nyaviśad vāyunā vātaṃ sa gogopālako'cyutaḥ
veṇugītam - bhagavato madhuraṃ veṇunādaṃ ākarṇya gopībhiḥ tadguṇagānam śrīśuka uvāca .
( anuṣṭup ) itthaṃ śarat svacchajalaṃ padmākarasugandhinā .
nyaviśad vāyunā vātaṃ sa gogopālako'cyutaḥ
||1||वेणुगीतम् - भगवतो मधुरं वेणुनादं आकर्ण्य गोपीभिः तद्गुणगानम् श्रीशुक उवाच ।
( अनुष्टुप् ) इत्थं शरत् स्वच्छजलं पद्माकरसुगन्धिना ।
न्यविशद् वायुना वातं स गोगोपालकोऽच्युतः
( puṣpitāgrā ) kusumitavanarājiśuṣmibhṛṅga dvijakulaghuṣṭasaraḥsarinmahīdhram .
madhupatiravagāhya cārayan gāḥ sahapaśupālabalaścukūja veṇum
||2||( पुष्पिताग्रा ) कुसुमितवनराजिशुष्मिभृङ्ग द्विजकुलघुष्टसरःसरिन्महीध्रम् ।
मधुपतिरवगाह्य चारयन् गाः सहपशुपालबलश्चुकूज वेणुम्
( anuṣṭup ) tad vrajastriya āśrutya veṇugītaṃ smarodayam .
kāścit parokṣaṃ kṛṣṇasya svasakhībhyo'nvavarṇayan
||3||( अनुष्टुप् ) तद् व्रजस्त्रिय आश्रुत्य वेणुगीतं स्मरोदयम् ।
काश्चित् परोक्षं कृष्णस्य स्वसखीभ्योऽन्ववर्णयन्
tad varṇayitumārabdhāḥ smarantyaḥ kṛṣṇaceṣṭitam .
nāśakan smaravegena vikṣiptamanaso nṛpa
||4||तद् वर्णयितुमारब्धाः स्मरन्त्यः कृष्णचेष्टितम् ।
नाशकन् स्मरवेगेन विक्षिप्तमनसो नृप
( maṃdākrāṃtā ) barhāpīḍaṃ naṭavaravapuḥ karṇayoḥ karṇikāraṃ .
bibhrad vāsaḥ kanakakapiśaṃ vaijayantīṃ ca mālām .
randhrān veṇoradharasudhayāpūrayan gopavṛndaiḥ .
vṛndāraṇyaṃ svapadaramaṇaṃ prāviśad gītakīrtiḥ
||5||( मंदाक्रांता ) बर्हापीडं नटवरवपुः कर्णयोः कर्णिकारं ।
बिभ्रद् वासः कनककपिशं वैजयन्तीं च मालाम् ।
रन्ध्रान् वेणोरधरसुधयापूरयन् गोपवृन्दैः ।
वृन्दारण्यं स्वपदरमणं प्राविशद् गीतकीर्तिः
( anuṣṭup ) iti veṇuravaṃ rājan sarvabhūtamanoharam .
śrutvā vrajastriyaḥ sarvā varṇayantyo'bhirebhire
||6||( अनुष्टुप् ) इति वेणुरवं राजन् सर्वभूतमनोहरम् ।
श्रुत्वा व्रजस्त्रियः सर्वा वर्णयन्त्योऽभिरेभिरे
śrīgopya ūcuḥ
( vasaṃtatilakā ) akṣaṇvatāṃ phalamidaṃ na paraṃ vidāmaḥ sakhyaḥ paśūnanu viveśayatorvayasyaiḥ .
vaktraṃ vrajeśasutayoranaveṇujuṣṭaṃ yairvā nipītamanurakta-kaṭākṣamokṣam
||7||( वसंततिलका ) अक्षण्वतां फलमिदं न परं विदामः सख्यः पशूननु विवेशयतोर्वयस्यैः ।
वक्त्रं व्रजेशसुतयोरनवेणुजुष्टं यैर्वा निपीतमनुरक्त-कटाक्षमोक्षम्
cūtapravālabarhastabak utpalābja mālānupṛktaparidhāna vicitraveśau .
madhye virejaturalaṃ paśupālagoṣṭhyāṃ raṅge yathā naṭavarau kva ca gāyamānau
||8||चूतप्रवालबर्हस्तबक् उत्पलाब्ज मालानुपृक्तपरिधान विचित्रवेशौ ।
मध्ये विरेजतुरलं पशुपालगोष्ठ्यां रङ्गे यथा नटवरौ क्व च गायमानौ
gopyaḥ kimācaradayaṃ kuśalaṃ sma veṇuḥ dāmodarādharasudhāmapi gopikānām .
bhuṅkte svayaṃ yadavaśiṣṭarasaṃ hradinyo hṛṣyattvaco'śru mumucustaravo yathā''ryāḥ
||9||गोप्यः किमाचरदयं कुशलं स्म वेणुः दामोदराधरसुधामपि गोपिकानाम् ।
भुङ्क्ते स्वयं यदवशिष्टरसं ह्रदिन्यो हृष्यत्त्वचोऽश्रु मुमुचुस्तरवो यथाऽऽर्याः
vṛndāvanaṃ sakhi bhuvo vitanoti kīrtiṃ yad devakīsutapadāmbu jalabdhalakṣmi .
govindaveṇumanu mattamayūranṛtyaṃ prekṣyādrisānvavaratānyasamastasattvam
||10||वृन्दावनं सखि भुवो वितनोति कीर्तिं यद् देवकीसुतपदाम्बु जलब्धलक्ष्मि ।
गोविन्दवेणुमनु मत्तमयूरनृत्यं प्रेक्ष्याद्रिसान्ववरतान्यसमस्तसत्त्वम्
dhanyāḥ sma mūḍhamatayo'pi hariṇya etā yā nandanandanamupātta vicitraveśam .
ākarṇya veṇuraṇitaṃ sahakṛṣṇasārāḥ pūjāṃ dadhurviracitāṃ praṇayāvalokaiḥ
||11||धन्याः स्म मूढमतयोऽपि हरिण्य एता या नन्दनन्दनमुपात्त विचित्रवेशम् ।
आकर्ण्य वेणुरणितं सहकृष्णसाराः पूजां दधुर्विरचितां प्रणयावलोकैः
kṛṣṇaṃ nirīkṣya vanitotsavarūpaśīlaṃ śrutvā ca tatkvaṇitaveṇu viviktagītam .
devyo vimānagatayaḥ smaranunnasārā bhraśyat prasūnakabarā mumuhurvinīvyaḥ
||12||कृष्णं निरीक्ष्य वनितोत्सवरूपशीलं श्रुत्वा च तत्क्वणितवेणु विविक्तगीतम् ।
देव्यो विमानगतयः स्मरनुन्नसारा भ्रश्यत् प्रसूनकबरा मुमुहुर्विनीव्यः
gāvaśca kṛṣṇamukhanirgataveṇugīta pīyūṣamuttabhitakarṇapuṭaiḥ pibantyaḥ .
śāvāḥ snutastanapayaḥkavalāḥ sma tasthuḥ govindamātmani dṛśāśrukalāḥ spṛśantyaḥ
||13||गावश्च कृष्णमुखनिर्गतवेणुगीत पीयूषमुत्तभितकर्णपुटैः पिबन्त्यः ।
शावाः स्नुतस्तनपयःकवलाः स्म तस्थुः गोविन्दमात्मनि दृशाश्रुकलाः स्पृशन्त्यः
prāyo batāmba vihagā munayo vane'smin kṛṣṇekṣitaṃ taduditaṃ kalaveṇugītam .
āruhya ye drumabhujān rucirapravālān śrṛṇvatyamīlitadṛśo vigatānyavācaḥ
||14||प्रायो बताम्ब विहगा मुनयो वनेऽस्मिन् कृष्णेक्षितं तदुदितं कलवेणुगीतम् ।
आरुह्य ये द्रुमभुजान् रुचिरप्रवालान् श्रृण्वत्यमीलितदृशो विगतान्यवाचः
nadyastadā tadupadhārya mukundagītam āvartalakṣita manobhavabhagnavegāḥ .
āliṅganasthagitamūrmibhujairmurāreḥ gṛhṇanti pādayugalaṃ kamalopahārāḥ
||15||नद्यस्तदा तदुपधार्य मुकुन्दगीतम् आवर्तलक्षित मनोभवभग्नवेगाः ।
आलिङ्गनस्थगितमूर्मिभुजैर्मुरारेः गृह्णन्ति पादयुगलं कमलोपहाराः
dṛṣṭvā''tape vrajapaśūn saha rāmagopaiḥ sañcārayantamanu veṇumudīrayantam .
premapravṛddha uditaḥ kusumāvalībhiḥ sakhyurvyadhāt svavapuṣāmbuda ātapatram
||16||दृष्ट्वाऽऽतपे व्रजपशून् सह रामगोपैः सञ्चारयन्तमनु वेणुमुदीरयन्तम् ।
प्रेमप्रवृद्ध उदितः कुसुमावलीभिः सख्युर्व्यधात् स्ववपुषाम्बुद आतपत्रम्
pūrṇāḥ pulindya urugāyapadābjarāga śrīkuṅkumena dayitāstanamaṇḍitena .
taddarśanasmararujastṛṇarūṣitena limpantya ānanakuceṣu jahustadādhim
||17||पूर्णाः पुलिन्द्य उरुगायपदाब्जराग श्रीकुङ्कुमेन दयितास्तनमण्डितेन ।
तद्दर्शनस्मररुजस्तृणरूषितेन लिम्पन्त्य आननकुचेषु जहुस्तदाधिम्
hantāyamadrirabalā haridāsavaryo yad rāmakṛṣṇacaraṇasparaśapramodaḥ .
mānaṃ tanoti sahagogaṇayostayoryat pānīyasūyavasa kandarakandamūlaiḥ
||18||हन्तायमद्रिरबला हरिदासवर्यो यद् रामकृष्णचरणस्परशप्रमोदः ।
मानं तनोति सहगोगणयोस्तयोर्यत् पानीयसूयवस कन्दरकन्दमूलैः
gā gopakairanuvanaṃ nayatorudāra veṇusvanaiḥ kalapadaistanubhṛtsu sakhyaḥ .
aspandanaṃ gatimatāṃ pulakastaruṇāṃ niryogapāśakṛta lakṣaṇayorvicitram
||19||गा गोपकैरनुवनं नयतोरुदार वेणुस्वनैः कलपदैस्तनुभृत्सु सख्यः ।
अस्पन्दनं गतिमतां पुलकस्तरुणां निर्योगपाशकृत लक्षणयोर्विचित्रम्
( anuṣṭup ) evaṃvidhā bhagavato yā vṛndāvanacāriṇaḥ .
varṇayantyo mitho gopyaḥ krīḍāstanmayatāṃ yayuḥ
||20||( अनुष्टुप् ) एवंविधा भगवतो या वृन्दावनचारिणः ।
वर्णयन्त्यो मिथो गोप्यः क्रीडास्तन्मयतां ययुः
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe pūrvārdhe ekaviṃśo'dhyāyaḥ .. 21 ..
hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu