divodāsādivaṃśakathanam, ṛkṣavaṃśe pāṇḍavādi utpattiśca
śrīśuka uvāca
mitreyuśca divodāsāt cyavanaḥ tatsuto nṛpa .
sudāsaḥ sahadevo'tha somako jantujanmakṛt
||1||मित्रेयुश्च दिवोदासात् च्यवनः तत्सुतो नृप ।
सुदासः सहदेवोऽथ सोमको जन्तुजन्मकृत्
tasya putraśataṃ teṣāṃ yavīyān pṛṣataḥ sutaḥ .
drupado draupadī tasyajajñe dhṛṣṭadyumnādayaḥ sutāḥ
||2||तस्य पुत्रशतं तेषां यवीयान् पृषतः सुतः ।
द्रुपदो द्रौपदी तस्यजज्ञे धृष्टद्युम्नादयः सुताः
dhṛṣṭadyumnāt dhṛṣṭaketuḥ bhārmyāḥ pāñcālakā ime .
yo'jamīḍhasuto hyanya ṛkṣaḥ saṃvaraṇastataḥ
||3||धृष्टद्युम्नात् धृष्टकेतुः भार्म्याः पाञ्चालका इमे ।
योऽजमीढसुतो ह्यन्य ऋक्षः संवरणस्ततः
tapatyāṃ sūryakanyāyāṃ kurukṣetrapatiḥ kuruḥ .
parīkṣit sudhanurjahnuḥ niṣadhāśva kuroḥ sutāḥ
||4||तपत्यां सूर्यकन्यायां कुरुक्षेत्रपतिः कुरुः ।
परीक्षित् सुधनुर्जह्नुः निषधाश्व कुरोः सुताः
suhotro'bhūt sudhanuṣaḥ cyavano'tha tataḥ kṛtī .
vasustasyoparicaro bṛhadrathamukhāstataḥ
||5||सुहोत्रोऽभूत् सुधनुषः च्यवनोऽथ ततः कृती ।
वसुस्तस्योपरिचरो बृहद्रथमुखास्ततः
kuśāmbamatsyapratyagra cedipādyāśca cedipāḥ .
bṛhadrathātkuśāgro'bhūt ṛṣabhastasya tatsutaḥ
||6||कुशाम्बमत्स्यप्रत्यग्र चेदिपाद्याश्च चेदिपाः ।
बृहद्रथात्कुशाग्रोऽभूत् ऋषभस्तस्य तत्सुतः
jajñe satyahito'patyaṃ puṣpavān tatsuto jahuḥ .
anyasyāmapi bhāryāyāṃ śakale dve bṛhadrathāt
||7||जज्ञे सत्यहितोऽपत्यं पुष्पवान् तत्सुतो जहुः ।
अन्यस्यामपि भार्यायां शकले द्वे बृहद्रथात्
ye mātrā bahirutsṛṣṭe jarayā cābhisandhite .
jīva jīveti krīḍantyā jarāsandho'bhavat sutaḥ
||8||ये मात्रा बहिरुत्सृष्टे जरया चाभिसन्धिते ।
जीव जीवेति क्रीडन्त्या जरासन्धोऽभवत् सुतः
tataśca sahadevo'bhūt somāpiryat śrutaśravāḥ .
parīkṣid anapatyo'bhūt suratho nāma jāhnavaḥ
||9||ततश्च सहदेवोऽभूत् सोमापिर्यत् श्रुतश्रवाः ।
परीक्षिद् अनपत्योऽभूत् सुरथो नाम जाह्नवः
tato vidūrathastasmāt sārvabhaumastato'bhavat .
jayasenastat tanayo rādhiko'to'yutāyvabhūt
||10||ततो विदूरथस्तस्मात् सार्वभौमस्ततोऽभवत् ।
जयसेनस्तत् तनयो राधिकोऽतोऽयुताय्वभूत्
tataśca krodhanastasmāt devātithiramuṣya ca .
ṛṣyastasya dilīpo'bhūt pratīpastasya cātmajaḥ
||11||ततश्च क्रोधनस्तस्मात् देवातिथिरमुष्य च ।
ऋष्यस्तस्य दिलीपोऽभूत् प्रतीपस्तस्य चात्मजः
devāpiḥ śāntanustasya bāhlīka iti cātmajāḥ .
pitṛrājyaṃ parityajya devāpistu vanaṃ gataḥ
||12||देवापिः शान्तनुस्तस्य बाह्लीक इति चात्मजाः ।
पितृराज्यं परित्यज्य देवापिस्तु वनं गतः
abhavat śantanū rājā prāṅmahābhiṣasaṃjñitaḥ .
yaṃ yaṃ karābhyāṃ spṛśati jīrṇaṃ yauvanameti saḥ
||13||अभवत् शन्तनू राजा प्राङ्महाभिषसंज्ञितः ।
यं यं कराभ्यां स्पृशति जीर्णं यौवनमेति सः
śāntimāpnoti caivāgryāṃ karmaṇā tena śantanuḥ .
samā dvādaśa tadrājye na vavarṣa yadā vibhuḥ
||14||शान्तिमाप्नोति चैवाग्र्यां कर्मणा तेन शन्तनुः ।
समा द्वादश तद्राज्ये न ववर्ष यदा विभुः
śantanurbrāhmaṇairuktaḥ parivettāyamagrabhuk .
rājyaṃ dehyagrajāyāśu purarāṣṭravivṛddhaye
||15||शन्तनुर्ब्राह्मणैरुक्तः परिवेत्तायमग्रभुक् ।
राज्यं देह्यग्रजायाशु पुरराष्ट्रविवृद्धये
evamukto dvijairjyeṣṭhaṃ chandayāmāsa so'bravīt .
tanmaṃtriprahitairvipraiḥ vedād vibhraṃśito girā
||16||एवमुक्तो द्विजैर्ज्येष्ठं छन्दयामास सोऽब्रवीत् ।
तन्मंत्रिप्रहितैर्विप्रैः वेदाद् विभ्रंशितो गिरा
vedavādātivādān vai tadā devo vavarṣa ha .
devāpiryogamāsthāya kalāpagrāmamāśritaḥ
||17||वेदवादातिवादान् वै तदा देवो ववर्ष ह ।
देवापिर्योगमास्थाय कलापग्राममाश्रितः
somavaṃśe kalau naṣṭe kṛtādau sthāpayiṣyati .
bāhlīkātsomadatto'bhūd bhūrirbhūriśravāstataḥ
||18||सोमवंशे कलौ नष्टे कृतादौ स्थापयिष्यति ।
बाह्लीकात्सोमदत्तोऽभूद् भूरिर्भूरिश्रवास्ततः
śalaśca śantanorāsīd gaṃgāyāṃ bhīṣma ātmavān .
sarvadharmavidāṃ śreṣṭho mahābhāgavataḥ kaviḥ
||19||शलश्च शन्तनोरासीद् गंगायां भीष्म आत्मवान् ।
सर्वधर्मविदां श्रेष्ठो महाभागवतः कविः
vīrayūthāgraṇīryena rāmo'pi yudhi toṣitaḥ .
śantanordāśakanyāyāṃ jajñe citrāṃgadaḥ sutaḥ
||20||वीरयूथाग्रणीर्येन रामोऽपि युधि तोषितः ।
शन्तनोर्दाशकन्यायां जज्ञे चित्रांगदः सुतः
vicitravīryaścāvarajo nāmnā citrāṃgado hataḥ .
yasyāṃ parāśarātsākṣād avatīrṇo hareḥ kalā
||21||विचित्रवीर्यश्चावरजो नाम्ना चित्रांगदो हतः ।
यस्यां पराशरात्साक्षाद् अवतीर्णो हरेः कला
vedagupto muniḥ kṛṣṇo yato'haṃ idamadhyagām .
hitvā svaśiṣyān pailādīn bhagavān bādarāyaṇaḥ
||22||वेदगुप्तो मुनिः कृष्णो यतोऽहं इदमध्यगाम् ।
हित्वा स्वशिष्यान् पैलादीन् भगवान् बादरायणः
mahyaṃ putrāya śāntāya paraṃ guhyamidaṃ jagau .
vicitravīryo'thovāha kāśīrājasute balāt
||23||मह्यं पुत्राय शान्ताय परं गुह्यमिदं जगौ ।
विचित्रवीर्योऽथोवाह काशीराजसुते बलात्
svayaṃvarād upānīte ambikāmbālike ubhe .
tayorāsaktahṛdayo gṛhīto yakṣmaṇā mṛtaḥ
||24||स्वयंवराद् उपानीते अम्बिकाम्बालिके उभे ।
तयोरासक्तहृदयो गृहीतो यक्ष्मणा मृतः
kṣetre'prajasya vai bhrātuḥ mātrokto bādarāyaṇaḥ .
dhṛtarāṣṭraṃ ca pāṇḍuṃ ca viduraṃ cāpyajījanat
||25||क्षेत्रेऽप्रजस्य वै भ्रातुः मात्रोक्तो बादरायणः ।
धृतराष्ट्रं च पाण्डुं च विदुरं चाप्यजीजनत्
gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrasya jajñe putraśataṃ nṛpa .
tatra duryodhano jyeṣṭho duḥśalā cāpi kanyakā
||26||गान्धार्यां धृतराष्ट्रस्य जज्ञे पुत्रशतं नृप ।
तत्र दुर्योधनो ज्येष्ठो दुःशला चापि कन्यका
śāpāt maithunaruddhasya pāṇḍoḥ kuntyāṃ mahārathāḥ .
jātā dharmānilendrebhyo yudhiṣṭhiramukhāstrayaḥ
||27||शापात् मैथुनरुद्धस्य पाण्डोः कुन्त्यां महारथाः ।
जाता धर्मानिलेन्द्रेभ्यो युधिष्ठिरमुखास्त्रयः
nakulaḥ sahadevaśca mādryāṃ nāsatyadasrayoḥ .
draupadyāṃ pañca pañcabhyaḥ putrāste pitaro'bhavan
||28||नकुलः सहदेवश्च माद्र्यां नासत्यदस्रयोः ।
द्रौपद्यां पञ्च पञ्चभ्यः पुत्रास्ते पितरोऽभवन्
yudhiṣṭhirātprativindhyaḥ śrutaseno vṛkodarāt .
arjunāt śrutakīrtistu śatānīkastu nākuliḥ
||29||युधिष्ठिरात्प्रतिविन्ध्यः श्रुतसेनो वृकोदरात् ।
अर्जुनात् श्रुतकीर्तिस्तु शतानीकस्तु नाकुलिः
sahadevasuto rājan śrutakarmā tathāpare .
yudhiṣṭhirāttu pauravyāṃ devako'tha ghaṭotkacaḥ
||30||सहदेवसुतो राजन् श्रुतकर्मा तथापरे ।
युधिष्ठिरात्तु पौरव्यां देवकोऽथ घटोत्कचः
bhīmasenād hiḍimbāyāṃ kālyāṃ sarvagatastataḥ .
sahadevāt suhotraṃ tu vijayāsūta pārvatī
||31||भीमसेनाद् हिडिम्बायां काल्यां सर्वगतस्ततः ।
सहदेवात् सुहोत्रं तु विजयासूत पार्वती
kareṇumatyāṃ nakulo naramitraṃ tathārjunaḥ .
irāvantamulūpyāṃ vai sutāyāṃ babhruvāhanam .
maṇipurapateḥ so'pi tatputraḥ putrikāsutaḥ
||32||करेणुमत्यां नकुलो नरमित्रं तथार्जुनः ।
इरावन्तमुलूप्यां वै सुतायां बभ्रुवाहनम् ।
मणिपुरपतेः सोऽपि तत्पुत्रः पुत्रिकासुतः
tava tātaḥ subhadrāyāṃ abhimanyurajāyata .
sarvātirathajid vīra uttarāyāṃ tato bhavān
||33||तव तातः सुभद्रायां अभिमन्युरजायत ।
सर्वातिरथजिद् वीर उत्तरायां ततो भवान्
parikṣīṇeṣu kuruṣu drauṇerbrahmāstratejasā .
tvaṃ ca kṛṣṇānubhāvena sajīvo mocito'ntakāt
||34||परिक्षीणेषु कुरुषु द्रौणेर्ब्रह्मास्त्रतेजसा ।
त्वं च कृष्णानुभावेन सजीवो मोचितोऽन्तकात्
taveme tanayāstāta janamejayapūrvakāḥ .
śrutaseno bhīmasena ugrasenaśca vīryavān
||35||तवेमे तनयास्तात जनमेजयपूर्वकाः ।
श्रुतसेनो भीमसेन उग्रसेनश्च वीर्यवान्
janamejayastvāṃ viditvā takṣakānnidhanaṃ gatam .
sarpān vai sarpayāgāgnau sa hoṣyati ruṣānvitaḥ
||36||जनमेजयस्त्वां विदित्वा तक्षकान्निधनं गतम् ।
सर्पान् वै सर्पयागाग्नौ स होष्यति रुषान्वितः
kāvaṣeyaṃ purodhāya turaṃ turagamedhayāṭ .
samantāt pṛthivīṃ sarvāṃ jitvā yakṣyati cādhvaraiḥ
||37||कावषेयं पुरोधाय तुरं तुरगमेधयाट् ।
समन्तात् पृथिवीं सर्वां जित्वा यक्ष्यति चाध्वरैः
tasya putraḥ śatānīko yājñavalkyāt trayīṃ paṭhan .
astrajñānaṃ kriyājñānaṃ śaunakāt parameṣyati
||38||तस्य पुत्रः शतानीको याज्ञवल्क्यात् त्रयीं पठन् ।
अस्त्रज्ञानं क्रियाज्ञानं शौनकात् परमेष्यति
sahasrānīkastatputraḥ tataścaivāśvamedhajaḥ .
asīmakṛṣṇastasyāpi nemicakrastu tatsutaḥ
||39||सहस्रानीकस्तत्पुत्रः ततश्चैवाश्वमेधजः ।
असीमकृष्णस्तस्यापि नेमिचक्रस्तु तत्सुतः
gajāhvaye hṛte nadyā kauśāmbyāṃ sādhu vatsyati .
uktastataścitrarathaḥ tasmāt kavirathaḥ sutaḥ
||40||गजाह्वये हृते नद्या कौशाम्ब्यां साधु वत्स्यति ।
उक्तस्ततश्चित्ररथः तस्मात् कविरथः सुतः
tasmācca vṛṣṭimāṃstasya suṣeṇo'tha mahīpatiḥ .
sunīthastasya bhavitā nṛcakṣuryat sukhīnalaḥ
||41||तस्माच्च वृष्टिमांस्तस्य सुषेणोऽथ महीपतिः ।
सुनीथस्तस्य भविता नृचक्षुर्यत् सुखीनलः
pariplavaḥ sutastasmāt medhāvī sunayātmajaḥ .
nṛpañjayastato dūrvaḥ timiḥ tasmāt janiṣyati
||42||परिप्लवः सुतस्तस्मात् मेधावी सुनयात्मजः ।
नृपञ्जयस्ततो दूर्वः तिमिः तस्मात् जनिष्यति
timerbṛhadrathaḥ tasmāt śatānīkaḥ sudāsajaḥ .
śatānīkād durdamanaḥ tasyāpatyaṃ bahīnaraḥ
||43||तिमेर्बृहद्रथः तस्मात् शतानीकः सुदासजः ।
शतानीकाद् दुर्दमनः तस्यापत्यं बहीनरः
daṇḍapāṇirnimistasya kṣemako bhavitā yataḥ .
brahmakṣatrasya vai prokto vaṃśo devarṣisatkṛtaḥ
||44||दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यतः ।
ब्रह्मक्षत्रस्य वै प्रोक्तो वंशो देवर्षिसत्कृतः
kṣemakaṃ prāpya rājānaṃ saṃsthāṃ prāpsyati vai kalau .
atha māgadharājāno bhavitāro ye vadāmi te
||45||क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ ।
अथ मागधराजानो भवितारो ये वदामि ते
bhavitā sahadevasya mārjāriryat śrutaśravāḥ .
tato yutāyuḥ tasyāpi niramitro'tha tatsutaḥ
||46||भविता सहदेवस्य मार्जारिर्यत् श्रुतश्रवाः ।
ततो युतायुः तस्यापि निरमित्रोऽथ तत्सुतः
sunakṣatraḥ sunakṣatrād bṛhatseno'tha karmajit .
tataḥ sutañjayād vipraḥ śucistasya bhaviṣyati
||47||सुनक्षत्रः सुनक्षत्राद् बृहत्सेनोऽथ कर्मजित् ।
ततः सुतञ्जयाद् विप्रः शुचिस्तस्य भविष्यति
kṣemo'tha suvratastasmād dharmasūtraḥ śamastataḥ .
dyumatseno'tha sumatiḥ subalo janitā tataḥ
||48||क्षेमोऽथ सुव्रतस्तस्माद् धर्मसूत्रः शमस्ततः ।
द्युमत्सेनोऽथ सुमतिः सुबलो जनिता ततः
sunīthaḥ satyajidatha viśvajit yad ripuñjayaḥ .
bārhadrathāśca bhūpālā bhāvyāḥ sāhasravatsaram
||49||सुनीथः सत्यजिदथ विश्वजित् यद् रिपुञ्जयः ।
बार्हद्रथाश्च भूपाला भाव्याः साहस्रवत्सरम्
iti śrīmadbhāgavate mahāpurāṇe pāramahaṃsyāṃ saṃhitāyāṃ navamaskandhe dvāviṃśo'dhyāyaḥ .. 22 ..
hariḥ oṃ tatsat śrīkṛṣṇārpaṇamastu