Śrīśaṅkarabhagavatpādakṛtā
caitanyaṃ sarvagaṃ sarvaṃ sarvabhūtaguhāśayam |
yat sarvaviṣayātītaṃ tasmai sarvavide namaḥ ||
||1||samāpayya kriyāḥ sarvā dārāgnyādhānapūrvikāḥ |
brahmavidyāmathedānīṃ vaktuṃ vedaḥ pracakrame ||
||2||karmāṇi dehayogārthaṃ dehayoge priyāpriye |
dhruve syātāṃ tato rāgo dveṣaścaiva tataḥ kriyāḥ ||
||3||dharmādhārmau tato'jñāsya dehayogastathā punaḥ |
evaṃ nityapravṛtto'yaṃ saṃsāraścakravad bhṛśam ||
||4||ajñānaṃ tasya mūlaṃ syāditi taddhānamiṣyate |
brahmavidyāta ārabdhā tato niḥśreyasaṃ bhavet ||
||5||vidyaivājñānahānāya na karmāpratikūlataḥ |
nājñānasyāprahāṇe hi rāgadveṣakṣayo bhavet ||
||6||rāgadveṣakṣayābhāve karma doṣadbhavaṃ dhruvam |
tasmān niḥśreyasārthāya vidyaivātra vidhīyate ||
||7||nanu karma tathā nityaṃ kartavyaṃ jīvane sati |
vidyāyāḥ sahakāritvaṃ mokṣaṃ prati hi tad vrajet ||
||8||yathā vidyā tathā karma coditatvāviśeṣataḥ |
pratyavāyasmṛteścaiva kāryaṃ karma mumukṣubhiḥ ||
||9||nanu dhruvaphalā vidyā nānyat kiṃcidapekṣate |
nāgniṣṭomo yathaivānyad dhruvakāryo'pyapekṣate ||
||10||tathā dhruvaphalā vidyā karma nityamapekṣate |
ityevaṃ kecidicchanti na karma pratikūlataḥ ||
||11||vidyāyāḥ pratikūlaṃ hi karma syāt sābhimānataḥ |
nirvikārātmabuddhiśca vidyetīha prakītitā ||
||12||ahaṃ kartā mamedaṃ syāditi karma pravartate |
vastvadhīnā bhaved vidyā kartadhīno bhaved vidhiḥ ||
||13||kārakāṇyupamṛdnāti vidyā'bbuddhimivoṣare |
tatsatyamatimādāya karma kartuṃ vyavasyati ||
||14||viruddhatvādataḥ śakyaṃ karma kartuṃ na vidyayā |
sahaivaṃ viduṣā tasmāt karma heyaṃ mumukṣunā ||
||15||dehādyairaviśeṣeṇa dehino grahaṇaṃ nijam |
prāṇināṃ tadavidyotthaṃ tāvat karmavidhirbhavet ||
||16||neti netīti dehādīnapohyātmāvaśeṣitaḥ |
aviśeṣātmabodhārthaṃ tenāvidyā nivartitā ||
||17||nivṛttā sā kathaṃ bhūyaḥ prasūyeta pramāṇataḥ |
asatyevāviśeṣe hi pratyagātmani kevale ||
||18||na ced bhūyaḥ prasūyeta kartā bhokteti dhīḥ katham |
sadasmīti ca vijñāne tasmād vidyāsahāyikā ||
||19||atyarecayadityukto nyāsaḥ śrutyāta eva hi |
karmabhyo mānasāntebhya etāvaditi vājinām ||
||20||amṛtatvaṃ śrutaṃ tasmāt tyājyaṃ karma mumukṣubhiḥ |
agniṣṭomavadityuktaṃ tatredamabhidhīyate ||
||21||naikakārakasādhyatvāt phalānyatvāc ca karmaṇaḥ |
vidyā tadvipaītāto dṛṣṭānto viṣamo bhavet ||
||22||kṛṣyādivat phalārthatvādanyakarmopabṛṃhaṇam |
agniṣṭomastvapekṣeta vidyānyat kimapekṣate ||
||23||pratyavāyastu tasyaiva yasyāhaṃkāra iṣyate |
ahaṃkāraphalārthitve vidyete nātmavedinaḥ ||
||24||tasmādajñānahānāya saṃsāravinivṛttaye |
brahmavidyāvidhānāya prārabdhopaniṣat tviyam ||
||25||saderupanipūrvasya kvipi copaniṣad bhavet |
mandīkaraṇabhāvāc ca garbhādeḥ śātanāt tathā ||
||26||