अध्ययनम्
९ मधुच्छन्दा वैश्वामित्रः । अग्निः। गायत्री। १६ अग्स्त्यो मैत्रावरुणिः । (विषघ्नोपनिषद्)। अनुष्टुप्, १०-१२ महा पंक्तिः, १३ महबृहती।
कङ्क॑तो॒ न कङ्क॒तो ऽथो॑ सती॒नक॑ङ्कतः ।
द्वाविति॒ प्लुषी॒ इति॒ न्य१दृष्टा॑ अलिप्सत ॥1.191.1॥
kaṅka̍to̱ na kaṅka̱to 'tho̍ satī̱naka̍ṅkataḥ |
dvāviti̱ pluṣī̱ iti̱ nya1dṛṣṭā̍ alipsata
अ॒दृष्टा॑न् हन्त्याय॒त्यथो॑ हन्ति पराय॒ती ।
अथो॑ अवघ्न॒ती ह॒न्त्यथो॑ पिनष्टि पिंष॒ती ॥1.191.2॥
a̱dṛṣṭā̍n hantyāya̱tyatho̍ hanti parāya̱tī |
atho̍ avaghna̱tī ha̱ntyatho̍ pinaṣṭi piṃṣa̱tī
श॒रास॒: कुश॑रासो द॒र्भास॑: सै॒र्या उ॒त ।
मौ॒ञ्जा अ॒दृष्टा॑ वैरि॒णाः सर्वे॑ सा॒कं न्य॑लिप्सत ॥1.191.3॥
śa̱rāsa̱: kuśa̍rāso da̱rbhāsa̍: sai̱ryā u̱ta |
mau̱ñjā a̱dṛṣṭā̍ vairi̱ṇāḥ sarve̍ sā̱kaṃ nya̍lipsata
नि गावो॑ गो॒ष्ठे अ॑सद॒न् नि मृ॒गासो॑ अविक्षत ।
नि के॒तवो॒ जना॑नां॒ न्य१दृष्टा॑ अलिप्सत ॥1.191.4॥
ni gāvo̍ go̱ṣṭhe a̍sada̱n ni mṛ̱gāso̍ avikṣata |
ni ke̱tavo̱ janā̍nā̱ṃ nya1dṛṣṭā̍ alipsata
ए॒त उ॒ त्ये प्रत्य॑दृश्रन् प्रदो॒षं तस्क॑रा इव ।
अदृ॑ष्टा॒ विश्व॑दृष्टा॒: प्रति॑बुद्धा अभूतन ॥1.191.5॥
e̱ta u̱ tye pratya̍dṛśran prado̱ṣaṃ taska̍rā iva |
adṛ̍ṣṭā̱ viśva̍dṛṣṭā̱: prati̍buddhā abhūtana
द्यौर्व॑: पि॒ता पृ॑थि॒वी मा॒ता सोमो॒ भ्रातादि॑ति॒: स्वसा॑ ।
अदृ॑ष्टा॒ विश्व॑दृष्टा॒स्तिष्ठ॑ते॒लय॑ता॒ सु क॑म् ॥1.191.6॥
dyaurva̍: pi̱tā pṛ̍thi̱vī mā̱tā somo̱ bhrātādi̍ti̱: svasā̍ |
adṛ̍ṣṭā̱ viśva̍dṛṣṭā̱stiṣṭha̍te̱laya̍tā̱ su ka̍m
ये अंस्या॒ ये अङ्ग्या॑: सू॒चीका॒ ये प्र॑कङ्क॒ताः ।
अदृ॑ष्टा॒: किं च॒नेह व॒: सर्वे॑ सा॒कं नि ज॑स्यत ॥1.191.7॥
ye aṃsyā̱ ye aṅgyā̍: sū̱cīkā̱ ye pra̍kaṅka̱tāḥ |
adṛ̍ṣṭā̱: kiṃ ca̱neha va̱: sarve̍ sā̱kaṃ ni ja̍syata
उत् पु॒रस्ता॒त् सूर्य॑ एति वि॒श्वदृ॑ष्टो अदृष्ट॒हा ।
अ॒दृष्टा॒न् त्सर्वा॑ञ्ज॒म्भय॒न् त्सर्वा॑श्च यातुधा॒न्य॑: ॥1.191.8॥
ut pu̱rastā̱t sūrya̍ eti vi̱śvadṛ̍ṣṭo adṛṣṭa̱hā |
a̱dṛṣṭā̱n tsarvā̍ñja̱mbhaya̱n tsarvā̍śca yātudhā̱nya̍:
उद॑पप्तद॒सौ सूर्य॑: पु॒रु विश्वा॑नि॒ जूर्व॑न् ।
आ॒दि॒त्यः पर्व॑तेभ्यो वि॒श्वदृ॑ष्टो अदृष्ट॒हा ॥1.191.9॥
uda̍paptada̱sau sūrya̍: pu̱ru viśvā̍ni̱ jūrva̍n |
ā̱di̱tyaḥ parva̍tebhyo vi̱śvadṛ̍ṣṭo adṛṣṭa̱hā
सूर्ये॑ वि॒षमा स॑जामि॒ दृतिं॒ सुरा॑वतो गृ॒हे ।
सो चि॒न्नु न म॑राति॒ नो व॒यं म॑रामा॒ऽऽरे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार ॥1.191.10॥
sūrye̍ vi̱ṣamā sa̍jāmi̱ dṛti̱ṃ surā̍vato gṛ̱he |
so ci̱nnu na ma̍rāti̱ no va̱yaṃ ma̍rāmā̱''re a̍sya̱ yoja̍naṃ hari̱ṣṭhā madhu̍ tvā madhu̱lā ca̍kāra
इ॒य॒त्ति॒का श॑कुन्ति॒का स॒का ज॑घास ते वि॒षम् ।
सो चि॒न्नु न म॑राति॒ नो व॒यं म॑रामा॒ऽऽरे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार ॥1.191.11॥
i̱ya̱tti̱kā śa̍kunti̱kā sa̱kā ja̍ghāsa te vi̱ṣam |
so ci̱nnu na ma̍rāti̱ no va̱yaṃ ma̍rāmā̱''re a̍sya̱ yoja̍naṃ hari̱ṣṭhā madhu̍ tvā madhu̱lā ca̍kāra
त्रिः स॒प्त वि॑ष्पुलिङ्ग॒का वि॒षस्य॒ पुष्य॑मक्षन् ।
ताश्चि॒न्नु न म॑रन्ति॒ नो व॒यं म॑रामा॒ऽऽरे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार ॥1.191.12॥
triḥ sa̱pta vi̍ṣpuliṅga̱kā vi̱ṣasya̱ puṣya̍makṣan |
tāści̱nnu na ma̍ranti̱ no va̱yaṃ ma̍rāmā̱''re a̍sya̱ yoja̍naṃ hari̱ṣṭhā madhu̍ tvā madhu̱lā ca̍kāra
न॒वा॒नां न॑वती॒नां वि॒षस्य॒ रोपु॑षीणाम् ।
सर्वा॑सामग्रभं॒ नामा॒ऽऽरे अ॑स्य॒ योज॑नं हरि॒ष्ठा मधु॑ त्वा मधु॒ला च॑कार ॥1.191.13॥
na̱vā̱nāṃ na̍vatī̱nāṃ vi̱ṣasya̱ ropu̍ṣīṇām |
sarvā̍sāmagrabha̱ṃ nāmā̱''re a̍sya̱ yoja̍naṃ hari̱ṣṭhā madhu̍ tvā madhu̱lā ca̍kāra
त्रिः स॒प्त म॑यू॒र्य॑: स॒प्त स्वसा॑रो अ॒ग्रुव॑: ।
तास्ते॑ वि॒षं वि ज॑भ्रिर उद॒कं कु॒म्भिनी॑रिव ॥1.191.14॥
triḥ sa̱pta ma̍yū̱rya̍: sa̱pta svasā̍ro a̱gruva̍: |
tāste̍ vi̱ṣaṃ vi ja̍bhrira uda̱kaṃ ku̱mbhinī̍riva
इ॒य॒त्त॒कः कु॑षुम्भ॒कस्त॒कं भि॑न॒द्म्यश्म॑ना ।
ततो॑ वि॒षं प्र वा॑वृते॒ परा॑ची॒रनु॑ सं॒वत॑: ॥1.191.15॥
i̱ya̱tta̱kaḥ ku̍ṣumbha̱kasta̱kaṃ bhi̍na̱dmyaśma̍nā |
tato̍ vi̱ṣaṃ pra vā̍vṛte̱ parā̍cī̱ranu̍ sa̱ṃvata̍:
कु॒षु॒म्भ॒कस्तद॑ब्रवीद् गि॒रेः प्र॑वर्तमान॒कः ।
वृश्चि॑कस्यार॒सं वि॒षम॑र॒सं वृ॑श्चिक ते वि॒षम् ॥1.191.16॥
ku̱ṣu̱mbha̱kastada̍bravīd gi̱reḥ pra̍vartamāna̱kaḥ |
vṛści̍kasyāra̱saṃ vi̱ṣama̍ra̱saṃ vṛ̍ścika te vi̱ṣam