uddhavadarśanavarṇanam
ṛṣayaḥ ūcuḥ
śāṇḍilye tau samādiśya parāvṛttī svamāśramam .
kiṃ kathaṃ cakratustau tu rājānau sūta tad vada
||1||शाण्डिल्ये तौ समादिश्य परावृत्ती स्वमाश्रमम् ।
किं कथं चक्रतुस्तौ तु राजानौ सूत तद् वद
sūta uvāca
tatastu viṣṇurātena śreṇīmukhyāḥ sahasraśaḥ .
indraprasthān samānāyya mathurāsthānamāpitāḥ
||2||ततस्तु विष्णुरातेन श्रेणीमुख्याः सहस्रशः ।
इन्द्रप्रस्थान् समानाय्य मथुरास्थानमापिताः
māthurān brāhmaṇān tatra vānarāṃśca purātanān .
vijñāya mānanīyatvaṃ teṣu sthāpaitavān svarāṭ
||3||माथुरान् ब्राह्मणान् तत्र वानरांश्च पुरातनान् ।
विज्ञाय माननीयत्वं तेषु स्थापैतवान् स्वराट्
vajrastu tatsahāyena śāṇḍilyasyāpyanugrahāt .
govindagopagopīnāṃ līlāsthānānyanukramāt
||4||वज्रस्तु तत्सहायेन शाण्डिल्यस्याप्यनुग्रहात् ।
गोविन्दगोपगोपीनां लीलास्थानान्यनुक्रमात्
vijñāyābhidhayā''sthāpya grāmānāvāsayad bahūn .
kuṇḍakūpādipūrtena śivādisthāpanena ca
||5||विज्ञायाभिधयाऽऽस्थाप्य ग्रामानावासयद् बहून् ।
कुण्डकूपादिपूर्तेन शिवादिस्थापनेन च
govindaharidevādi svarūpāropaṇena ca .
kṛṣṇāikabhaktiṃ sve rājye tatāna ca mumoda ha
||6||गोविन्दहरिदेवादि स्वरूपारोपणेन च ।
कृष्णाइकभक्तिं स्वे राज्ये ततान च मुमोद ह
prajāstu muditāstasya kṛṣṇakīrtanatatparāḥ .
paramānandasampannā rājyaṃ tasyaiva tuṣṭuvuḥ
||7||प्रजास्तु मुदितास्तस्य कृष्णकीर्तनतत्पराः ।
परमानन्दसम्पन्ना राज्यं तस्यैव तुष्टुवुः
ekadā kṛṣṇapatnyastu śrīkṛṣṇavirahāturāḥ .
kālindīṃ muditāṃ vīkṣya tattāsāṃ karuṇāparamānasā
||10||एकदा कृष्णपत्न्यस्तु श्रीकृष्णविरहातुराः ।
कालिन्दीं मुदितां वीक्ष्य तत्तासां करुणापरमानसा
kālindī uvāca
ātmārāmasya kṛṣṇasya dhruvamātmāsti rādhikā .
tasyā dāsyaprabhāveṇa viraho'smān na saṃspṛśet
||11||आत्मारामस्य कृष्णस्य ध्रुवमात्मास्ति राधिका ।
तस्या दास्यप्रभावेण विरहोऽस्मान् न संस्पृशेत्
tasyā evāṃśavistārāḥ sarvāḥ śrīkṛṣṇanāyikāḥ .
nityasambhoga evāsti tasyāḥ sāmmukhyayogataḥ
||12||तस्या एवांशविस्ताराः सर्वाः श्रीकृष्णनायिकाः ।
नित्यसम्भोग एवास्ति तस्याः साम्मुख्ययोगतः
sa eva sā sa saivāsti vaṃśī tatpremarūpikā .
śrīkṛṣṇanakhacandrāli saṅghāccandrāvalī smṛtā
||13||स एव सा स सैवास्ति वंशी तत्प्रेमरूपिका ।
श्रीकृष्णनखचन्द्रालि सङ्घाच्चन्द्रावली स्मृता
rūpāntaramagṛhṇānā tayoḥ sevātilālasā .
rukmiṇyādisamāveśo mayātraiva vilokitaḥ
||14||रूपान्तरमगृह्णाना तयोः सेवातिलालसा ।
रुक्मिण्यादिसमावेशो मयात्रैव विलोकितः
yuṣmākamapi kṛṣṇena viraho naiva sarvataḥ .
kintu evaṃ na jānītha tasmād vyākulatāmitāḥ
||15||युष्माकमपि कृष्णेन विरहो नैव सर्वतः ।
किन्तु एवं न जानीथ तस्माद् व्याकुलतामिताः
evamevātra gopīnāṃ akrūrāvasare purā .
virahābhāsa evāsīd uddhavena samāhitaḥ
||16||एवमेवात्र गोपीनां अक्रूरावसरे पुरा ।
विरहाभास एवासीद् उद्धवेन समाहितः
tenaiva bhavatīnāṃ ced bhavedatra samāgamaḥ .
tarhi nityaṃ svakāntena vihāramapi palsyatha
||17||तेनैव भवतीनां चेद् भवेदत्र समागमः ।
तर्हि नित्यं स्वकान्तेन विहारमपि पल्स्यथ
sūta uvāca
evamuktāstu tāḥ patnyaḥ prasannāṃ punarabruvan .
uddhavālokanenātma preṣṭhasaṅgamalālasāḥ
||18||एवमुक्तास्तु ताः पत्न्यः प्रसन्नां पुनरब्रुवन् ।
उद्धवालोकनेनात्म प्रेष्ठसङ्गमलालसाः
śrīkṛṣṇapatnya ūcuḥ
dhanyāsi sakhi kāntena yasyā naivāsti vicyutiḥ .
yataste svārthasaṃsiddhiḥ tasyā dāsyo babhūvima
||19||धन्यासि सखि कान्तेन यस्या नैवास्ति विच्युतिः ।
यतस्ते स्वार्थसंसिद्धिः तस्या दास्यो बभूविम
parantūddhavalābhe syād asmat sarvārthasādhanam .
tathā vadasva kālindi tallābho'pi yathā bhavet
||20||परन्तूद्धवलाभे स्याद् अस्मत् सर्वार्थसाधनम् ।
तथा वदस्व कालिन्दि तल्लाभोऽपि यथा भवेत्
sūta uvāca
evamuktā tu kālindī pratyuvācātha tāstathā .
smarantī kṛṣṇacandrasya kalāḥ ṣoḍaśarūpiṇīḥ
||21||एवमुक्ता तु कालिन्दी प्रत्युवाचाथ तास्तथा ।
स्मरन्ती कृष्णचन्द्रस्य कलाः षोडशरूपिणीः
sādhanabhūmirbadarī vrajatā kṛṣṇena maṃtriṇe proktā .
tatrāste sa tu sākṣāt tad vayunaṃ grāhayan lokān
||22||साधनभूमिर्बदरी व्रजता कृष्णेन मंत्रिणे प्रोक्ता ।
तत्रास्ते स तु साक्षात् तद् वयुनं ग्राहयन् लोकान्
phalabhūmirvrajabḥumiḥ dattā tasmai puraiva sarahasyam .
phalamiha tirohitaṃ sattad ihedānīṃ sa uddhavo'lakṣyaḥ
||23||फलभूमिर्व्रजब्ःउमिः दत्ता तस्मै पुरैव सरहस्यम् ।
फलमिह तिरोहितं सत्तद् इहेदानीं स उद्धवोऽलक्ष्यः
govarddhanagirinikaṭe sakhīsthale tad6rajaḥ kāmaḥ .
tatratyāṅkuravallīrūpeṇāste sa uddhavo nūnam
||24||गोवर्द्धनगिरिनिकटे सखीस्थले तद्६रजः कामः ।
तत्रत्याङ्कुरवल्लीरूपेणास्ते स उद्धवो नूनम्
ātmotsavarūpatvaṃ hariṇā tasmai samārpitaṃ niyatam .
tasmāt tatra sthitvā kusumasaraḥparisare savajrābhiḥ
||25||आत्मोत्सवरूपत्वं हरिणा तस्मै समार्पितं नियतम् ।
तस्मात् तत्र स्थित्वा कुसुमसरःपरिसरे सवज्राभिः
vīṇāveṇumṛdaṅgaiḥ kīrtanakāvyādisarasasaṅgītaiḥ .
utsava ārabdhavyo hariratalokān samānāyya
||26||वीणावेणुमृदङ्गैः कीर्तनकाव्यादिसरससङ्गीतैः ।
उत्सव आरब्धव्यो हरिरतलोकान् समानाय्य
tatroddhavāvaloko bhavitā niyataṃ mahotsave vitate .
yauṣmākīṇāṃ abhimatasiddhiṃ savitā sa eva savitānām
||27||तत्रोद्धवावलोको भविता नियतं महोत्सवे वितते ।
यौष्माकीणां अभिमतसिद्धिं सविता स एव सवितानाम्
sūta uvāca
iti śrutvā prasannāstāḥ kālindīṃ abhivandya tat .
kathayāmāsurāgatya vajraṃ prati parīkṣitam
||28||इति श्रुत्वा प्रसन्नास्ताः कालिन्दीं अभिवन्द्य तत् ।
कथयामासुरागत्य वज्रं प्रति परीक्षितम्
viṣṇurātastu tat śrutvā prasannastadyutastadā .
tatraivāgatya tat sarvaṃ kārayāmāsa satvaram
||29||विष्णुरातस्तु तत् श्रुत्वा प्रसन्नस्तद्युतस्तदा ।
तत्रैवागत्य तत् सर्वं कारयामास सत्वरम्
govarddhanādadūreṇa vṛndāraṇye sakhīsthale .
pravṛttaḥ kusumāmbhodhau kṛṣṇasaṃkīrtanotsavaḥ
||30||गोवर्द्धनाददूरेण वृन्दारण्ये सखीस्थले ।
प्रवृत्तः कुसुमाम्भोधौ कृष्णसंकीर्तनोत्सवः
vṛṣabhānusutākānta vihāre kīrtanaśriyā .
sākṣādiva samāvṛtte sarve'nanyadṛśo'bhavan
||31||वृषभानुसुताकान्त विहारे कीर्तनश्रिया ।
साक्षादिव समावृत्ते सर्वेऽनन्यदृशोऽभवन्
tataḥ paśyatsu sarveṣu tṛṇagulmalatācayāt .
ājagāmoddhavaḥ sragvī śyāmaḥ pītāmbarāvṛtaḥ
||32||ततः पश्यत्सु सर्वेषु तृणगुल्मलताचयात् ।
आजगामोद्धवः स्रग्वी श्यामः पीताम्बरावृतः
guñjamālādharo gāyan vallavīvallabhaṃ muhuḥ .
tadāgamanato reje bhṛśaṃ saṅkīrtanotsavaḥ
||33||गुञ्जमालाधरो गायन् वल्लवीवल्लभं मुहुः ।
तदागमनतो रेजे भृशं सङ्कीर्तनोत्सवः
candrikāgamato yadvat sphāṭikāṭṭālabhūmaṇiḥ .
atha sarve sukhāmbhodhau magnāḥ sarvaṃ visasmaruḥ
||34||चन्द्रिकागमतो यद्वत् स्फाटिकाट्टालभूमणिः ।
अथ सर्वे सुखाम्भोधौ मग्नाः सर्वं विसस्मरुः
kṣaṇenāgatavijñānā dṛṣṭvā śrīkṛṣṇarūpiṇam .
uddhavaṃ pūjayāñcakruḥ pratilabdhamanorathāḥ
||35||क्षणेनागतविज्ञाना दृष्ट्वा श्रीकृष्णरूपिणम् ।
उद्धवं पूजयाञ्चक्रुः प्रतिलब्धमनोरथाः
iti śrīskānde mahāpurāṇ ekaśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe śrīmad bhāgavatamāhātmye govardhanaparvatasamīpe parīkṣidādīnāṃ uddhavadarśanavarṇanaṃ nāma dvitīyo'dhyāyaḥ .. 2 ..
hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu