mahābhāratam
śuklāmbaradharaṃ viṣṇuṃ śaśivarṇaṃ caturbhujam |
prasannavadanaṃ dhyāyet sarvavighnopaśāntaye ||
||1||namo'stu te vyāsa viśālabuddhe phullāravindāyatapatranetra |
yena tvayā bhāratatailapūrṇaḥ prajvālito jñānamayaḥ pradīpaḥ ||
||2||nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam |
devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet ||
||3||vande śambhumumāpatiṃ suraguruṃ vande jagatkāraṇaṃ
vande pannagabhūṣaṇaṃ mṛgadharaṃ vande paśūnāṃ patim |
vande sūryaśaśāṅkavahninayanaṃ vande mukundapriyaṃ
vande bhaktajanāśrayaṃ ca varadaṃ vande śivaṃ śaṅkaram ||
||4||pūrvabhāgaḥ
yudhiṣṭhira uvāca
tvayā''pageya nāmāni śrutānīha jagatpateḥ |
pitāmaheśāya vibhornāmānyācakṣva śambhave ||
||5||babhrave viśvarūpāya mahābhāgyaṃ ca tattvataḥ |
surāsuragurau deve śaṅkare'vyaktayonaye ||
||6||bhīṣma uvāca
aśakto'haṃ guṇān vaktuṃ mahādevasya dhīmataḥ |
yo hi sarvagato devo na ca sarvatra dṛśyate ||
||7||brahmaviṣṇusureśānāṃ sraṣṭā ca prabhureva ca |
brahmādayaḥ piśācāntā yaṃ hi devā upāsate ||
||8||prakṛtīnāṃ paratvena puruṣasya ca yaḥ paraḥ |
cintyate yo yogavidbhirṛṣibhistattvadarśibhiḥ ||
||9||prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣobhayitvā svatejasā |
brahmāṇamasṛjat tasmād devadevaḥ prajāpatiḥ ||
||10||ko hi śakto guṇān vaktuṃ devadevasya dhīmataḥ |
garbhajanmajarāyukto martyo mṛtyusamanvitaḥ ||
||11||ko hi śakto bhavaṃ jñātuṃ madvidhaḥ parameśvaram |
ṛte nārāyaṇāt putra śaṅkhacakragadādharāt ||
||12||eṣa vidvān guṇaśreṣṭho viṣṇuḥ paramadurjayaḥ |
divyacakṣurmahātejā vīkṣyate yogacakṣuṣā ||
||13||rudrabhaktyā tu kṛṣṇena jagadvyāptaṃ mahātmanā |
taṃ prasādya tadā devaṃ badaryāṃ kila bhārata ||
||14||arthāt priyataratvaṃ ca sarvalokeṣu vai tadā |
prāptavāneva rājendra suvarṇākṣānmaheśvarāt ||
||15||pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu taptavāneṣa mādhavaḥ |
prasādya varadaṃ devaṃ carācaraguruṃ śivam ||
||16||yuge yuge tu kṛṣṇena toṣito vai maheśvaraḥ |
bhaktyā paramayā caiva prītaścaiva mahātmanaḥ ||
||17||aiśvaryaṃ yādṛśaṃ tasya jagadyonermahātmanaḥ |
tadayaṃ dṛṣṭavān sākṣāt putrārthe hariracyutaḥ ||
||18||yasmāt parataraṃ caiva nānyaṃ paśyāmi bhārata |
vyākhyātuṃ devadevasya śakto nāmānyaśeṣataḥ ||
||19||eṣa śakto mahābāhurvaktuṃ bhagavato guṇān |
vibhūtiṃ caiva kārtsnyena satyāṃ māheśvarīṃ nṛpa ||
||20||surāsuraguro deva viṣṇo tvaṃ vaktum arhasi |
śivāya śivarūpāya yanmā'pṛcchadyudhiṣṭhiraḥ ||
||21||nāmnāṃ sahasraṃ devasya taṇḍinā brahmavādinā |
niveditaṃ brahmaloke brahmaṇo yat purā'bhavat ||
||22||dvaipāyanaprabhṛtayastathā ceme tapodhanāḥ |
ṛṣayaḥ suvratā dāntāḥ śṛṇvantu gadatastava ||
||23||vāsudeva uvāca
na gatiḥ karmaṇāṃ śakyā vettumīśasya tattvataḥ |
hiraṇyagarbhapramukhā devāḥ sendrā maharṣayaḥ ||
||24||na viduryasya nidhanam ādiṃ vā sūkṣmadarśinaḥ |
sa kathaṃ nāmamātreṇa śakyo jñātuṃ satāṃ gatiḥ ||
||25||tasyāham asuraghnasya kāṃścidbhagavato guṇān |
bhavatāṃ kīrtayiṣyāmi vrateśāya yathātatham ||
||26||vaiśampāyana uvāca
evamuktvā tu bhagavān guṇāṃstasya mahātmanaḥ |
upaspṛśya śucirbhūtvā kathayāmāsa dhīmataḥ ||
||27||vāsudeva uvāca
tataḥ sa prayato bhūtvā mama tāta yudhiṣṭhira |
prāñjaliḥ prāha viprarṣirnāmasaṅgrahāmāditaḥ ||
||28||upamanyuruvāca
brahmaproktairṛṣiproktairvedavedāṅgasambhavaiḥ |
sarvalokeṣu vikhyātaṃ stutyaṃ stoṣyāmi nāmabhiḥ ||
||29||mahadbhirvihitaiḥ satyaiḥ siddhaiḥ sarvārthasādhakaiḥ |
ṛṣiṇā taṇḍinā bhaktyā kṛtairvedakṛtātmanā ||
||30||yathoktaiḥ sādhubhiḥ khyātairmunibhistattvadarśibhiḥ |
pravaraṃ prathamaṃ svargyaṃ sarvabhūtahitaṃ śubham ||
||31||śrutaiḥ sarvatra jagati brahmalokāvatāritaiḥ
satyaistat paramaṃ brahma brahmaproktaṃ sanātanam
vakṣye yadukulaśreṣṭha śṛṇuṣvāvahito mama ||
||32||varayainaṃ bhavaṃ devaṃ bhaktastvaṃ parameśvaram |
tena te śrāvayiṣyāmi yat tadbrahma sanātanam ||
||33||na śakyaṃ vistarāt kṛtsnaṃ vaktuṃ śarvasya kenacit |
yuktenāpi vibhūtīnāmapi varṣaśatairapi ||
||34||yasyādirmadhyamantaṃ ca surairapi na gamyate |
kastasya śaknuyādvaktuṃ guṇān kārtsnyena mādhava ||
||35||kiṃ tu devasya mahataḥ saṅkṣiptārthapadākṣaram |
śaktitaścaritaṃ vakṣye prasādāt tasya dhīmataḥ ||
||36||aprāpya tu tato'nujñāṃ na śakyaḥ stotumīśvaraḥ |
yadā tenābhyanujñātaḥ stuto vai sa tadā mayā ||
||37||anādinidhanasyāhaṃ jagadyonermahātmanaḥ |
nāmnāṃ kañcit samuddeśyaṃ vakṣyāmyavyaktayoninaḥ ||
||38||varadasya vareṇyasya viśvarūpasya dhīmataḥ |
śṛṇu nāmnāṃ cayaṃ kṛṣṇa yaduktaṃ padmayoninā ||
||39||daśanāmasahasrāṇi yānyāha prapitāmahaḥ |
tāni nirmathya manasā dadhno ghṛtamivoddhṛtam ||
||40||gireḥ sāraṃ yathā hema puṣpasāraṃ yathā madhu |
ghṛtāt sāraṃ yathā maṇḍastathaitat sāramuddhṛtam ||
||41||sarvapāpāpahamidaṃ caturvedasamanvitam |
prayatnenādhigantavyaṃ dhāryaṃ ca prayatātmanā ||
||42||sarvabhūtātmabhūtasya harasyāmitatejasaḥ
aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śarvasya me śṛṇu
yacchrutvā manujavyāghra sarvān kāmānavāpsyasi ||
||43||dhyānam
śāntaṃ padmānasthaṃ śaśidharamukuṭaṃ pañcavaktraṃ trinetraṃ
śūlaṃ vajraṃ ca khaḍgaṃ paraśumabhayadaṃ dakṣabhāge vahantam |
nāgaṃ pāśaṃ ghaṇṭāṃ pralayahutavahaṃ sāṅkuśaṃ vāmabhāge
nānālaṅkārayuktaṃ sphaṭikamaṇinibhaṃ pārvatīśaṃ namāmi ||
||44||stotram
oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhīmaḥ pravaro varado varaḥ |
sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ ||
||45||jaṭī carmī śikhaṇḍī ca sarvāṅgaḥ sarvabhāvanaḥ |
haraśca hariṇākṣaśca sarvabhūtaharaḥ prabhuḥ ||
||46||pravṛttiśca nivṛttiśca niyataḥ śāśvato dhruvaḥ |
śmaśānavāsī bhagavān khacaro gocaro'rdanaḥ ||
||47||abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ |
unmattaveṣapracchannaḥ sarvalokaprajāpatiḥ ||
||48||mahārūpo mahākāyo vṛṣarūpo mahāyaśāḥ |
mahātmā sarvabhūtātmā viśvarūpo mahāhanuḥ ||
||49||lokapālo'ntarhitātmā prasādo hayagardabhiḥ |
pavitraṃ ca mahāṃścaiva niyamo niyamāśritaḥ ||
||50||sarvakarmā svayambhūta ādirādikaro nidhiḥ |
sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ ||
||51||candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturgraho grahapatirvaraḥ |
atriratryānamaskartā mṛgabāṇārpaṇo'naghaḥ ||
||52||mahātapā ghoratapā adīno dīnasādhakaḥ |
saṃvatsarakaro mantraḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ ||
||53||yogī yojyo mahābījo mahāretā mahābalaḥ |
suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo bījavāhanaḥ ||
||54||daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ |
viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro'balo gaṇaḥ ||
||55||gaṇakartā gaṇapatirdigvāsāḥ kāma eva ca |
mantravit paramo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ ||
||56||kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān |
aśanī śataghnī khaḍgī paṭṭiśī cā''yudhī mahān ||
||57||sruvahastaḥ surūpaśca tejastejaskaro nidhiḥ |
uṣṇiṣī ca suvaktraśca udagro vinatastathā ||
||58||dīrghaśca harikeśaśca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca |
sṛgālarūpaḥ siddhārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ ||
||59||ajaśca bahurūpaśca gandhadhārī kapardyapi |
ūrdhvaretā ūrdhvaliṅga ūrdhvaśāyī nabhaḥsthalaḥ ||
||60||trijaṭī cīravāsāśca rudraḥ senāpatirvibhuḥ |
ahaścaro naktañcarastigmamanyuḥ suvarcasaḥ ||
||61||gajahā daityahā kālo lokadhātā guṇākaraḥ |
siṃhaśārdūlarūpaśca ārdracarmāmbarāvṛtaḥ ||
||62||kālayogī mahānādaḥ sarvakāmaścatuṣpathaḥ |
niśācaraḥ pretacārī bhūtacārī maheśvaraḥ ||
||63||bahubhūto bahudharaḥ svarbhānuramito gatiḥ |
nṛtyapriyo nityanarto nartakaḥ sarvalālasaḥ ||
||64||ghoro mahātapāḥ pāśo nityo giriruho nabhaḥ |
sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyatandritaḥ ||
||65||adharṣaṇo dharṣaṇātmā yajñahā kāmanāśakaḥ |
dakṣayāgāpahārī ca susaho madhyamastathā ||
||66||tejopahārī balahā mudito'rtho'jito varaḥ |
gambhīraghoṣo gambhīro gambhīrabalavāhanaḥ ||
||67||nyagrodharūpo nyagrodho vṛkṣakarṇasthitirvibhuḥ |
sutīkṣṇadaśanaścaiva mahākāyo mahānanaḥ ||
||68||viṣvakseno hariryajñaḥ saṃyugāpīḍavāhanaḥ |
tīkṣṇatāpaśca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit ||
||69||viṣṇuprasādito yajñaḥ samudro baḍavāmukhaḥ |
hutāśanasahāyaśca praśāntātmā hutāśanaḥ ||
||70||ugratejā mahātejā janyo vijayakālavit |
jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ sarvavigraha eva ca ||
||71||śikhī muṇḍī jaṭī jvālī mūrtijo mūrdhajo balī |
vaiṇavī paṇavī tālī khalī kālakaṭaṅkaṭaḥ ||
||72||nakṣatravigrahamatirguṇabuddhirlayo'gamaḥ |
prajāpatirviśvabāhurvibhāgaḥ sarvago'mukhaḥ ||
||73||vimocanaḥ susaraṇo hiraṇyakavacodbhavaḥ |
meḍhrajo balacārī ca mahīcārī srutastathā ||
||74||sarvatūryavinodī ca sarvātodyaparigrahaḥ |
vyālarūpo guhāvāsī guho mālī taraṅgavit ||
||75||tridaśastrikāladhṛk karmasarvabandhavimocanaḥ |
bandhanastvasurendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ ||
||76||sāṅkhyaprasādo durvāsāḥ sarvasādhuniṣevitaḥ |
praskandano vibhāgajño'tulyo yajñavibhāgavit ||
||77||sarvavāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo'maraḥ |
haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ ||
||78||lohitākṣo mahākṣaśca vijayākṣo viśāradaḥ |
saṅgraho nigrahaḥ kartā sarpacīranivāsanaḥ ||
||79||mukhyo'mukhyaśca dehaśca kāhaliḥ sarvakāmadaḥ |
sarvakālaprasādaśca subalo balarūpadhṛk ||
||80||sarvakāmavaraścaiva sarvadaḥ sarvatomukhaḥ |
ākāśanirvirūpaśca nipātī hyavaśaḥ khagaḥ ||
||81||raudrarūpoṃ'śurādityo bahuraśmiḥ suvarcasī |
vasuvego mahāvego manovego niśācaraḥ ||
||82||sarvavāsī śriyāvāsī upadeśakaro'karaḥ |
munirātmanirālokaḥ sambhagnaśca sahasradaḥ ||
||83||pakṣī ca pakṣarūpaśca atidīpto viśāmpatiḥ |
unmādo madanaḥ kāmo hyaśvattho'rthakaro yaśaḥ ||
||84||vāmadevaśca vāmaśca prāgdakṣiṇaśca vāmanaḥ |
siddhayogī maharṣiśca siddhārthaḥ siddhasādhakaḥ ||
||85||bhikṣuśca bhikṣurūpaśca vipaṇo mṛduravyayaḥ |
mahāseno viśākhaśca ṣaṣṭhibhāgo gavāṃ patiḥ ||
||86||vajrahastaśca viṣkambhī camūstambhana eva ca |
vṛttāvṛttakarastālo madhurmadhukalocanaḥ ||
||87||vācaspatyo vājasano nityamāśritapūjitaḥ |
brahmacārī lokacārī sarvacārī vicāravit ||
||88||īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī pinākavān |
nimittastho nimittaṃ ca nandirnandikaro hariḥ ||
||89||nandīśvaraśca nandī ca nandano nandivardhanaḥ |
bhagahārī nihantā ca kālo brahmā pitāmahaḥ ||
||90||caturmukho mahāliṅgaścāruliṅgastathaiva ca |
liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ ||
||91||bījādhyakṣo bījakartā adhyātmā'nugato balaḥ |
itihāsaḥ sakalpaśca gautamo'tha niśākaraḥ ||
||92||dambho hyadambho vaidambho vaśyo vaśakaraḥ kaliḥ |
lokakartā paśupatirmahākartā hyanauṣadhaḥ ||
||93||akṣaraṃ paramaṃ brahma balavaccakra eva ca |
nītirhyanītiḥ śuddhātmā śuddho mānyo gatāgataḥ ||
||94||bahuprasādaḥ susvapno darpaṇo'tha tvamitrajit |
vedakāro mantrakāro vidvān samaramardanaḥ ||
||95||mahāmeghanivāsī ca mahāghoro vaśīkaraḥ |
agnijvālo mahājvālo atidhūmro huto haviḥ ||
||96||vṛṣaṇaḥ śaṅkaro nityaṃ varcasvī dhūmaketanaḥ |
nīlastathā'ṅgalubdhaśca śobhano niravagrahaḥ ||
||97||svastidaḥ svastibhāvaśca bhāgī bhāgakaro laghuḥ |
utsaṅgaśca mahāṅgaśca mahāgarbhaparāyaṇaḥ ||
||98||kṛṣṇavarṇaḥ suvarṇaśca indriyaṃ sarvadehinām |
mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ ||
||99||mahāmūrdhā mahāmātro mahānetro niśālayaḥ |
mahāntako mahākarṇo mahoṣṭhaśca mahāhanuḥ ||
||100||mahānāso mahākamburmahāgrīvaḥ śmaśānabhāk |
mahāvakṣā mahorasko hyantarātmā mṛgālayaḥ ||
||101||lambano lambitoṣṭhaśca mahāmāyaḥ payonidhiḥ |
mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ ||
||102||mahānakho mahāromo mahākośo mahājaṭaḥ |
prasannaśca prasādaśca pratyayo girisādhanaḥ ||
||103||snehano'snehanaścaiva ajitaśca mahāmuniḥ |
vṛkṣākāro vṛkṣaketuranalo vāyuvāhanaḥ ||
||104||gaṇḍalī merudhāmā ca devādhipatireva ca |
atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrāmitekṣaṇaḥ ||
||105||yajuḥ pādabhujo guhyaḥ prakāśo jaṅgamastathā |
amoghārthaḥ prasādaśca abhigamyaḥ sudarśanaḥ ||
||106||upakāraḥ priyaḥ sarvaḥ kanakaḥ kāñcanacchaviḥ |
nābhirnandikaro bhāvaḥ puṣkaraḥ sthapatiḥ sthiraḥ ||
||107||dvādaśastrāsanaścādyo yajño yajñasamāhitaḥ |
naktaṃ kaliśca kālaśca makaraḥ kālapūjitaḥ ||
||108||sagaṇo gaṇakāraśca bhūtavāhanasārathiḥ |
bhasmaśayo bhasmagoptā bhasmabhūtastarurgaṇaḥ ||
||109||lokapālastathā'loko mahātmā sarvapūjitaḥ |
śuklastriśuklaḥ sampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ ||
||110||āśramasthaḥ kriyāvastho viśvakarmamatirvaraḥ |
viśālaśākhastāmroṣṭho hyambujālaḥ suniścalaḥ ||
||111||kapilaḥ kapiśaḥ śukla āyuścaiva paro'paraḥ |
gandharvo hyaditistārkṣyaḥ suvijñeyaḥ suśāradaḥ ||
||112||paraśvadhāyudho deva anukārī subāndhavaḥ |
tumbavīṇo mahākrodha ūrdhvaretā jaleśayaḥ ||
||113||ugro vaṃśakaro vaṃśo vaṃśanādo hyaninditaḥ |
sarvāṅgarūpo māyāvī suhṛdo hyanilo'nalaḥ ||
||114||bandhano bandhakartā ca subandhanavimocanaḥ |
sayajñāriḥ sakāmārirmahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ ||
||115||bahudhā ninditaḥ śarvaḥ śaṅkaraḥ śaṅkaro'dhanaḥ |
amareśo mahādevo viśvadevaḥ surārihā ||
||116||ahirbudhnyo'nilābhaśca cekitāno havistathā |
ajaikapācca kāpālī triśaṅkurajitaḥ śivaḥ ||
||117||dhanvantarirdhūmaketuḥ skando vaiśravaṇastathā |
dhātā śakraśca viṣṇuśca mitrastvaṣṭā dhruvo dharaḥ ||
||118||prabhāvaḥ sarvago vāyuraryamā savitā raviḥ |
uṣaṅguśca vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ ||
||119||vibhurvarṇavibhāvī ca sarvakāmaguṇāvahaḥ |
padmanābho mahāgarbhaścandravaktro'nilo'nalaḥ ||
||120||balavāṃścopaśāntaśca purāṇaḥ puṇyacañcurī |
kurukartā kuruvāsī kurubhūto guṇauṣadhaḥ ||
||121||sarvāśayo darbhacārī sarveṣāṃ prāṇināṃ patiḥ |
devadevaḥ sukhāsaktaḥ sadasat sarvaratnavit ||
||122||kailāsagirivāsī ca himavadgirisaṃśrayaḥ |
kūlahārī kūlakartā bahuvidyo bahupradaḥ ||
||123||vaṇijo vardhakī vṛkṣo vakulaścandanaśchadaḥ |
sāragrīvo mahājatruralolaśca mahauṣadhaḥ ||
||124||siddhārthakārī siddhārthaśchandovyākaraṇottaraḥ |
siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhagaḥ siṃhavāhanaḥ ||
||125||prabhāvātmā jagatkālasthālo lokahitastaruḥ |
sāraṅgo navacakrāṅgaḥ ketumālī sabhāvanaḥ ||
||126||bhūtālayo bhūtapatirahorātramaninditaḥ ||
||127||vāhitā sarvabhūtānāṃ nilayaśca vibhurbhavaḥ |
amoghaḥ saṃyato hyaśvo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ ||
||128||dhṛtimān matimān dakṣaḥ satkṛtaśca yugādhipaḥ |
gopālirgopatirgrāmo gocarmavasano hariḥ ||
||129||hiraṇyabāhuśca tathā guhāpālaḥ praveśinām |
prakṛṣṭārirmahāharṣo jitakāmo jitendriyaḥ ||
||130||gāndhāraśca suvāsaśca tapaḥsakto ratirnaraḥ |
mahāgīto mahānṛtyo hyapsarogaṇasevitaḥ ||
||131||mahāketurmahādhāturnaikasānucaraścalaḥ |
āvedanīya ādeśaḥ sarvagandhasukhāvahaḥ ||
||132||toraṇastāraṇo vātaḥ paridhīḥ patikhecaraḥ |
saṃyogo vardhano vṛddho ativṛddho guṇādhikaḥ ||
||133||nityamātmasahāyaśca devāsurapatiḥ patiḥ |
yuktaśca yuktabāhuśca devo divi suparvaṇaḥ ||
||134||āṣāḍhaśca suṣāḍhaśca dhruvo'tha hariṇo haraḥ |
vapurāvartamānebhyo vasuśreṣṭho mahāpathaḥ ||
||135||śirohārī vimarśaśca sarvalakṣaṇalakṣitaḥ |
akṣaśca rathayogī ca sarvayogī mahābalaḥ ||
||136||samāmnāyo'samāmnāyastīrthadevo mahārathaḥ |
nirjīvo jīvano mantraḥ śubhākṣo bahukarkaśaḥ ||
||137||ratnaprabhūto raktāṅgo mahārṇavanipānavit |
mūlaṃ viśālo hyamṛto vyaktāvyaktastaponidhiḥ ||
||138||ārohaṇo'dhirohaśca śīladhārī mahāyaśāḥ |
senākalpo mahākalpo yogo yugakaro hariḥ ||
||139||yugarūpo mahārūpo mahānāgahano vadhaḥ |
nyāyanirvapaṇaḥ pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ ||
||140||bahumālo mahāmālaḥ śaśī harasulocanaḥ |
vistāro lavaṇaḥ kūpastriyugaḥ saphalodayaḥ ||
||141||trilocano viṣaṇṇāṅgo maṇividdho jaṭādharaḥ |
bindurvisargaḥ sumukhaḥ śaraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ ||
||142||nivedanaḥ sukhājātaḥ sugandhāro mahādhanuḥ |
gandhapālī ca bhagavānutthānaḥ sarvakarmaṇām ||
||143||manthāno bahulo vāyuḥ sakalaḥ sarvalocanaḥ |
talastālaḥ karasthālī ūrdhvasaṃhanano mahān ||
||144||chattraṃ succhattro vikhyāto lokaḥ sarvāśrayaḥ kramaḥ |
muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ ||
||145||haryakṣaḥ kakubho vajrī śatajihvaḥ sahasrapāt |
sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ ||
||146||sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt |
pavitraṃ trikakunmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ ||
||147||brahmadaṇḍavinirmātā śataghnīpāśaśaktimān |
padmagarbho mahāgarbho brahmagarbho jalodbhavaḥ ||
||148||gabhastirbrahmakṛd brahmī brahmavid brāhmaṇo gatiḥ |
anantarūpo naikātmā tigmatejāḥ svayambhuvaḥ ||
||149||ūrdhvagātmā paśupatirvātaraṃhā manojavaḥ |
candanī padmanālāgraḥ surabhyuttaraṇo naraḥ ||
||150||karṇikāramahāsragvī nīlamauliḥ pinākadhṛk |
umāpatirumākānto jāhnavīdhṛgumādhavaḥ ||
||151||varo varāho varado vareṇyaḥ sumahāsvanaḥ |
mahāprasādo damanaḥ śatruhā śvetapiṅgalaḥ ||
||152||pītātmā paramātmā ca prayatātmā pradhānadhṛk |
sarvapārśvamukhastryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ ||
||153||carācarātmā sūkṣmātmā amṛto govṛṣeśvaraḥ |
sādhyarṣirvasurādityo vivasvān savitā'mṛtaḥ ||
||154||vyāsaḥ sargaḥ susaṅkṣepo vistaraḥ paryayo naraḥ |
ṛtuḥ saṃvatsaro māsaḥ pakṣaḥ saṅkhyāsamāpanaḥ ||
||155||kalāḥ kāṣṭhā lavā mātrā muhūrtāhaḥ kṣapāḥ kṣaṇāḥ |
viśvakṣetraṃ prajābījaṃ liṅgamādyastu nirgamaḥ ||
||156||sadasadvyaktamavyaktaṃ pitā mātā pitāmahaḥ |
svargadvāraṃ prajādvāraṃ mokṣadvāraṃ triviṣṭapam ||
||157||nirvāṇaṃ hlādanaścaiva brahmalokaḥ parā gatiḥ |
devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ ||
||158||devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ |
devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ ||
||159||devāsuragaṇādhyakṣo devāsuragaṇāgraṇīḥ |
devātidevo devarṣirdevāsuravarapradaḥ ||
||160||devāsureśvaro viśvo devāsuramaheśvaraḥ |
sarvadevamayo'cintyo devatātmā''tmasambhavaḥ ||
||161||udbhittrivikramo vaidyo virajo nīrajo'maraḥ |
īḍyo hastīśvaro vyāghro devasiṃho nararṣabhaḥ ||
||162||vibudho'gravaraḥ sūkṣmaḥ sarvadevastapomayaḥ |
suyuktaḥ śobhano vajrī prāsānāṃ prabhavo'vyayaḥ ||
||163||guhaḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraṃ sarvapāvanaḥ |
śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ ||
||164||abhirāmaḥ suragaṇo virāmaḥ sarvasādhanaḥ |
lalāṭākṣo viśvadevo hariṇo brahmavarcasaḥ ||
||165||sthāvarāṇāṃ patiścaiva niyamendriyavardhanaḥ |
siddhārthaḥ siddhabhūtārtho'cintyaḥ satyavrataḥ śuciḥ ||
||166||vratādhipaḥ paraṃ brahma bhaktānāṃ paramā gatiḥ |
vimukto muktatejāśca śrīmān śrīvardhano jagat ||
||167||śrīmān śrīvardhano jagat oṃ nama iti|
uttarabhāgaḥ
yathā pradhānaṃ bhagavān iti bhaktyā stuto mayā |
yaṃ na brahmādayo devā vidustattvena narṣayaḥ ||
||168||stotavyamarcyaṃ vandyaṃ ca kaḥ stoṣyati jagatpatim |
bhaktiṃ tvevaṃ puraskṛtya mayā yajñapatirvibhuḥ ||
||169||tato'bhyanujñāṃ samprāpya stuto matimatāṃ varaḥ |
śivamebhiḥ stuvan devaṃ nāmabhiḥ puṣṭivardhanaiḥ ||
||170||nityayuktaḥ śucirbhaktaḥ prāpnotyātmānamātmanā |
ṛṣayaścaiva devāśca stuvantyetena tatparam ||
||171||stūyamāno mahādevastuṣyate niyamātmabhiḥ |
bhaktānukampī bhagavān ātmasaṃsthākaro vibhuḥ ||
||172||tathaiva ca manuṣyeṣu ye manuṣyāḥ pradhānataḥ |
āstikāḥ śraddadhānāśca bahubhirjanmabhiḥ stavaiḥ ||
||173||bhaktyā hyananyamīśānaṃ paraṃ devaṃ sanātanam |
karmaṇā manasā vācā bhāvenāmitatejasaḥ ||
||174||śayānā jāgramāṇāśca vrajannupaviśaṃstathā |
unmiṣannimiṣaṃścaiva cintayantaḥ punaḥ punaḥ ||
||175||śṛṇvantaḥ śrāvayantaśca kathayantaśca te bhavam |
stuvantaḥ stūyamānāśca tuṣyanti ca ramanti ca ||
||176||janmakoṭisahasreṣu nānāsaṃsārayoniṣu |
jantorvigatapāpasya bhave bhaktiḥ prajāyate ||
||177||utpannā ca bhave bhaktirananyā sarvabhāvataḥ |
bhāvinaḥ kāraṇe cāsya sarvayuktasya sarvathā ||
||178||etad deveṣu duṣprāpaṃ manuṣyeṣu na labhyate |
nirvighnā niścalā rudre bhaktiravyabhicāriṇī ||
||179||tasyaiva ca prasādena bhaktirutpadyate nṛṇām |
yena yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāvagatacetasaḥ ||
||180||ye sarvabhāvānugatāḥ prapadyante maheśvaram |
prapannavatsalo devaḥ saṃsārāt tān samuddharet ||
||181||evam anye vikurvanti devāḥ saṃsāramocanam |
manuṣyāṇāmṛte devaṃ nānyā śaktistapobalam ||
||182||iti tenendrakalpena bhagavān sadasatpatiḥ |
kṛttivāsāḥ stutaḥ kṛṣṇa taṇḍinā śuddhabuddhinā ||
||183||stavametaṃ bhagavato brahmā svayamadhārayat |
gīyate ca sa buddhyeta brahmā śaṅkarasannidhau ||
||184||idaṃ puṇyaṃ pavitraṃ ca sarvadā pāpanāśanam |
yogadaṃ mokṣadaṃ caiva svargadaṃ toṣadaṃ tathā ||
||185||evametat paṭhante ya ekabhaktyā tu śaṅkaram |
yā gatiḥ sāṅkhyayogānāṃ vrajantyetāṃ gatiṃ tadā ||
||186||stavametaṃ prayatnena sadā rudrasya sannidhau |
abdamekaṃ caredbhaktaḥ prāpnuyādīpsitaṃ phalam ||
||187||etad rahasyaṃ paramaṃ brahmaṇo hṛdi saṃsthitam |
brahmā provāca śakrāya śakraḥ provāca mṛtyave ||
||188||mṛtyuḥ provāca rudrebhyo rudrebhyastaṇḍimāgamat |
mahatā tapasā prāptastaṇḍinā brahmasadmani ||
||189||taṇḍiḥ provāca śukrāya gautamāya ca bhārgavaḥ |
vaivasvatāya manave gautamaḥ prāha mādhava ||
||190||nārāyaṇāya sādhyāya samādhiṣṭhāya dhīmate |
yamāya prāha bhagavān sādhyo nārāyaṇo'cyutaḥ ||
||191||nāciketāya bhagavān āha vaivasvato yamaḥ |
mārkaṇḍeyāya vārṣṇeya nāciketo'bhyabhāṣata ||
||192||mārkaṇḍeyānmayā prāptaṃ niyamena janārdana |
tavāpyaham amitraghna stavaṃ dadyāṃ hyaviśrutam ||
||193||svargyamārogyamāyuṣyaṃ dhanyaṃ vedena sammitam
nāsya vighnaṃ vikurvanti dānavā yakṣarākṣasāḥ
piśācā yātudhānāśca guhyakā bhujagā api ||
||194||yaḥ paṭheta śucirbhūtvā brahmacārī jitendriyaḥ |
abhagnayogo varṣaṃ tu so'śvamedhaphalaṃ labhet ||
||195||jaigīṣavya uvāca
mamāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ dattaṃ bhagavatā purā |
yatnenānyena balinā vārāṇasyāṃ yudhiṣṭhira ||
||196||vārāṇasyāṃ yudhiṣṭhira oṃ nama iti ||
||197||garga uvāca
catuḥṣaṣṭyaṅgamadadat kalājñānaṃ mamādbhutam |
sarasvatyāstaṭe tuṣṭo manoyajñena pāṇḍava ||
||198||manoyajñena pāṇḍava oṃ nama iti|
vaiśampāyana uvāca
tataḥ kṛṣṇo'bravīd vākyaṃ punarmatimatāṃ varaḥ
yudhiṣṭhiraṃ dharmanidhiṃ puruhūtamiveśvaraḥ
upamanyurmayi prāha tapanniva divākaraḥ ||
||199||aśubhaiḥ pāpakarmāṇo ye narāḥ kaluṣīkṛtāḥ
īśānaṃ na prapadyante tamorājasavṛttayaḥ
īśvaraṃ samprapadyante dvijā bhāvitabhāvanāḥ ||
||200||evameva mahādeva bhaktā ye mānavā bhuvi |
na te saṃsāravaśagā iti me niścitā matiḥ ||
||201||iti me niścitā matiḥ oṃ nama iti|
|| iti śrīmanmahābhārate śatasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyām ānuśāsanikaparvaṇi aṣṭādaśo'dhyāyaḥ ||
duḥsvapna-duḥśakuna-durgati-daurmanasya
durbhikṣa-durvyasana-duḥsaha-duryaśāṃsi |
utpāta-tāpa-viṣabhītim asad-grahārtiṃ
vyādhīṃśca nāśayatu me jagatāmadhīśaḥ ||
||202||iti śrī-śivasahasranāmastotraṃ sampūrṇam