मुख्यं गम्यताम्

Try searching

Quick links

Crawlable search page

Kauṣītaki (Śāṅkhāyana) Brāhmaṇam, Adhyāya 18

3
Khaṇḍikā 1

atirikta somo va eṣa yadāśvinam ।

18,1.1

yadvai yajñasya atiricyate ।

18,1.2

bhrātṛvyastena yajamānasya pratyudyamī bhavati ।

18,1.3

atha yatparastādāśvinau yajati ।

18,1.4

aśvinau vai devānāmbhiṣajau ।

18,1.5

bhaiṣajyameva tatkurute ।

18,1.6

atha yatra ha tatsavitā sūryāmprāyacchatsomāya rājñe ।

18,1.7

yadi vā prajāpateḥ ।

18,1.8

tatsahasramanvākarodduhitra ūhyamānāyai ।

18,1.9

tadāsāmdevatānāmāsīt ।

18,1.10

tā abruvannājimāyāma asmintsahasra iti ।

18,1.11

tā ājimāyan ।

18,1.12

tadaśvinā udajayatāmrāsabhena ।

18,1.13

tasmādbahvyo devatāḥ śasyante ।

18,1.14

atha āśvinamityākhyāyate ।

18,1.15

tata u ha etaduta rāsabho na sarvamiva javamdhāvati ।

18,1.16

sutammayā iti hatammanyamānaḥ sahasramśaṃset ।

18,1.17

sahasramhyudajayatām ।

18,1.18

tadāhuryadbṛhatyā āyatanāni pṛṣṭhāni bhavantyatha kasmāttriṣṭubhā pratipadyata iti ।

18,1.19

triḥ śastā eṣā tisraśca bṛhatyaḥ sampadyanta ekā ca gāyatrī ।

18,1.20

idamu ha saṃdhe rūpamyattisro bṛhatyaḥ ।

18,1.21

pathama rūpamgāyatrī ।

18,1.22

atha yadbṛhatīmabhisampādayati ।

18,1.23

bṛhatī hyabhivṛtamsampadyate ।

18,1.24

atha yadbārhatīnāmpratipadāmprathamamprathamampragāthampunarādāyamkakupkāramśaṃsati ।

18,1.25

punarādāyamvai sāmagāḥ stuvate ।

18,1.26

tasya eva etadrūpamkriyate ।

18,1.27
Khaṇḍikā 2

āgneyamkratumśaṃsati ।

18,2.1

tadimaṃllokamāpnoti ।

18,2.2

uṣasyamśaṃsati ।

18,2.3

tadantarikṣa lokamāpnoti ।

18,2.4

āśvinamśaṃsati ।

18,2.5

tadamuṃllokamāpnoti ।

18,2.6

sauryamkratumśaṃsati ।

18,2.7

asti vai caturtho deva loka āpaḥ ।

18,2.8

tameva asya tena āpnoti ।

18,2.9

pragāthamśaṃsati ।

18,2.10

paśavo vai pragātha ।

18,2.11

paśūnāmeva āptyai ।

18,2.12

atho prāṇa apānau vai bārhataḥ pragāthaḥ ।

18,2.13

dyāvā pṛthivīyamśaṃsati ।

18,2.16

pratiṣṭhe vai dyāvā pṛthivī pratiṣṭhityā eva ।

18,2.17

dvipadāmśaṃsati ।

18,2.18

pratiṣṭhānīyamvai chando dvipadā pratiṣhityā eva ।

18,2.19

bārhaspatyayā paridadhāti ।

18,2.20

brahma vai bṛhaspatiḥ ।

18,2.21

brahmaṇyeva tadantataḥ pratitiṣṭhati ।

18,2.22

atha eṣā sampadbhavati ।

18,2.23

trīṇi gāyatrī śatāni te dve bṛhatī śate ।

18,2.24

saptatimanuṣṭubhaḥ saptatimpaṅktayaścatvāriṃśatśatambṛhatīnām ।

18,2.25

trayāṇāmtriṣṭupśatānāmgāyatrī śatamuddhṛtya tāni trīṇi bṛhatī śatāni ।

18,2.26

tacca gāyatrī śatamjagatī śatamca te dve bṛhatī śate ।

18,2.27

pañcāśattriṣṭubhaḥ pañcāśaduṣṇihaḥ śatambṛhatyaḥ sampadyante ।

18,2.28

atha yāḥ sapta pañcāśatambṛhatyo atra eva tāḥ sampannātḥ ।

18,2.29

atha ye dvāpañcāśyau triṣṭubhau dvipadā ca tāstiro bṛhatyaḥ sampadyante ।

18,2.30

tannānācchandasyānāmsahasramsatsahasrambṛhatyaḥ sampadyante ।

18,2.31

na sahasramatiśaṃsenna arvāksahasrādityeṣā ha eva sthitiḥ ।

18,2.32
Khaṇḍikā 3

pro tveva āśvinasya vibhūtiriti diśyate ।

18,3.1

eṣa āgneyaḥ kratuḥ ।

18,3.2

āgneyādeva ṛtorna niścyaveta ।

18,3.3

atha yadyāgneyamkratumpurā kālātsamatīyāt ।

18,3.4

āśvinamanu yatkiṃca dvidevatyamṛkṣu tadanuvartayet ।

18,3.5

saurye kratau pāvamānīryathācchandasam ।

18,3.6

gāyatrīrgāyatre triṣṭubhastraiṣṭubhe jagatīrjāgate ।

18,3.7

sarvamsūrya nyaṅgamsauryasya āyatane ।

18,3.8

sarvānaindrānpragāthānpragāthasya āyatane ।

18,3.9

sarvamdyāvā pṛthivīyamdyāvā pṛthivīyasya āyatane ।

18,3.10

sarvā dvipadā dvipadāyā āyatane ।

18,3.11

sarvambārhaspatyampurastātparidhānīyāyai ।

18,3.12

etadvai kiṃcidiva ṛcāmna pradiśyate ।

18,3.13

atha vai cakrīvadāśvinam ।

18,3.14

ālambadhe cakre akūdhrīcyo akṣaḥ ।

18,3.15

ā vāmratho aśvinā śyenapatvā iti sa uddhiḥ ।

18,3.16

atha catvāryāgastyāni yuktāni ।

18,3.17

sa eṣa deva rathaḥ ।

18,3.18

sa etena deva rathena svasti svargaṃllokamsamaśnute ।

18,3.19

sasuparṇamsyāt ।

18,3.20

vayo vai suparṇaḥ ।

18,3.21

tadyathā pakṣi vayo bhūtvā evamtatsvasti svargaṃllokamsamaśnute ।

18,3.22

dvireva āśvināya āhvayete pratipade ca eva paridhānīyāyai ca ।

18,3.23

tadyathā pratighātena aniveṣṭyamāno dhāvayedevamtat ।

18,3.24
Khaṇḍikā 4

atha ataḥ paridhānasya eva mīmāṃsā ।

18,4.1

yadādityo rarāṭyāmatisarpet ।

18,4.2

yadā enamsvayamhotā nirjānīyāt ।

18,4.3

yadāsya lohitamāvīyāt ।

18,4.4

yadeva enamsarve raśmayaḥ pratyupyeran ।

18,4.5

sa kālaḥ paridhānasya ।

18,4.6

etasminha vā eṣa kāle apahata pāpmā vivikta pāpmā bhavati ।

18,4.7

apahate pāpmānamvivicyate pāpmanā ya etasminkāle paridadhāti ।

18,4.8

atha yadyabhramsyāt ।

18,4.9

etadvā asya tadrūpamyena prajā bibharti ।

18,4.10

idamekamyadayamprāṇo adhyātmam ।

18,4.11

atirohito madityeva tammanyamānaḥ paridadhyāt ।

18,4.12

vibhrāja āhutimjuhuyādanirjñāyamāna āditye ।

18,4.13

yo anupayuktaḥ syāt ।

18,4.14

āvirebhyo bhavati ।

18,4.15

dvābhyāmyajet ।

18,4.16

dvābhyāmhyāśvinamityākhyāyate ।

18,4.17

anavānamgāyatrīmuktvā virājo ardharce avāniti ।

18,4.18

śrīrvirāḍanna adyam ।

18,4.19

śriyāmtadvirājyanna adye pratitiṣṭhati ।

18,4.20

uttareṇa virājo ardharcena vaṣaṭkaroti ।

18,4.21

svarga eva talloke yajamānamdadhāti ।

18,4.22

virājā eva yajediti ha sma āha kauṣītakiḥ ।

18,4.23

trayastriṃśadakṣarā vai virāṭ ।

18,4.24

trayastriṃśaddevatāḥ ।

18,4.25

akṣara bhājo devatāḥ karoti ।

18,4.26

aśvinā vāyunā yuvamsudakṣa iti tveva sthitā āśvinī triṣṭuptiro ahnyavatī ।

18,4.27

tiro ahnyā hi somā bhavanti ।

18,4.28

atho balamvai vīryamtriṣṭup ।

18,4.29

balameva tadvīryamyajamāne dadhāti ।

18,4.30

anuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyai ।

18,4.31

āhutīnāmpratiṣṭhityai ।

18,4.32

saṃsanneṣu chandogeṣu pravṛta homīye āhutī juhoti ।

18,4.33

mahatśastramvākca manaśca prīte udyacchātamiti ।

18,4.34
Khaṇḍikā 5

atha hāri yojanena caranti ।

18,5.1

harī eva tatprīṇanti ।

18,5.2

atra devāḥ sa aśvāḥ prītā bhavanti ।

18,5.3

triṣṭubhamhāri yojanasya puronuvākyāmanūcya jagatyā yajati ।

18,5.4

balamvai vīryamtriṣṭup ।

18,5.5

paśavo jagatī ।

18,5.6

bala eva tadvīrye antataḥ paśuṣu ca pratitiṣṭhati ।

18,5.7

madvatī yājyā madvaddhi tṛtīya savanam ।

18,5.8

anuvaṣaṭkarotyāhutīnāmeva śāntyai ।

18,5.9

āhutīnāmpratiṣṭhityai ।

18,5.10

tāsāmbhūyiṣṭhā dhānānāmādadīta ।

18,5.11

paśavo vai dhānāḥ ।

18,5.12

bhūmānameva tatpaśūnāmātmandhatte ।

18,5.13

atha yadṛcamjapanti svastyayanameva tatkurvate ।

18,5.14

tā āhavanīyasya bhasma ante nivapanti ।

18,5.15

yonirvai paśūnāmāhavanīyaḥ ।

18,5.16

sva eva enāṃstadgoṣṭhe anapakrame dadhati ।

18,5.17

atha śākalānjuhvati ।

18,5.18

tadyathā ahirjīrṇāyai tvaco nirmucyeta ।

18,5.19

iṣīkā vā muñjāt ।

18,5.20

evameva ete sarvasmātpāpmanaḥ sampramucyante ।

18,5.21

atha savyāvṛto apsu somānupaparāyanti ।

18,5.22

tāniha antarvedyāsādayanti ।

18,5.23

taddhi somasya āyatanam ।

18,5.24

vyapadadhati darbha pñjūlāni ।

18,5.25

yadā vā āpaśca auṣadhayaśca saṃgacchante ।

18,5.26

atha kṛtsnaḥ somaḥ ।

18,5.27

tā vaiṣṇavyā ṛcā ninayanti ।

18,5.28

yajño vai viṣṇuḥ ।

18,5.29

yajña eva enāṃstadantataḥ pratiṣṭhāpayanti ।

18,5.30
Khaṇḍikā 6

atha prāṇāntsammṛśante ।

18,6.1

tadyadeva atra prāṇānāmkrūrī kṛtamyadviliṣṭamtadeva etadāpyāyayanti tadbhiṣajyanti ।

