अध्ययनम्
२५ पायुर्भारद्वाजः।रक्षोहाग्निः।त्रिष्टुप् , २२-२५ अनुष्टुप्।
र॒क्षो॒हणं॑ वा॒जिन॒मा जि॑घर्मि मि॒त्रं प्रथि॑ष्ठ॒मुप॑ यामि॒ शर्म॑ ।
शिशा॑नो अ॒ग्निः क्रतु॑भि॒: समि॑द्ध॒: स नो॒ दिवा॒ स रि॒षः पा॑तु॒ नक्त॑म् ॥10.87.1॥
ra̱kṣo̱haṇa̍ṃ vā̱jina̱mā ji̍gharmi mi̱traṃ prathi̍ṣṭha̱mupa̍ yāmi̱ śarma̍ |
śiśā̍no a̱gniḥ kratu̍bhi̱: sami̍ddha̱: sa no̱ divā̱ sa ri̱ṣaḥ pā̍tu̱ nakta̍m
अयो॑दंष्ट्रो अ॒र्चिषा॑ यातु॒धाना॒नुप॑ स्पृश जातवेद॒: समि॑द्धः ।
आ जि॒ह्वया॒ मूर॑देवान्रभस्व क्र॒व्यादो॑ वृ॒क्त्व्यपि॑ धत्स्वा॒सन् ॥10.87.2॥
ayo̍daṃṣṭro a̱rciṣā̍ yātu̱dhānā̱nupa̍ spṛśa jātaveda̱: sami̍ddhaḥ |
ā ji̱hvayā̱ mūra̍devānrabhasva kra̱vyādo̍ vṛ̱ktvyapi̍ dhatsvā̱san
उ॒भोभ॑यावि॒न्नुप॑ धेहि॒ दंष्ट्रा॑ हिं॒स्रः शिशा॒नोऽव॑रं॒ परं॑ च ।
उ॒तान्तरि॑क्षे॒ परि॑ याहि राज॒ञ्जम्भै॒: सं धे॑ह्य॒भि या॑तु॒धाना॑न् ॥10.87.3॥
u̱bhobha̍yāvi̱nnupa̍ dhehi̱ daṃṣṭrā̍ hi̱ṃsraḥ śiśā̱no'va̍ra̱ṃ para̍ṃ ca |
u̱tāntari̍kṣe̱ pari̍ yāhi rāja̱ñjambhai̱: saṃ dhe̍hya̱bhi yā̍tu̱dhānā̍n
य॒ज्ञैरिषू॑: सं॒नम॑मानो अग्ने वा॒चा श॒ल्याँ अ॒शनि॑भिर्दिहा॒नः ।
ताभि॑र्विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना॑न्प्रती॒चो बा॒हून्प्रति॑ भङ्ध्येषाम् ॥10.87.4॥
ya̱jñairiṣū̍: sa̱ṃnama̍māno agne vā̱cā śa̱lyām̐ a̱śani̍bhirdihā̱naḥ |
tābhi̍rvidhya̱ hṛda̍ye yātu̱dhānā̍npratī̱co bā̱hūnprati̍ bhaṅdhyeṣām
अग्ने॒ त्वचं॑ यातु॒धान॑स्य भिन्धि हिं॒स्राशनि॒र्हर॑सा हन्त्वेनम् ।
प्र पर्वा॑णि जातवेदः शृणीहि क्र॒व्यात्क्र॑वि॒ष्णुर्वि चि॑नोतु वृ॒क्णम् ॥10.87.5॥
agne̱ tvaca̍ṃ yātu̱dhāna̍sya bhindhi hi̱ṃsrāśani̱rhara̍sā hantvenam |
pra parvā̍ṇi jātavedaḥ śṛṇīhi kra̱vyātkra̍vi̱ṣṇurvi ci̍notu vṛ̱kṇam
यत्रे॒दानीं॒ पश्य॑सि जातवेद॒स्तिष्ठ॑न्तमग्न उ॒त वा॒ चर॑न्तम् ।
यद्वा॒न्तरि॑क्षे प॒थिभि॒: पत॑न्तं॒ तमस्ता॑ विध्य॒ शर्वा॒ शिशा॑नः ॥10.87.6॥
yatre̱dānī̱ṃ paśya̍si jātaveda̱stiṣṭha̍ntamagna u̱ta vā̱ cara̍ntam |
yadvā̱ntari̍kṣe pa̱thibhi̱: pata̍nta̱ṃ tamastā̍ vidhya̱ śarvā̱ śiśā̍naḥ
उ॒ताल॑ब्धं स्पृणुहि जातवेद आलेभा॒नादृ॒ष्टिभि॑र्यातु॒धाना॑त् ।
अग्ने॒ पूर्वो॒ नि ज॑हि॒ शोशु॑चान आ॒माद॒: क्ष्विङ्का॒स्तम॑द॒न्त्वेनी॑: ॥10.87.7॥
u̱tāla̍bdhaṃ spṛṇuhi jātaveda ālebhā̱nādṛ̱ṣṭibhi̍ryātu̱dhānā̍t |
agne̱ pūrvo̱ ni ja̍hi̱ śośu̍cāna ā̱māda̱: kṣviṅkā̱stama̍da̱ntvenī̍:
इ॒ह प्र ब्रू॑हि यत॒मः सो अ॑ग्ने॒ यो या॑तु॒धानो॒ य इ॒दं कृ॒णोति॑ ।
तमा र॑भस्व स॒मिधा॑ यविष्ठ नृ॒चक्ष॑स॒श्चक्षु॑षे रन्धयैनम् ॥10.87.8॥
i̱ha pra brū̍hi yata̱maḥ so a̍gne̱ yo yā̍tu̱dhāno̱ ya i̱daṃ kṛ̱ṇoti̍ |
tamā ra̍bhasva sa̱midhā̍ yaviṣṭha nṛ̱cakṣa̍sa̱ścakṣu̍ṣe randhayainam
ती॒क्ष्णेना॑ग्ने॒ चक्षु॑षा रक्ष य॒ज्ञं प्राञ्चं॒ वसु॑भ्य॒: प्र ण॑य प्रचेतः ।
हिं॒स्रं रक्षां॑स्य॒भि शोशु॑चानं॒ मा त्वा॑ दभन्यातु॒धाना॑ नृचक्षः ॥10.87.9॥
tī̱kṣṇenā̍gne̱ cakṣu̍ṣā rakṣa ya̱jñaṃ prāñca̱ṃ vasu̍bhya̱: pra ṇa̍ya pracetaḥ |
hi̱ṃsraṃ rakṣā̍ṃsya̱bhi śośu̍cāna̱ṃ mā tvā̍ dabhanyātu̱dhānā̍ nṛcakṣaḥ
नृ॒चक्षा॒ रक्ष॒: परि॑ पश्य वि॒क्षु तस्य॒ त्रीणि॒ प्रति॑ शृणी॒ह्यग्रा॑ ।
तस्या॑ग्ने पृ॒ष्टीर्हर॑सा शृणीहि त्रे॒धा मूलं॑ यातु॒धान॑स्य वृश्च ॥10.87.10॥
nṛ̱cakṣā̱ rakṣa̱: pari̍ paśya vi̱kṣu tasya̱ trīṇi̱ prati̍ śṛṇī̱hyagrā̍ |
tasyā̍gne pṛ̱ṣṭīrhara̍sā śṛṇīhi tre̱dhā mūla̍ṃ yātu̱dhāna̍sya vṛśca
त्रिर्या॑तु॒धान॒: प्रसि॑तिं त एत्वृ॒तं यो अ॑ग्ने॒ अनृ॑तेन॒ हन्ति॑ ।
तम॒र्चिषा॑ स्फू॒र्जय॑ञ्जातवेदः सम॒क्षमे॑नं गृण॒ते नि वृ॑ङ्धि ॥10.87.11॥
triryā̍tu̱dhāna̱: prasi̍tiṃ ta etvṛ̱taṃ yo a̍gne̱ anṛ̍tena̱ hanti̍ |
tama̱rciṣā̍ sphū̱rjaya̍ñjātavedaḥ sama̱kṣame̍naṃ gṛṇa̱te ni vṛ̍ṅdhi
तद॑ग्ने॒ चक्षु॒: प्रति॑ धेहि रे॒भे श॑फा॒रुजं॒ येन॒ पश्य॑सि यातु॒धान॑म् ।
अ॒थ॒र्व॒वज्ज्योति॑षा॒ दैव्ये॑न स॒त्यं धूर्व॑न्तम॒चितं॒ न्यो॑ष ॥10.87.12॥
tada̍gne̱ cakṣu̱: prati̍ dhehi re̱bhe śa̍phā̱ruja̱ṃ yena̱ paśya̍si yātu̱dhāna̍m |
a̱tha̱rva̱vajjyoti̍ṣā̱ daivye̍na sa̱tyaṃ dhūrva̍ntama̱cita̱ṃ nyo̍ṣa
यद॑ग्ने अ॒द्य मि॑थु॒ना शपा॑तो॒ यद्वा॒चस्तृ॒ष्टं ज॒नय॑न्त रे॒भाः ।
म॒न्योर्मन॑सः शर॒व्या॒३ जाय॑ते॒ या तया॑ विध्य॒ हृद॑ये यातु॒धाना॑न् ॥10.87.13॥
yada̍gne a̱dya mi̍thu̱nā śapā̍to̱ yadvā̱castṛ̱ṣṭaṃ ja̱naya̍nta re̱bhāḥ |
ma̱nyormana̍saḥ śara̱vyā̱3 jāya̍te̱ yā tayā̍ vidhya̱ hṛda̍ye yātu̱dhānā̍n
परा॑ शृणीहि॒ तप॑सा यातु॒धाना॒न्परा॑ग्ने॒ रक्षो॒ हर॑सा शृणीहि ।
परा॒र्चिषा॒ मूर॑देवाञ्छृणीहि॒ परा॑सु॒तृपो॑ अ॒भि शोशु॑चानः ॥10.87.14॥
parā̍ śṛṇīhi̱ tapa̍sā yātu̱dhānā̱nparā̍gne̱ rakṣo̱ hara̍sā śṛṇīhi |
parā̱rciṣā̱ mūra̍devāñchṛṇīhi̱ parā̍su̱tṛpo̍ a̱bhi śośu̍cānaḥ
परा॒द्य दे॒वा वृ॑जि॒नं शृ॑णन्तु प्र॒त्यगे॑नं श॒पथा॑ यन्तु तृ॒ष्टाः ।
वा॒चास्ते॑नं॒ शर॑व ऋच्छन्तु॒ मर्म॒न्विश्व॑स्यैतु॒ प्रसि॑तिं यातु॒धान॑: ॥10.87.15॥
parā̱dya de̱vā vṛ̍ji̱naṃ śṛ̍ṇantu pra̱tyage̍naṃ śa̱pathā̍ yantu tṛ̱ṣṭāḥ |
vā̱cāste̍na̱ṃ śara̍va ṛcchantu̱ marma̱nviśva̍syaitu̱ prasi̍tiṃ yātu̱dhāna̍:
यः पौरु॑षेयेण क्र॒विषा॑ सम॒ङ्क्ते यो अश्व्ये॑न प॒शुना॑ यातु॒धान॑: ।
यो अ॒घ्न्याया॒ भर॑ति क्षी॒रम॑ग्ने॒ तेषां॑ शी॒र्षाणि॒ हर॒सापि॑ वृश्च ॥10.87.16॥
yaḥ pauru̍ṣeyeṇa kra̱viṣā̍ sama̱ṅkte yo aśvye̍na pa̱śunā̍ yātu̱dhāna̍: |
yo a̱ghnyāyā̱ bhara̍ti kṣī̱rama̍gne̱ teṣā̍ṃ śī̱rṣāṇi̱ hara̱sāpi̍ vṛśca
सं॒व॒त्स॒रीणं॒ पय॑ उ॒स्रिया॑या॒स्तस्य॒ माशी॑द्यातु॒धानो॑ नृचक्षः ।
पी॒यूष॑मग्ने यत॒मस्तितृ॑प्सा॒त्तं प्र॒त्यञ्च॑म॒र्चिषा॑ विध्य॒ मर्म॑न् ॥10.87.17॥
sa̱ṃva̱tsa̱rīṇa̱ṃ paya̍ u̱sriyā̍yā̱stasya̱ māśī̍dyātu̱dhāno̍ nṛcakṣaḥ |
pī̱yūṣa̍magne yata̱mastitṛ̍psā̱ttaṃ pra̱tyañca̍ma̱rciṣā̍ vidhya̱ marma̍n
वि॒षं गवां॑ यातु॒धाना॑: पिब॒न्त्वा वृ॑श्च्यन्ता॒मदि॑तये दु॒रेवा॑: ।
परै॑नान्दे॒वः स॑वि॒ता द॑दातु॒ परा॑ भा॒गमोष॑धीनां जयन्ताम् ॥10.87.18॥
vi̱ṣaṃ gavā̍ṃ yātu̱dhānā̍: piba̱ntvā vṛ̍ścyantā̱madi̍taye du̱revā̍: |
parai̍nānde̱vaḥ sa̍vi̱tā da̍dātu̱ parā̍ bhā̱gamoṣa̍dhīnāṃ jayantām
स॒नाद॑ग्ने मृणसि यातु॒धाना॒न्न त्वा॒ रक्षां॑सि॒ पृत॑नासु जिग्युः ।
अनु॑ दह स॒हमू॑रान्क्र॒व्यादो॒ मा ते॑ हे॒त्या मु॑क्षत॒ दैव्या॑याः ॥10.87.19॥
sa̱nāda̍gne mṛṇasi yātu̱dhānā̱nna tvā̱ rakṣā̍ṃsi̱ pṛta̍nāsu jigyuḥ |
anu̍ daha sa̱hamū̍rānkra̱vyādo̱ mā te̍ he̱tyā mu̍kṣata̱ daivyā̍yāḥ
त्वं नो॑ अग्ने अध॒रादुद॑क्ता॒त्त्वं प॒श्चादु॒त र॑क्षा पु॒रस्ता॑त् ।
प्रति॒ ते ते॑ अ॒जरा॑स॒स्तपि॑ष्ठा अ॒घशं॑सं॒ शोशु॑चतो दहन्तु ॥10.87.20॥
tvaṃ no̍ agne adha̱rāduda̍ktā̱ttvaṃ pa̱ścādu̱ta ra̍kṣā pu̱rastā̍t |
prati̱ te te̍ a̱jarā̍sa̱stapi̍ṣṭhā a̱ghaśa̍ṃsa̱ṃ śośu̍cato dahantu
प॒श्चात्पु॒रस्ता॑दध॒रादुद॑क्तात्क॒विः काव्ये॑न॒ परि॑ पाहि राजन् ।
सखे॒ सखा॑यम॒जरो॑ जरि॒म्णेऽग्ने॒ मर्ताँ॒ अम॑र्त्य॒स्त्वं न॑: ॥10.87.21॥
pa̱ścātpu̱rastā̍dadha̱rāduda̍ktātka̱viḥ kāvye̍na̱ pari̍ pāhi rājan |
sakhe̱ sakhā̍yama̱jaro̍ jari̱mṇe'gne̱ martā̱m̐ ama̍rtya̱stvaṃ na̍:
परि॑ त्वाग्ने॒ पुरं॑ व॒यं विप्रं॑ सहस्य धीमहि । धृ॒षद्व॑र्णं दि॒वेदि॑वे ह॒न्तारं॑ भङ्गु॒राव॑ताम् ॥10.87.22॥
pari̍ tvāgne̱ pura̍ṃ va̱yaṃ vipra̍ṃ sahasya dhīmahi | dhṛ̱ṣadva̍rṇaṃ di̱vedi̍ve ha̱ntāra̍ṃ bhaṅgu̱rāva̍tām
वि॒षेण॑ भङ्गु॒राव॑त॒: प्रति॑ ष्म र॒क्षसो॑ दह । अग्ने॑ ति॒ग्मेन॑ शो॒चिषा॒ तपु॑रग्राभिॠ॒ष्टिभि॑: ॥10.87.23॥
vi̱ṣeṇa̍ bhaṅgu̱rāva̍ta̱: prati̍ ṣma ra̱kṣaso̍ daha | agne̍ ti̱gmena̍ śo̱ciṣā̱ tapu̍ragrābhiṝ̱ṣṭibhi̍:
प्रत्य॑ग्ने मिथु॒ना द॑ह यातु॒धाना॑ किमी॒दिना॑ । सं त्वा॑ शिशामि जागृ॒ह्यद॑ब्धं विप्र॒ मन्म॑भिः ॥10.87.24॥
pratya̍gne mithu̱nā da̍ha yātu̱dhānā̍ kimī̱dinā̍ | saṃ tvā̍ śiśāmi jāgṛ̱hyada̍bdhaṃ vipra̱ manma̍bhiḥ
प्रत्य॑ग्ने॒ हर॑सा॒ हर॑: शृणी॒हि वि॒श्वत॒: प्रति॑ । या॒तु॒धान॑स्य र॒क्षसो॒ बलं॒ वि रु॑ज वी॒र्य॑म् ॥10.87.25॥
pratya̍gne̱ hara̍sā̱ hara̍: śṛṇī̱hi vi̱śvata̱: prati̍ | yā̱tu̱dhāna̍sya ra̱kṣaso̱ bala̱ṃ vi ru̍ja vī̱rya̍m