ekadā gṛhadāsīṣu yaśodā nandagehinī
śrīkṛṣṇasya ulūkhale bandhanam - ( anuṣṭup ) śrīśuka uvāca .
ekadā gṛhadāsīṣu yaśodā nandagehinī .
karmāntaraniyuktāsu nirmamantha svayaṃ dadhi
||1||श्रीकृष्णस्य उलूखले बन्धनम् - ( अनुष्टुप् ) श्रीशुक उवाच ।
एकदा गृहदासीषु यशोदा नन्दगेहिनी ।
कर्मान्तरनियुक्तासु निर्ममन्थ स्वयं दधि
yāni yānīha gītāni tadbālacaritāni ca .
dadhinirmanthane kāle smarantī tānyagāyata
||2||यानि यानीह गीतानि तद्बालचरितानि च ।
दधिनिर्मन्थने काले स्मरन्ती तान्यगायत
( maṃdākrāṃtā ) kṣaumaṃ vāsaḥ pṛthukaṭitaṭe bibhratī sūtranaddhaṃ .
putrasnehasnutakucayugaṃ jātakampaṃ ca subhrūḥ .
rajjvākarṣaśramabhujacalat kaṅkaṇau kuṇḍale ca svinnaṃ vaktraṃ kabaravigalan mālatī nirmamantha
||3||( मंदाक्रांता ) क्षौमं वासः पृथुकटितटे बिभ्रती सूत्रनद्धं ।
पुत्रस्नेहस्नुतकुचयुगं जातकम्पं च सुभ्रूः ।
रज्ज्वाकर्षश्रमभुजचलत् कङ्कणौ कुण्डले च स्विन्नं वक्त्रं कबरविगलन् मालती निर्ममन्थ
( anuṣṭup ) tāṃ stanyakāma āsādya mathnantīṃ jananīṃ hariḥ .
gṛhītvā dadhimanthānaṃ nyaṣedhatprītimāvahan
||4||( अनुष्टुप् ) तां स्तन्यकाम आसाद्य मथ्नन्तीं जननीं हरिः ।
गृहीत्वा दधिमन्थानं न्यषेधत्प्रीतिमावहन्
( miśra ) tamaṅkamārūḍhamapāyayat stanaṃ snehasnutaṃ sasmitamīkṣatī mukham .
atṛptamutsṛjya javena sā yayau utsicyamāne payasi tvadhiśrite
||5||( मिश्र ) तमङ्कमारूढमपाययत् स्तनं स्नेहस्नुतं सस्मितमीक्षती मुखम् ।
अतृप्तमुत्सृज्य जवेन सा ययौ उत्सिच्यमाने पयसि त्वधिश्रिते
sañjātakopaḥ sphuritāruṇādharaṃ sandaśya dadbhirdadhimanthabhājanam .
bhittvā mṛṣāśrurdṛṣadaśmanā raho jaghāsa haiyaṅgavamantaraṃ gataḥ
||6||सञ्जातकोपः स्फुरितारुणाधरं सन्दश्य दद्भिर्दधिमन्थभाजनम् ।
भित्त्वा मृषाश्रुर्दृषदश्मना रहो जघास हैयङ्गवमन्तरं गतः
uttārya gopī suśṛtaṃ payaḥ punaḥ praviśya saṃdṛśya ca dadhyamatrakam .
bhagnaṃ vilokya svasutasya karma tajjahāsa taṃ cāpi na tatra paśyatī
||7||उत्तार्य गोपी सुशृतं पयः पुनः प्रविश्य संदृश्य च दध्यमत्रकम् ।
भग्नं विलोक्य स्वसुतस्य कर्म तज्जहास तं चापि न तत्र पश्यती
ulūkhalāṅghrerupari vyavasthitaṃ markāya kāmaṃ dadataṃ śici sthitam .
haiyaṅgavaṃ cauryaviśaṅkitekṣaṇaṃ nirīkṣya paścāt sutamāgamacchanaiḥ
||8||उलूखलाङ्घ्रेरुपरि व्यवस्थितं मर्काय कामं ददतं शिचि स्थितम् ।
हैयङ्गवं चौर्यविशङ्कितेक्षणं निरीक्ष्य पश्चात् सुतमागमच्छनैः
tāṃ āttayaṣṭiṃ prasamīkṣya satvaraḥ tato'varuhyāpasasāra bhītavat .
gopyanvadhāvanna yamāpa yogināṃ kṣamaṃ praveṣṭuṃ tapaseritaṃ manaḥ
||9||तां आत्तयष्टिं प्रसमीक्ष्य सत्वरः ततोऽवरुह्यापससार भीतवत् ।
गोप्यन्वधावन्न यमाप योगिनां क्षमं प्रवेष्टुं तपसेरितं मनः
anvañcamānā jananī bṛhaccalat śroṇībharākrāntagatiḥ sumadhyamā .
javena visraṃsitakeśabandhana cyutaprasūnānugatiḥ parāmṛśat
||10||अन्वञ्चमाना जननी बृहच्चलत् श्रोणीभराक्रान्तगतिः सुमध्यमा ।
जवेन विस्रंसितकेशबन्धन च्युतप्रसूनानुगतिः परामृशत्
kṛtāgasaṃ taṃ prarudantamakṣiṇī karṣantamañjanmaṣiṇī svapāṇinā .
