skipLink.label

द्वितीया पञ्चिका

अध्याय 1

खण्ड 1

यज्ञेनवैदेवाऊर्ध्वार्स्वर्गंलोकमायंस्तद्यद्यूपऊर्ध्वोनिमीयतेवज्रोवाएषयद्यूपर्सोऽष्टाश्रिर्कर्तव्योऽष्टाश्रिर्वैवज्रस्वज्रोवैयूपर्सएषद्विषतोवधौद्यतस्तिष्ठतिखादिरंयूपंकुर्वीतस्वर्गकामर्बैल्वंयूपंकुर्वीतान्नाद्यकामर्पुष्टिकामर्पुष्यतिप्रजांचपशूंश्चयएवंविद्वान्बैल्वंयूपंकुरुतेयदेवबैल्वाम्बिल्वंज्योतिरितिवाआचक्षतेज्योतिर्स्वेषुभवतिश्रेष्ठर्स्वानाम्भवतियएवंवेदपालाशंयूपंकुर्वीततेजस्कामोब्रह्मवर्चसकामस्तेजस्वीब्रह्मवर्चसीभवतियएवंविद्वान्पालाशंयूपंकुरुतेयदेवपालाशाम्सर्वेषांवाएषवनस्पतीनांयोनिर्यत्पलाशस्सर्वेषांहास्यवनस्पतीनांकामौपाप्तोभवतियएवंवेद॥

खण्ड 2

अञ्ज्मोयूपमनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरञ्जन्तित्वामध्वरेदेवयन्तैत्यौवाहाध्वरेह्येनंदेवयन्तोऽञ्जन्तिवनस्पतेमधुनादैव्येनेत्येतद्वैमधुदैव्यंयदाज्यंयदूर्ध्वस्तिष्ठाद्रविणेहधत्ताद्छ्रयस्ववनस्पतैत्युच्छ्रीयमाणायाभिरूपावर्ष्मन्पृथिव्याअधीत्य्सुमितीमीयमानोवर्चोधायज्ञवाहसैत्याशिषमाशास्तेसमिद्धस्यश्रयमाणर्पुरस्तादीतिसमिद्धस्यह्येषएतत्पुरस्ताच्छ्रयतेब्रह्मवन्वानोअजरंसुवीरमीत्याशिषमेवाशास्तआरेअस्मदमतिम्बाधमानैत्यशनायावईपाप्मामतिस्छ्रयस्वमहतेसौभगायेत्याशिषमेवाशास्तऊर्ध्वऊषुणऊतयेतिष्ठादेवोनसवितेतियद्वैदेवानांनेतितदेषामोमितिवाजस्यसनितेतिवाजसनिमेवैनंतद्धनसांसनोतियदञ्जिभिर्वाघद्भिर्विह्वयामहैतियदिहवाअपिबहवैवयजन्तेनर्पाह्यंहसोनिकेतुनाविश्वंसमत्रिणंदहेतिरक्षांसिवैपाप्मात्रिणोरक्षांसिपाप्मानंदहेत्येवतदाहकृधीनऊर्ध्वाञ्चरथायजीवसैतियदाहयदिहवाअपिनीतैवयजमानोभवतिविदादेवेषुनोदुवैत्याशिषमेवाशास्तेजातोजायतेसुदिनत्वेअह्नामितिजातोह्येषएताज्जायतेसमर्यआविदथेवर्धमानैतिपुनन्तिधीराअपसोमनीषेतिदेवयाविप्रअदियर्तिवाचमितियुवासुवासार्परिवीतआगादित्युत्तमयापरिदधातिप्राणोवैयुवासुवासार्सोऽयंशरीरैर्परिवृतर्सौश्रेयान्भवतिजायमानैतितंधीरासर्कवयौन्नयन्तिस्वाध्योमनसादेवयन्तैतिताएतार्सप्तान्वाहरूपसमृद्धा॥

खण्ड 3

तिष्ठेद्यूपारनुप्रहरेतित्याहुस्तिष्ठेत्पशुकामस्यदेवेभ्योवैपशवोऽन्नाद्यायालम्भायनातिष्ठन्ततिष्ठन्तेऽस्मैपशावोऽन्नद्यायालम्भायअनुप्रहरेत्स्वर्गकानस्यतमुहस्मैतम्पूर्वेऽन्वेवप्रहरन्तियजमानोवैयूपोयजमानर्प्रस्तरोऽग्निर्वैदेवयोनिरथयेतेभ्योऽवरआसंस्तएतंस्वरुमपश्यन्यूपशकलंसर्वाभ्योवाएषदेवताभ्यआत्मानमालभतेयोदीक्षतेतदाहुर्तदाहुर्तत्तन्नादृत्यं॥

खण्ड 4

आप्रीभिराप्रीणतितेजोवैब्रह्मवर्चसमाप्रियस्समिधोयजतिप्राणावैसमिधर्प्राणाहीदंसर्वंसमिन्धतेयदिदंकिंचतनूनपातंयजतिप्राणोवैतनूनपात्सहितन्वर्पातिनराशंसंयजतिप्रजावैनरोवाक्शंसर्यजत्यन्नंवाइळओबर्हिर्यजतिपशवोवैबर्हिर्दुरोयजतिवृष्टिर्वैदुरोउषासानक्तायजत्य्दैव्याहोतारायजतितिस्रोदेवीर्यजतित्वष्टारंयजतिवनस्पतिंयजतिस्वाहाकृतीर्यजतिताभिर्यथऋष्याप्रीणीयाद्यद्यथऋष्याप्रीणाति॥

खण्ड 5

पर्यग्नयेक्रियमाणायानुब्रूहीत्याहाध्वर्युरग्निर्होतानोअध्वरैतिवाजीसन्परिणीयतैतिपरित्रिविष्ट्यध्वरंयात्यग्नीरथीरिवेत्य्परिवाजपतिर्कविरित्येषहिवाजनम्पतिरतौपप्रेष्यहोतर्हव्यादेवेभ्यैत्याहाध्वर्युरजैदग्निरसनद्वाजमितिमैत्रावरुणौपप्रैषम्प्रतिपद्यतेतदाहुर्यदध्वर्युर्होतारमुपप्रेष्यत्य्मनोवैयज्ञस्यमैत्रावरुणोवाग्यज्ञस्यहोता॥

खण्ड 6

दैव्यार्शमितारआरभध्वमुतमनुष्याइत्याहयेचैवदेवानांशमितारोयेचमनुष्याणांतानेवतत्संशास्त्युपनयतमेध्यादुरआशासानामेधपतिभ्याम्मेधमितिपशुर्वैमेधोयजमानोमेधपतिरथोखल्वाहुर्सयद्येकदेवत्यर्पशुर्स्यान्मेधपतयैतिब्रूयाद्प्रास्माअग्निम्भरतेतिपशुर्वैनीयमानर्समृत्युम्प्रापश्यत्सदेवान्नान्वकामयतैतुंतस्मदाहुराग्नेयोवावसर्वर्पशुरग्निंहिसोऽनुप्राच्यवतेतितस्माद्वस्याग्निम्पुरस्ताद्धरन्तिस्तृणीतबर्हिरित्यन्वेनम्मातामन्यतामनुपितानुभ्राताउदीचीनाँअस्यपदोनिधत्तात्सूर्यंचक्षुर्गमयतादेकधास्यत्वचमाछ्यतात्पुरानाभ्याअपिशसोवपामुत्खिदताद्श्येनमस्यवक्षर्कृणुतात्प्रशसाबाहूशलादोषणीऊवध्यगोहम्पार्थिवंखनतादित्याहौषधंवाऊवध्यम्॥

खण्ड 7

अस्नारक्षर्संसृजतादित्याहतदाहुर्नयज्ञेरक्षसांकीर्तयेत्तदुवाआहुर्कीर्तयेदेवयोवैभागिनम्भागान्नुदतेचयतेवैनंसयदिकीर्तयेदुपांशुकीर्तयेतथयदुच्चैर्कीर्तयेदीश्वरोहास्यवाचोरक्षोभाषोजनितोर्योऽयंराक्षसींवाचंवदतिसयांवैदृप्तोवदतियामुन्मत्तर्सावैराक्षसीवाङ्नात्मनादृप्यतिनास्यप्रजायांदृप्तआजायतेयएवंवेदवनिष्ठुमस्यमाराविष्टोरूकम्मन्यमानाअध्रिगोशमीध्वंसुशमिशमीध्वंशमीध्वंअध्रिगाउइतिशमितारोयदत्रसुकृतंकृणवथास्मासुतद्सर्वमायुरेतियएवंवेद॥

खण्ड 8

पुरुषंवैदेवार्पशुमालभन्ततस्मादालब्धान्मेधौदक्रामत्तेऽश्वमालभन्तसोऽश्वादालब्धादुदक्रामत्सगाम्प्राविशत्तेगामालभन्तसगोरालब्धादुदक्रामत्सोऽविम्प्राविशत्सोऽजेज्योक्तमामिवारमततेऽजमालभौतसोऽजादालब्धादुदक्रामत्सैमाम्प्राविशत्तएतौत्क्रान्तमेधाअमेध्यार्पशवस्तस्मादेतेषांनाश्नीयात्तमस्यामन्वगछन्सोऽनुगतोव्रीहिरभवत्समेधेनहास्यपशुनेष्टम्भवति॥

खण्ड 9

सवाएषपशुरेवालभ्यतेयत्पुरोळाशस्तस्ययानिकिंशारूणितानिरोमाणियेतुषार्सात्वग्सर्वेषांवाएषपशूनाम्मेधेनयजतेयर्पुरोळाशेनयजतेतस्मादाहुर्पुरोळाशसत्रंलोक्यमितियुवमेतानिदिविरोचनान्यग्निश्चसोमसक्रतूअधत्तम्सर्वाभिर्वाएषदेवताभिरालब्धोभवतियोदीक्षितोभवतिआन्यंदिवोमातरिश्वाजभारेतिपुरोळाशस्ययजत्यमथ्नादन्यम्परिश्येनोअद्रेरितीतैवचह्येषस्वदस्वहव्यासमिषोदिदीहीतिपुरोळशस्विष्टकृतोयजतिहविरेवास्माएतत्स्वदयतीषमूर्जमात्मन्धत्तइळामुपह्वयतेपशवोवाइळा॥

खण्ड 10

मनोतायैहविषोऽवदीयमानस्यानुब्रूहीत्याहाध्वर्युस्त्वंह्यग्नेप्रथमोमनोतेतिसूक्तमन्वाहतदाहुर्यदन्यदेवत्यौतपशुर्भवत्य्तिस्रोवैदेवानाम्मनोतास्तासुहीतेषाम्मनांस्योतानिहविषर्प्रस्थितस्येतिहविषोयजतिहविषैतिरूपसमृद्धप्रस्थितस्येतिरूपसमृद्धासर्वाभिर्हास्यसमृद्धिभिर्समृद्धंहव्यंदेवानप्येतियएवंवेदवनस्पतिंयजतिप्राणोवैवनस्पतिर्जीवंहास्यहव्यंदेवानप्येतियत्रैवंविद्वान्वनस्पतिंयजतिस्विष्टकृतंयजतिप्रतिष्ठावैस्विष्टकृतुपह्वयतेपशवोवाइळापशूनेवतदुपह्वयते॥

अध्याय 2

खण्ड 1

देवावैयज्ञमतन्वततांस्तन्वानानसुराअभ्यायन्तथैवैतद्यजमानायत्पर्यग्निकुर्वन्त्य्तंवाएतम्पशुमाप्रीतंसन्तम्पर्यग्निकृतमुदञ्चंनयन्तितस्योल्मुकम्पुरस्ताद्धरन्तियजमानोवाएषनिदानेनयत्पशुर्तंयत्रनिहनिष्यन्तोभवन्तितदध्वर्युर्बर्हिरधस्तादुपास्यतियदेवैनमदआप्रीतंसन्तम्पर्यग्निकृतम्बहिर्वेदिनयन्तितस्योवध्यगोहंखनन्त्यौषधंवाऊवध्यमियंवाओषधीनाम्प्रतिष्ठातदाहुर्यदेषहविरेवयत्पशुर्यदेवैतत्पशौपुरोळाशमनुनिर्वपन्तितेनैवास्यतदापूर्यतेपशुभ्योवैमेधाउदक्रामंस्तौव्रीहिश्चैवयवश्चभूतावजायेतांसमेधेनहास्यपशुनेष्टम्भवति॥

खण्ड 2

तस्यवपामुत्खिद्याहरन्तितद्यत्स्तोकार्श्चोतन्तिसर्वदेवत्यावैस्तोकाजुषस्वसप्रथस्तममित्यन्वाहवचोदेवप्सरस्तमम्हव्याजुह्वानआसनीत्यग्नेरेवैनांस्तदास्येजुहोतीमंनोयज्ञममृतेषुधेहीतिसूक्तमन्वाहेमाहव्याजातवेदोजुषस्वेतिहव्यजुष्टिमाशास्तेस्तोकानामग्नेमेदसोघृतस्येतिमेदसश्चहिघृतस्यचभवन्तिहोतर्प्राशानप्रथमोनिषद्येत्य्घृतवन्तर्पावकतेस्तोकाश्चोतन्तिमेदसैतिस्वधर्मन्देववीतयेश्रेष्ठंनोधेहिवार्यमित्याशिषमाशास्तेतुभ्यंस्तोकाघृतश्चुतोऽग्नेविप्रायसन्त्येतिघृतश्चुतोहिभवन्त्यृषिर्श्रेष्ठर्समिध्यसेयज्ञस्यप्राविताभवेतियज्ञसमृद्धिमाशास्तेतुभ्यंश्चोतन्त्यध्रिगोशचीवस्तोकासोअग्नेमेदसोघृतस्येतिकविशस्तोबृहताभानुनागाहव्याजुषस्वमेधिरेतिहव्यजुष्टिमेवाशास्तओजिष्ठंतेमध्यतोमेदौद्भृतम्प्रतेवयंददामहेअभ्येवैनांस्तद्वषट्करोतियथासोमस्याग्नेवीहीतितद्यत्स्तोकार्श्चोतन्तिसर्वदेवत्यावैस्तोकास्॥

खण्ड 3

तदाहुर्याएवैताअन्वाहैतार्पुरोनुवाक्यातदाहुर्विश्वेदेवाइतिब्रूयात्तस्मात्स्वाहाकृतंहविरदन्तुदेवाइतियजन्तीतिदेवावैयज्ञेनश्रमेणतपसाहुतिभिर्स्वर्गंलोकमजयंस्सएतावानेवपशुर्यावतीवपाथयदेनंतृतीयसवनेश्रपयित्वाजुह्वतिभूयस्ल्भिर्हास्याहुतिभिरिष्तम्भवति॥

खण्ड 4

सावाएषामृताहुतिरेवयद्वपाहुतिर्सावाएषारेतएवयद्वपाप्रेववैरेतोलीयतेप्रेववपालीयतेसापञ्चावत्ताभवतियद्यपिचतुरवत्तीयजमानर्स्याद्हिरण्यशल्कोतदाहुर्यद्धिरण्यंनविद्येतकथंस्यदितिअमृतंवाआज्यममृतंहिरण्यंतत्रसकामौपाप्तोयआज्येपाङ्क्तोऽयम्पुरुषर्पञ्चधाविहितोलोमानित्वङ्मांसमस्थिमज्जा॥

खण्ड 5

देवेभ्यर्प्रातर्यावभ्योहोतरनुब्रूहीत्याहाध्वर्युरेतेवावदेवार्प्रातर्यावाणोयदग्निरुषाअश्विनौआस्यदेवार्प्रातर्यावाणोहवंगछन्तियएवंवेदप्रजापतौवैस्वयंहोतरिप्रातरनुवाकमनुवक्ष्यत्य्ततोवैदेवाअभवन्परासुराभवत्यात्मनापरास्यद्विषन्पाप्माभ्रातृव्योभवतियएवंवेदप्रातर्वैसतंदेवेभ्योऽन्वब्रवीद्यत्प्रातरन्वब्रवीत्महतिरात्र्याअनूच्यर्सर्वस्यैवाचर्सर्वस्यब्रह्मणर्परिगृहीत्यैपुरावाचर्प्रवदितोरनूच्योयद्वाचिप्रोदितायामनुब्रूयादन्यस्यैवैनमुदितानुवादिनंकुर्यात्तस्मान्महतिरात्र्याअनूच्यर्पुराशकुनिवादादनुब्रुयन्निरृतेर्वाएतन्मुखंयद्वयंसियच्छकुनयस्ऽथोखलुयदैवाध्वर्युरुपाकुर्यादथानुब्रूयाद्यदावाअध्वर्युरुपाकरोतिवाचैवोपाकरोतिवाचाहोतान्वाह॥

खण्ड 6

प्रजापतौवैस्वयम्होतरिप्रातरनुवाकमनुवक्ष्यतिसर्वादेवतासर्वाहास्मिन्देवतार्प्रातरनुवाकमनुब्रुवतिप्रमोदन्तेसर्वाभिर्हास्यदेवताभिर्प्रातरनुवाकर्प्रतिपन्नोभवतियएवंवेदतेदेवाअबिभयुर्भवत्यात्मनापरास्यद्विषन्पाप्माभ्रातृव्योभवतियएवंवेदतदाहुः॥

खण्ड 7

शतमनूच्यमायुष्कामस्यशतायुर्वैपुरुषर्शतवीर्यर्शतेन्द्रियत्रीणिचशतानिषष्टिश्चानूच्यानियज्ञकामस्यउपैनंयज्ञोनमतियस्यैवंविद्वांस्त्रीणिचशतानिषष्टिंचान्वाहसप्तचशतानिविंशतिश्चानूच्यानिप्रजापशुकामस्यप्रजायतेप्रजयापशुभिर्यएवंवेदाष्टौशतान्यनूच्यान्यब्राह्मणोक्तस्यअपपाप्मानंहतेयएवंवेदसहस्रमनूच्यंस्वर्गकामस्यसहस्राश्वीनेवाइतर्स्वर्गोलोकरपरिमितमनूच्यमपरिमितोवैप्रजापतिर्सर्वान्कामानवरुन्द्धेयएवंवेदतस्मादपरिमितमेवानूच्यंसप्ताग्नेयानिछन्दांस्यन्वाहसप्तवैदेवलोकार्सर्वेषुदेवलोकेषुराध्नोतियएवंवेदसप्तोषस्यानिछन्दांस्यन्वाहसप्तवैग्राम्यार्पशवोऽवग्राम्यान्पशून्रुन्द्धेयएवंवेदसप्ताश्विनानिछन्दांस्यन्वाहतिस्रोदेवताअन्वाह॥

खण्ड 8

तदाहुर्कथमनूच्यर्प्रातरनुवाकैतियथाछन्दसमनूच्यर्प्रातरनुवकार्पच्छोऽनूच्यर्प्रातरनुवाकशर्धर्चशएवानूच्योयथैवैनमेतदन्वाहतदाहुर्यद्व्यूळहर्प्रातरनुवकर्कथमव्यूळहोभवतीतिआहुतिभागावाअन्यादेवताअन्यार्स्तोमभागाश्छन्दोभागासुभय्योहास्यैतादेवतार्प्रीताअभीष्टाभवन्तियएवंवेदत्रयस्त्रिंशद्वैदेवार्सोमपास्त्रयस्त्रिंशदसोमपाउभय्योहास्यैतादेवतार्प्रीतारभीष्टाभवन्तियएवंवेदाभूदुषारुशत्पशुरित्युत्तमयापरिदधातितदाहुर्यत्त्रीन्क्रतूनन्वाहाग्नेयमुषस्यमाश्विनंअभूदुषारुशत्पशुरित्युषसोरूपमाग्निरधाय्यृत्वियैत्यग्नेर्॥

अध्याय 3

खण्ड 1

ऋषयोवैसरस्वत्यांसत्रमासततेकवषमैलूषंसोमादनयन्तस्माद्धाप्येतर्हिपरिसारकमित्याचक्षतेतेवाऋषयोऽब्रुवन्विदुर्वाइमांदेवौपेमंह्वयामहाइतिउपापाम्प्रियंधामगछत्युपदेवानांतत्संततमनुब्रूयात्संततवर्षीहप्रजाभ्यर्पर्जन्योभवतियदवग्राहमनुब्रूयाज्जीमूतवर्षीहप्रजाभ्यर्पर्जन्यर्स्यात्तस्यत्रिर्प्रथमांसंततमन्वाह॥

खण्ड 2

ताएतानवानन्तरायमन्वाहहिनोतानोअध्वरंदेवयज्येतिदशमीमावर्वृततीरधनुद्विधाराइत्यवृत्तास्वेकधनासुप्रतियदापोअदृश्रमायतीरितिप्रतिदृश्यमानास्वाधेनवर्पयसातूर्ण्यर्थाइत्युपायतीषुसमन्यायन्त्युपयन्त्यन्याइतिसमायतीष्वापोवाअस्पर्धन्तसंजानानाहास्यापोयज्ञंवहन्तियएवंवेदापोनदेवीरुपयन्तिहोत्रियमितिअपोऽध्वर्याउइतिहोताध्वर्युम्पृछत्यापोवैयज्ञोऽविदोयज्नामित्येवतदाहोतेमनन्नमुरित्यध्वर्युर्प्रत्याहोतेमार्पश्येत्येवतदाहतास्वध्वर्योईन्द्रायसोमंसोतामधुमन्तम्प्रत्युत्थेयावाआपर्प्रतिवैश्रेयांसामायन्तमुत्तिष्ठन्तिअनुपर्यावृत्याआनुवैश्रेयांसम्पर्यावर्तन्तेतस्नादनुपर्यावृत्याईश्वरोहयद्यप्यन्योयजेताथहोतारंयशोऽर्तोसम्बयोयन्त्यध्वभिरित्येतामनुब्रुवन्ननुप्रपद्येतजामयोअध्वरीयताम्पृञ्चतीर्मधुनापयैतियोऽमधव्योयशोऽर्तोर्बुभूषेदमूर्याउपसूर्येयाभिर्वासूर्यर्सहेतितेजस्कामोब्रह्मवर्चसकामोऽपोदेवीरुपह्वयेयत्रगावर्पिबन्तिनैतिपशुकामस्ताएतार्सर्वाएवानुब्रुवन्ननुप्रपद्येतैतेषांकामानामवरुद्ध्याएतान्कामानवरुन्द्धेयएवंवेदैमाअग्मन्रेवतीर्जीवधन्याइतिआपौशातीर्बर्हिरेदमितिसन्नासुसएतयापरिदधाति॥

खण्ड 3

शिरोवाएतद्यज्ञस्ययत्प्रातरनुवाकर्प्राणापानाउपांश्वन्तर्यामौयदहुतयोरुपांश्वन्तर्यामयोर्होतावाचंविसृजेतप्राणंयछस्वाहात्वासुहवसूर्यायेत्युपांशुमनुमन्त्रयेतआत्मावाउपांशुसवनसर्वमायुरेतियएवंवेद॥

खण्ड 4

तदाहुर्सर्पेत्नसर्पेतितिसर्पेदितिहैकआहुर्तत्तन्नादृत्यंयत्सर्पेदृचमेवतत्साम्नोऽनुवर्त्मानंकुर्याद्यएनंतत्रब्रूयाद्तस्मात्तत्रैवासीनोऽनुमन्त्रयेतयोदेवानामिहसोमपीथोयज्ञेबर्हिषिवेद्याम्तस्यापिभक्षयामसीत्येवमुहास्यात्मासोमपीथादनन्तरितोभवत्यथोब्रूयान्मुखमसिमुखम्भूयासामितिमुखंवाएतद्यज्ञस्ययद्बहिष्पवमानोमुखंस्वेषुभवतिश्रेष्ठर्स्वानाम्भवतियएवंवेदासुरीवैदिर्घजिह्वीदेवानाम्प्रातर्सवनमवालेट्तद्व्यमाद्यत्॥

खण्ड 5

देवानांवैसवनानिनाध्रियन्ततएतान्पुरोळाशानपश्यंस्तद्यदनुसवनम्पुरोळाशानिरुप्यन्तेसवनानामेवधृत्यैपुरोवाएतान्देवाअक्रतयत्पुरोळाशास्तत्पुरोळाशानाम्पुरोळाशत्वंतदाहुरनुसवनम्पुरोळाशान्निर्वपेदष्टाकपालम्प्रातर्सवनतत्तन्नादृत्यम्तदाहुर्तत्तन्नादृत्यंहविर्वाएतद्यदुत्पूतंसर्वतएवैनंस्वधाउपक्षरन्तियएवंवेद॥

खण्ड 6

योवैयज्ञंहविष्पङ्क्तिंवेदहविष्पङ्क्तिनायज्ञेनराध्नोतियोवैयज्ञमक्षरपङ्क्तिंवेदाक्षरपङ्क्तिनायज्ञेनराध्नोतियोवैयज्ञंनराशंसपङ्क्तिंवेदयोवैयज्ञंसवनपङ्क्तिंवेदसवनपङ्क्तिनायाज्ञेनराध्नोतिहरिवाँईन्द्रोधानाअत्तुपूषण्वान्करम्भंसरस्वतीवान्भारतीवानृक्सामेवाईन्द्रस्यहरीपशवर्पूषान्नंकरम्भर्सरस्वतीवान्भारतीवानितिवागेवसरस्वतीप्राणोभरतर्परिवापईन्द्रस्यापूपैत्यन्नमेवपरिवापैन्द्रियमपूपएतासामेवतद्देवतानांयजमानंसायुज्यंसरूपतांसलोकतांगमयतिहविरग्नेवीहीत्यनुससवनम्पुरोळाशस्विष्टकृतोयजत्यवत्सारोवाएतेनाग्नेर्प्रियंधामोपागछत्सपरमंलोकमजयदुपाग्नेर्प्रियंधामगछतिजयतिपरमंलोकंयएवंवेद॥

अध्याय 4

खण्ड 1

देवावैसोमस्यराज्ञोऽग्रपेयेनसमपादयन्न्सोऽवेदिन्द्रोवायुमुद्वैजयतीतितमनुपरापतत्तौसहैवेन्द्रवायूउदजयतांसहमित्रावरुणौसहाश्विनौसएषैन्द्रतुरीयोग्रहोगृह्यतेयदैन्द्रवायवस्तदेतदृषिर्पश्यन्नभ्यनूवाचनियुत्वाँइन्द्रसारथिरितितस्माद्धाप्येतर्हिभरतार्सत्वनांवित्तिम्प्रयन्ति॥

खण्ड 2

तेवाएतेप्राणाएवयद्द्विदेवत्यावाक्चप्राणश्चैन्द्रवायवश्चक्षुश्चमनश्चमैत्रावरुणर्तस्यहैतस्यैन्द्रवायवस्याप्येकेऽनुष्टुभौवाक्चवाएषप्राणाश्चग्रहोयदैन्द्रवायवस्तत्तन्नादृत्यंव्यृद्धंवाएतद्यज्ञेक्रियतेवायव्यापूर्वापुरोनुवाक्यैन्द्रवायव्युत्तरैवंयाज्ययोः॥

खण्ड 3

प्राणावैद्विदेवत्याएकपात्रागृह्यन्तेतस्मात्प्राणाएकनामानोयेनैवाध्वर्युर्यजुषाप्रयछतितेनहोताप्रतिगृह्णात्येषवासुर्पुरूवसुरिहवसुर्पुरूवसुर्मयिवसुर्पुरूवसुरुपहूतावाक्सहप्राणेनोपमांवाक्सहप्राणेनह्वयताम्प्राणावाऋषयोदैव्यासस्तानूपावानस्तन्वस्तपोजासेषवसुर्विदद्वसुरिहवसुर्विदद्वसुर्मयिवसुर्विदद्वसुशेषवसुर्संयद्वसुरिहवसुर्संयद्वसुर्मयिवसुर्संयद्वसुर्पुरस्तात्प्रत्यञ्चमैन्द्रवायवम्भक्षयतितस्मात्पुरस्तात्प्राणापानौ॥

खण्ड 4

प्राणावैद्विदेवत्याप्राणावैद्विदेवत्यायद्द्विदेवत्यानामनुवषट्कुर्यादसंस्थितान्प्राणान्संस्थापयेत्तदाहुर्द्विरागूर्यमैत्रावरुणोद्विर्प्रेष्यतिप्राणावैद्विदेवत्याआगूर्वज्रस्मनोवैयज्ञस्यमैत्रावरुणोवाग्यज्ञस्यहोता॥

खण्ड 5

प्राणावाऋतुयाजास्तद्यदृतुयाजैश्चारन्तिषळऋतुनेतियजन्तिप्राणमेवतद्यजमानेदधतिचत्वारऋतुभिरितियजन्त्यपानमेवतद्यजमानेदधतिद्विरृतुनेत्युपरिष्टाद्व्यानमेवतद्यजमानेदधतिसवाअयम्प्राणस्त्रेधाविहितर्प्राणोऽपानोव्यानैतिप्राणावाऋतुयाजानर्तुयाजानामनुवषट्कुर्याद्यदृतुयाजानामनुवषट्कुर्यादसांस्थितानृतून्संस्थापयेत्॥

खण्ड 6

प्राणावैद्विदेवत्यार्पशवैळाद्विदेवत्यान्भक्षयित्वेळामुपह्वयतेतदाहुरवान्तरेळाम्पूर्वाम्प्राश्नीयाथोतृचमसम्भक्षयेतितिअवान्तरेळामेवपूर्वाम्प्राश्नीयादथहोतृचमसम्भक्षयेद्यद्वावद्विदेवत्यान्पूर्वान्भक्षयतिप्राणावैद्विदेवत्याआत्माहोतृचमसोसर्वमायुरेतियएवंवेद॥

खण्ड 7

देवावैयदेवयज्ञेऽकुर्वंस्तदसुराअकुर्वंस्देवावैयंयमेववज्रमसुरेभ्यौदयछंस्भवत्यात्मनापरास्यद्विषन्पाप्माभ्रातृव्योभवतियएवंवेदतेवैदेवाविजितिनोमन्यमानायज्ञमतन्वततमेषामसुराअभ्यायन्सतदावावयज्ञर्संतिष्ठतेयदाहोतातूष्णींशंसंशंसतिसयएनंशस्तेतूष्णींशंसौपवावदेदनुवाव्याहरेत्तम्ब्रूयाद्॥

खण्ड 8

चक्षूंषिवाएतानिसवनानांयत्तूष्णींशंसोचक्षुष्मद्भिर्सवनैराध्नोतिचक्षुर्वाएतद्यज्ञस्ययत्तूष्णींशंसएकासतीव्याहृतिर्द्वेधोच्यतेमूलंवाएतद्यज्ञस्ययत्तूष्णींशंसोतदुवाआहुर्शंसेदेवापिवैतदृत्विजेऽहितां॥

अध्याय 5

खण्ड 1

ब्रह्मवाआहावर्क्षत्रंनिविद्विट्सूक्तम्यंकामयेतक्षत्रेणैनंव्यर्धयानीतियंकामयेतविशैनंव्यर्धयानीतियमुकामयेतसर्वमेवास्ययथापूर्वमृजुकॢप्तंस्यादित्य्प्रजापतिर्वाइदमेकएवाग्रआससोऽकामयततदेतदृषिर्पश्यन्नभ्यनूवाचतद्यदेताम्पुरस्तात्सूक्तस्यनिविदंदधातिप्रजात्यैप्रजायतेप्रजयापशुभिर्यएवंवेद॥

खण्ड 2

अग्निर्देवेद्धैतिशंसत्यसौवाअग्निर्देवेद्धएतंहिदेवाइन्धतअग्निर्मन्विद्धैतिशंसत्ययंवाअग्निर्मन्विद्धअग्निर्सुषमिदितिशंसतिहोतादेववृतैतिशंसत्यसौवैहोतादेववृतहोतामनुवृतैतिशंसत्ययंवाअग्निर्होतामनुवृतोप्रणीर्यज्ञानामितिशंसतिवायुर्वैप्रणीर्यज्ञानांरथीरध्वराणामितिशंसत्यतूर्तोहोतेतिशंसत्य्तूर्णिर्हव्यवाळितिशंसतिआदेवोदेवान्वक्षदितिशंसत्यसौवैदेवोदेवानावहत्य्यक्षदग्निर्देवोदेवानितिशंसत्य्सोऽध्वराकरतिजातवेदाइतिशंसति॥

खण्ड 3

प्रवोदेवायाग्नयैत्यनुष्टुभर्प्रथमेपदेविहरतितस्मात्स्त्र्यूरूविहरतिसमस्यत्युत्तरेपदेतस्मात्पुमानूरूसमस्यतिप्रजायतेप्रजयापशुभिर्यएवंवेदप्रवोदेवायाग्नयैत्येवानुष्टुभः॥

खण्ड 4

देवासुरावाएषुलोकेषुसमयतन्ततेषांवैदेवानामसुरार्सदस्यानग्नीन्निर्वापयांचक्रुस्तेवैप्रातराज्यैरेवाजयन्तआयन्तासांवैहोत्राणामायतीनामाजयन्तीनामछावाकीयाहीयततस्मादुपुरस्तादन्येहोत्रकार्सदर्प्रसर्पन्तिपश्चाछावाकर्तस्माद्योब्राह्मणोबह्वृचोवीर्यवान्स्यात्सोऽस्याछावाकीयांकुर्यात्॥

खण्ड 5

देवरथोवाएषयद्यज्ञस्तस्यैतावन्तरौरश्मीयदाज्यप्रौगेतामनुकृतिम्मनुष्यरथस्यैवान्तरौरश्मीविहरन्त्यलोभायनास्यदेवरथोलुभ्यतिनमनुष्यरथोयएवंवेदतदाहुर्यथावावस्तोत्रमेवंशस्त्रम्पावमानीषुसामगार्स्तुवतयोवाअग्निर्सपवमानस्तदप्येतदृषिणोक्तमग्निरृषिर्पवमानैत्येवमुहास्याग्नेयीभिरेवप्रतिपद्यमानस्यपावमान्योऽनुशस्ताभवन्तितादाहुर्यथावावस्तोत्रमेवंशस्त्रंसम्पदेतिब्रूयत्सप्तैताअनुन्ष्टुभस्तास्त्रिर्प्रथमयात्रिरुत्तमयैकादशभवन्तिएवमुहास्यानुष्टुब्भिरेवप्रतिपद्यमानस्यगायत्र्योऽनुशस्ताभवन्त्यग्नैन्द्रश्चदाशुषोदुरोणैत्याग्नेन्द्र्यायजतिनवाएताविन्द्राग्नीसन्तौव्यजयेताम्साविराट्त्रयस्त्रिंसदक्षरभवतित्रयस्त्रिंशद्वैदेवातदाहुर्यथावावशस्त्रमेवंयाज्याग्नेयंहोताज्यंशंसत्य्यावाआग्नेन्द्र्यैन्द्राग्नीवैसाआगतंसुतंगीर्भिर्नभोवरेण्यम्॥

खण्ड 6

रोतृजपंजपतिरेतस्तत्सिञ्चत्युपांशुजपत्युपांश्विववैरेतसर्सिक्तिर्पुराहावाज्जपतियद्वैकिम्चोर्ध्वमाहावाच्छस्त्रस्यैवतत्पराञ्चंचतुष्पद्यासीनमभ्याह्वयतेसम्यङ्द्विपाद्भवतितस्मात्सम्यञ्चोभूत्वाद्विपादोरेतर्सिञ्चन्तिपितामातरिश्वेत्याहअछिद्रापदाधाइतिरेतोवाअछिद्रमातोह्यछिद्रर्सम्भवत्यछिद्रोक्थाकवयर्शंसन्नितियेवाअनूचानास्तेकवयस्सोमोविश्वविन्नीथानिनेषद्बृहस्पतिरुक्थामदानिशंसिषदितिएतौहवाअस्यसर्वस्यप्रसवस्येशातेयदिदंकिंचतद्यदेताभ्यामप्रसूतर्करोत्यकृतंतद्कृतमस्यकृतम्भवतिनास्याकृतंकृतम्भवतियएवंवेदवागायुर्विश्वायुर्विश्वमायुरित्याहकैदंशंसिष्यतिसैदंशंसिष्यतीत्याह॥

खण्ड 7

आहूयतूष्णींशंसंशंसतिरेतस्तत्सिक्तम्विकरोतिउपांशुतूष्णींशंसंशंसत्युपांश्विववैरेतसर्सिक्तिस्तिरैवतूष्णींशंसंशंसतितिरैववैरेतांसिविक्रियन्तेषट्पदंतूष्णींशंसंशंसतिषड्विधोवैपुरुषर्षळङ्गतुष्णींशंसंशस्त्वापुरोरुचंशंसतिरेतस्तद्विकृतम्प्रजनयतिउच्चैर्पुरोरुचंशंसत्युच्चैरेवैनंतत्प्रजनयतिद्वादशपदाम्पुरोरुचांशंसतिप्रजायतेप्रजयापशुभिर्यएवंवेदजातवेदस्याम्पुरोरुचंशंसतिजातवेदोन्यङ्गांतदाहुर्यत्तृतीयसवनमेवजातवेदसआयतनम्प्राणोवैजातवेदार्सहिजातानांवेद॥

खण्ड 8

प्रवोदेवायाग्नयैतिशंसतिप्राणोवैप्रदीदिवंसमपूर्व्यमितिशंसतिसनर्शर्माणिवीतयैतिशंसतिउतनोब्रह्मन्नविषैतिशंसतिसयन्ताविप्रएषामितिशंसत्यृतावायस्यरोदसीइतिशंसतिनूनोरास्वसहस्रवत्तोकवत्पुष्टिमद्वस्वित्युत्तमयापरिदधात्य्याज्ययायजतिप्रत्तिर्वैयाज्यापुण्यैवलक्ष्मीर्सएवंविद्वांश्छन्दोमयोदेवतामयोब्रह्ममयोऽमृतमयर्योवैतद्वेदयथाछन्दोमयोदेवतामयोब्रह्ममयोऽमृतमयरित्यध्यात्ममथाधिदैवतम्॥

खण्ड 9

षट्पदंतूष्णींशंसंशंसतिषड्वाऋतवद्वादशपदाम्पुरोरुचंशंसातिद्वादशवैमासाप्रवोदेवायाग्नयैतिशंसत्य्दीदिवांसमपूर्व्यमितिशंसत्य्सनर्शर्माणिवीतयैतिशंसत्युतनोब्रह्मन्नविषैतिशंसतिचन्द्रमावैब्रह्मसयन्ताविप्रएषामितिशंसतिऋतावायस्यरोदसीइतिशंसतिद्यावापृथिवीवैरोदसीनूनोरास्वोसहस्रवत्तोकवत्पुष्टिमद्वस्वित्युत्तमयापरिदधातियाज्ययायजतिवृष्टिर्वैयाज्याविद्युदेवसएवंविद्वानेतन्मयोदेवतामयोभवतिभवति॥