Text not present in the current transcription for khaṇḍikās 48, 49, 50.
athopamārṣṭi| sa yat prathamam upamārṣṭi tena gandharvāpsarasaḥ prīṇāti| taṃ gandharvāpsarasa āhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yad dvitīyam upamārṣṭi tena grahāṃś ca pitṝṃś ca prīṇāti| taṃ grahāś ca pitaraś cāhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yad dvir aṅgulyā prāśnāti sa yat prathamaṃ prāśnāti tena prāṇāpānau tṛpyataḥ| taṃ prāṇāpānāv āhatuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yad dvitīyaṃ prāśnāti tenodānāpānau tṛpyataḥ| tam udānāpānāv āhatuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yat srucā prāśnāti tena samānavyānau ca garbhāṃś ca prīṇāti| taṃ samānavyānau garbhāś cāhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yat srucaṃ niraśnāti tena devajanān prīṇāti| ta devajanā āhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yat srucas saṃkṣālanaṃ ninayati tena vayāṃsi prīṇāti| taṃ vayāṃsy āhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yā etās sruco nirṇijyodīcīr apa utsiñcati tena ṛṣīn prīṇāti| tam ṛṣaya āhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yat sthālīsaṃkṣālanaṃ ninayati tena sarpajanān prīṇāti| taṃ sarpajanā āhuś śraddhā te mā vigāt sarvaiḥ kāmais tṛpya svargaṃ lokam āpnuhīti|| atha yat paścād vā purastād vā parikramya dakṣiṇato 'gnīnām āste prajāpatir eva tad bhūtvāste kam aham asmi kaṃ mama iti
bhṛgur ha vāruṇir anūcāna āsa| sa hāty eva pitaraṃ mane 'ti devān aty anyān brāhmaṇān anūcānān| sa ha varuṇa īkṣāṃcakre na vai me putraḥ kiṃ cana prajānāti| hantainaṃ prajñāpayānīti| tasya ha prāṇān abhijagrāha| sa ha tatām| sa ha tāntaḥ paraṃ loka jagāma| sa hāmuṣmin loka ājagāma| puruṣa eva puruṣaṃ saṃvṛścyāthainaṃ jaghāsa| sa hovācābhūd batedaṃ kiṃ svid idam iti| taṃ hocuḥ pitaraṃ varuṇaṃ pṛcchāsi sa ta idaṃ pravakteti|| dvitīyaṃ hājagāma| puruṣa eva puruṣam ākrandayantaṃ jaghāsa| sa hovācābhūd batedaṃ kiṃ svid idam iti| taṃ hocuḥ pitaraṃ varuṇaṃ pṛcchāsi sa ta idaṃ pravakteti|| tṛtīyaṃ hājagāma| puruṣa eva puruṣaṃ tūṣṇīm avyāharantaṃ jaghāsa| sa hovācābhūd batedaṃ kiṃ svid idam iti| taṃ hocuḥ pitaraṃ varuṇaṃ pṛcchāsi sa ta idaṃ pravakteti|| caturthaṃ hājagāma| dve striyau mahad vittaṃ jugupatuḥ| sa hovācābhūd batedaṃ kiṃ svid idam iti| taṃ hocuḥ pitaraṃ varuṇaṃ pṛcchāsi sa ta idaṃ pravakteti|| pañcamaṃ hājagāma| lohitakulyāṃ ca ghṛtakulyāṃ ca prabāhuk syandamāne | sā yā lohitakulyās tāṃ kṛṣṇo nagnaḥ puruṣo musalī jugopa| atha yā ghṛtakulyā tasyai hiraṇmayāḥ puruṣā hiraṇmayaiś camasais sarvān kāmān udacire| sa hovācābhūd batedaṃ kiṃ svid idam iti| taṃ hocuḥ pitaraṃ varuṇaṃ pṛcchāsi sa ta idaṃ pravakteti|| ṣaṣṭhaṃ hājagāma| pañca nadīḥ puṣkariṇīḥ puṇḍarīkiṇīr madhūdakās syandamānāḥ. tāsu nṛttagītaṃ vīṇāghoṣo 'psarasāṃ gaṇās surabhir gandho mahān ghoṣo babhūva| sa hovācābhūd batedaṃ kiṃ svid idam iti| taṃ hocuḥ pitaraṃ varuṇaṃ pṛcchāsi sa ta idaṃ pravakteti
sa ha tata evāvavṛte| sa ha varuṇam evājagāma| taṃ hovācāgas tātā iti| āgāṃ tateti| adarśas tātā iti| adarśaṃ tateti| kiṃ tateti| puruṣa eva puruṣaṃ saṃvṛścyāthainam aghad iti| om iti hovāca| ye vā asmin loke 'gnihotram ajuhvato naivaṃvido vanaspatīn saṃvṛścyābhyādadhati tān vā amuṣmin loke vanaspatayaḥ puruṣarūpaṃ kṛtvā pratyadanti| tasya kā niṣkṛtir iti| yad evaitat samidham abhyādadhāti sā tasya niṣkṛtis tayā tad atimucyata iti|| kiṃ dvitīyam iti| puruṣa eva puruṣam ākrandayantam aghad iti| om iti hovāca| ye vā asmin loka 'gnihotram ajuhuhvato naivaṃvidaḥ paśūn ākrandayataḥ pacante tān vā amuṣmin loke paśavaḥ puruṣarūpaṃ kṛtvā pratyadanti| tasya kā niṣkṛtir iti| yad evaitad vācā pūrvām āhutiṃ juhoti sā tasya niṣkṛtis tayā tad atimucyata iti|| kiṃ tṛtīyam iti| puruṣa eva puruṣaṃ tūṣṇīm avyāharantam aghad iti| om iti hovāca| ye vā asmin loke 'gnihotram ajuhvato naivaṃvido vrīhiyavāṃs tūṣṇīm avyāharataḥ pacante tān vā amuṣmin loke vrīhiyavāḥ puruṣarūpaṃ kṛtvā pratyadanti| tasya kā niṣkṛtir iti| yad evaitan manasottarām āhutiṃ juhoti sā tasya niṣkṛtis tayā tad atimucyata iti|| kiṃ caturtham iti| dve striyau mahad vittam ajugupatām iti| om iti hovāca| śraddhā ca vai te aśraddhā cābhūtām| ye vā asmin loke 'gnihotram ajuhvato naivaṃvido 'śraddadhānā yajante tad aśraddhāṃ gacchati yac chraddadhānās tac chraddhām| tasya kā niṣakṛtir iti| yad evaitad aṅgulyā prāśnāti sā tasya niṣkṛtis tayā tad atimucyata iti
kiṃ pañcamam iti| lohitakulyāṃ ca ghṛtakulyāṃ ca prabāhuk syandamāne| sā yā lohitakulyābhūt tāṃ kṛṣṇo nagnaḥ puruṣo musalī jugopa| atha yā ghṛtakulyā tasyai hiraṇmayāḥ puruṣā hiraṇmayaiś camasais sarvān kāmān udacanta iti| om iti hovāca| ye vā asmin loke 'gnihotram ajuhvato naivaṃvido brāhmaṇasya lohitam utpīḍayanti sāsā lohitakulyā| atha ya enāṃ kṛṣṇo nagnaḥ puruṣo musaly ajugupat krodhas sa tasyo tad evānnam iti| tasya kā niṣkṛtir iti| yad evaitat srucā prāśnāti sā tasya niṣkṛtis tayā tad atimucyata iti| atha yā etās sruco nirṇijyodīcīr apa utsiñcati sāsā ghṛtakulyā| tasyai hiraṇmayāḥ puruṣā hiraṇmayaiś camasais sarvān kāmān udacanta iti|| kiṃ ṣaṣṭham iti| pañca nadīḥ puṣkariṇīḥ puṇḍarīkiṇīr madhūdakās syandamānāḥ| tāsu nṛttagītaṃ vīṇāghoṣo 'psarasāṃ gaṇās surabhir gandho mahān ghoṣo 'bhūd iti| om iti hovāca| mamaivaite lokā abhūvann iti| te kenābhijayyā iti etenaiva pañcagṛhītena pañconnīteneti| sa hovāca na vai kilānyatrāgnihotrāl lokajityā avakāśo'sti| adyaiva me agnyādheyasyopavasatha iti| tasya ha tathā cakruḥ| sa ya evaṃ vidvān agnihotraṃ juhoti nainam amuṣmin loke vanaspatayaḥ puruṣarūpaṃ ktvā pratyadanti na paśavo na vrīhiyavā nāsyeṣṭāpūrte śraddhāṃ cāśraddhāṃ ca gacchato 'pahate lohitakulyām avarunddhe ghṛtakulyām
eṣa vā agnira vaiśvānaro ya eṣa tapati| tasya rātris samid ahar jyotī raśmayo dhūmo nakṣatrāṇi viṣphuliṅgāś candramā aṅgārāḥ| tasminn etasmin agnau vaiśvānare 'harahar devā amṛtam apo juhvati| tasyā āhuter hutāyai somo rājā saṃbhavati|| stanayitnur evāgnir vaiśvānaraḥ| tasya dyaus samid vidyuj jyotir abhrāṇi dhūmo hlādanayo viṣphuliṅgā aśanir aṅgārāḥ| tasminn etasminn agnau vaiśvānare 'harahar devās somaṃ rājānaṃ juhvati| tasyā āhuter hutāyai vṛṣṭis saṃbhavati|| pṛthivy evāgnir vaiśvānaraḥ| tasyāntarikṣaṃ samid agnir jyotir vāyur dhūmo marīcayo viṣphuliṅgā diśo 'ṅgārāḥ| tasminn etasminn agnau vaiśvānare 'harahar devā vṛṣṭiṃ juhvati| tasyā āhuter hutāyā annaṃ saṃbhavati|| puruṣa evāgnir vaiśvānaraḥ| tasya vāk samic cakṣur jyotiḥ prāṇo dhūmo mano viṣphuliṅgāś śrotram aṅgārāḥ| tasminn etasminn agnau vaiśvānare 'harahar devā annaṃ juhvati| tasyā āhuter hutāyai retas saṃbhavati|| striyo vā agnir vaiśvānaraḥ| tasyopasthaṃ samid yonir jyotir iṣyā dhūmo 'bhinando viṣphuliṅgās saṃsparśo 'ṅgārāḥ| tasminn etasminn agnau vaiśvānare 'harahar devā reto juhvati| tasyā āhuter hutāyai puruṣas saṃbhavati|| so 'tra pañcamyāṃ visṣṭyāṃ puruṣo devebhyo jāyate| pañcamyāṃ visṛṣṭyāṃ divyā āpaḥ puruṣavāco vadanti| atha yathāmuṃ lokam apyeti --
--tasyāgnir evāgnir vaiśvānaraḥ| tasyauṣadhayaśca vanaspatayaś ca samit| jyotir eva jyotiḥ| dhūma eva dhūmaḥ| viṣphuliṅgā eva viṣphuliṅgāḥ| aṅgārā evāṅgārāḥ| tasminn etasminn agnau vaiśvānare 'harahar devāḥ puruṣaṃ juhvati| tasyā āhuter hutāyai puruṣo 'muṃ lokaṃ saṃbhavati| so 'sya lokaḥ punarutthāyai bhavati|| tasya haitasya devasyāhorātre ardhamāsā māsā ṛtavas saṃvatsaro goptā ya eṣa tapati| ahorātre pracare| taṃ hartūnām eko yaḥ kūṭahasto raśminā pratyavetya pṛcchati ko 'si puruṣeti| sa kiṃ vidvān pravṛñjyāt| tasya ha praharati| kasya ha pratirāddhasya tredhā sādhu kṛtyā vinaśyati| sa tṛtīyam ādatte| diśo 'nu tṛtīya vyeti| tṛtīyena sahemaṃ lokam abhyavaiti| sa yo hāsya dānajito loko bhavati tasmin niramate| tam u ha vai tato mṛtyur evāntata āpnoti| anavajito hāsya punarmṛtyr bhavati sa ya evaṃvit syāt|| sa yadopatāpī syād yatrāsya samaṃ subhūmispaṣṭaṃ syāt tad brūyād iha me 'gniṃ manthateti| īśvaro hāgado bhavitoḥ|| yady u tan na yad asmāl lokāt preyād athainam ādadīran| nānāsthālyor agnī opya hareyuḥ| anvāhāryapacanād ulmukam ādadīran yajñapātrāṇi sarpir apo dāruṇy anustaraṇīṃ kṣuraṃ nakhanikṛntanam| te yanti yatrāsya samaṃ subhūmispaṣṭaṃ bhavati| tad asyāgnīn viharanti
athāsyāṃ diśi kūpaṃ khātvā vapanti keśaśmaśrūṇi| uptvā keśaśmaśrūṇi nakhān nikṛntanti| nakhān nikṛtya nirāntraṃ kurvanti| nirāntraṃ kṛtvā niṣpurīṣaṃ kurvanti| niṣpurīṣaṃ kṛtvā pāṃsubhiḥ kūpe purīṣam abhisaṃvapanti| pāpmānam evāsya tat pracchādayanti| prakṣālyāntrāṇi pratyavadhāyainam āharanti| tam antareṇāgnīn nidhāya gārhapatya ājyaṃ vilāpyotpūya caturgṛhītaṃ gṛhītvā matvāhavanīye samidvaty anvārabdhe juhoti ayaṃ vai tvad asmād aṃsi tvam| etad ayaṃ te yonir asya yonis tvam|| pitā putrāya lokakṛj jātavedo nayā hy enaṃ sukṛtāṃ yatra lokaḥ| asmād vai tvam ajāyathā eṣa tvaj jāyatāṃ svāhā iti| so 'ta āhutimayo manomayaḥ prāṇamayaś cakṣurmayaś śrotramayo vāṅmaya ṛṅmayo yajurmayas sāmamayo brahmamayo hiraṇmayo 'mṛtas saṃbhavati