कौथुम ब्रह्मयज्ञम्
Kauthuma śākhā brahmayajñam (brahmayagyam) — daily svādhyāya with the opening of all four Vedas, followed by tarpaṇam.
ब्रह्मयज्ञं
माध्याह्निक गायत्रीजपानन्तरम् आचम्य, दक्षिणं पादं वामोरौ निधाय सङ्कल्पयेत् ।
शुक्लाम्बरधरं विष्णुं शशिवर्णं चतुर्भुजम् ।
प्रसन्नवदनं ध्यायेत् सर्वविघ्नोपशान्तये ॥
ॐ भू: — ॐ भुव: — ॐ सुव: — ॐ मह: —
ॐ जन: — ॐ तप: — ॐ सत्यम् —
ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो न: प्रचोदयात् —
ॐ आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरोम् ॥
ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थं ब्रह्मयज्ञं करिष्ये, ब्रह्मयज्ञेन यक्ष्ये ॥
विद्युदसि विद्य मे पाप्मानं ऋतात् सत्यमुपैमि ॥
हस्ते जलं गृहीत्वा त्रिराचम्य, मुखं नेत्रे नासिके श्रोत्रे हृदयं स्कन्धौ च स्पृष्ट्वा, वामहस्तोपरि दक्षिणहस्तं निधाय पठेत् ।
वेदाद्य: — अध्ययनं
ॐ | तत्सवितुर्वरेण्यं | ॐ भर्गो देवस्य धीमहि |
ॐ धियो यो न: प्रचोदयात् ॥
ॐ भू: — ॐ भुव: — ॐ सुव: — ॐ मह: —
ॐ जन: — ॐ तप: — ॐ सत्यम् —
ॐ तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो न: प्रचोदयात् —
ॐ आपो ज्योती रसोऽमृतं ब्रह्म भूर्भुवस्सुवरोम् ॥
ॐ अग्निमीळे पुरोहितं — यज्ञस्य देवमृत्विजम् —
होतारं रत्नधातमम् ॥
ॐ इषेत्वोर्जे त्वा — वायवस्थ उपायवस्थ —
देवो व: सविता प्रार्पयतु श्रेष्ठतमाय कर्मणे — हरि: ॐ ॥
ॐ अग्न आ याहि वीतये गृणानो हव्यदातये —
नि होता सत्सि बर्हिषि — हरि: ॐ ॥
ॐ शन्नो देवीरभिष्टय आपो भवन्तु पीतये —
शं योरभिस्रवन्तु न: — ॐ ॥
ॐ सत्यं तप: श्रद्धायां जुहोमि ॥
इति पठित्वा आत्मानं प्रदक्षिणं जलेन परिषिञ्चेत् ।
ॐ नमो ब्रह्मणे — नमो अस्त्वग्नये — नम: पृथिव्यै —
नम ओषधीभ्य: — नमो वाचे — नमो वाचस्पतये —
नमो विष्णवे बृहते करोमि ॥
इमं मन्त्रं त्रिः पठेत् ।
वृष्टिरसि वृश्च मे — पाप्मानं ऋतात् सत्यमुपैमि ॥
इति पठित्वा हस्तं जलेन प्रक्षाल्य देव-ऋषि-पितृ तर्पणं कुर्यात् ।
देव तर्पणं
सकृदाचम्य सङ्कल्पयेत् ।
ममोपात्त समस्त दुरितक्षयद्वारा श्रीपरमेश्वर प्रीत्यर्थं देव-ऋषि-पितृ तर्पणं करिष्ये ॥
उपवीती भूत्वा अङ्गुल्यग्रैः (देवतीर्थेन) तर्पयेत् ।
| तान् देवांस्तर्पयामि | सर्वान् देवांस्तर्पयामि |
| सर्वदेवगणांस्तर्पयामि | सर्वदेवपत्नीस्तर्पयामि |
| सर्वदेवगणपत्नीस्तर्पयामि | सर्वदेवपुत्रांस्तर्पयामि |
| सर्वदेवगणपुत्रांस्तर्पयामि |
ऋषि तर्पणं
निवीती भूत्वा कनिष्ठिकामूलेन (ऋषितीर्थेन) तर्पयेत् ।
| तान् ऋषींस्तर्पयामि | सर्वान् ऋषींस्तर्पयामि |
| सर्वऋषिगणांस्तर्पयामि | सर्वऋषिपत्नीस्तर्पयामि |
| सर्वऋषिगणपत्नीस्तर्पयामि | सर्वऋषिपुत्रांस्तर्पयामि |
| सर्वऋषिगणपुत्रांस्तर्पयामि |
पुनरुपवीती भूत्वा तर्पयेत् ।
| ऋग्वेदं तर्पयामि | यजुर्वेदं तर्पयामि |
| सामवेदं तर्पयामि | अथर्वणवेदं तर्पयामि |
| इतिहासपुराणं तर्पयामि | कल्पं तर्पयामि |
पितृ तर्पणं
अपितृकः प्राचीनावीती भूत्वा दक्षिणाभिमुखः तर्जनीअङ्गुष्ठयोर्मध्येन (पितृतीर्थेन) तर्पयेत् ।
| तान् पितॄंस्तर्पयामि | सर्वान् पितॄंस्तर्पयामि |
| सर्वपितृगणांस्तर्पयामि | सर्वपितृपत्नीस्तर्पयामि |
| सर्वपितृगणपत्नीस्तर्पयामि | सर्वपितृपुत्रांस्तर्पयामि |
| सर्वपितृगणपुत्रांस्तर्पयामि |
ऊर्जं वहन्तीरमृतं घृतं पय: कीलालं परिस्रुतम् ।
स्वधास्थ तर्पयत मे पितॄन् — तृप्यत — तृप्यत — तृप्यत ॥
उपवीती भूत्वा सकृदाचामेत् । इति ब्रह्मयज्ञः समाप्तः ।