma̱ṇo hotu̱rava̍ro ni̱ṣīda̍n ॥10.88.19॥
या॒व॒न्मा॒त्रमु॒षसो॒ न प्रती॑कं सुप॒र्ण्यो॒३ वस॑ते मातरिश्वः ।
ताव॑द्दधा॒त्युप॑ य॒ज्ञमा॒यन्ब्रा॑ह्म॒णो होतु॒रव॑रो नि॒षीद॑न्