18,6.2

bhakṣa paridhīnkurvate ।

18,6.3

mānuṣeṇa eva tadbhakṣeṇa daivambhakṣamantardadhate ।

18,6.4

avabhṛthaḥ ।

18,6.5

amumeva etatsavanairīpsanti yo asau tapati ।

18,6.6

udyantamprātaḥ savanena ।

18,6.7

madhye santammādhyaṃdinena savanena ।

18,6.8

astamyantamtṛtīya savanena ।

18,6.9

sa vā eṣo apaḥ praviśya varuṇo bhavati ।

18,6.10
Khaṇḍikā 7

tasmādvāruṇameka kapālampuroḍāśamnirvapanti ।

18,7.1

ekasthā vai śrīḥ ।

18,7.2

śrīrvai varuṇaḥ ।

18,7.3

śriyāmeva tadantataḥ pratitiṣṭhanti ।

18,7.4

te antareṇa cātvāla utkarā upaniṣkrāmanti ।

18,7.5

taddhi yajñasya tīrthamāpnānamnāma ।

18,7.6

tadetadṛcā abhyuditam ।

18,7.7

āpnānamtīrthamkimiha pra vocaditi ।

18,7.8

etena vai devāstīrthena yajñamprapadya sarvānkāmānāpuḥ ।

18,7.9

tatho eva etadyajamāna etena eva tīrthena yajñamprapadyate ।

18,7.10

sarvānkāmānāpnoti ।

18,7.11

te yasyāmdiśyāpo bhavanti tāmdiśamabhyāvṛtya caranti ।

18,7.12

sā vai prācī digyasyāmdevatāḥ ।

18,7.13

caturaḥ prayājānyajatyṛte barhiṣkam ।

18,7.14

barhiṣmantamutsṛjati ।

18,7.15

na hyatra barhiḥ stīryate ।

18,7.16

vārtraghnāvājya bhāgau bhavataḥ pāpmana eva vadhāya ।

18,7.17

atho ha asya paurṇamāsāttantrādanitambhavati ।

18,7.18

apsumantau ha eke kurvanti ।

18,7.19

vārtraghnau tveva sthitau ।

18,7.20

atha yadapsu varuṇamyajati ।

18,7.21

sva eva enamtadāyatane prīṇāti ।

18,7.22

atha yadagnīvaruṇau yajati ।

18,7.23

atra agniḥ sarveṣu havihṣu bhāgī bhavati ।

18,7.24

dvāvanuyājau yajatyṛte barhiṣkam ।

18,7.25

barhiṣmantamutsṛjati ।

18,7.26

prajā vai barhiḥ ।

18,7.21

na itprajāmapsu pravṛṇajāni iti ।

18,7.28
Khaṇḍikā 8

ta eka śatamprayāja anuyājā bhavanti ।

18,8.1

śata āyurvai puruṣaḥ śata vīryaḥ śata indriyaḥ ।

18,8.2

upa ya eka śatatamaḥ sa ātmā ।

18,8.3

tadetadaṅgirasāmayanam ।

18,8.4

sa etena ayanena pratipadya aṅgirasāmsalokatāmsāyujyamāpnoti ।

18,8.5

atha yāḥ ṣaḍvā aṣṭau vā vaṣaṭkṛtayaḥ ।

18,8.6

tadādityānāmayanam ।

18,8.7

sa etena ayanena pratipadya ādityānāmsalokatāmsāyujyamāpnoti ।

18,8.8

anūbandhyā ।

18,8.9

caturthameva etatsavanamyadanūbandhyā ।

18,8.10

tasmādacyutā bhavati ।

18,8.11

caturthamhyeva etatsavanānām ।

18,8.12

sā vai maitrāvaruṇī bhavati ।

18,8.13

agnīṣomīyo hi purastātkṛto bhavati ।

18,8.14

tasmānmaitrāvaruṇī bhavati ।

18,8.15

yajñasya eva sabhāratāyai ।

18,8.16

atha yadapsu varuṇamyajati ।

18,8.17

atra mitro hīno bhavati ।

18,8.18

tasmānmaitrāvaruṇī bhavati ।

18,8.19

mitrasya eva anulabdhyai ।

18,8.20

atha yadi paśurānīto anupākṛto mriyeta ।

18,8.21

ṛtvigbhyastamkārayet ।

18,8.22

atha anyamtadrūpamtadvarṇamālabheran ।

18,8.23

tamāprītamparyagni kṛtamudañcamnayeyuḥ ।

18,8.24

tasya anu nyāyamitaramkarṣayeyuḥ ।

18,8.25

tayornānā vape utkhidya nānā śrapayitvā nānā vadāya samāne vaṣaṭkāre juhuyuḥ ।

18,8.26

tayornānā eva paśu puroḍāśau śrapayitvā nānā vadāya samāne vaṣaṭkāre juhuyuḥ ।

18,8.27

tayornānā eva haviṣī śrapayitvā nānā vadāya samāne vaṣaṭkāre juyuhuḥ ।

18,8.28

evamtṛtīya gudāvevamjāghanyau ।

18,8.29

yadi tvapyekayā eva āpriya āprītaḥ syāt ।

18,8.30

tena eva pracureyuriti sā sthitiḥ ।

18,8.31

prāṇā vai āpryaḥ ।

18,8.32

prāṇāneva asmiṃstaddadhāti ।

18,8.33
Khaṇḍikā 9

atha yadyaṣṭāpadī syātkathamsyāditi ।

18,9.1

garbhasya tvaco vapā rūpamphālī karaṇāngarbhamiti śāmitre śrapayitvā itarasya vaṣaṭkāreṣu śāmitra eva juhuyuḥ ।

18,9.2

rakṣāṃsi ha vā etadyajñamgacchanti yadatra etādṛgbhavati ।

18,9.3

tāni tena apahanti ।

18,9.4

tadarakṣo hatam ।

18,9.5

evamnu yadi paśuranūbandhyā bhavati ।

18,9.6

yadyu vai payasyā ।

18,9.7

atha yadi go paśurbhavati ।

18,9.10

go saṃstavau vai mitrāvaruṇau ।

18,9.11

tasmādgo paśurbhavati ।

18,9.12

atha yattriṣṭubho yājyā bhavanti ।

18,9.13

balamvai vīryamtriṣṭup ।

18,9.14

balameva tadvīryamyajamāne dadhāti ।

18,9.15

yuvamvastrāṇi pīvasā vasāthe iti vapāyai yājyā ।

18,9.16

pīvasā ittadvapāyai medaso rūpam ।

18,9.17

yadbaṃhiṣṭhamna atividhe sudānū iti puroḍāśasya ।

18,9.18

baṃhiṣṭhamiti bahula iva hi puroḍāśaḥ ।

18,9.19

pra bāhavā sisṛtamjīvase na iti haviṣaḥ ।

18,9.20

bāhava iti taddhaviṣo aṅgānāmrūpam ।

18,9.21

udannudavasati ।

18,9.22

udanhi jīva lokaḥ ।

18,9.23

udannudavasāya vaiṣṇavyā ṛcā pūrṇa āhutimjuhoti ।

18,9.24

yajño vai viṣṇuḥ ।

18,9.25

yajñameva tadārabhate ।

18,9.26

pañca kapālaḥ puroḍāśo bhavati ।

18,9.27

pañca padā paṅktiḥ ।

18,9.28

pāṅkto vai yajño yajñasya eva āptyai ।

18,9.29

yadyu vā aṣṭā kapālaḥ paurṇamāsameva tantrambhavati ।

18,9.30

pratiṣṭhā vai paurṇamāsampratiṣṭhityā eva ।

18,9.31

idamtveva pratyakṣampunarādheyasya rūpamyatpada paṅktayo yājyā puronuvākyāḥ ।

18,9.32

tathā eva vyatiṣaktāḥ ।

18,9.33

tasyāmsaṃsthitāyāmyajamāno agnihotramjuhoti ।

18,9.34

saṃsthite hyagnyādheye agnihotramhūyate ।

18,9.35

tasmāttasyāmsaṃsthitāyāmyajamāno agnihotramjuhuyāditi yajamāno agnihotramjuhuyāditi ।

18,9.36