tṛtīyakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ 1
1 pra̱jāpa̍tirakāmayata pra̱jāḥ sṛ̍je̱yeti̱ sa tapo̍'tapyata̱ sa
sa̱rpāna̍sṛjata̱ so̍'kāmayata pra̱jāḥ sṛ̍je̱yeti̱ sa dvi̱tīya̍matapyata̱
sa vayāg̍syasṛjata̱ so̍'kāmayata pra̱jāḥ sṛ̍je̱yeti̱ sa tṛ̱tīya̍matapyata̱
sa e̱taṃ dī̎kṣitavā̱dama̍paśya̱t tama̍vada̱t tato̱ vai sa pra̱jā a̍sṛjata̱
yattapa̍sta̱ptvā dī̎kṣitavā̱daṃ vada̍ti pra̱jā e̱va tadyaja̍mānaḥ
2 sṛjate̱ yadvai dī̎kṣi̱to̍'me̱dhyaṃ paśya̱tyapā̎smāddī̱kṣā krā̍mati̱
nīla̍masya̱ haro̱ vye̎tyaba̍ddha̱ṃ mano̍ da̱ridra̱ṃ cakṣu̱ḥ sūṟyo̱ jyoti̍ṣā̱g̱
śreṣṭho̱ dīkṣe̱ mā mā̍ hāsī̱rityā̍ha̱ nāsmā̎ddī̱kṣā'pa̍ krāmati̱ nāsya̱
nīla̱ṃ na haro̱ vye̍ti̱ yadvai dī̎kṣi̱tama̍bhi̱varṣa̍ti di̱vyā āpo'śā̎ntā̱
ojo̱ bala̍ṃ dī̱kṣāṃ
3 tapo̎'sya̱ nirghna̍ntyunda̱tīrbala̍ṃ dha̱ttaujo̍ dhatta̱ bala̍ṃ dhatta̱ mā me̍
dī̱kṣāṃ mā tapo̱ nirva̍dhi̱ṣṭetyā̍hai̱tade̱va sarva̍mā̱tmandha̍tte̱ nāsyaujo̱
bala̱ṃ na dī̱kṣāṃ na tapo̱ nirghna̍ntya̱gnirvai dī̎kṣi̱tasya̍ de̱vatā̱
so̎'smāde̱tarhi̍ ti̱ra i̍va̱ yarhi̱ yāti̱ tamī̎śva̱ragͫ rakṣāgͫ̍si̱ hanto̎
4 rbha̱drāda̱bhi śreya̱ḥ prehi̱ bṛha̱spati̍ḥ pura e̱tā te̍ a̱stvityā̍ha̱
brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ bṛha̱spati̱stame̱vānvāra̍bhate̱ sa e̍na̱g̱ͫ saṃ
pā̍raya̱tyedama̍ganma deva̱yaja̍naṃ pṛthi̱vyā ityā̍ha deva̱yaja̍na̱gg̱ hye̍ṣa
pṛ̍thi̱vyā ā̱gaccha̍ti̱ yo yaja̍te̱ viśve̍ de̱vā yadaju̍ṣanta̱ pūrva̱
ityā̍ha̱ viśve̱ hye̍tadde̱vā jo̱ṣaya̍nte̱ yadbrā̎hma̱ṇā ṛ̍ksā̱mābhyā̱ṃ
yaju̍ṣā sa̱ntara̍nta̱ ityā̍harksā̱mābhyā̱g̱ hye̍ṣa yaju̍ṣā sa̱ntara̍ti̱ yo
yaja̍te rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sami̱ṣā ma̍de̱metyā̍hā̱śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste
||3.1.1||yaja̍māno dī̱kṣāgͫ haṃto̎rbrāhma̱ṇāścatu̍rvigͫśatiśca
||3.1.1||5 e̱ṣa te̍ gāya̱tro bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtāde̱ṣa te̱ traiṣṭu̍bho̱ jāga̍to
bhā̱ga iti̍ me̱ somā̍ya brūtācchando̱mānā̱g̱ͫ sāmrā̎jyaṃ ga̱ccheti̍ me̱ somā̍ya
brūtā̱dyo vai soma̱g̱ͫ rājā̍na̱g̱ͫ sāmrā̎jyaṃ lo̱kaṃ ga̍mayi̱tvā krī̱ṇāti̱
gaccha̍ti̱ svānā̱g̱ͫ sāmrā̎jya̱ṃ chandāgͫ̍si̱ khalu̱ vai soma̍sya̱ rājña̱ḥ
sāmrā̎jyo lo̱kaḥ pu̱rastā̱thsoma̍sya kra̱yāde̱vama̱bhi ma̍ntrayeta̱ sāmrā̎jyame̱vai
6 na̍ṃ lo̱kaṃ ga̍mayi̱tvā krī̍ṇāti̱ gaccha̍ti̱ svānā̱g̱ͫ sāmrā̎jya̱ṃ yo vai
tā̍nūna̱ptrasya̍ prati̱ṣṭhāṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati brahmavā̱dino̍ vadanti̱ na
prā̱śnanti̱ na ju̍hva̱tyatha̱ kva̍ tānūna̱ptraṃ prati̍ tiṣṭha̱tīti̍ pra̱jāpa̍tau̱
mana̱sīti̍ brūyā̱ttrirava̍ jighretpra̱jāpa̍tau tvā̱ mana̍si juho̱mītye̱ṣā vai
tā̍nūna̱ptrasya̍ prati̱ṣṭhā ya e̱vaṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yo
7 vā a̍dhva̱ryoḥ pra̍ti̱ṣṭhāṃ veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yato̱ manye̱tāna̍bhikramya
hoṣyā̱mīti̱ tattiṣṭha̱nnā śrā̍vayede̱ṣā vā a̍dhva̱ryoḥ pra̍ti̱ṣṭhā ya e̱vaṃ
veda̱ pratye̱va ti̍ṣṭhati̱ yada̍bhi̱kramya̍ juhu̱yātpra̍ti̱ṣṭhāyā̍ iyā̱t
tasmā̎thsamā̱natra̱ tiṣṭha̍tā hota̱vya̍ṃ prati̍ṣṭhityai̱ yo vā a̍dhva̱ryoḥ svaṃ
veda̱ svavā̍ne̱va bha̍vati̱ srugvā a̍sya̱ svaṃ vā̍ya̱vya̍masya̱
8 svaṃ ca̍ma̱so̎'sya̱ svaṃ yadvā̍ya̱vya̍ṃ vā cama̱saṃ vāna̍nvārabhyāśrā̱vaye̱t
svādi̍yā̱t tasmā̍danvā̱rabhyā̱śrāvya̱gg̱ svāde̱va naiti̱ yo vai
soma̱mapra̍tiṣṭhāpya sto̱tramu̍pāka̱rotyapra̍tiṣṭhita̱ḥ somo̱
bhava̱tyapra̍tiṣṭhita̱ḥ stomo'pra̍tiṣṭhitānyu̱kthānyapra̍tiṣṭhito̱
yaja̍mā̱no'pra̍tiṣṭhito'dhva̱ryurvā̍ya̱vya̍ṃ vai soma̍sya prati̱ṣṭhā
ca̍ma̱so̎'sya prati̱ṣṭhā soma̱ḥ stoma̍sya̱ stoma̍ u̱kthānā̱ṃ graha̍ṃ vā gṛhī̱tvā
ca̍ma̱saṃ vo̱nnīya̍ sto̱tramu̱pāku̍ryā̱tpratye̱va somagg̍ sthā̱paya̍ti̱ prati̱
stoma̱ṃ pratyu̱kthāni̱ prati̱ yaja̍māna̱stiṣṭha̍ti̱ pratya̍dhva̱ryuḥ
||3.1.2||e̱va ti̍ṣṭhati̱ yo vā̍ya̱vya̍masya̱ graha̱ṃvaikā̱nna vigͫ̍śa̱tiśca̍
||3.1.2||9 ya̱jñaṃ vā e̱tathsaṃ bha̍ranti̱ yathso̍ma̱kraya̍ṇyai pa̱daṃ ya̍jñamu̱khagͫ
ha̍vi̱rdhāne̱ yarhi̍ havi̱rdhāne̱ prācī̎ prava̱rtaye̍yu̱starhi̱
tenākṣa̱mupā̎ñjyādyajñamu̱kha e̱va ya̱jñamanu̱ saṃ ta̍noti̱ prāñca̍ma̱gniṃ pra
ha̍ra̱ntyutpatnī̱mā na̍ya̱ntyanvanāgͫ̍si̱ pra va̍rtaya̱ntyatha̱ vā a̍syai̱ṣa
dhiṣṇi̍yo hīyate̱ so'nu̍ dhyāyati̱ sa ī̎śva̱ro ru̱dro bhū̱tvā
10 pra̱jāṃ pa̱śūn, yaja̍mānasya̱ śama̍yito̱ryarhi̍ pa̱śumāprī̍ta̱muda̍ñca̱ṃ
naya̍nti̱ tarhi̱ tasya̍ paśu̱śrapa̍ṇagͫ hare̱t tenai̱vaina̍ṃ bhā̱gina̍ṃ
karoti̱ yaja̍māno̱ vā ā̍hava̱nīyo̱ yaja̍māna̱ṃ vā e̱tadvi ka̍rṣante̱
yadā̍hava̱nīyā̎t paśu̱śrapa̍ṇa̱g̱ͫ hara̍nti̱ sa vai̱va syānni̍rma̱nthya̍ṃ
vā kuryā̱dyaja̍mānasya sātma̱tvāya̱ yadi̍ pa̱śora̍va̱dāna̱ṃ naśye̱dājya̍sya
pratyā̱khyāya̱mava̍ dye̱thsaiva tata̱ḥ prāya̍ścitti̱rye pa̱śuṃ vi̍mathnī̱ran, yastān
kā̱maye̱tārti̱mārcche̍yu̱riti̍ ku̱vida̱ṅgeti̱ namo̍ vṛktivatya̱rcāgnī̎dhre
juhuyā̱nnamo̍ vṛktime̱vaiṣā̎ṃ vṛṅkte tā̱jagārti̱mārccha̍nti
||3.1.3||bhū̱tvā
tata̱ṣṣaḍvigͫ̍śatiśca
