yayātergṛhatyāgaḥ
śrīśuka uvāca
sa itthaṃ ācaran kāmān straiṇo'pahnavamātmanaḥ .
buddhvā priyāyai nirviṇṇo gāthāmetāmagāyata
||1||स इत्थं आचरन् कामान् स्त्रैणोऽपह्नवमात्मनः ।
बुद्ध्वा प्रियायै निर्विण्णो गाथामेतामगायत
śrṛṇu bhārgavyamūṃ gāthāṃ madvidhācaritāṃ bhuvi .
dhīrā yasyānuśocanti vane grāmanivāsinaḥ
||2||श्रृणु भार्गव्यमूं गाथां मद्विधाचरितां भुवि ।
धीरा यस्यानुशोचन्ति वने ग्रामनिवासिनः
basta eko vane kaścid vicinvan priyamātmanaḥ .
dadarśa kūpe patitāṃ svakarmavaśagāmajām
||3||बस्त एको वने कश्चिद् विचिन्वन् प्रियमात्मनः ।
ददर्श कूपे पतितां स्वकर्मवशगामजाम्
tasyā uddharaṇopāyaṃ bastaḥ kāmī vicintayan .
vyadhatta tīrthamuddhṛtya viṣāṇāgreṇa rodhasī
||4||तस्या उद्धरणोपायं बस्तः कामी विचिन्तयन् ।
व्यधत्त तीर्थमुद्धृत्य विषाणाग्रेण रोधसी
sottīrya kūpāt suśroṇī tameva cakame kila .
tayā vṛtaṃ samudvīkṣya bahvyo'jāḥ kāntakāminīḥ
||5||सोत्तीर्य कूपात् सुश्रोणी तमेव चकमे किल ।
तया वृतं समुद्वीक्ष्य बह्व्योऽजाः कान्तकामिनीः
pīvānaṃ śmaśrulaṃ preṣṭhaṃ mīḍhvāṃsaṃ yābhakovidam .
sa eko'javṛṣastāsāṃ bahvīnāṃ rativardhanaḥ .
reme kāmagrahagrasta ātmānaṃ nāvabudhyata
||6||पीवानं श्मश्रुलं प्रेष्ठं मीढ्वांसं याभकोविदम् ।
स एकोऽजवृषस्तासां बह्वीनां रतिवर्धनः ।
रेमे कामग्रहग्रस्त आत्मानं नावबुध्यत
tameva preṣṭhatamayā ramamāṇamajānyayā .
vilokya kūpasaṃvignā nāmṛṣyad bastakarma tat
||7||तमेव प्रेष्ठतमया रममाणमजान्यया ।
विलोक्य कूपसंविग्ना नामृष्यद् बस्तकर्म तत्
taṃ durhṛdaṃ suhṛdrūpaṃ kāminaṃ kṣaṇasauhṛdam .
indriyārāmaṃ utsṛjya svāminaṃ duḥkhitā yayau
||8||तं दुर्हृदं सुहृद्रूपं कामिनं क्षणसौहृदम् ।
इन्द्रियारामं उत्सृज्य स्वामिनं दुःखिता ययौ
so'pi cānugataḥ straiṇaḥ kṛpaṇastāṃ prasāditum .
kurvanniḍaviḍākāraṃ nāśaknot pathi saṃdhitum
||9||सोऽपि चानुगतः स्त्रैणः कृपणस्तां प्रसादितुम् ।
कुर्वन्निडविडाकारं नाशक्नोत् पथि संधितुम्
tasya tatra dvijaḥ kaścit ajāsvāmyacchinad ruṣā .
lambantaṃ vṛṣaṇaṃ bhūyaḥ sandadhe'rthāya yogavit
||10||तस्य तत्र द्विजः कश्चित् अजास्वाम्यच्छिनद् रुषा ।
लम्बन्तं वृषणं भूयः सन्दधेऽर्थाय योगवित्
saṃbaddhavṛṣaṇaḥ so'pi hyajayā kūpalabdhayā .
kālaṃ bahutithaṃ bhadre kāmairnādyāpi tuṣyati
||11||संबद्धवृषणः सोऽपि ह्यजया कूपलब्धया ।
कालं बहुतिथं भद्रे कामैर्नाद्यापि तुष्यति
tathāhaṃ kṛpaṇaḥ subhru bhavatyāḥ premayantritaḥ .
ātmānaṃ nābhijānāmi mohitastava māyayā
||12||तथाहं कृपणः सुभ्रु भवत्याः प्रेमयन्त्रितः ।
आत्मानं नाभिजानामि मोहितस्तव मायया
yat pṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ .
na duhyanti manaḥprītiṃ puṃsaḥ kāmahatasya te
||13||यत् पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः ।
न दुह्यन्ति मनःप्रीतिं पुंसः कामहतस्य ते
na jātu kāmaḥ kāmānāṃ upabhogena śāmyati .
haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate
||14||न जातु कामः कामानां उपभोगेन शाम्यति ।
हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते
yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣvamaṃgalam .
samadṛṣṭestadā puṃsaḥ sarvāḥ sukhamayā diśaḥ
||15||यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेष्वमंगलम् ।
समदृष्टेस्तदा पुंसः सर्वाः सुखमया दिशः
yā dustyajā durmatibhiḥ jīryato yā na jīryate .
tāṃ tṛṣṇāṃ duḥkhanivahāṃ śarmakāmo drutaṃ tyajet
||16||या दुस्त्यजा दुर्मतिभिः जीर्यतो या न जीर्यते ।
तां तृष्णां दुःखनिवहां शर्मकामो द्रुतं त्यजेत्
mātrā svasrā duhitrā vā nāviviktāsano bhavet .
balavān indriyagrāmo vidvāṃsamapi karṣati
||17||मात्रा स्वस्रा दुहित्रा वा नाविविक्तासनो भवेत् ।
बलवान् इन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ me viṣayān sevato'sakṛt .
tathāpi cānusavanaṃ tṛṣṇā teṣūpajāyate
||18||पूर्णं वर्षसहस्रं मे विषयान् सेवतोऽसकृत् ।
तथापि चानुसवनं तृष्णा तेषूपजायते
tasmādetāmahaṃ tyaktvā brahmaṇyadhyāya mānasam .
nirdvandvo nirahaṃkāraḥ cariṣyāmi mṛgaiḥ saha
||19||तस्मादेतामहं त्यक्त्वा ब्रह्मण्यध्याय मानसम् ।
निर्द्वन्द्वो निरहंकारः चरिष्यामि मृगैः सह
dṛṣṭaṃ śrutamasad buddhvā nānudhyāyenna sandiśet .
saṃsṛtiṃ cātmanāśaṃ ca tatra vidvān sa ātmadṛk
||20||दृष्टं श्रुतमसद् बुद्ध्वा नानुध्यायेन्न सन्दिशेत् ।
संसृतिं चात्मनाशं च तत्र विद्वान् स आत्मदृक्
ityuktvā nāhuṣo jāyāṃ tadīyaṃ pūrave vayaḥ .
dattvā svāṃ jarasaṃ tasmād ādade vigataspṛhaḥ
||21||इत्युक्त्वा नाहुषो जायां तदीयं पूरवे वयः ।
दत्त्वा स्वां जरसं तस्माद् आददे विगतस्पृहः
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ druhyuṃ dakṣiṇato yadum .
pratīcyāṃ turvasuṃ cakra udīcyāmanumīśvaram
||22||दिशि दक्षिणपूर्वस्यां द्रुह्युं दक्षिणतो यदुम् ।
प्रतीच्यां तुर्वसुं चक्र उदीच्यामनुमीश्वरम्
bhūmaṇḍalasya sarvasya pūrumarhattamaṃ viśām .
abhiṣicyāgrajān tasya vaśe sthāpya vanaṃ yayau
||23||भूमण्डलस्य सर्वस्य पूरुमर्हत्तमं विशाम् ।
अभिषिच्याग्रजान् तस्य वशे स्थाप्य वनं ययौ
āsevitaṃ varṣapūgān ṣaḍvargaṃ viṣayeṣu saḥ .
kṣaṇena mumuce nīḍaṃ jātapakṣa iva dvijaḥ
||24||आसेवितं वर्षपूगान् षड्वर्गं विषयेषु सः ।
क्षणेन मुमुचे नीडं जातपक्ष इव द्विजः
sa tatra nirmuktasamastasaṃga ātmānubhūtyā vidhutatriliṃgaḥ .
pare'male brahmaṇi vāsudeve lebhe gatiṃ bhāgavatīṃ pratītaḥ
||25||स तत्र निर्मुक्तसमस्तसंग आत्मानुभूत्या विधुतत्रिलिंगः ।
परेऽमले ब्रह्मणि वासुदेवे लेभे गतिं भागवतीं प्रतीतः
śrutvā gāthāṃ devayānī mene prastobhamātmanaḥ .
strīpuṃsoḥ snehavaiklavyāt parihāsamiveritam
||26||श्रुत्वा गाथां देवयानी मेने प्रस्तोभमात्मनः ।
स्त्रीपुंसोः स्नेहवैक्लव्यात् परिहासमिवेरितम्
sā sannivāsaṃ suhṛdāṃ prapāyāmiva gacchatām .
vijñāyeśvara tantrāṇāṃ māyāviracitaṃ prabhoḥ
||27||सा सन्निवासं सुहृदां प्रपायामिव गच्छताम् ।
विज्ञायेश्वर तन्त्राणां मायाविरचितं प्रभोः
sarvatra saṃgaghgamutsṛjya svapnaupamyena bhārgavī .
kṛṣṇe manaḥ samāveśya vyadhunolliṃgamātmanaḥ
||28||सर्वत्र संगघ्गमुत्सृज्य स्वप्नौपम्येन भार्गवी ।
कृष्णे मनः समावेश्य व्यधुनोल्लिंगमात्मनः
namastubhyaṃ bhagavate vāsudevāya vedhase .
sarvabhūtādhivāsāya śāntāya bṛhate namaḥ
||29||नमस्तुभ्यं भगवते वासुदेवाय वेधसे ।
सर्वभूताधिवासाय शान्ताय बृहते नमः
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe ekonaviṃśo'dhyāyaḥ .. 19 ..
hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu