पारम्परिकम्
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥
॥१॥नमोऽस्तु ते व्यास विशालबुद्धे फुल्लारविन्दायतपत्रनेत्र ।
येन त्वया भारततैलपूर्णः प्रज्वालितो ज्ञानमयः प्रदीपः ॥
॥२॥नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥
॥३॥वन्दे शम्भुमुमापतिं सुरगुरुं वन्दे जगत्कारणं
वन्दे पन्नगभूषणं मृगधरं वन्दे पशूनां पतिम् ।
वन्दे सूर्यशशाङ्कवह्निनयनं वन्दे मुकुन्दप्रियं
वन्दे भक्तजनाश्रयं च वरदं वन्दे शिवं शङ्करम् ॥
॥४॥ऋषय ऊचुः
कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् ।
सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना ॥
॥५॥सूत उवाच
देवानामसुरेन्द्राणामभवच्च सुदारुणः ।
सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान् ॥
॥६॥ते देवाः शक्तिमुसलैः सायकैर्नतपर्वभिः ।
प्रभिद्यमानाः कुन्तैश्च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः ॥
॥७॥पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम् ।
प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः ॥
॥८॥तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः ।
प्रणिपत्य स्थितान् देवानिदं वचनमब्रवीत् ॥
॥९॥वत्साः किमिति वै देवाश्च्युतालङ्कारविक्रमाः ।
समागताः ससन्तापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः ॥
॥१०॥तस्य तद् वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः ।
प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे ॥
॥११॥भगवन् देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन ।
दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः ॥
॥१२॥त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम ।
त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि ॥
॥१३॥त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन ।
हन्तुमर्हसि तस्मात् त्वं दानवान् दानवार्दन ॥
॥१४॥दैत्याश्च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः ।
कौबेरैश्चैव सौम्यैश्च नैर्ऋत्यैर्वारुणैर्दृढैः ॥
॥१५॥वायव्यैश्च तथाऽऽग्नेयैरेशानैर्वार्षिकैः शुभैः ।
सौरै रौद्रैस्तथा भीमैः कम्पनैर्जृम्भणैर्दृढैः ॥
॥१६॥अवध्या वरलाभात् ते सर्वे वारिजलोचन ।
सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रमुद्यतम् ॥
॥१७॥कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो ।
दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः ॥
॥१८॥पुरा जलन्धरं हेतुं निर्मितं त्रिपुरारिणा ।
रथाङ्गं सुशितं घोरं तेन तान् हन्तुमर्हसि ॥
॥१९॥तस्मात् तेन निहन्तव्या नान्यैः शस्त्रशतैरपि ।
ततो निशम्य तेषां वै वचनं वारिजेक्षणः ॥
॥२०॥वाचस्पतिमुखानाह स हरिश्चक्रभृत् स्वयम्।
श्रीविष्णुरुवाच
भो भो देवा महादेवं सर्वैर्देवैः सनातनैः॥१७॥
सम्प्राप्य साम्प्रतं सर्वं करिष्यामि दिवौकसाम् ।
देवा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं हि पुरारिणा ॥
॥२१॥लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य च महासुरान् ।
सर्वान् धुन्धुमुखान् दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान् ॥
॥२२॥सबान्धवान् क्षणादेव युष्मान् सन्तारयाम्यहम्।
सूत उवाच
एवमुक्त्वा सुरश्रेष्ठान् सुरश्रेष्ठमनुस्मरन्॥२०॥
सुरश्रेष्ठस्तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम् ।
लिङ्गं स्थाप्य यथान्यायं हिमवच्छिखरे शुभे ॥
॥२३॥मेरुपर्वतसङ्काशं निर्मितं विश्वकर्मणा ।
त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च जनार्दनः ॥
॥२४॥स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैर्ज्वालाकारं मनोरमम् ।
तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च ॥
॥२५॥देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन यथाक्रमम् ।
पूजयामास च शिवं प्रणवाद्यं नमोन्तकम् ॥
॥२६॥देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन महेश्वरम् ।
प्रतिनाम स पद्मेन पूजयामास शङ्करम् ॥
॥२७॥अग्नौ च नामभिर्देवं भवाद्यैः समिदादिभिः ।
स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रत्येकमयुतं प्रभुम् ॥
॥२८॥तुष्टाव च पुनः शम्भुं भवाद्यैर्भवमीश्वरम्।
न्यासः
अस्य श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रमहामन्त्रस्य श्रीविष्णुः ऋषिः, अनुष्टुप् छन्दः, परमात्मा श्रीशङ्करो देवता।
ध्यानम्
मूले कल्पद्रुमस्य द्रुतकनकनिभं चारुपद्मासनस्थं
वामाङ्कारूढगौरीनिबिडकुचभराभोगगाढोपगूढम् ।
नानालङ्कारकान्तं वरपरशुमृगाभीतिहस्तं त्रिनेत्रं
वन्दे बालेन्दुमौलिं गजवदनगुहाश्लिष्टपार्श्वं महेशम् ॥
॥२९॥स्तोत्रम्
श्रीविष्णुरुवाच
भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः ।
अर्थितव्यः सदाचारः सर्वशम्भुमहेश्वरः ॥
॥३०॥ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः ॥
॥३१॥गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः ।
सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः ॥
॥३२॥चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर्विद्वान् विश्वामरेश्वरः ।
वेदान्तसारसन्दोहः कपाली नीललोहितः ॥
॥३३॥ध्यानाधारोऽपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः ।
अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ॥
॥३४॥ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः ।
वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढोऽदृढः ॥
॥३५॥विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः ।
सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ॥
॥३६॥ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः ।
तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी ॥
॥३७॥कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः ।
उन्मत्तवेषश्चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः ॥