||3.1.3||11 pra̱jāpa̍te̱rjāya̍mānāḥ pra̱jā jā̱tāśca̱ yā i̱māḥ | tasmai̱ prati̱ pra ve̍daya
ciki̱tvāgͫ anu̍ manyatām || i̱maṃ pa̱śuṃ pa̍śupate te a̱dya ba̱dhnāmya̍gne
sukṛ̱tasya̱ madhye̎ | anu̍ manyasva su̱yajā̍ yajāma̱ juṣṭa̍ṃ de̱vānā̍mi̱dama̍stu
ha̱vyam || pra̱jā̱nanta̱ḥ prati̍ gṛhṇanti̱ pūrve̎ prā̱ṇamaṅge̎bhya̱ḥ
paryā̱cara̍ntam | su̱va̱rgaṃ yā̍hi pa̱thibhi̍rdeva̱yānai̱roṣa̍dhīṣu̱ prati̍
tiṣṭhā̱ śarī̍raiḥ || yeṣā̱mīśe̍
12 paśu̱pati̍ḥ paśū̱nāṃ catu̍ṣpadāmu̱ta ca̍ dvi̱padā̎m | niṣkrī̍to̱'yaṃ
ya̱jñiya̍ṃ bhā̱game̍tu rā̱yaspoṣā̱ yaja̍mānasya santu || ye ba̱dhyamā̍na̱manu̍
ba̱dhyamā̍nā a̱bhyaikṣa̍nta̱ mana̍sā̱ cakṣu̍ṣā ca | a̱gnistāgͫ agre̱
pra mu̍moktu de̱vaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jayā̍ saṃvidā̱naḥ || ya ā̍ra̱ṇyāḥ pa̱śavo̍
vi̱śvarū̍pā̱ virū̍pā̱ḥ santo̍ bahu̱dhaika̍rūpāḥ | vā̱yustāgͫ agre̱ pra mu̍moktu
de̱vaḥ pra̱jāpa̍tiḥ pra̱jayā̍ saṃvidā̱naḥ || pra̱mu̱ñcamā̍nā̱
13 bhuva̍nasya̱ reto̍ gā̱tuṃ dha̍tta̱ yaja̍mānāya devāḥ | u̱pākṛ̍tagͫ śaśamā̱naṃ
yadasthā̎jjī̱vaṃ de̱vānā̱mapye̍tu̱ pātha̍ḥ || nānā̎ prā̱ṇo yaja̍mānasya pa̱śunā̍
ya̱jño de̱vebhi̍ḥ sa̱ha de̍va̱yāna̍ḥ | jī̱vaṃ de̱vānā̱mapye̍tu̱ pātha̍ḥ sa̱tyāḥ
sa̍ntu̱ yaja̍mānasya̱ kāmā̎ḥ || yatpa̱śurmā̱yumakṛ̱toro̍ vā pa̱dbhirā̍ha̱te |
a̱gnirmā̱ tasmā̱dena̍so̱ viśvā̎nmuñca̱tvagͫha̍saḥ || śami̍tāra u̱peta̍na
ya̱jñaṃ
14 de̱vebhi̍rinvi̱tam | pāśā̎t pa̱śuṃ pra mu̍ñcata ba̱ndhādya̱jñapa̍ti̱ṃ pari̍
|| adi̍ti̱ḥ pāśa̱ṃ pra mu̍moktve̱taṃ nama̍ḥ pa̱śubhya̍ḥ paśu̱pata̍ye karomi |
a̱rā̱tī̱yanta̱madha̍raṃ kṛṇomi̱ yaṃ dvi̱ṣmastasmi̱nprati̍ muñcāmi̱ pāśa̎m ||
tvāmu̱ te da̍dhire havya̱vāhagͫ̍ śaṛ̱taṃ ka̱rtāra̍mu̱ta ya̱jñiya̍ṃ ca | agne̱
sada̍kṣa̱ḥ sata̍nu̱rhi bhū̱tvātha̍ ha̱vyā jā̍tavedo juṣasva || jāta̍vedo va̱payā̍
gaccha de̱vāntvagͫ hi hotā̎ pratha̱mo ba̱bhūtha̍ | ghṛ̱tena̱ tvaṃ ta̱nuvo̍
vardhayasva̱ svāhā̍kṛtagͫ ha̱vira̍dantu de̱vāḥ || svāhā̍ de̱vebhyo̍ de̱vebhya̱ḥ
svāhā̎
||3.1.4||īśe̎ pramu̱ṃcamā̍nā ya̱jñaṃ tvagͫ ṣoḍa̍śa ca
||3.1.4||15 prā̱jā̱pa̱tyā vai pa̱śava̱steṣāgͫ̍ ru̱dro'dhi̍pati̱ryade̱tābhyā̍mupāka̱roti̱
tābhyā̍me̱vaina̍ṃ prati̱procyā la̍bhata ā̱tmano'nā̎vraskāya̱ dvābhyā̍mu̱pāka̍roti
dvi̱pādyaja̍māna̱ḥ prati̍ṣṭhityā upā̱kṛtya̱ pañca̍ juhoti̱ pāṅktā̎ḥ pa̱śava̍ḥ
pa̱śūne̱vāva̍ ruṃdhe mṛ̱tyave̱ vā e̱ṣa nī̍yate̱ yatpa̱śustaṃ yada̍nvā̱rabhe̍ta
pra̱māyu̍ko̱ yaja̍mānaḥ syā̱nnānā̎ prā̱ṇo yaja̍mānasya pa̱śunetyā̍ha̱ vyāvṛ̍ttyai̱
16 yatpa̱śurmā̱yumakṛ̱teti̍ juhoti̱ śāntyai̱ śami̍tāra u̱peta̱netyā̍ha
yathāya̱jure̱vaitadva̱pāyā̱ṃ vā ā̎hri̱yamā̍ṇāyāma̱gnermedho'pa̍ krāmati̱ tvāmu̱ te
da̍dhire havya̱vāha̱miti̍ va̱pāma̱bhi ju̍hotya̱gnere̱va medha̱mava̍ ru̱ṃdhe'tho̍
śaṛta̱tvāya̍ pu̱rastā̎thsvāhākṛtayo̱ vā a̱nye de̱vā u̱pari̍ṣṭāthsvāhākṛtayo̱'nye
svāhā̍ de̱vebhyo̍ de̱vebhya̱ḥ svāhetya̱bhito̍ va̱pāṃ ju̍hoti̱ tāne̱vobhayā̎nprīṇāti
||3.1.5||vyāvṛ̍tyā a̱bhito̍ va̱pāṃ paṃca̍ ca
||3.1.5||17 yo vā aya̍thādevataṃ ya̱jñamu̍pa̱cara̱tyā de̱vatā̎bhyo vṛścyate̱
pāpī̍yānbhavati̱ yo ya̍thādeva̱taṃ na de̱vatā̎bhya̱ ā vṛ̍ścyate̱
vasī̍yānbhavatyāgne̱yyarcāgnī̎dhrama̱bhi mṛ̍śedvaiṣṇa̱vyā ha̍vi̱rdhāna̍māgne̱yyā
sruco̍ vāya̱vya̍yā vāya̱vyā̎nyaindri̱yā sado̍ yathādeva̱tame̱va ya̱jñamupa̍
carati̱ na de̱vatā̎bhya̱ ā vṛ̍ścyate̱ vasī̍yānbhavati yu̱najmi̍ te pṛthi̱vīṃ
jyoti̍ṣā sa̱ha yu̱najmi̍ vā̱yuma̱ntari̍kṣeṇa
18 te sa̱ha yu̱najmi̱ vācagͫ̍ sa̱ha sūrye̍ṇa te yu̱najmi̍ ti̱sro vi̱pṛca̱ḥ
sūrya̍sya te | a̱gnirde̱vatā̍ gāya̱trī chaṃda̍ upā̱g̱ͫśoḥ pātra̍masi̱ somo̍
de̱vatā̎ tri̱ṣṭupchando̎'ntaryā̱masya̱ pātra̍ma̱sīndro̍ de̱vatā̱ jaga̍tī̱ chaṃda̍
indravāyu̱voḥ pātra̍masi̱ bṛha̱spati̍rde̱vatā̍nu̱ṣṭupchando̍ mi̱trāvaru̍ṇayo̱ḥ
pātra̍masya̱śvinau̍ de̱vatā̍ pa̱ṅktiśchando̱'śvino̱ḥ pātra̍masi̱ sūṟyo̍
de̱vatā̍ bṛha̱tī
19 chaṃda̍ḥ śu̱krasya̱ pātra̍masi ca̱ndramā̍ de̱vatā̍ sa̱tobṛ̍hatī̱ chando̍
ma̱nthina̱ḥ pātra̍masi̱ viśve̍ de̱vā de̱vato̱ṣṇihā̱ chaṃda̍ āgraya̱ṇasya̱
pātra̍ma̱sīndro̍ de̱vatā̍ ka̱kucchaṃda̍ u̱kthānā̱ṃ pātra̍masi pṛthi̱vī
de̱vatā̍ vi̱rāṭchando̎ dhru̱vasya̱ pātra̍masi
||3.1.6||a̱ṃtari̍kṣeṇa bṛha̱tī
traya̍strigͫśacca
||3.1.6||20 i̱ṣṭargo̱ vā a̍dhva̱ryuryaja̍mānasye̱ṣṭarga̱ḥ khalu̱ vai pūrvo̱'rṣṭuḥ,
kṣī̍yata āsa̱nyā̎nmā̱ mantrā̎tpāhi̱ kasyā̎ścida̱bhiśa̍styā̱ iti̍ pu̱rā
prā̍taranuvā̱kājju̍huyādā̱tmana̍ e̱va tada̍dhva̱ryuḥ pu̱rastā̱ccharma̍
nahya̱te'nā̎rtyai saṃve̱śāya̍ tvopave̱śāya̍ tvā gāyatri̱yāstri̱ṣṭubho̱ jaga̍tyā
a̱bhibhū̎tyai̱ svāhā̱ prāṇā̍pānau mṛ̱tyormā̍ pāta̱ṃ prāṇā̍pānau̱ mā mā̍ hāsiṣṭaṃ
de̱vatā̍su̱ vā e̱te prā̍ṇāpā̱nayo̱
21 rvyāya̍cchante̱ yeṣā̱g̱ͫ soma̍ḥ samṛ̱cchate̍ saṃve̱śāya̍ tvopave̱śāya̱
tvetyā̍ha̱ chandāgͫ̍si̱ vai sa̍ṃve̱śa u̍pave̱śaśchando̍bhire̱vāsya̱
chandāgͫ̍si vṛṅkte̱ preti̍va̱ntyājyā̍ni bhavantya̱bhiji̍tyai ma̱rutva̍tīḥ
prati̱pado̱ viji̍tyā u̱bhe bṛ̍hadrathanta̱re bha̍vata i̱yaṃ vāva ra̍thaṃta̱rama̱sau
bṛ̱hadā̱bhyāme̱vaina̍ma̱ntare̎tya̱dya vāva ra̍thaṃta̱ra2gͫ śvo
bṛ̱hada̍dyā̱śvāde̱vaina̍ma̱ntare̍ti bhū̱taṃ
22 vāva ra̍thaṃta̱raṃ bha̍vi̱ṣyad bṛ̱hadbhū̱tāścai̱vaina̍ṃ
bhaviṣya̱taścā̱ntare̍ti̱ pari̍mita̱ṃ vāva ra̍thaṃta̱ramapa̍rimitaṃ
bṛ̱hat pari̍mitāccai̱vaina̱mapa̍rimitāccā̱ntare̍ti
viśvāmitrajamada̱gnīvasi̍ṣṭhenāspardhetā̱g̱ͫ sa
e̱tajja̱mada̍gnirviha̱vya̍mapaśya̱ttena̱ vai sa vasi̍ṣṭhasyendri̱yaṃ
vī̱rya̍mavṛṅkta̱ yadvi̍ha̱vyagͫ̍ śa̱syata̍ indri̱yame̱va tadvī̱rya̍ṃ
yaja̍māno̱ bhrātṛ̍vyasya vṛṅkte̱ yasya̱ bhūyāgͫ̍so yajñakra̱tava̱ ityā̍hu̱ḥ
sa de̱vatā̍ vṛṅkta̱ iti̱ yadya̍gniṣṭo̱maḥ soma̍ḥ pa̱rastā̱thsyādu̱kthya̍ṃ kurvīta̱
yadyu̱kthya̍ḥ syāda̍tirā̱traṃ ku̍rvīta yajñakra̱tubhi̍re̱vāsya̍ de̱vatā̍ vṛṅkte̱
vasī̍yānbhavati
||3.1.7||prā̱ṇā̱pā̱nayo̎rbhū̱taṃ vṛ̍ṃkte̱ṣṭāvigͫ̍śatiśca
||3.1.7||23 ni̱grā̱bhyā̎ḥ stha deva̱śruta̱ āyu̍rme tarpayata prā̱ṇaṃ me̍ tarpayatāpā̱naṃ me̍
tarpayata vyā̱naṃ me̍ tarpayata̱ cakṣu̍rme tarpayata̱ śrotra̍ṃ me tarpayata̱ mano̍
me tarpayata̱ vāca̍ṃ me tarpayatā̱tmāna̍ṃ me tarpaya̱tāṅgā̍ni me tarpayata pra̱jāṃ me̍
tarpayata pa̱śūn me̍ tarpayata gṛ̱hān me̍ tarpayata ga̱ṇān me̍ tarpayata sa̱rvaga̍ṇaṃ
mā tarpayata ta̱rpaya̍ta mā
24 ga̱ṇā me̱ mā vi tṛ̍ṣa̱nnoṣa̍dhayo̱ vai soma̍sya̱ viśo̱ viśa̱ḥ khalu̱
vai rājña̱ḥ pradā̍torīśva̱rā ai̱ndraḥ somo'vī̍vṛdhaṃ vo̱ mana̍sā sujātā̱
ṛta̍prajātā̱ bhaga̱ idva̍ḥ syāma | indre̍ṇa de̱vīrvī̱rudha̍ḥ saṃvidā̱nā anu̍
manyantā̱g̱ͫ sava̍nāya̱ soma̱mityā̱hauṣa̍dhībhya e̱vaina̱gg̱ svāyai̍ vi̱śaḥ
svāyai̍ de̱vatā̍yai ni̱ryācyā̱bhi ṣu̍ṇoti̱ yo vai soma̍syābhiṣū̱yamā̍ṇasya
25 pratha̱mogͫ̍śuḥ skanda̍ti̱ sa ī̎śva̱ra i̍ndri̱yaṃ vī̱rya̍ṃ pra̱jāṃ
pa̱śūn, yaja̍mānasya̱ nirha̍nto̱stama̱bhi ma̍ntraye̱tā mā̎skānthsa̱ha pra̱jayā̍
sa̱ha rā̱yaspo̍ṣeṇendri̱yam me̍ vī̱rya̍ṃ mā nirva̍dhī̱rityā̱śiṣa̍me̱vaitāmā
śā̎sta indri̱yasya̍ vī̱rya̍sya pra̱jāyai̍ paśū̱nāmani̍rghātāya dra̱psaśca̍skanda
pṛthi̱vīmanu̱ dyāmi̱maṃ ca̱ yoni̱manu̱ yaśca̱ pūrva̍ḥ | tṛ̱tīya̱ṃ yoni̱manu̍
sa̱ṃcara̍ntaṃ dra̱psaṃ ju̍ho̱myanu̍ sa̱pta hotrā̎ḥ
||3.1.8||ta̱rpaya̍ta
mābhiṣū̱yamā̍ṇasya̱ yaśca̱ daśa̍ ca
||3.1.8||26 yo vai de̱vān de̍vayaśa̱senā̱rpaya̍ti manu̱ṣyā̎nmanuṣyayaśa̱sena̍
devayaśa̱sye̍va de̱veṣu̱ bhava̍ti manuṣyayaśa̱sī ma̍nu̱ṣye̍ṣu̱ yān
prā̱cīna̍māgraya̱ṇād grahā̎n gṛhṇī̱yāt tānu̍pā̱g̱ͫśu gṛ̍hṇīyā̱dyānū̱rdhvāg
stānu̍pabdi̱mato̍ de̱vāne̱va tadde̍vayaśa̱senā̎rpayati manu̱ṣyā̎n
manuṣyayaśa̱sena̍ devayaśa̱sye̍va de̱veṣu̍ bhavati manuṣyayaśa̱sī
ma̍nu̱ṣye̎ṣva̱gniḥ prā̍taḥsava̱ne pā̎tva̱smānvai̎śvāna̱ro ma̍hi̱nā
vi̱śvaśa̍ṃbhūḥ | sa na̍ḥ pāva̱ko dravi̍ṇaṃ dadhā̱
27 tvāyu̍ṣmantaḥ sa̱habha̍kṣāḥ syāma || viśve̍ de̱vā ma̱ruta̱ indro̍
a̱smāna̱smindvi̱tīye̱ sava̍ne̱ na ja̍hyuḥ | āyu̍ṣmantaḥ pri̱yame̍ṣā̱ṃ
vada̍nto va̱yaṃ de̱vānāgͫ̍ suma̱tau syā̍ma || i̱daṃ tṛ̱tīya̱g̱ͫ sava̍naṃ
kavī̱nāmṛ̱tena̱ ye ca̍ma̱samaira̍yanta | te sau̍dhanva̱nāḥ suva̍rānaśā̱nāḥ
svi̍ṣṭiṃ no a̱bhi vasī̍yo nayantu || ā̱yata̍navatī̱rvā a̱nyā āhu̍tayo
hū̱yante̍'nāyata̱nā a̱nyā yā ā̍ghā̱rava̍tī̱stā ā̱yata̍navatī̱ryāḥ
28 sau̱myāstā a̍nāyata̱nā ai̎ndravāya̱vamā̱dāyā̍ghā̱ramāghā̍rayedadhva̱ro
ya̱jño̍'yama̍stu devā̱ oṣa̍dhībhyaḥ pa̱śave̍ no̱ janā̍ya̱ viśva̍smai
bhū̱tāyā̎dhva̱ro̍'si̱ sa pi̍nvasva ghṛ̱tava̍ddeva so̱meti̍ sau̱myā e̱va
tadāhu̍tīrā̱yata̍navatīḥ karotyā̱yata̍navānbhavati̱ ya e̱vaṃ vedātho̱ dyāvā̍pṛthi̱vī
e̱va ghṛ̱tena̱ vyu̍natti̱ te vyu̍tte upajīva̱nī ye̍ bhavata upajīva̱nīyo̍ bhavati̱
29 ya e̱vaṃ vedai̱ṣa te̍ rudra bhā̱go yaṃ ni̱rayā̍cathā̱staṃ ju̍ṣasva
vi̱dergau̍pa̱tyagͫ rā̱yaspoṣagͫ̍ su̱vīryagͫ̍ saṃvathsa̱rīṇāg̍ sva̱stim
|| manu̍ḥ pu̱trebhyo̍ dā̱yaṃ vya̍bhaja̱thsa nābhā̱nedi̍ṣṭhaṃ brahma̱carya̱ṃ
vasa̍nta̱ṃ nira̍bhaja̱thsa āga̍ccha̱thso̎'bravītka̱thā mā̱ nira̍bhā̱giti̱ na tvā̱
nira̍bhākṣa̱mitya̍bravī̱daṃgi̍rasa i̱me sa̱ttramā̍sate̱ te
30 su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ na pra jā̍nanti̱ tebhya̍ i̱daṃ brāhma̍ṇaṃ brūhi̱ te su̍va̱rgaṃ
lo̱kaṃ yanto̱ ya e̍ṣāṃ pa̱śava̱stāgste̍ dāsya̱ntīti̱ tade̎bhyo'bravī̱tte su̍va̱rgaṃ
lo̱kaṃ yanto̱ ya e̍ṣāṃ pa̱śava̱ āsa̱ntāna̍smā adadu̱staṃ pa̱śubhi̱ścara̍ntaṃ
yajñavā̱stau ru̱dra āga̍ccha̱thso̎'bravī̱nmama̱ vā i̱me pa̱śava̱ ityadu̱rvai
31 mahya̍mi̱mānitya̍bravī̱nna vai tasya̱ ta ī̍śata̱ itya̍bravī̱dyadya̍jñavā̱stau
hīya̍te̱ mama̱ vai taditi̱ tasmā̎dyajñavā̱stu nābhya̱vetya̱g̱ͫ so̎'bravīdya̱jñe
mā bha̱jātha̍ te pa̱śūnnābhi magg̍sya̱ iti̱ tasmā̍ e̱taṃ ma̱nthina̍ḥ sagg
srā̱vama̍juho̱ttato̱ vai tasya̍ ru̱draḥ pa̱śūnnābhya̍manyata̱ yatrai̱tame̱vaṃ
vi̱dvānma̱nthina̍ḥ sa2gͫ srā̱vaṃ ju̱hoti̱ na tatra̍ ru̱draḥ pa̱śūna̱bhi ma̍nyate
||3.1.9||da̱dhā̱tvā̱yata̍navatī̱ryā u̍pa jīva̱nīyo̍ bhavati̱ te'du̱rvai
yatrai̱tamekā̍daśa ca
||3.1.9||32 juṣṭo̍ vā̱co bhū̍yāsa̱ṃ juṣṭo̍ vā̱caspata̍ye̱ devi̍ vāk | yadvā̱co
madhu̍ma̱ttasmi̍nmādhā̱ḥ svāhā̱ sara̍svatyai || ṛ̱cā stoma̱g̱ͫ sama̍rdhaya
gāya̱treṇa̍ rathaṃta̱ram | bṛ̱hadgā̍ya̱trava̍rtani || yaste̎ dra̱psa skanda̍ti̱
yaste̍ a̱g̱ͫśurbā̱hucyu̍to dhi̱ṣaṇa̍yoru̱pasthā̎t | a̱dhva̱ṟyorvā̱ pari̱
yaste̍ pa̱vitrā̱th svāhā̍kṛta̱miṃdrā̍ya̱ taṃ ju̍homi || yo dra̱pso a̱g̱ͫśuḥ
pa̍ti̱taḥ pṛ̍thi̱vyāṃ pa̍rivā̱pāt
33 pu̍ro̱ḍāśā̎t kara̱ṃbhāt | dhā̱nā̱so̱mānma̱nthina̍ indra śu̱krāt
svāhā̍kṛta̱mindrā̍ya̱ taṃ ju̍homi || yaste̎ dra̱pso madhu̍māgͫ
indri̱yāvā̱nthsvāhā̍kṛta̱ḥ puna̍ra̱pyeti̍ de̱vān | di̱vaḥ pṛ̍thi̱vyāḥ
parya̱ntari̍kṣā̱thsvāhā̍kṛta̱mindrā̍ya̱ taṃ ju̍homi || a̱dhva̱ryurvā ṛ̱tvijā̎ṃ
pratha̱mo yu̍jyate̱ tena̱ stomo̍ yokta̱vya̍ ityā̍hu̱rvāga̍gre̱gā agra̍ etvṛju̱gā
de̱vebhyo̱ yaśo̱ mayi̱ dadha̍tī prā̱ṇānpa̱śuṣu̍ pra̱jāṃ mayi̍
34 ca̱ yaja̍māne̱ cetyā̍ha̱ vāca̍me̱va tadya̍jñamu̱khe yu̍nakti̱ vāstu̱ vā
e̱tadya̱jñasya̍ kriyate̱ yadgrahā̎ngṛhī̱tvā ba̍hiṣpavamā̱nagͫ sarpa̍nti̱
parā̎ñco̱ hi yanti̱ parā̍cībhiḥ stu̱vate̍ vaiṣṇa̱vyarcā puna̱retyopa̍ tiṣṭhate
ya̱jño vai viṣṇu̍rya̱jñame̱vāka̱rviṣṇo̱ tvaṃ no̱ anta̍ma̱ḥ śarma̍ yaccha
sahantya | pra te̱ dhārā̍ madhu̱ścuta̱ uthsa̍ṃ duhrate̱ akṣi̍ta̱mityā̍ha̱
yade̱vāsya̱ śayā̍nasyopa̱ śuṣya̍ti̱ tade̱vāsyai̱tenāpyā̍yayati
||3.1.10||pa̱ri̱vā̱pātpra̱jāṃ mayi̍ duhrate̱ catu̍rdaśa ca
||3.1.10||35 a̱gninā̍ ra̱yima̍śnava̱t poṣa̍me̱va di̱ve di̍ve | ya̱śasa̍ṃ vī̱rava̍ttamam ||
gomāgͫ̍ a̱gne'vi̍māgͫ a̱śvī ya̱jño nṛ̱vathsa̍khā̱ sada̱mida̍pramṛ̱ṣyaḥ
| iḍā̍vāgͫ e̱ṣo a̍sura pra̱jāvā̎ndī̱rgho ra̱yiḥ pṛ̍thubu̱dhnaḥ sa̱bhāvān̍
|| ā pyā̍yasva̱ saṃ te̎ || i̱ha tvaṣṭā̍ramagri̱yaṃ vi̱śvarū̍pa̱mupa̍ hva ye |
a̱smāka̍mastu̱ keva̍laḥ || tanna̍stu̱rīpa̱madha̍ poṣayi̱tnu deva̍ tvaṣṭa̱rvi
ra̍rā̱ṇaḥ sya̍sva | yato̍ vī̱raḥ
36 ka̍rma̱ṇya̍ḥ su̱dakṣo̍ yu̱ktagrā̍vā̱ jāya̍te de̱vakā̍maḥ || śi̱vastva̍ṣṭari̱hā
ga̍hi vi̱bhuḥ poṣa̍ u̱ta tmanā̎ | ya̱jñe ya̍jñe na̱ uda̍va || pi̱śaṃga̍rūpaḥ
su̱bharo̍ vayo̱dhāḥ śru̱ṣṭī vī̱ro jā̍yate de̱vakā̍maḥ | pra̱jāṃ tvaṣṭā̱
viṣya̍tu̱ nābhi̍ma̱sme athā̍ de̱vānā̱mapye̍tu̱ pātha̍ḥ || praṇo̍ de̱vyā no̍
di̱vaḥ || pī̱pi̱vāgͫ sa̱g̱ͫ sara̍svata̱ḥ stana̱ṃ yo vi̱śvada̍rśataḥ |
dhu̱kṣī̱mahi̍ pra̱jāmiṣa̎m ||
37 ye te̍ sarasva ū̱rmayo̱ madhu̍manto ghṛta̱ścuta̍ḥ | teṣā̎ṃ te su̱mnamī̍mahe
|| yasya̍ vra̱taṃ pa̱śavo̱ yanti̱ sarve̱ yasya̍ vra̱tamu̍pa̱tiṣṭha̍nta̱ āpa̍ḥ
| yasya̍ vra̱te pu̍ṣṭi̱pati̱rnivi̍ṣṭa̱stagͫ sara̍svanta̱mava̍se huvema ||
di̱vyagͫ su̍pa̱rṇaṃ va̍ya̱saṃ bṛ̱hanta̍ma̱pāṃ garbha̍ṃ vṛṣa̱bhamoṣa̍dhīnām |
a̱bhī̱pa̱to vṛ̱ṣṭyā ta̱rpaya̍nta̱ṃ tagͫ sara̍svanta̱mava̍se huvema || sinī̍vāli̱
pṛthu̍ṣṭuke̱ yā de̱vānā̱masi̱ svasā̎ | ju̱ṣasva̍ ha̱vya
38 māhu̍taṃ pra̱jāṃ de̍vi didiḍḍhi naḥ || yā su̍pā̱ṇiḥ sva̍ṅgu̱riḥ su̱ṣūmā̍
bahu̱sūva̍rī | tasyai̍ vi̱śpatni̍yai ha̱viḥ si̍nīvā̱lyai ju̍hotana || indra̍ṃ
vo vi̱śvata̱sparīndra̱ṃ nara̍ḥ || asi̍tavarṇā̱ hara̍yaḥ supa̱rṇā miho̱
vasā̍nā̱ diva̱mutpa̍tanti | ta āva̍vṛtra̱nthsada̍nāni kṛ̱tvāditpṛ̍thi̱vī
ghṛ̱tairvyu̍dyate || hira̍ṇyakeśo̱ raja̍so visā̱re'hi̱rdhuni̱rvāta̍ iva̱
dhrajī̍mān | śuci̍bhrājā u̱ṣaso̱
39 nave̍dā̱ yaśa̍svatīrapa̱syuvo̱ na sa̱tyāḥ || ā te̍ supa̱rṇā a̍minanta̱ evai̎ḥ
kṛ̱ṣṇo no̍nāva vṛṣa̱bho yadī̱dam | śi̱vābhi̱rna smaya̍mānābhi̱rāgā̱tpata̍nti̱
miha̍ḥ sta̱naya̍ntya̱bhrā || vā̱śreva̍ vi̱dyunmi̍māti va̱thsaṃ na mā̱tā
si̍ṣakti | yade̍ṣāṃ vṛ̱ṣṭirasa̍rji || parva̍taści̱nmahi̍ vṛ̱ddho bi̍bhāya
di̱vaści̱thsānu̍ rejata sva̱ne va̍ḥ | yatkrīḍa̍tha maruta
40 ṛṣṭi̱manta̱ āpa̍ iva sa̱dhriya̍ñco dhavadhve || a̱bhi kra̍nda sta̱naya̱
garbha̱mā dhā̍ uda̱nvatā̱ pari̍ dīyā̱ rathe̍na | dṛti̱g̱ͫ su ka̍rṣa̱ viṣi̍ta̱ṃ
nya̍ñcagͫ sa̱mā bha̍vantū̱dvatā̍ nipā̱dāḥ || tvaṃ tyā ci̱dacyu̱tāgne̍ pa̱śurna
yava̍se | dhāmā̍ha̱ yatte̍ ajara̱ vanā̍ vṛ̱ścanti̱ śikva̍saḥ || agne̱ bhūrī̍ṇi̱
tava̍ jātavedo̱ deva̍ svadhāvo̱'mṛta̍sya̱ dhāma̍ | yāśca̍
41 mā̱yā mā̱yinā̎ṃ viśvaminva̱ tve pū̱rvīḥ sa̍ṃda̱dhuḥ pṛ̍ṣṭabandho ||
di̱vo no̍ vṛ̱ṣṭiṃ ma̍ruto rarīdhva̱ṃ pra pi̍nvata̱ vṛṣṇo̱ aśva̍sya̱
dhārā̎ḥ | a̱rvāṅe̱tena̍ stanayi̱tnunehya̱po ni̍ṣi̱ñcannasu̍raḥ pi̱tā na̍ḥ ||
pinva̍ntya̱po ma̱ruta̍ḥ su̱dāna̍va̱ḥ payo̍ ghṛ̱tava̍dvi̱dathe̎ṣvā̱bhuva̍ḥ
| atya̱ṃ na mi̱he vi na̍yanti vā̱jina̱muthsa̍ṃ duhanti sta̱naya̍nta̱makṣi̍tam ||
u̱da̱pruto̍ maruta̱stāgͫ i̍yarta̱ vṛṣṭi̱ṃ
42 ye viśve̍ ma̱ruto̍ ju̱nanti̍ | krośā̍ti̱ gardā̍ ka̱nye̍va tu̱nnā
peru̍ṃ tuñjā̱nā patye̍va jā̱yā || ghṛ̱tena̱ dyāvā̍pṛthi̱vī madhu̍nā̱
samu̍kṣata̱ paya̍svatīḥ kṛṇu̱tāpa̱ oṣa̍dhīḥ | ūrja̍ṃ ca̱ tatra̍ suma̱tiṃ
ca̍ pinvatha̱ yatrā̍ naro marutaḥ si̱ñcathā̱ madhu̍ || udu̱ tyaṃ ci̱tram ||
au̱rva̱bhṛ̱gu̱vacchuci̍mapnavāna̱vadā hu̍ve | a̱gnigͫ sa̍mu̱dravā̍sasam
|| ā sa̱vagͫ sa̍vi̱turya̍thā̱ bhaga̍syeva bhu̱jigͫ hu̍ve | a̱gnigͫ
sa̍mu̱dravā̍sasam || hu̱ve vāta̍svanaṃ ka̱viṃ pa̱rjanya̍krandya̱g̱ͫ saha̍ḥ
| a̱gnigͫ sa̍mu̱dravā̍sasam
||3.1.11||vī̱ra iṣagͫ̍ ha̱vyamu̱ṣaso̍
marutaśca̱ vṛṣṭi̱ṃ bhaga̍sya̱ dvāda̍śa ca
||3.1.11||