Śrīśaṅkarabhagavatpādakṛtā
svapnasmṛtyorghaṭāderhi rūpābhāsaḥ pradṛśyate |
purā nūnaṃ tadākārā dhīrdṛṣṭetyanumīyate ||
||1||bhikṣāma3an yathā svapne dṛṣṭo deho na sa svayam |
jāgraddṛśyāt tathā dehād draṣṭṛtvādanya eva saḥ ||
||2||mūṣāsiktaṃ yathā tāmraṃ tannibhaṃ jāyate tathā |
rūpādīn vyāpnuvac cittaṃ tannibhaṃ dṛśyate dhruvam ||
||3||vyañjako vā yathāloko vyaṅgyasyākāratāmiyāt |
sarvārthavyañjakatvād dhirarthākārā pradṛśyate ||
||4||dhīrevārthasvarūpā hi puṃsā dṛṣṭā purāpi ca |
na cet svapne kathaṃ paśyet smarato vākṛtiḥ kutaḥ ||
||5||vyañjakatvaṃ tadevāsyā rūpādyākāradṛśyatā |
draṣṭṛtvaṃ ca dṛśestadvad vyāptiḥ syād dhiya udbhave ||
||6||cinmātrajyotiṣā sarvāḥ sarvadeheṣu buddhayaḥ |
mayā yasmāt prakāśyante sarvasyātmā tato hyaham ||
||7||karaṇaṃ karma kartā ca kriyā svapne phalaṃ ca dhīḥ |
jāgratyevaṃ yato dṛṣṭā draṣṭā tasmāt tato'nyathā ||
||8||buddhyādīnāmanātmatvaṃ heyopādeyarūpataḥ |
hānopādānakartātmā na tyājyo na ca gṛhyate ||
||9||sabāhyābhyantare śuddhe prajñānaikarase ghane |
bāhyamābhyantaraṃ cānyat kathaṃ heyaṃ prakalpyate ||
||10||ya ātmā neti netīti parāpohena śeṣitaḥ |
sa ced brahmavidātmeṣṭo yatetātaḥ paraṃ katham ||
||11||aśanāyādyatikrāntaṃ brahmaivāsmi nirantaram |
kāryavān syāṃ kathaṃ cāhaṃ vimṛśedevamañjasā ||
||12||pāragastu yathā nadyāstatsthaḥ pāraṃ yiyāsati |
ātmajñaścet tathā kāryaṃ kartumanyadihecchati ||
||13||ātmajñasyāpi yasya syād dhānopādānatā yadi |
a mokṣārhaḥ sa vijñeyo vānto'sau brahmaṇā dhruvam ||
||14||sādityaṃ hi jagat prāṇastasmān nāharniśaiva vā |
prāṇajñasyāpi na syātāṃ kuto brahmavido'dvaye ||
||15||na smaratyātmano hyātmā vismared vāpyaluptacit |
mano'pi smaratītyetaj jñānamajñānahetujam ||
||16||jñāturjñeyaḥ paro hyātmā so'vidyākalpitaḥ smṛtaḥ |
apoḍhe vidyayā tasmin rajjvāṃ sarpa ivādvayaḥ ||
||17||kartṛkarmaphalābhāvāt sabāhyābhyantaraṃ hyajam |
mamāhaṃ ceti yo bhāvastasmin kasya kuto bhavet ||
||18||ātmā hyātmīya ityeṣa bhāvo'vidyāprakalpitaḥ |
ātmaikatve hyasau nāsti bījābhāve kutaḥ phalam ||
||19||draṣṭṛ śrotṛ tathā mantṛ vijñātreva tadakṣaram |
draṣṭrādyanyan na tad yasmāt tasmād draṣṭāhamakṣaram ||
||20||sthāvaraṃ jaṅgamaṃ caiva draṣṭṛtvādikriyāyutam |
sarvamakṣaramevātaḥ sarvasyātmākṣaraṃ tvaham ||
||21||akāryaśeṣamātmānamakriyātmakriyāphalam |
nirmamaṃ nirahaṃkāraṃ yaḥ paśyati sa paśyati ||
||22||mamāhaṃkārayatnecchāḥ śūnyā eva svabhāvataḥ |
ātmanīti yadi jñātamādhvaṃ svasthāḥ kimīhitaiḥ ||
||23||yo'haṃkartāramātmānaṃ tathā vettārameva yaḥ |
vettyanātmajña evāsau yo'nyathājñaḥ sa ātmavit ||
||24||yathānyatve'pi tādātmyaṃ dehādiṣvātmano matam |
tathākarturavijñānāt phalakarmātmatātmanaḥ ||
||25||dṛṣṭiḥ śrutirmatirjñātiḥ svapne dṛṣṭā janaiḥ sadā |
tāsāmātmasvarūpatvādataḥ pratyakṣatātmanaḥ ||
||26||paralokabhayaṃ yasya nāsti mṛtyubhayaṃ tathā |
tasyātmajñasya śocyāḥ syuḥ sabrahmendrā apīśvarāḥ ||
||27||īśvaratvena kiṃ tasya brahmendratvena vā punaḥ |
tṛṣṇā cet sarvataśchinnā sarvadainyodbhavāśubhā ||
||28||ahamityātmadhīryā ca mammetyātmīyadhīrapi |
arthaśūnye yadā yasya sa ātmajño bhavet tadā ||
||29||buddhyādau satyupādhau ca tathāsatyaviśeṣatā |
yasya cedātmano jñātā tasya kāryaṃ kathaṃ bhavet ||
||30||prasanne vimale vyomni prajñānaikarase'dvaye |
utpannātmadhiyo brūta kimanyat kāryamiṣyate ||
||31||ātmānaṃ sarvabhūtasthamamitraṃ cātmano'pi yaḥ |
paśyannicchatyasau nūnaṃ śītīkartuṃ vibhāvasum ||
||32||prajñāprāṇānukāryātmā chāyevākṣādigocaraḥ |
dhyāyatīveti cokto hi śuddho muktaḥ svato hi saḥ ||
||33||aprāṇasyāmanaskasya tathāsaṃsargiṇo dṛśeḥ |
vyomavad vyāpino hyasya kathaṃ kāryaṃ bhaven mama ||
||34||asamādhīṃ na paśyāmi nirvikārasya sarvadā |
brahmaṇo me viśuddhasya śodhyaṃ cānyad vipāpmanaḥ ||
||35||gantavyaṃ ca tathaivāhaṃ sarvagasyācalasya ca |
nordhvaṃ nādhastiro vāpi niṣkalasyāguṇatvataḥ ||
||36||cinmātrajyotiṣo nityaṃ tamastasmin na vidyate |
kathaṃ kāryaṃ mamaivādya nityamuktasya śiṣyate ||
||37||amanaskasya kā cintā kriyā vānindriyasya kā |
aprāṇo hyamanāḥ śubhra iti satyaṃ śrutervacaḥ ||
||38||akālatvādadeśatvādadikatvādanimittaḥ |
ātmano naiva kālāderapekṣā dhyāyataḥ sadā ||
||39||yasmin devāśca vedaśca pavitraṃ kṛtsnamekatām |
vrajet tan mānasaṃ tīrthaṃ yasmin snātvāmṛto bhavet ||
||40||na cāsti śabdādirananyavedanaḥ paraspareṇāpi na caiva dṛśyate |
pareṇa dṛśyāstu yathā rasādayastathaiva dṛśyatvata eva daihikāḥ ||
||41||ahaṃ mametyeṣaṇayatnavikriyāḥ sukhādayastadvadiha pradṛśyataḥ |
dṛśyatvayogāc ca paraspareṇa te na dṛśyatāṃ yānti tataḥ paro bhavet ||
||42||ahaṃkriyādyā hi samastavikriyā sakartṛkā karmaphalena saṃhitā |
citisvarūpeṇa samantato'rkavat prakāśyamānāsitatātmano hyataḥ ||
||43||dṛśisvarūpeṇa hi sarvadehināṃ viyad yathā vyāpya manāṃsyavasthitaḥ |
ato na tasmādaparo'sti veditā paro'pi tasmādata eka īśvaraḥ ||
||44||śarīrabuddhyoryadi cānyadṛśyatā nirātmavādāḥ sunirākṛtā mayā |
paraśca siddho hyaviśuddhikarmataḥ sunirmalaḥ sarvagato'sito'dvayaḥ ||
||45||ghaṭādirūpaṃ yadi te na gṛhyate manaḥ pravṛttaṃ bahudhā svavṛttibhiḥ |
aśuddhyacidrūpavikāradoṣatā materyathā vārayituṃ na pāryate ||
||46||yathā viśuddhaṃ gaganaṃ nirantaraṃ na sajjate nāpi ca lipyate tathā |
samastabhūteṣu sadaiva teṣvayaṃ samaḥ sadātmā hyajaro'maro'bhayaḥ ||
||47||amūrtamūrtāni ca karmavāsanā dṛśisvarūpasya bahiḥ prakalpitāḥ |
avidyayā hyātmani mūḍhadṛṣṭibhirapohya netīti avaśeṣito dṛśiḥ ||
||48||prabodharūpaṃ manaso'rthayogajaṃ smṛtau ca suptasya ca dṛśyate'rthavat |
tathaiva dehapratimānataḥ pṛthag dṛśeḥ śarīraṃ ca manaśca dṛśyataḥ ||
||49||svabhāvaśuddhe gagane ghanādike male'pāyate sati cāviśeṣatā |
yathā ca tadvac chrutivāritadvaye sadāviśeṣo gaganopame dṛśau ||
||50||