॥३८॥दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः ।
अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः ॥
॥३९॥कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः ।
सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी ॥
॥४०॥विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः ।
धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् ॥
॥४१॥उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यप्रियभक्तः प्रियंवदः ।
दान्तोदयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः ॥
॥४२॥श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः ।
लोककर्ता भूतपतिर्महाकर्ता महौषधी ॥
॥४३॥उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ।
नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमसोमरतः सुखी ॥
॥४४॥सोमपोऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः ।
अजातशत्रुरालोकः सम्भाव्यो हव्यवाहनः ॥
॥४५॥लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः ।
महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः ॥
॥४६॥पिनाकपाणिर्भूर्देवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत् सदा ।
त्रिधामा सौभगः शर्वसर्वज्ञः सर्वगोचरः ॥
॥४७॥ब्रह्मधृग्विश्वसृक्स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः ।
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः ॥
॥४८॥गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिस्थिरः ।
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः ॥
॥४९॥सगणो गणकार्यश्च सुकीर्तिश्छिन्नसंशयः ।
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः ॥
॥५०॥भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः ।
समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः ॥
॥५१॥चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर्दुरावासो दुरासदः ।
दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः ॥
॥५२॥अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः ।
शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशोऽमृताशनः ॥
॥५३॥भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः ।
हिरण्यरेतास्तरणिर्मरीचिर्महिमालयः ॥
॥५४॥महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः ।
व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः ॥
॥५५॥अमृताङ्गोऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः ।
पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः ॥
॥५६॥सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः ।
वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः ॥
॥५७॥आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः ।
प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः ॥
॥५८॥धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः ।
अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः ॥
॥५९॥अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः ।
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः ॥
॥६०॥उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽजितप्रियः ।
कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः ॥
॥६१॥तपःस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुरव्ययः ।
लोकपालोऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः ॥
॥६२॥वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः ।
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्विरामो विद्रुमच्छविः ॥
॥६३॥भक्तिगम्यः परब्रह्ममृगबाणार्पणोऽनघः ।
अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः ॥
॥६४॥सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः ।
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥
॥६५॥अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः ।
संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥
॥६६॥अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः ।
योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिरग्निदः ॥
॥६७॥वसुर्वसुमनाः सत्यसर्वपापहरो हरः ।
अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान् ॥
॥६८॥कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः ।
भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः ॥
॥६९॥अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः ।
कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः ॥
॥७०॥महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः ।
निशाचरः प्रेतचारिमहाशक्तिर्महाद्युतिः ॥
॥७१॥अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः ।
बहुश्रुतो बहुमयो नियतात्मा भवोद्भवः ॥
॥७२॥ओजस्तेजोद्युतिकरो नर्तकः सर्वकामकः ।
नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः ॥
॥७३॥बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसम्प्लवः ।
युगादिकृद् युगावर्तो गम्भीरो वृषवाहनः ॥
॥७४॥इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः ।
अपां निधिरधिष्ठानविजयो जयकालवित् ॥
॥७५॥प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः ।
विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः ॥
॥७६॥बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः ।
करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः ॥
॥७७॥विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः ।
व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः ॥
॥७८॥दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मात्मनि संस्थितः ।
वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद्विराट् ॥
॥७९॥वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः ।
आज्ञाधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः ॥
॥८०॥वालखिल्यो महाचापस्तिग्मांशुर्निधिरव्ययः ।
अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः ॥
॥८१॥मघवान् कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः ।
ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत् ॥
॥८२॥अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी ।
परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रकोऽनलः ॥
॥८३॥रुचिर्वररुचिर्वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः ।
रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतोऽजनः ॥
॥८४॥युक्तिरुन्नतकीर्तिश्च शान्तरागः पराजयः ।
कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः ॥
॥८५॥विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ताऽनिवारितः ।
नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥
॥८६॥दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः ।
उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहोऽभयः ॥
॥८७॥अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटित्रिदशाधिपः ।
विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः ॥
॥८८॥जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान् नीतिमान् नयः ।
विशिष्टः काश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः ॥
॥८९॥प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः ।
जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः ॥
॥९०॥तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर्भूतिभूषणः ।
ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर्जन्ममृत्युजरातिगः ॥
॥९१॥यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तोऽमोघविक्रमः ।
महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः ॥
॥९२॥पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः ।
आत्मयोनिरनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक् ॥
॥९३॥गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्वावासः प्रभाकरः ।
शिशुर्गिरिरतः सम्राट्सुषेणः सुरशत्रुहा ॥
॥९४॥अमोघोऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः ।
स्वयञ्ज्योतिरनुज्योतिरात्मज्योतिरचञ्चलः ॥
॥९५॥पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रत्रयीतनुः ।
ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिरुपप्लवः ॥
॥९६॥भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः ।
उदारकीर्तिरुद्योगी सद्योगी सदसन्मयः ॥
॥९७॥नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः ।
पवित्रपाणिः पापारिर्मणिपूरो मनोगतिः ॥
॥९८॥हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः ।
विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थोऽर्थननाशनः ॥
॥९९॥अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः ।
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः ॥
॥१००॥जगद्धितैषिसुगतः कुमारः कुशलागमः ।
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान् नानाभूतधरो ध्वनिः ॥
॥१०१॥अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः ।
बृहज्ज्योतिः सुधामा च महाज्योतिरनुत्तमः ॥
॥१०२॥मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक् ।
पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः ॥
॥१०३॥निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः ।
आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिज्ञानमूर्तिर्महायशाः ॥
॥१०४॥लोकचूडामणिर्वीरश्चण्डसत्यपराक्रमः ।
व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः ॥
॥१०५॥अलङ्करिष्णुस्त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः ।
आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः ॥
॥१०६॥असंसृष्टोऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः ।
वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः ॥
॥१०७॥जर्यो जराधिशमनो लोहितश्च तनूनपात् ।
पृषदश्वो नभो योनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा ॥
॥१०८॥निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरञ्जयः ।
मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः ॥
॥१०९॥वसन्तो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः ।
अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः ॥
॥११०॥पावनः पुरुजिच्छक्रस्त्रिविद्यो नरवाहनः ।
मनोबुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः ॥
॥१११॥तेजोनिधिर्ज्ञाननिधिर्विपाको विघ्नकारकः ।
अधरोऽनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः ॥
॥११२॥शैलो नगस्तनुर्दोहो दानवारिररिन्दमः ।
चारुधीर्जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत् ॥
॥११३॥चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुरप्रियः ।
आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थदेवशिवालयः ॥
॥११४॥बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश्चराचरः ।
न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः ॥
॥११५॥सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः ।
मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः ॥
॥११६॥पिङ्गलाक्षोऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः ।
सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत् ॥
॥११७॥पद्मासनः परञ्ज्योतिः परावरपरम्फलः ।
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः ॥
॥११८॥परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः ।
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः ॥
॥११९॥देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः ।
देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः ॥
॥१२०॥देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः ।
सर्वदेवमयोऽचिन्त्यो देवतात्माऽऽत्मसम्भवः ॥
॥१२१॥ईड्योऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः ।
विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः ॥
॥१२२॥शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः ।
जयस्तम्भो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः ॥
॥१२३॥ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः ।
नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः ॥
॥१२४॥लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः ।
स्ववशः सवशः स्वर्गस्वरः स्वरमयस्वनः ॥
॥१२५॥बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः ।
दम्भोऽदम्भो महादम्भः सर्वभूतमहेश्वरः ॥
॥१२६॥श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः ।
लोकोत्तरस्फुटालोकस्त्र्यम्बको नागभूषणः ॥
॥१२७॥अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः ।
वीतदोषोऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत् ॥
॥१२८॥धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलोऽनघः ।
आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः ॥
॥१२९॥पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः ।
सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥
॥१३०॥मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः ।
जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः ॥
॥१३१॥सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः ।
मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः ॥
॥१३२॥चन्द्रसञ्जीवनः शास्ता लोकगूढोऽमराधिपः ।
लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः ॥
॥१३३॥अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः ।
तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायोऽग्रणीरणुः ॥
॥१३४॥शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः ।
ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः ॥
॥१३५॥तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः ।
त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः ॥
॥१३६॥अव्यक्तलक्षणोऽव्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशाम्पतिः ।
वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः ॥
॥१३७॥ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः ।
वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः ॥
॥१३८॥कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः ।
हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता ॥
॥१३९॥भूतालयो भूतपतिर्भूतिदो भुवनेश्वरः ।
संयोगी योगविद् ब्रह्मा ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः ॥
॥१४०॥देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः ।
विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः ॥
॥१४१॥निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः ।
दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः ॥
॥१४२॥सप्तजिह्वः सहस्रार्चिः स्निग्धः प्रकृतिदक्षिणः ।
भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः ॥
॥१४३॥अर्थोऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः ।
निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः ॥
॥१४४॥सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागमः ।
अकम्पितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् ॥
॥१४५॥सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणोऽनलः ।
स्कन्धः स्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः ॥
॥१४६॥अपराजितः सर्वसहो विदग्धः सर्ववाहनः ।
अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्तमूर्तिर्यशोधरः ॥
॥१४७॥वराहशृङ्गधृग् वायुर्बलवानेकनायकः ।
श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमानेकबन्धुरनेकधृक् ॥
॥१४८॥श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः ।
भूशयो भूतिकृद्भूतिर्भूषणो भूतवाहनः ॥
॥१४९॥अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः ।
सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः ॥
॥१५०॥परार्थवृत्तिर्वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः ।
अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा ॥
॥१५१॥स्वभावरुद्द्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः ।
शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली ॥
॥१५२॥मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः ।
अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः ॥
॥१५३॥असङ्ख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः ।
वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः ॥
॥१५४॥अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः ।
सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्मसतां गतिः ॥
॥१५५॥कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः ।
महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः ॥
॥१५६॥द्युमणिस्तरणिर्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ।
निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः ॥
॥१५७॥एकज्योतिर्निरातङ्को नरो नारायणप्रियः ।
निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः ॥
॥१५८॥स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः ।
निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः ॥
॥१५९॥प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः ।
धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः ॥
॥१६०॥परमार्थगुरुर्दृष्टिर्गुरुराश्रितवत्सलः ।
रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलम्बनः ॥
॥१६१॥सूत उवाच
एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्॥१५९॥
॥ इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अष्टनवतितमे अध्याये भगवता विष्णुना प्रोक्तं श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रम् ॥
स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः ।
परीक्षार्थं हरेः पूजाकमलेषु महेश्वरः ॥
॥१६२॥गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः ।
हृतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयत् ॥
॥१६३॥ज्ञात्वा स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनम् ।
पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम् ॥
॥१६४॥ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् ।
तस्मादवतताराशु मण्डलात् पावकस्य च ॥
॥१६५॥कोटिभास्करसङ्काशं जटामुकुटमण्डितम् ।
ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम् ॥
॥१६६॥शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं हरम् ।
वरदाभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम् ॥
॥१६७॥इत्थम्भूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्मविभूषितम् ।
हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः ॥
॥१६८॥दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम् ।
चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुन्धरा ॥
॥१६९॥ददाह तेजस्तच्छम्भोः प्रान्तं वै शतयोजनम् ।
अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव हाहेत्यकृत भूतले ॥
॥१७०॥तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः ।
सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद् विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम् ॥
॥१७१॥ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन ।
सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम् ॥
॥१७२॥यद् रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयङ्करम् ।
हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत ॥
॥१७३॥शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम् ।
शान्तस्य चास्त्रं शान्तं स्याच्छान्तेनास्त्रेण किं फलम् ॥
॥१७४॥शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनम् ।
योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः ॥
॥१७५॥देवैरशान्तैर्यद् रूपं मदीयं भावयाव्ययम् ।
किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन ॥
॥१७६॥क्षमा युधि न कार्या वै योद्धुं देवारिसूदन ।
अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे ॥
॥१७७॥अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वाऽरिसूदन ।
एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् ॥
॥१७८॥नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम् ।
तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम् ॥
॥१७९॥दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः ।
पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह ॥
॥१८०॥वरदोऽहं वरश्रेष्ठ वरान् वरय चेप्सितान् ।
भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाऽहं पुरुषोत्तम ॥
॥१८१॥इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् ।
त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् ॥
॥१८२॥नान्यमिच्छामि भक्तानामार्तयो नास्ति यत् प्रभो ।
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः ॥
॥१८३॥पस्पर्श च ददौ तस्मै श्रद्धां शीतांशुभूषणः ।
प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम् ॥
॥१८४॥मयि भक्तश्च वन्द्यश्च पूज्यश्चैव सुरासुरैः ।
भविष्यसि न सन्देहो मत्प्रसादात् सुरोत्तम ॥
॥१८५॥यदा सती दक्षपुत्री विनिन्द्यैव सुलोचना ।
मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी ॥
॥१८६॥दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत ।
भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम् ॥
॥१८७॥नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम् ।
मत्सम्बन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि ॥
॥१८८॥मां दिव्येन च भावेन तदा प्रभृति शङ्करम् ।
द्रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना ॥
॥१८९॥इत्युक्त्वाऽन्तर्दधे रुद्रो भगवान् नीललोहितः ।
जनार्दनोऽपि भगवान् देवानामपि सन्निधौ ॥
॥१९०॥अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम् ।
मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम् ॥
॥१९१॥यः पठेच्छृणुयाद् वाऽपि श्रावयेद् वा द्विजोत्तमान् ।
प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य दत्तस्य फलमाप्नुयात् ॥
॥१९२॥अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै ।
घृताद्यैः स्नापयेद् रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः ॥
॥१९३॥नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् ।
सोऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वा सुरेश्वरैः ॥
॥१९४॥पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै ।
तथाऽस्त्विति तथा प्राह पद्मयोनिर्जनार्दनम् ॥
॥१९५॥जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम्
तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेदनघो द्विजाः
जपेन्नाम्नां सहस्रं च स याति परमां गतिम् ॥
॥१९६॥॥ इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सहस्रनामभिः पूजनाद् विष्णुचक्रलाभो नामाष्टनवतितमोऽध्यायः ॥
दुःस्वप्नदुःशकुनदुर्गतिदौर्मनस्य
दुर्भिक्षदुर्व्यसनदुःसहदुर्यशांसि ।
उत्पाततापविषभीतिम् असद्ग्रहार्तिं
व्याधींश्च नाशयतु मे जगतामधीशः ॥
॥१९७॥इति श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रं सम्पूर्णम्