अध्ययनम्
१५ श्यावाश्व आत्रेयः। मरुतः। जगती, १४ त्रिष्टुप् ।
प्र शर्धा॑य॒ मारु॑ताय॒ स्वभा॑नव इ॒मां वाच॑मनजा पर्वत॒च्युते॑ ।
घ॒र्म॒स्तुभे॑ दि॒व आ पृ॑ष्ठ॒यज्व॑ने द्यु॒म्नश्र॑वसे॒ महि॑ नृ॒म्णम॑र्चत ॥5.54.1॥
pra śardhā̍ya̱ māru̍tāya̱ svabhā̍nava i̱māṃ vāca̍manajā parvata̱cyute̍ |
gha̱rma̱stubhe̍ di̱va ā pṛ̍ṣṭha̱yajva̍ne dyu̱mnaśra̍vase̱ mahi̍ nṛ̱mṇama̍rcata
प्र वो॑ मरुतस्तवि॒षा उ॑द॒न्यवो॑ वयो॒वृधो॑ अश्व॒युज॒: परि॑ज्रयः ।
सं वि॒द्युता॒ दध॑ति॒ वाश॑ति त्रि॒तः स्वर॒न्त्यापो॒ऽवना॒ परि॑ज्रयः ॥5.54.2॥
pra vo̍ marutastavi̱ṣā u̍da̱nyavo̍ vayo̱vṛdho̍ aśva̱yuja̱: pari̍jrayaḥ |
saṃ vi̱dyutā̱ dadha̍ti̱ vāśa̍ti tri̱taḥ svara̱ntyāpo̱'vanā̱ pari̍jrayaḥ
वि॒द्युन्म॑हसो॒ नरो॒ अश्म॑दिद्यवो॒ वात॑त्विषो म॒रुत॑: पर्वत॒च्युत॑: ।
अ॒ब्द॒या चि॒न्मुहु॒रा ह्रा॑दुनी॒वृत॑: स्त॒नय॑दमा रभ॒सा उदो॑जसः ॥5.54.3॥
vi̱dyunma̍haso̱ naro̱ aśma̍didyavo̱ vāta̍tviṣo ma̱ruta̍: parvata̱cyuta̍: |
a̱bda̱yā ci̱nmuhu̱rā hrā̍dunī̱vṛta̍: sta̱naya̍damā rabha̱sā udo̍jasaḥ
व्य१क्तून् रु॑द्रा॒ व्यहा॑नि शिक्वसो॒ व्य१न्तरि॑क्षं॒ वि रजां॑सि धूतयः ।
वि यदज्राँ॒ अज॑थ॒ नाव॑ ईं यथा॒ वि दु॒र्गाणि॑ मरुतो॒ नाह॑ रिष्यथ ॥5.54.4॥
vya1ktūn ru̍drā̱ vyahā̍ni śikvaso̱ vya1ntari̍kṣa̱ṃ vi rajā̍ṃsi dhūtayaḥ |
vi yadajrā̱m̐ aja̍tha̱ nāva̍ īṃ yathā̱ vi du̱rgāṇi̍ maruto̱ nāha̍ riṣyatha
तद् वी॒र्यं॑ वो मरुतो महित्व॒नं दी॒र्घं त॑तान॒ सूर्यो॒ न योज॑नम् ।
एता॒ न यामे॒ अगृ॑भीतशोचि॒षोऽन॑श्वदां॒ यन्न्यया॑तना गि॒रिम् ॥5.54.5॥
tad vī̱rya̍ṃ vo maruto mahitva̱naṃ dī̱rghaṃ ta̍tāna̱ sūryo̱ na yoja̍nam |
etā̱ na yāme̱ agṛ̍bhītaśoci̱ṣo'na̍śvadā̱ṃ yannyayā̍tanā gi̱rim
अभ्रा॑जि॒ शर्धो॑ मरुतो॒ यद॑र्ण॒सं मोष॑था वृ॒क्षं क॑प॒नेव॑ वेधसः ।
अध॑ स्मा नो अ॒रम॑तिं सजोषस॒श्चक्षु॑रिव॒ यन्त॒मनु॑ नेषथा सु॒गम् ॥5.54.6॥
abhrā̍ji̱ śardho̍ maruto̱ yada̍rṇa̱saṃ moṣa̍thā vṛ̱kṣaṃ ka̍pa̱neva̍ vedhasaḥ |
adha̍ smā no a̱rama̍tiṃ sajoṣasa̱ścakṣu̍riva̱ yanta̱manu̍ neṣathā su̱gam
न स जी॑यते मरुतो॒ न ह॑न्यते॒ न स्रे॑धति॒ न व्य॑थते॒ न रि॑ष्यति ।
नास्य॒ राय॒ उप॑ दस्यन्ति॒ नोतय॒ ऋषिं॑ वा॒ यं राजा॑नं वा॒ सुषू॑दथ ॥5.54.7॥
na sa jī̍yate maruto̱ na ha̍nyate̱ na sre̍dhati̱ na vya̍thate̱ na ri̍ṣyati |
nāsya̱ rāya̱ upa̍ dasyanti̱ notaya̱ ṛṣi̍ṃ vā̱ yaṃ rājā̍naṃ vā̱ suṣū̍datha
नि॒युत्व॑न्तो ग्राम॒जितो॒ यथा॒ नरो॑ऽर्य॒मणो॒ न म॒रुत॑: कब॒न्धिन॑: ।
पिन्व॒न्त्युत्सं॒ यदि॒नासो॒ अस्व॑र॒न् व्यु॑न्दन्ति पृथि॒वीं मध्वो॒ अन्ध॑सा ॥5.54.8॥
ni̱yutva̍nto grāma̱jito̱ yathā̱ naro̍'rya̱maṇo̱ na ma̱ruta̍: kaba̱ndhina̍: |
pinva̱ntyutsa̱ṃ yadi̱nāso̱ asva̍ra̱n vyu̍ndanti pṛthi̱vīṃ madhvo̱ andha̍sā
प्र॒वत्व॑ती॒यं पृ॑थि॒वी म॒रुद्भ्य॑: प्र॒वत्व॑ती॒ द्यौर्भ॑वति प्र॒यद्भ्य॑: ।
प्र॒वत्व॑तीः प॒थ्या॑ अ॒न्तरि॑क्ष्याः प्र॒वत्व॑न्त॒: पर्व॑ता जी॒रदा॑नवः ॥5.54.9॥
pra̱vatva̍tī̱yaṃ pṛ̍thi̱vī ma̱rudbhya̍: pra̱vatva̍tī̱ dyaurbha̍vati pra̱yadbhya̍: |
pra̱vatva̍tīḥ pa̱thyā̍ a̱ntari̍kṣyāḥ pra̱vatva̍nta̱: parva̍tā jī̱radā̍navaḥ
यन्म॑रुतः सभरसः स्वर्णर॒: सूर्य॒ उदि॑ते॒ मद॑था दिवो नरः ।
न वोऽश्वा॑: श्रथय॒न्ताह॒ सिस्र॑तः स॒द्यो अ॒स्याध्व॑नः पा॒रम॑श्नुथ ॥5.54.10॥
yanma̍rutaḥ sabharasaḥ svarṇara̱: sūrya̱ udi̍te̱ mada̍thā divo naraḥ |
na vo'śvā̍: śrathaya̱ntāha̱ sisra̍taḥ sa̱dyo a̱syādhva̍naḥ pā̱rama̍śnutha
अंसे॑षु व ऋ॒ष्टय॑: प॒त्सु खा॒दयो॒ वक्षः॑सु रु॒क्मा म॑रुतो॒ रथे॒ शुभ॑: ।
अ॒ग्निभ्रा॑जसो वि॒द्युतो॒ गभ॑स्त्यो॒: शिप्रा॑: शी॒र्षसु॒ वित॑ता हिर॒ण्ययी॑: ॥5.54.11॥
aṃse̍ṣu va ṛ̱ṣṭaya̍: pa̱tsu khā̱dayo̱ vakṣa̍ḥsu ru̱kmā ma̍ruto̱ rathe̱ śubha̍: |
a̱gnibhrā̍jaso vi̱dyuto̱ gabha̍styo̱: śiprā̍: śī̱rṣasu̱ vita̍tā hira̱ṇyayī̍:
तं नाक॑म॒र्यो अगृ॑भीतशोचिषं॒ रुश॒त् पिप्प॑लं मरुतो॒ वि धू॑नुथ ।
सम॑च्यन्त वृ॒जनाति॑त्विषन्त॒ यत्स्वर॑न्ति॒ घोषं॒ वित॑तमृता॒यव॑: ॥5.54.12॥
taṃ nāka̍ma̱ryo agṛ̍bhītaśociṣa̱ṃ ruśa̱t pippa̍laṃ maruto̱ vi dhū̍nutha |
sama̍cyanta vṛ̱janāti̍tviṣanta̱ yatsvara̍nti̱ ghoṣa̱ṃ vita̍tamṛtā̱yava̍:
यु॒ष्माद॑त्तस्य मरुतो विचेतसो रा॒यः स्या॑म र॒थ्यो॒३ वय॑स्वतः ।
न यो युच्छ॑ति ति॒ष्यो॒३ यथा॑ दि॒वो॒३ऽस्मे रा॑रन्त मरुतः सह॒स्रिण॑म् ॥5.54.13॥
yu̱ṣmāda̍ttasya maruto vicetaso rā̱yaḥ syā̍ma ra̱thyo̱3 vaya̍svataḥ |
na yo yuccha̍ti ti̱ṣyo̱3 yathā̍ di̱vo̱3'sme rā̍ranta marutaḥ saha̱sriṇa̍m
यू॒यं र॒यिं म॑रुतः स्पा॒र्हवी॑रं यू॒यमृषि॑मवथ॒ साम॑विप्रम् ।
यू॒यमर्व॑न्तं भर॒ताय॒ वाजं॑ यू॒यं ध॑त्थ॒ राजा॑नं श्रुष्टि॒मन्त॑म् ॥5.54.14॥
yū̱yaṃ ra̱yiṃ ma̍rutaḥ spā̱rhavī̍raṃ yū̱yamṛṣi̍mavatha̱ sāma̍vipram |
yū̱yamarva̍ntaṃ bhara̱tāya̱ vāja̍ṃ yū̱yaṃ dha̍ttha̱ rājā̍naṃ śruṣṭi̱manta̍m
तद् वो॑ यामि॒ द्रवि॑णं सद्यऊतयो॒ येना॒ स्व१र्ण त॒तना॑म॒ नॄँर॒भि ।
इ॒दं सु मे॑ मरुतो हर्यता॒ वचो॒ यस्य॒ तरे॑म॒ तर॑सा श॒तं हिमा॑: ॥5.54.15॥
tad vo̍ yāmi̱ dravi̍ṇaṃ sadyaūtayo̱ yenā̱ sva1rṇa ta̱tanā̍ma̱ nṝm̐ra̱bhi |
i̱daṃ su me̍ maruto haryatā̱ vaco̱ yasya̱ tare̍ma̱ tara̍sā śa̱taṃ himā̍: