pavasva vāco agriyaḥ iti śraiṣṭhayakāmaḥ pratipadaṃ kurvīta| prajāpatiḥ prajā asṛjata| tā enaṃ sṛṣṭā nāpācāyan| so 'kāmayata śraiṣṭhayam āsāṃ prajānāṃ gaccheyam iti| sa etāṃ pratipadam apaśyat| tayāstuta| tato vai sa tāsāṃ prajānāṃ śraiṣṭhayam agacchat| gacchati svānāṃ śraiṣṭhayaṃ ya evaṃ veda| eṣo ha vai samṛddhā stotriyā yasyai pavasva ityārambhaḥ| samṛddhayaivāsya stotriyayā stutaṃ bhavati| yo vai daivyaṃ mithanuṃ veda pra mithunena jāyate| pavasva iti ca vācaḥ iti ca daivyaṃ mithunam| pra mithunena jāyate ya evaṃ veda| sarveṣāṃ vā eṣā trayāṇāṃ sāmnāṃ pratipat -- pavasva iti vāmadevyasya vācaḥ iti rathantarasya agriyaḥ iti bṛhataḥ| sarveṣām asya sāmnāṃ pratipadā stutaṃ bhavati| soma citrābhir ūtibhiḥ iti -- somo vai devānāṃ citraṃ -- somenaiva devānāṃ citreṇa bahur bhavati prajāyate| abhi viśvāni kāvyā iti viśvam evaitena kāvyam avarunddhe
pavasvendo vṛṣā sutaḥ iti jane pratiṣṭhākāmaḥ pratipadaṃ kurvīta| kṛdhī no yaśaso janaḥ iti hy asyai yaśasy eva jane bhavati| vṛṣā sutaḥ iti vṛṣeva vai prajanitevādhipatir iva tasyāṃ janatāyāṃ bhavati yasyām ṛdhyate| vṛṣevaiva prajanitevādhipatir iva tasyāṃ janatāyāṃ bhāti yasyāṃ bhavati ya evaṃ veda|| sarvo ha vai jane bubhūṣate 'rātīyati| viśvā apa dviṣo jahi iti viśvā evaitena dviṣo 'pahate| tayā pavasva dhārayā iti saṃgrāmaṃ saṃyatiṣyamāṇasya pratipadaṃ kuryāt| yayā gāva ihāgaman janyāsa upa no gṛhān iti janyā vā eṣa gā ājihīrṣati yas saṃgrāmaṃ saṃyatate| ā janyā gā harati|| etām eva pratipadaṃ kurvīta saniṃ praiṣyan| janyā vā eṣa gā ājihīrṣati yas saniṃ praiti| ā janyā gā haraty upainaṃ janyā gāvo namanti ya evaṃ veda|| agna āyūṃṣi pavase ity āmayāvinaḥ pratipadaṃ kuryāt| agniṃ vā etasya śarīram apyeti vāyuṃ prāṇaḥ| agninaivāsya pavamānena śarīraṃ prāṇena saṃdadhāti|| etām evaṃ pratipadaṃ kurvīran yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyeta| apūtā iva vā ete 'medhyā manyante yeṣāṃ dīkṣitānāṃ pramīyate| agninaivainān pavamānena pūtān medhyān karoti|| etām eva pratipadaṃ kurvīta-
-brahmavarcasakāmaḥ| agnir vai devānāṃ brahmā| agninaiva devānāṃ brahmaṇā varcasī bhavati| etām eva pratipadaṃ kurvītābhicaran| agnir vai devānāṃ brahmā| agninaiva devānāṃ brahmaṇā yaṃ dveṣṭi taṃ stṛṇute| etām eva pratipadaṃ kurvītānnādyakāmaḥ| ā suvorjam iṣaṃ ca naḥ iti hy asyā iṣaṃ caivaitenorje cāvarunddhe|| etām eva pratipadaṃ kurvītābhicaryamāṇaḥ| yo vā abhicarati yo 'bhidāsati yaḥ pāpaṃ kāmayate sa vai ducchunaḥ| āre bādhasva ducchunām ity ārād evaitena dviṣantaṃ pāpmānaṃ bhrātṛvyam avāñcam apabādhate|| davidyutatyā rucā itisāvekau. [https://sa.wikisource.org/s/3f1 654] brahmavarcasakāmaḥ pratipadaṃ kurvīta| davidyutatī vai gāyatrī| gāyatrī brahmavarcasam ojo vīrye triṣṭup prajananaṃ jagatī| brahmavarcasy ojasvī vīryavān prajayā paśubhir jāyate ya evaṃ veda| pariṣṭobhantyā kṛpā somāś śukrā gavāśiraḥ iti| yajño vai somāś śukrāḥ paśavo gavāśiraḥ| yajñaṃ caivaitena paśūṃś cāvarunddhe|| asya pratnām anu dyutam itisāvekau. [https://sa.wikisource.org/s/3f0 755] pratipadaṃ kurvīta yasya pitā vā pitāmaho vā śreyān syād athātmanā pāpīyān iva manyeta| yaivāsya pitryā paitāmahī śrīs tām evāśnute|| śukraṃ duduhne ahrayaḥ iti| yajño vai śukraḥ paśavo 'hrayaḥ| yajñaṃ caivaitena paśūṃś cāvarunddha|| payas sahasrasām ṛṣim iti| payasvān eva bhavaty āsya sahasrasā vīro jāyate
ete asṛgram indavaḥ iti bahūnāṃ saṃyajamānānāṃ pratipadaṃ kuryāt| ete ity evainān jyaiṣṭhayāyābhivadati chandasaivainān rūpiṇā samāvadbhājaḥ karoti| samāvaty enān yajñasyāśīr āgacchati| prajāpatir yat prajā asṛjata tā enayaiva pratipadāsṛjata| ete ity eva devān asṛjata asṛgram iti manuṣyān indavaḥ iti pitṛn tiraḥ pavitram iti grahān āśavaḥ iti stomān viśvāni ity ukthāni abhi saubhagā ity evainān jātān saubhāgyenābhyānak| prajāpatir eva bhūtaḥ prajās sṛjate ya evaṃ vidvān etayā pratipadodgāyati| atho hainās tat saubhāgyenaivābhyānakti|| asṛkṣata pra vājinaḥ iti trayāṇāṃ saṃyajamānānāṃ pratipadaṃ kuryāt| chandasaivainān rūpiṇā samāvadbhājaḥ karoti| samāvaty enān yajñasyāśīr āgacchati| gavyā somāso aśvayā iti goaśvam evaibhya etenāvarunddhe| śukrāso vīrayāśavaḥ iti-yajño vai śukraḥ prajā vīraḥ-yajñaṃ caivaibhya etena prajāṃ cāvarunddhe| yuvaṃ hi sthaḥ svaḥpati iti dvayos saṃyajamānayoḥ pratipadaṃ kuryāt| chandasaivainau rūpiṇā samāvadbhājau karoti| samāvaty enau yajñasyāśīr āgacchati
indraś ca soma gopatī īśānā pipyataṃ dhiyaḥ iti| indraś ca vai somaś cākāmayetāṃ sarvāsāṃ prajānām aiśvaryam ādhipatyam aśnuvīvahīti| tāv etāṃ pratipadam apaśyatām| tayāstuvatām| tato vai tau sarvāsāṃ prajānām aiśvaryam ādhipatyam āśnuvātām| aśnute ha vai svānām aiśvaryam ādhipatyam etayā pratipadā tuṣṭuvānaḥ|| indrāyendo marutvate iti rājanyabandhoḥ pratipadaṃ kuryāt| aindro vai rājanyo mārutīr viśaḥ| kṣatrāyaiva tad viśam anuvartmānaṃ kurvanti| tasmāt kṣatrasya viḍ anuvartmā|| yo jināti na jīyate iti vā jināty eva na jīyate| hanti śatrum abhītya ity anyato vātyevābhītya śatruṃ hanti nainaṃ śatruḥ pratyudyāmī bhavati| sa pavasva sahasrajit iti| yo vai sarvaṃ jayati vijayate saḥ| sarvajit sarvam eva jayati| vijayata etayā pratipadā tuṣṭuvānaḥ
apaghran pavate mṛdhaḥ ity abhiśasyamānasya pratipadaṃ kuryāt| mṛdho vā etam ajuṣṭās sacante yam abhiśaṃsanti| apa pāpīr mṛdho hate| apa somo arāvṇaḥ iti| arāvāṇa iva hy etaṃ sacante yam abhiśaṃsanti| gacchann indrasya niṣkṛtam iti| anindriyo vā eṣo 'padevo bhavati yam abhiśaṃsanti| indriyāvantam evainam etena sadevaṃ kurvanti|| āgnāvāruṇīm āmayāvino jyogāmayāvinaḥ pratipadaṃ kuryāt| agninā vā eṣa varuṇena gṛhīto bhavati ya āmayāvī jyogāmayāvī| agninaivainam āgneyān muñcanti varuṇena vāruṇāt|| yasyāṃ varṣīyasyām ṛci hrasīyo hrasīyasyāṃ vā varṣīyas tām ānāyakāmaḥ? pratipadaṃ kurvīta| varṣīyasā vā eṣa hrasīyaḥ prepsyatīti hrasīyasā varṣīyaḥ| pra hrasīyasā varṣīya āpnoti ya evaṃ veda|| eṣa devo amartyaḥ iti pratipadaṃ kurvīta yaḥ kāmayetāham evaikadhā śreṣṭhas svānāṃ syāṃ rucam aśnuvīyeti| eṣa eṣaḥ ity evaināṃ jyaiṣṭhayāyābhivadati| ekadhaiva śreṣṭhas svānāṃ bhavati rucam aśnute| īśvaro ha tv asyāparaḥ prajāyām etādṛṅ vīro nājanitoḥ| eṣa eva nāto 'nya itīva hy enaṃ vāg abhivadati| tad u tv etan na tathā| devo amartyaḥ iti vā āha| adevaś ca ha vai sa martyaś ca yasya vīrasya sato vīro vīryavān nājayate| atha ha vai sa eva devas so 'martyo yasya vīrasya sato vīro vīryavān ājāyate| ā hāsya vīrasya sato vīro vīryavān jāyate saṃdhīyate prajayā na vyavacchidyate
devāsurā aspardhanta| te devā vajraṃ kṣurapavim asṛjanta puruṣam eva| tam asurān abhyavṛñjan| so 'surān apohya devān abhyāvartata| tasmād devā abibhayuḥ| tam abhipadya tredhā samaśṛṇan| sa tredhā saṃśīrṇa ud evātiṣṭhat| tam ārabhya paryaikṣanta| tasmin devatāś chandāṃsi puruṣe praviṣṭā apaśyan| te 'bruvan devatā vai chandāṃsīmā asmin puruṣe praviṣṭāḥ| asmin vā ayaṃ loke puṇyaṃ jīvitveṣṭāpūrtena tapasā sukṛtenāsmān anvagamiṣyatīti| te vai tathā karavāmety abruvan yathā no nānvāgacchād iti| tasmai va pāpmānam anvavadadhāmeti| tasmā etaṃ pāpmānam anvavādadhuḥ --
-- svapnaṃ tandrīṃ manyum aśanayām akṣakāmyāṃ strīkāmyām iti| ete ha vai pāpmānaḥ puruṣam asmin loke sacante| ya etad agne tīrtvāsmin loke sādhu cikīrṣāt tat tvam asmin loke dhīpsatād ity agnim asmin loke 'dadhuḥ| vāyum aṃtarikṣa ādityaṃ divi|| ugradevo ha smāha rājanir nāhaṃ manuṣyāyārātīyāmi yān asmai trīn devānāṃ śreṣṭhān arātīyato 'śṛṇom| arātītamarātītaṃ hy eva tasmai yasmā etā devatā arātīyantīti| atho hāsmā etā devatā nārātīyanti ya evaṃ veda| atho ha tam eva dhīpsanti ya evaṃ vidvāṃsaṃ dhīpsatīti|| te devā abruvan yā evemā devatāś chandāṃsi puruṣe praviṣṭā etābhir evāsurān dhūrvāmaiveti
teṣāṃ prāṇam eva gāyatryāvṛñjata cakṣus triṣṭubhā śrotraṃ jagatyā vācam anuṣṭubhā| asmād evainān lokād gāyatryāntarāyann antarikṣāt triṣṭubhāmuṣmāj jagatyā paśubhyo 'nuṣṭubhā| tān sarvasmād evāntarāyan| tato vai devā abhavan parāsurāḥ| bhavaty ātmanā parāsya dviṣan bhrātṛvyo bhavati ya evaṃ veda|| yad devā asurān adhūrvaṃs tad dhurāṃ dhūstvam| dhūrvati dviṣantaṃ bhrātṛvyaṃ ya evaṃ veda| prajāpatir yat prajā asṛjata tā dhūrbhir evāsṛjata| reta eva retasyāsiñcat prāṇaṃ gāyatryā samairayac cakṣus triṣṭubhā śrotraṃ jagatyā vācam anuṣṭubhā| ātmānam eva paṃktyā pratyupādadhāt prajāpatir eva bhūtaḥ prajās sṛjate ya evaṃ vidvān dhūrbhir udgāyati
retasyāṃ gāyati| retas tat siñcati| saṃtatam iva gāyati| satatim iva vai retaḥ| parokṣam eva prathame gāyati| parokṣam iva vai retaḥ| narcam upaspṛśet| yad ṛcam upaspṛśed reto vicchindyāt|| tryudāsāṃ gāyati| prāṇam eva prathamenodāsena parigṛhṇāty apānaṃ dvitīyena vyānaṃ tṛtīyena| tryudāsāṃ gāyati| ātmānam eva prathamenodāsena parigṛhṇāti jāyāṃ dvitīyena prajāṃ tṛtīyena| tryudāsāṃ gāyati| imam eva lokaṃ prathamenodāsenābhyārohaty antarikṣaṃ dvitīyenāmuṃ tṛtīyena| sa yo haivaṃ vidvāṃs tryudāsāṃ gāyaty abhi ha bhrātṛvyalokāya vijayate|| sa yo bhrātṛvyalokaṃ cicchitsed dvayudāsām eva gāyet| oṣam asya dviṣan bhrātṛvyaḥ parābhavati śriyam ātmānāśnute| īśvaro ha tu pramāyuko bhavitoḥ| prāṇebhyo hy eti tryudāsāyai| sa tathaiva cikīrṣed yathā sarvam āyur iyāt| anyena bhrātṛvyalokaṃ cicchitsat| tryudāsām eva gāyet| na hiṃkuryāt| yad dhiṃkuryād vajreṇa hiṃkāreṇa reto vicchindyāt