yasmai yasmai yathā prāha nārado devadarśanaḥ
rājovāca
(anuṣṭup) brahmaṇā codito brahman guṇākhyāne'guṇasya ca .
yasmai yasmai yathā prāha nārado devadarśanaḥ
||1||(अनुष्टुप्) ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन् गुणाख्यानेऽगुणस्य च ।
यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शनः
etat veditumicchāmi tattvaṃ tattvavidāṃ vara .
hareradbhutavīryasya kathā lokasumaṅgalāḥ
||2||एतत् वेदितुमिच्छामि तत्त्वं तत्त्वविदां वर ।
हरेरद्भुतवीर्यस्य कथा लोकसुमङ्गलाः
kathayasva mahābhāga yathā'haṃ akhilātmani .
kṛṣṇe niveśya niḥsaṅgaṃ manastyakṣye kalevaram
||3||कथयस्व महाभाग यथाऽहं अखिलात्मनि ।
कृष्णे निवेश्य निःसङ्गं मनस्त्यक्ष्ये कलेवरम्
śṛṇvataḥ śraddhayā nityaṃ gṛṇataśca svaceṣṭitam .
kālena nātidīrgheṇa bhagavānviśate hṛdi
||4||शृण्वतः श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् ।
कालेन नातिदीर्घेण भगवान्विशते हृदि
praviṣṭaḥ karṇarandhreṇa svānāṃ bhāvasaroruham .
dhunoti śamalaṃ kṛṣṇaḥ salilasya yathā śarat
||5||प्रविष्टः कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम् ।
धुनोति शमलं कृष्णः सलिलस्य यथा शरत्
dhautātmā puruṣaḥ kṛṣṇa pādamūlaṃ na muñcati .
muktasarvaparikleśaḥ pānthaḥ svaśaraṇaṃ yathā
||6||धौतात्मा पुरुषः कृष्ण पादमूलं न मुञ्चति ।
मुक्तसर्वपरिक्लेशः पान्थः स्वशरणं यथा
yadadhātumato brahmandehārambho'sya dhātubhiḥ .
yadṛcchayā hetunā vā bhavanto jānate yathā
||7||यदधातुमतो ब्रह्मन्देहारम्भोऽस्य धातुभिः ।
यदृच्छया हेतुना वा भवन्तो जानते यथा
āsīd yadudarātpadmaṃ lokasaṃsthānalakṣaṇam .
yāvānayaṃ vai puruṣa iyattāvayavaiḥ pṛthak .
tāvānasāviti proktaḥ saṃsthāvayavavāniva
||8||आसीद् यदुदरात्पद्मं लोकसंस्थानलक्षणम् ।
यावानयं वै पुरुष इयत्तावयवैः पृथक् ।
तावानसाविति प्रोक्तः संस्थावयववानिव
ajaḥ sṛjati bhūtāni bhūtātmā yadanugrahāt .
dadṛśe yena tad rūpaṃ nābhipadmasamudbhavaḥ
||9||अजः सृजति भूतानि भूतात्मा यदनुग्रहात् ।
ददृशे येन तद् रूपं नाभिपद्मसमुद्भवः
sa cā'pi yatra puruṣo viśvasthityudbhavāpyayaḥ .
muktvā''tmamāyāṃ māyeśaḥ śete sarvaguhāśayaḥ
||10||स चाऽपि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्ययः ।
मुक्त्वाऽऽत्ममायां मायेशः शेते सर्वगुहाशयः
puruṣāvayavairlokāḥ sapālāḥ pūrvakalpitāḥ .
lokairamuṣyāvayavāḥ sapālairiti śuśruma
||11||पुरुषावयवैर्लोकाः सपालाः पूर्वकल्पिताः ।
लोकैरमुष्यावयवाः सपालैरिति शुश्रुम
yāvān kalpo vikalpo vā yathā kālo'numīyate .
bhūtabhavyabhavacchabda āyurmānaśca yat sataḥ
||12||यावान् कल्पो विकल्पो वा यथा कालोऽनुमीयते ।
भूतभव्यभवच्छब्द आयुर्मानश्च यत् सतः
kālasyānugatiryā tu lakṣyate'ṇvī bṛhatyapi .
yāvatyaḥ karmagatayo yādṛśī dvijasattama
||13||कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यतेऽण्वी बृहत्यपि ।
यावत्यः कर्मगतयो यादृशी द्विजसत्तम
yasmin karmasamāvāyo yathā yenopagṛhyate .
guṇānāṃ guṇināścaiva pariṇāmamabhīpsatām
||14||यस्मिन् कर्मसमावायो यथा येनोपगृह्यते ।
गुणानां गुणिनाश्चैव परिणाममभीप्सताम्
bhūpātālakakubvyoma grahanakṣatrabhūbhṛtām .
saritsamudradvīpānāṃ sambhavaścaitadokasām
||15||भूपातालककुब्व्योम ग्रहनक्षत्रभूभृताम् ।
सरित्समुद्रद्वीपानां सम्भवश्चैतदोकसाम्
pramāṇamaṇḍakośasya bāhyābhyantarabhedataḥ .
mahatāṃ cānucaritaṃ varṇāśramaviniścayaḥ
||16||प्रमाणमण्डकोशस्य बाह्याभ्यन्तरभेदतः ।
महतां चानुचरितं वर्णाश्रमविनिश्चयः
yugāni yugamānaśca dharmo yaśca yuge yuge .
avatārānucaritaṃ yadāścaryatamaṃ hareḥ
||17||युगानि युगमानश्च धर्मो यश्च युगे युगे ।
अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरेः
nṛṇāṃ sādhāraṇo dharmaḥ saviśeṣaśca yādṛśaḥ .
śreṇīnāṃ rājarṣīṇāñca dharmaḥ kṛcchreṣu jīvatām
||18||नृणां साधारणो धर्मः सविशेषश्च यादृशः ।
श्रेणीनां राजर्षीणाञ्च धर्मः कृच्छ्रेषु जीवताम्
tattvānāṃ parisaṅkhyānaṃ lakṣaṇaṃ hetulakṣaṇam .
puruṣārādhanavidhiḥ yogasyādhyātmikasya ca
||19||तत्त्वानां परिसङ्ख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् ।
पुरुषाराधनविधिः योगस्याध्यात्मिकस्य च
yogeśvaraiśvaryagatiḥ liṅgabhaṅgastu yoginām .
vedopavedadharmāṇāṃ itihāsapurāṇayoḥ
||20||योगेश्वरैश्वर्यगतिः लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम् ।
वेदोपवेदधर्माणां इतिहासपुराणयोः
samplavaḥ sarvabhūtānāṃ vikramaḥ pratisaṅkramaḥ .
iṣṭāpūrtasya kāmyānāṃ trivargasya ca yo vidhiḥ
||21||सम्प्लवः सर्वभूतानां विक्रमः प्रतिसङ्क्रमः ।
इष्टापूर्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधिः
yaścānuśāyināṃ sargaḥ pāṣaṇḍasya ca sambhavaḥ .
ātmano bandhamokṣau ca vyavasthānaṃ svarūpataḥ
||22||यश्चानुशायिनां सर्गः पाषण्डस्य च सम्भवः ।
आत्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपतः
yathātmatantro bhagavān vikrīḍatyātmamāyayā .
visṛjya vā yathā māyāṃ udāste sākṣivadvibhuḥ
||23||यथात्मतन्त्रो भगवान् विक्रीडत्यात्ममायया ।
विसृज्य वा यथा मायां उदास्ते साक्षिवद्विभुः
sarvametacca bhagavan pṛcchato me'nupūrvaśaḥ .
tattvato'rhasyudāhartuṃ prapannāya mahāmune
||24||सर्वमेतच्च भगवन् पृच्छतो मेऽनुपूर्वशः ।
तत्त्वतोऽर्हस्युदाहर्तुं प्रपन्नाय महामुने
atra pramāṇaṃ hi bhavān parameṣṭhī yathātmabhūḥ .
apare cānutiṣṭhanti pūrveṣāṃ pūrvajaiḥ kṛtam
||25||अत्र प्रमाणं हि भवान् परमेष्ठी यथात्मभूः ।
अपरे चानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजैः कृतम्
na me'savaḥ parāyanti brahman anaśanādamī .
pibato'cyutapīyūṣaṃ anyatra kupitād dvijāt
||26||न मेऽसवः परायन्ति ब्रह्मन् अनशनादमी ।
पिबतोऽच्युतपीयूषं अन्यत्र कुपिताद् द्विजात्
śrīsūta uvāca
sa upāmantrito rājñā kathāyāmiti satpateḥ .
brahmarāto bhṛśaṃ prīto viṣṇurātena saṃsadi
||27||स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायामिति सत्पतेः ।
ब्रह्मरातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि
prāha bhāgavataṃ nāma purāṇaṃ brahmasammitam .
brahmaṇe bhagavatproktaṃ brahmakalpa upāgate
||28||प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ।
ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं ब्रह्मकल्प उपागते
yadyat parīkṣidṛṣabhaḥ pāṇḍūnāmanupṛcchati .
ānupūrvyeṇa tatsarvaṃ ākhyātumupacakrame
||29||यद्यत् परीक्षिदृषभः पाण्डूनामनुपृच्छति ।
आनुपूर्व्येण तत्सर्वं आख्यातुमुपचक्रमे
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ dvitīyaskaṃdhe aṣṭamo'dhyāyaḥ .. 8 ..
fr:Le Bhâgavata Purâna/Livre II/Chapitre 8