udvīkṣamāṇaṃ bhayavihvalekṣaṇaṃ haste gṛhītvā bhiṣayantyavāgurat
||11||कृतागसं तं प्ररुदन्तमक्षिणी कर्षन्तमञ्जन्मषिणी स्वपाणिना ।
उद्वीक्षमाणं भयविह्वलेक्षणं हस्ते गृहीत्वा भिषयन्त्यवागुरत्
( anuṣṭup ) tyaktvā yaṣṭiṃ sutaṃ bhītaṃ vijñāyārbhakavatsalā .
iyeṣa kila taṃ baddhuṃ dāmnātadvīryakovidā
||12||( अनुष्टुप् ) त्यक्त्वा यष्टिं सुतं भीतं विज्ञायार्भकवत्सला ।
इयेष किल तं बद्धुं दाम्नातद्वीर्यकोविदा
na cāntarna bahiryasya na pūrvaṃ nāpi cāparam .
pūrvāparaṃ bahiścāntaḥ jagato yo jagacca yaḥ
||13||न चान्तर्न बहिर्यस्य न पूर्वं नापि चापरम् ।
पूर्वापरं बहिश्चान्तः जगतो यो जगच्च यः
taṃ matvātmajamavyaktaṃ martyaliṅgamadhokṣajam .
gopikolūkhale dāmnā babandha prākṛtaṃ yathā
||14||तं मत्वात्मजमव्यक्तं मर्त्यलिङ्गमधोक्षजम् ।
गोपिकोलूखले दाम्ना बबन्ध प्राकृतं यथा
taddāma badhyamānasya svārbhakasya kṛtāgasaḥ .
dvyaṅgulonamabhūttena sandadhe'nyacca gopikā
||15||तद्दाम बध्यमानस्य स्वार्भकस्य कृतागसः ।
द्व्यङ्गुलोनमभूत्तेन सन्दधेऽन्यच्च गोपिका
yadā''sīt tadapi nyūnaṃ tenānyadapi sandadhe .
tadapi dvyaṅgulaṃ nyūnaṃ yad yad ādatta bandhanam
||16||यदाऽऽसीत् तदपि न्यूनं तेनान्यदपि सन्दधे ।
तदपि द्व्यङ्गुलं न्यूनं यद् यद् आदत्त बन्धनम्
evaṃ svagehadāmāni yaśodā sandadhatyapi .
gopīnāṃ susmayantīnāṃ smayantī vismitābhavat
||17||एवं स्वगेहदामानि यशोदा सन्दधत्यपि ।
गोपीनां सुस्मयन्तीनां स्मयन्ती विस्मिताभवत्
svamātuḥ svinnagātrāyā visrastakabarasrajaḥ .
dṛṣṭvā pariśramaṃ kṛṣṇaḥ kṛpayā''sīt svabandhane
||18||स्वमातुः स्विन्नगात्राया विस्रस्तकबरस्रजः ।
दृष्ट्वा परिश्रमं कृष्णः कृपयाऽऽसीत् स्वबन्धने
evaṃ sandarśitā hyaṅga hariṇā bhṛtyavaśyatā .
svavaśenāpi kṛṣṇena yasyedaṃ seśvaraṃ vaśe
||19||एवं सन्दर्शिता ह्यङ्ग हरिणा भृत्यवश्यता ।
स्ववशेनापि कृष्णेन यस्येदं सेश्वरं वशे
nemaṃ viriñco na bhavo na śrīrapyaṅgasaṃśrayā .
prasādaṃ lebhire gopī yat tatprāpa vimuktidāt
||20||नेमं विरिञ्चो न भवो न श्रीरप्यङ्गसंश्रया ।
प्रसादं लेभिरे गोपी यत् तत्प्राप विमुक्तिदात्
nāyaṃ sukhāpo bhagavān dehināṃ gopikāsutaḥ .
jñānināṃ cātmabhūtānāṃ yathā bhaktimatāṃ iha
||21||नायं सुखापो भगवान् देहिनां गोपिकासुतः ।
ज्ञानिनां चात्मभूतानां यथा भक्तिमतां इह
kṛṣṇastu gṛhakṛtyeṣu vyagrāyāṃ mātari prabhuḥ .
adrākṣīt arjunau pūrvaṃ guhyakau dhanadātmajau
||22||कृष्णस्तु गृहकृत्येषु व्यग्रायां मातरि प्रभुः ।
अद्राक्षीत् अर्जुनौ पूर्वं गुह्यकौ धनदात्मजौ
purā nāradaśāpena vṛkṣatāṃ prāpitau madāt .
nalakūvaramaṇigrīvau iti khyātau śriyānvitau
||23||पुरा नारदशापेन वृक्षतां प्रापितौ मदात् ।
नलकूवरमणिग्रीवौ इति ख्यातौ श्रियान्वितौ
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ daśamaskandhe pūrvārdhe navamo'dhyāyaḥ .. 9 ..
hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu