अध्ययनम्
- अनुक्रमणिका
- तै॰ब्रा॰ ३.११.९ · तै॰सं॰ ५.४.८
- अन्यत्र ग्रन्थे
- मूलम्
- तैत्तिरीय-ऋग्वेदपाठः याजुषमन्त्ररत्नाकरानुसारेण। स्वरः गुरोः समीपे एव।
तै॰ब्रा॰ ३.११.९
तꣳ है॒तमेके॑ पशुब॒न्ध ए॒वोत्त॑रवे॒द्यां चि॑न्वते।
उ॒त्त॒र॒वे॒दिस॑म्मित ए॒षो᳚ऽग्निरिति॒ वद॑न्तः।
तन्न तथा॑ कु॒र्यात्।
ए॒तम॒ग्निं कामे॑न॒ व्य॑र्धयेत्।
स ए॑नं॒ कामे॑न॒ व्यृ॑द्धः।
कामे॑न॒ व्य॑र्धयेत्।
सौ॒म्ये वावैन॑मध्व॒रे चि॑न्वी॒त।
यत्र॑ वा॒ भूयि॑ष्ठा॒ आहु॑तयो हू॒येरन्॑।
ए॒तम॒ग्निं कामे॑न॒ सम॑र्धयति।
स ए॑नं॒ कामे॑न॒ समृ॑द्धः॥५०॥
कामे॑न॒ सम॑र्धयति।
अथ॑ हैनं पु॒रर्ष॑यः।
उ॒त्त॒र॒वे॒द्यामे॒व स॒त्त्रिय॑मचिन्वत।
ततो॒ वै तेऽवि॑न्दन्त प्र॒जाम्।
अ॒भि स्व॒र्गं लो॒कम॑जयन्।
वि॒न्दत॑ ए॒व प्र॒जाम्।
अ॒भि स्व॒र्गं लो॒कं ज॑यति।
यो᳚ऽग्निं ना॑चिके॒तं चि॑नु॒ते।
य उ॑ चैनमे॒वं वेद॑।
अथ॑ हैनं वा॒युर्ऋद्धि॑कामः॥५१॥
य॒था॒न्यु॒प्तमे॒वोप॑दधे।
ततो॒ वै स ए॒तामृद्धि॑मार्ध्नोत्।
यामि॒दं वा॒युर्ऋ॒द्धः।
ए॒तामृद्धि॑मृध्नोति।
यामि॒दं वा॒युर्ऋ॒द्धः।
यो᳚ऽग्निं ना॑चिके॒तं चि॑नु॒ते।
य उ॑ चैनमे॒वं वेद॑।
अथ॑ हैनं गोब॒लो वार्ष्णः॑ प॒शुका॑मः।
पाङ्क्त॑मे॒व चि॑क्ये।
पञ्च॑ पु॒रस्ता᳚त्॥५२॥
पञ्च॑ दक्षिण॒तः।
पञ्च॑ प॒श्चात्।
पञ्चो᳚त्तर॒तः।
एकां॒ मध्ये᳚।
ततो॒ वै स स॒हस्रं॑ प॒शून्प्राप्नो᳚त्।
प्र स॒हस्रं॑ प॒शूना᳚प्नोति।
यो᳚ऽग्निं ना॑चिके॒तं चि॑नु॒ते।
य उ॑ चैनमे॒वं वेद॑।
अथ॑ हैनं प्र॒जाप॑ति॒र्ज्यैष्ठ्य॑कामो॒ यश॑स्कामः प्र॒जन॑नकामः।
त्रि॒वृत॑मे॒व चि॑क्ये॥५३॥
स॒प्त पु॒रस्ता᳚त्।
ति॒स्रो द॑क्षिण॒तः।
स॒प्त प॒श्चात्।
ति॒स्र उ॑त्तर॒तः।
एकां॒ मध्ये᳚।
ततो॒ वै स प्र यशो॒ ज्यैष्ठ्य॑माप्नोत्।
ए॒तां प्रजा॑तिं॒ प्राजा॑यत।
यामि॒दं प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते।
त्रि॒वृद्वै ज्यैष्ठ्यम्᳚।
मा॒ता पि॒ता पु॒त्रः॥५४॥
त्रि॒वृत्प्र॒जन॑नम्।
उ॒पस्थो॒ योनि॑र्मध्य॒मा।
प्र यशो॒ ज्यैष्ठ्य॑माप्नोति।
ए॒तां प्रजा॑तिं॒ प्रजा॑यते।
यामि॒दं प्र॒जाः प्र॒जाय॑न्ते।
यो᳚ऽग्निं ना॑चिके॒तं चि॑नु॒ते।
य उ॑ चैनमे॒वं वेद॑।
अथ॑ हैन॒मिन्द्रो॒ ज्यैष्ठ्य॑कामः।
ऊ॒र्ध्वा ए॒वोप॑दधे।
ततो॒ वै स ज्यैष्ठ्य॑मगच्छत्॥५५॥
ज्यैष्ठ्यं॑ गच्छति।
यो᳚ऽग्निं ना॑चिके॒तं चि॑नु॒ते।
य उ॑ चैनमे॒वं वेद॑।
अथ॑ हैनम॒सावा॑दि॒त्यः स्व॒र्गका॑मः।
प्राची॑रे॒वोप॑दधे।
ततो॒ वै सो॑ऽभि स्व॒र्गं लो॒कम॑जयत्।
अ॒भि स्व॒र्गं लो॒कं ज॑यति।
यो᳚ऽग्निं ना॑चिके॒तं चि॑नु॒ते।
य उ॑ चैनमे॒वं वेद॑।
स यदी॒च्छेत्॥५६॥
ते॒ज॒स्वी य॑श॒स्वी ब्र॑ह्मवर्च॒सी स्या॒मिति॑।
प्राङाहोतु॒र्धिष्ण्या॒दुथ्स॑र्पेत्।
येयं प्रागा॒द्यश॑स्वती।
सा मा॒ प्रोर्णो॑तु।
तेज॑सा॒ यश॑सा ब्रह्मवर्च॒सेनेति॑।
ते॒ज॒स्व्ये॑व य॑श॒स्वी ब्र॑ह्मवर्च॒सी भ॑वति।
अथ॒ यदी॒च्छेत्।
भूयि॑ष्ठं मे॒ श्रद्द॑धीरन्।
भूयि॑ष्ठा॒ दक्षि॑णा नयेयु॒रिति॑।
दक्षि॑णासु नी॒यमा॑नासु॒ प्राच्येहि॒ प्राच्ये॒हीति॒ प्राची॑ जुषा॒णा वेत्वाऽऽज्य॑स्य॒ स्वाहेति॑ स्रु॒वेणो॑प॒हत्या॑ऽऽहव॒नीये॑ जुहुयात्॥५७॥
भूयि॑ष्ठमे॒वास्मै॒ श्रद्द॑धते।
भूयि॑ष्ठा॒ दक्षि॑णा नयन्ति।
पुरी॑षमुप॒धाय॑।
चि॒ति॒कॢ॒प्तिभि॑रभि॒मृश्य॑।
अ॒ग्निं प्र॒णीयो॑पसमा॒धाय॑।
चत॑स्र ए॒ता आहु॑तीर्जुहोति।
त्वम॑ग्ने रु॒द्र इति॑ शतरु॒द्रीय॑स्य रू॒पम्।
अग्ना॑विष्णू॒ इति॑ वसो॒र्धारा॑याः।
अन्न॑पत॒ इत्य॑न्नहो॒मः।
स॒प्त ते॑ अग्ने स॒मिधः॑ स॒प्त जि॒ह्वा इति॑ विश्व॒प्रीः॥५८॥ ॥TB 3.11.9॥
॥१॥तै॰सं॰ ५.४.८
३७ वसो॒र्धारां᳚ जुहोति॒ वसो᳚र्मे॒ धारा॑स॒दिति॒ वा ए॒षा हू॑यते घृ॒तस्य॒
वा ए॑नमे॒षा धारा॒मुष्मि॑३ꣳल्लो॒के पिन्व॑मा॒नोप॑ तिष्ठत॒ आज्ये॑न जुहोति॒
तेजो॒ वा आज्यं॒ तेजो॒ वसो॒र्धारा॒ तेज॑सै॒वास्मै॒ तेजोऽव॑ रुं॒धेऽथो॒ कामा॒
वै वसो॒र्धारा॒ कामा॑ने॒वाव॑ रुंधे॒ यं का॒मये॑त प्रा॒णान॑स्या॒न्नाद्यं॒ वि
३८ च्छि॑न्द्या॒मिति॑ वि॒ग्राहं॒ तस्य॑ जुहुयात्प्रा॒णाने॒वास्या॒न्नाद्यं॒ वि च्छि॑नत्ति॒
यं का॒मये॑त प्रा॒णान॑स्या॒न्नाद्य॒ꣳ॒ सं त॑नुया॒मिति॒ संत॑तां॒ तस्य॑
जुहुयात्प्रा॒णाने॒वास्या॒न्नाद्य॒ꣳ॒ सं त॑नोति॒ द्वाद॑श द्वाद॒शानि॑ जुहोति॒
द्वाद॑श॒ मासाः᳚ संवथ्स॒रः सं॑वथ्स॒रेणै॒वास्मा॒ अन्न॒मव॑ रुं॒धेऽन्नं॑
च॒ मेऽक्षु॑च्च म॒ इत्या॑है॒तद्वा
३९ अन्न॑स्य रू॒पꣳ रू॒पेणै॒वान्न॒मव॑ रुंधे॒ऽग्निश्च॑ म॒ आप॑श्च म॒
इत्या॑है॒षा वा अन्न॑स्य॒ योनिः॒ सयो᳚न्ये॒वान्न॒मव॑ रुंधेऽर्धे॒न्द्राणि॑
जुहोति दे॒वता॑ ए॒वाव॑ रुंधे॒ यथ्सर्वे॑षाम॒र्धमिन्द्रः॒
प्रति॒ तस्मा॒दिन्द्रो॑ दे॒वता॑नां भूयिष्ठ॒भाक्त॑म॒
इंद्र॒मुत्त॑रमाहेन्द्रि॒यमे॒वास्मि॑न्नु॒परि॑ष्टाद्दधाति यज्ञायु॒धानि॑ जुहोति य॒ज्ञो
४० वै य॑ज्ञायु॒धानि॑ य॒ज्ञमे॒वाव॑ रुं॒धेऽथो॑ ए॒तद्वै य॒ज्ञस्य॑ रू॒पꣳ
रू॒पेणै॒व य॒ज्ञमव॑ रुंधेऽवभृ॒थश्च॑ मे स्वगाका॒रश्च॑ म॒ इत्या॑ह
स्व॒गाकृ॑त्या अ॒ग्निश्च॑ मे घ॒र्मश्च॑ म॒ इत्या॑है॒तद्वै ब्र॑ह्मवर्च॒सस्य॑
रू॒पꣳ रू॒पेणै॒व ब्र॑ह्मवर्च॒समव॑ रुंध॒ ऋक्च॑ मे॒ साम॑ च म॒
इत्या॑है॒
४१ तद्वै छंद॑साꣳ रू॒पꣳ रू॒पेणै॒व छन्दा॒ग्॒स्यव॑ रुंधे॒ गर्भा᳚श्च
मे व॒थ्साश्च॑ म॒ इत्या॑है॒तद्वै प॑शू॒नाꣳ रू॒पꣳ रू॒पेणै॒व
प॒शूनव॑ रुंधे॒ कल्पा᳚ञ्जुहो॒त्यक्लृ॑प्तस्य॒ क्लृप्त्यै॑ युग्मदयु॒जे जु॑होति
मिथुन॒त्वायो᳚त्त॒राव॑ती भवतो॒ऽभिक्रा᳚न्त्या॒ एका॑ च मे ति॒स्रश्च॑ म॒
इत्या॑ह देवछंद॒सं वा एका॑ च ति॒स्रश्च॑
४२ मनुष्यछंद॒सं चत॑स्रश्चा॒ष्टौ च॑ देवछंद॒सं चै॒व म॑नुष्यछंद॒सं
चाव॑ रुंध॒ आ त्रय॑स्त्रिꣳशतो जुहोति॒ त्रय॑स्त्रिꣳश॒द्वै दे॒वता॑ दे॒वता॑
ए॒वाव॑ रुंध॒ आष्टाच॑त्वारिꣳशतो जुहोत्य॒ष्टाच॑त्वारिꣳशदक्षरा॒ जग॑ती॒
जाग॑ताः प॒शवो॒ जग॑त्यै॒वास्मै॑ प॒शूनव॑ रुंधे॒ वाज॑श्च प्रस॒वश्चेति॑
द्वाद॒शं जु॑होति॒ द्वाद॑श॒ मासाः᳚ संवथ्स॒रः सं॑वथ्स॒र ए॒व प्रति॑
तिष्ठति ॥ ५। ४। ८॥ वि वै य॒ज्ञः साम॑ च म॒ इत्या॑ह च ति॒स्रश्चैका॒न्न
पं॑चा॒शच्च॑ ॥TS 5.4.8॥
॥२॥