tad āhuḥ kena juhoti kasmin hūyata iti| prāṇenaiva juhoti prāṇe hūyate|| tad yad etad agnīn manthanti yajamānasyaiva tat prāṇān janayanti| tad yāvad vai manthanta na tarhi prāṇiti| araṇyor evāsya tarhi prāṇā bhavanti|| tasya vai mathyamānasya bhasmāvaśīyate| annam evāsya taj jāyate| annaṃ ma etad ajanītya eva tad vidyāt|| dhūmo 'nu ninardati| mana evāsya taj jāyate| mano ma etad ajanītya eva tad vidyāt|| aṅgāro 'nu nirvartate| cakṣur evāsya taj jāyate| cakṣura ma etad ajanītya eva tad vidyāt|| sa eṣo 'ṅgāra etāni bhasmāni grasate| yathā kumāro jātas stanam abhipadyeta tathā tiryaṅ visarpati| śrotram evāsya taj jāyate| śrotraṃ ma etad ajanīty eva tad vidyāt|| upari tṛṇāni dhunoti| prāṇa evāsya sa jāyate| prāṇo ma eṣo 'janīty eva tad vidyāt|| bhā ity uddīpyate| vāg evāsya sā jāyate| vāṅ ma eṣājanītya eva tad vidyāt|| sa etān pañca prāṇān janayate| tāṃs tredhā vyūhya devān kṛtvā teṣu juhvad ā te| devā haivāsya devā bhavanti| ime tv evāsya devā bhavanti yeṣu juhvad āsta
tad yad āhuḥ -- kena juhoti kasmin hūyata iti -- prāṇenaiva juhoti prāṇe hūyate| tad etad annaṃ prāṇe juhoti| sa eṣo 'nnaṃ kāmayamāna imān hi prāṇān abhi vardhayamānas teṣu juhvad āste| athaitad dha vāva brāhmaṇasya svar yad dhaviḥ| tad ātman nidhatta eṣva amṛteṣu prāṇeṣu| tad asyātman nihitaṃ na pramīyate|| tad yadā vai mana utkrāmati yadā prāṇo yadā cakṣur yadā śrotraṃ yadā vāg etān evāgnīn abhigacchati| athāsyedaṃ śarīram eteṣva evāgniṣv anupravidhyanti asmād vai tvam ajāyathā eṣa tvaj jāyatāṃ svāhā iti| so 'ta āhutimayo manomayaḥ prāṇamayaś cakṣurmayaś śrotramayo vāṅmaya ṛṅmayo yajurmayas sāmamayo brahmamayo hiraṇmayo 'mṛtas saṃbhavati| amṛtā haivāsya prāṇā bhavanti| amṛtaśarīram idaṃ kurute| so 'mṛtatvaṃ gacchati ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti
prajāpatis sahasrasaṃvatsaram āsta| sa sapta śatāni varṣāṇāṃ samāpyemām eva jitim ajayad yāsyeyaṃ jitis tām|| sa svargaṃ lokam ārohan devān abravīd etāni yūyaṃ trīṇi śatāni varṣāṇāṃ samāpayātheti| tatheti| te trīṇi śatāni varṣāṇāṃ samāpya tām u eva jitim ajayan yāṃ prajāpatir ajayat| ta ete sarva eva prajāpatimātrā ayāmayām ? iti|| te 'bruvan devaśarīrair vā idam amṛtaśarīrais samāpāma na vā idaṃ manuṣyās samāpsyanti| etemaṃ yajñaṃ saṃbharāmeti| taṃ saṃvatsaram abhisamabharan| te 'bruvan mahad vā idaṃ sam eva bharāmeti| taṃ dvādaśāham abhisamabharan| te 'bruvan mahad vā idaṃ sam eva bharāmeti| te pṛṣṭhyaṃ ṣaḍaham abhisamabharan| te 'bruvan mahad vā idaṃ sam eva bharāmeti
taṃ trirātraṃ taṃ dvirātraṃ tam aptoryāmaṃ tam atirātraṃ taṃ vājapeyaṃ taṃ ṣoḍaśinaṃ tam ukthyaṃ tam agniṣṭomaṃ tam iṣṭipaśubandhāṃs taṃ cāturmāsyāni taṃ darśapūrṇamāsau tam ete agnihotrāhutī abhisamabharan| so 'to na parājayate| tad vā aparājitaṃ yad agnihotram| na ha vai parājayate ya evaṃ veda|| sa yat purastād apa upaspṛśati -- satyaṃ vā āpas satyaṃ dīkṣā -- dīkṣaivāsya sā|| agnir jyotir jyotir agnis svāhā ity aṣṭākṣareṇa juhoti| aṣṭākṣarā gāyatrī| tad eva prātaḥsavanam| manasā niṣkevalyenottarām āhutiṃ juhoti| tad eva mādhyaṃdinaṃ savanam| upamṛṣṭe prāśnāti| tad eva tṛtīyasavanam| lelihitam iva hi tat tṛtīya savanam|| upariṣṭād apa upaspṛśati| avabhṛtha evāsya saḥ|| sa yad ete sāyamāhutī juhoty etābhyām evāsyāhutibhyāṃ sarvair etair yajñakratubhir iṣṭaṃ bhavati|| atha yad ete prātarāhutī juhoty etābhyām evāsyāhutibhyāṃ sarvair etair yajñakratubhir iṣṭaṃ bhavati|| tad etad aparyantaṃ yad agnihotram
atha paśukāmas sāyaṃ paśuṣu sameteṣv agnihotraṃ juhuyāt| brahma vā agnihotram| brahmaṇaivaitat paśūn parigṛhṇāti| avisṛṣṭeṣu prātaḥ| brahma vā agnihotram| brahmaṇaivaitat paśūn parigṛhṇāti| sa etān brahmaṇobhayataḥ paśūn parigṛhṇīte| ava paśūn runddhe| bahupaśur bhavati|| atha svargakāmaḥ dvau samudrāv acaryau vitatau mahāntāv āvarīvartete caryeva pādau iti| dvau heva samudrāva acaryāv ahaś caiva rātriś ca| te ye naktaṃ juhvati rātrim eva te samudraṃ praviśanti| atha ya udite juhvaty ahar eva te samudraṃ praviśanti| tayor vā etayor atyayanam asti yathā vaiṣavaṃ vā syāt setor vā saṃkramaṇam| astam ite purā tamisrāyai suvyuṣṭāyāṃ purodayāt
atho haitau śyāmaśavalāv eva yad ahorātre| ahar vai śavalo rātriś śyāmaḥ| te ye naktaṃ juhvati rātrim eva te śyāmaṃ praviśanti| atha ya udite juhvatya ahar eva te śabalaṃ praviśanti| tayor etad evātyayanam , astam ite purā tamisrāyai suvyuṣṭāyāṃ purodayāt|| atho haiṣu savitaiva dyumnaḥ| savitā vai prajāpatiḥ prajāpatir viśve devāḥ| prajāpatāv evāsya tad viśveṣu deveṣu hutaṃ bhavati| tad etat prājāpatyaṃ yad agnihotram|| atha yad etat prātaḥ prabhāti , etasmin vai dyumne prajāḥ prajanayāṃcakāra| savitā vai prajāpatiḥ prajāpatir viśve devāḥ , prajāpatāv evāsya tad viśveṣu deveṣu hutaṃ bhavati| tad etad vaiśvadevaṃ yad agnihotram|| atho haitad ahorātre evaṃmukhaṃ saṃdhattaḥ| annaṃ vā agnihotram| annādyam evaitad ahorātrayor mukhato 'pidadhāti| evam eva punaḥ prātas saṃdhattaḥ|| annaṃ vā agnihotram| annādyam evaitad ahorātrayor mukhato 'pidhāyaitau punarmṛtyū atimucyate yad ahorātre
asau vā ādityo 'staṃ yan ṣoḍhā vimrocati| vyamrucad iti ha sma vā etaṃ pūrve purāṇina ācakṣate| athaitarhi nyamrucad iti|| sa vā eṣo 'staṃ yan brāhmaṇam eva śraddhayā praviśati payasā paśūṃs tejasāgnim ūrjauṣadhī rasenāpas svadhayā vanaspatīn|| sa yad brāhmaṇo 'gnihotrapātrāṇi nirṇenekti yat pariceṣṭati yayaivainaṃ śraddhayā praviṣṭo bhavati tām evāsmiṃs tat saṃbharati|| atha yat payo duhanti yena payasā paśūn praviṣṭo bhavati tad evāsmiṃs tat saṃbharati|| atha yad aṅgārān nirūhati yena tejasāgniṃ praviṣṭo bhavati tad evāsmiṃs tat saṃbharati|| atha yat tṛṇenāvadyotayati yayorjauṣadhīḥ praviṣṭo bhavati tām evāsmiṃs tat saṃbharati|| atha yad apaḥ pratyānayati yena rasenāpaḥ praviṣṭo bhavati tam evāsmiṃs tat saṃbharati|| atha yat samidham abhyādadhāti yayā svadhayā vanaspatīn praviṣṭo bhavati tām evāsmiṃs tat saṃbharati
tam evaṃ saṃbhṛtya sāyaṃ juhoti| sa tāṃ garbhakṛto rātriṃ vasati| evam eva punas saṃbhṛtya prātar juhoti| taṃ janayati| so 'sya jāyamāna eva sarvaṃ pāpmānam apahanti| devā vai prajāpater ajāyanta| eṣa u evaṃvido jāyate| sa yāvantaṃ prajāpatir lokam ajayat tāvantaṃ jayati|| atho hekṣata 'yaṃ vāva mām anuṣṭhyā saṃbharati hantāyaṃ sāṅgas satanur avihruto jarasaṃ gacchatv iti| sa ha sāṅga eva satanur avihruto jarasaṃ gacchati|| atho hekṣate 'yaṃ vāva mām anuṣṭhyā vad hantemam evāviśānīti| sa haivaṃvidam evāviśati|| sa eṣa vā eko vīro ya eṣa tapaty eṣa indra eṣa prajāpatiḥ| etasmin hāsya tad dhutaṃ bhavati ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti
yad dha vā ahnā pāpaṃ kriyata ādityas tat kārayati| yad rātryāgnis tat| tāv abrūtām itthaṃ ced vai bhaviṣyāvo na vai tarhi śakṣyāvaḥ prajā bhartum| hantānnam evāsāvānyonyasminn evātmānaṃ juhavāveti| sa yad ādityo 'stam ety agnāv eva tad ātmānaṃ juhoti| sa yat kiṃ cādityo 'hnā pāpaṃ karoti tad asyāgnī rātryāpahanti|| ādityam udyantam agnir anūdeti| āditya eva tad ātmānaṃ juhoti| sa yat kiṃ cāgnau rātryā pāpaṃ karoti tad asyādityo 'hnāpahanti| sa yathāhir ahicchavyai nirmucyeta yathā muñjād iṣīkāṃ vivṛhed evam eva sarvasmāt pāpmano nirmucyate sa ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti
sāyamāhutyaiva yat kiṃ cāhnā pāpaṃ karoti tad asyāgnī rātryāpahanti| prātarāhutyaiva yat kiṃ ca rātryā pāpaṃ karoti tad asyādityo 'hnāpahanti| sa yathāhir ahicchavyai nirmucyeta yathā muñjād iṣīkāṃ vivṛhed evam eva sarvasmāt pāpmano nirmucyate| tad yathā hiraṇye dhmāte na kaś cana nyaṅgaḥ pāpmā pariśiṣyata evaṃ haivāsmin na kaśa cana nyaṅgaḥ pāpmā pariśiṣyate ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti