yaddarśa pūrṇa māsayorupavasati ।
3,1.1na ha vā avratasya devā haviraśnanti ।
3,1.2tasmādupavasati ।
3,1.3uta me devā haviraśnīyuriti ।
3,1.4pūrvāmpaurṇamāsīmupavasediti paiṅgyam ।
3,1.5uttarāmiti kauṣītakam ।
3,1.6yāmparyastamayamutsarpediti sā sthitiḥ ।
3,1.7pūrvāmpaurṇamāsīmupavasedanirjñāya purastādamāvāsyāyāmcandramasam ।
3,1.8yadupavasati tena pūrvāmprīṇāti ।
3,1.9yadyajate tena uttarām ।
3,1.10uttarāmupavaset ।
3,1.11uttarāmu ha vai samudro vijate somamanu daivatam ।
3,1.12etadvai deva satyamyaccandramāḥ ।
3,1.13tasmāduttarāmupavaset ।
3,1.14atha yatpurastātsāmidhenīnāmjapati ।
3,2.1svastyayanameva tatkurute ।
3,2.2hiṃkṛtya sāmidhenīranvāha ।
3,2.3vajro vai hiṃkāraḥ ।
3,2.4vajreṇa eva tadyajamānasya pāpmānamhanti ।
3,2.5trirhimkaroti ।
3,2.6trivṛdvai vajraḥ ।
3,2.7vajrameva tadabhisampādayati ।
3,2.8etena vai devāstrivṛtā vajreṇa ebhyo lokebhyo asurānanudanta ।
3,2.9tatho eva etadyajamāna etena eva trivṛtā vajreṇa ebhyo lokebhyo dviṣato bhrātṛvyānnudati ।
3,2.10ekādaśa sāmidhenīranvāha ।
3,2.11ekādaśa akṣarā vai triṣṭup ।
3,2.12traiṣṭubha indraḥ ।
3,2.13tadubhā indrāgnī āpnoti ।
3,2.14triḥ prathamayā triruttamayā pañcadaśa sampadyate ।
3,2.15pañcadaśa vai pūrva pakṣa apara pakṣayorahāni ।
3,2.16tatsāmidhenībhiḥ pūrva pakṣa apara pakṣāvāpnoti ।
3,2.17atho vajro vai sāmidhenyaḥ ।
3,2.18pañcadaśo vai vajraḥ ।
3,2.19vajreṇa eva tadyajamānasya pāpmānamhanti ।
3,2.20yadveva triḥ prathamāmtriru uttamām ।
3,2.21yajñasya eva tadbarsau nahyati sthemne avisraṃsāya ।
3,2.22tāsāmvai trīṇi ṣaṣṭi śatānyakṣarāṇāmbhavanti ।
3,2.23trīṇi vai ṣaṣṭi śatāni saṃvatsarasya ahnām ।
3,2.24tatsāmidhenībhiḥ saṃvatsarasya ahānyāpnoti ।
3,2.25tā vai gāyatryo bhavanti ।
3,2.26gāyatro vā agnirgāyatracchandāḥ ।
3,2.27svena eva tatchandasā agnimstauti ।
3,2.28abhirūpā bhavanti ।
3,2.29yadyajñe abhirūpamtatsamṛddhamyajñasya eva samṛddhyai ।
3,2.30uttamāyai tṛtīye vacane praṇavena nigadamupasaṃdadhāti ।
3,2.31agne mahānasi brāhmaṇa bhārata iti ।
3,3.1agnirvai bharataḥ ।
3,3.2sa vai devebhyo havyambharati ।
3,3.3atha yadyajamānasya ārṣeyamāha ।
3,3.4na ha vā anārṣeyasya devā haviraśnanti ।
3,3.5tasmādasya ārṣeyamāha ।
3,3.6atha etampañcadaśa padamnigadamupasaṃdadhāti ।
3,3.9eṣā ha vai sāmidhenīnāmnivit ।
3,3.8tasmātpañcadaśa pado bhavati ।
3,3.9pañcadaśa hi sāmidhenyaḥ ।
3,3.10sa vā acchandaskṛto bhavati ।
3,3.11dvayamvā idamsarvamchandaskṛtamca acchandaskṛtamca ।
3,3.12tena sarveṇa agnimstavāni iti ।
3,3.13tasya sapta padāni samasya avasyet ।
3,3.14sapta vai chandāṃsi ।
3,3.15sarveṣāmeva chandasāmāptyai ।
3,3.16atha catvāryatha catvāri ।
3,3.17catuṣṭayamvā idamsarvam ।
3,3.18asya eva sarvasya āptyai ।
3,3.19atha yadvyavagrāhamdevatā āvāhayati ।
3,3.20nānā hyābhyo havīṃṣi gṛhītāni bhavanti ।
3,3.21tasmādvyavagrāhamdevatā āvāhayati ।
3,3.22atha yadagnimagninā āvāhayati ।
3,3.23eṣā vā agneryajñiyā tanūryā asya havya vāṭ ।
3,3.24sā vā asau yadado amuṣyādityasya upariṣṭāddivi iva bhāti jyotiriva ।
3,3.25tadyadāha agnimagna āvaha iti ।
3,3.26tāmāvaha ityeva tadāha ।
3,3.27atha yaddevānājyapānāvāhayati ।
3,3.28prayāja anuyājāṃstadāvāhayati ।
3,3.29atha yadagnimhotrāya āvāhayati ।
3,3.30sviṣṭakṛtamtadāvāhayati ।
3,3.31atha yatsvammahimānamāvāhayati ।
3,3.32vāyumtadāvāhayati ।
3,3.33vāyurvā agneḥ svo mahimā ।
3,3.34tena hi sampadya mahimānamgacchati ।
3,4.1yadveva vācā anvāha vācā yajati ।
3,4.2tena u ha eva asya svo mahimā iṣṭo bhavati ।
3,4.3ā ca vaha jātavedaḥ suyujā ca yaja ityāha ।
3,4.4āvaha ca jātavedo devāntsayujā ca devatā yaja ityeva enamtadāha ।
3,4.5atha yatparastātsāmidhenīnāmjapati ।
3,4.6vajro vai sāmidhenyaḥ ।
3,4.7tameva etatśamayati purastācca upariṣṭācca ।
3,4.8atha yatsrugādāpanena srucāvādāpayati ।
3,4.9deva rathameva tadyunakti devebhyo haviḥ pradāsyan ।
3,4.10sa etena deva rathena svasti svargaṃllokamsamaśnute ।
3,4.11prayājānyajati ।
3,4.12ṛtavo vai prayājāḥ ।
3,4.13ṛtūneva tatprīṇāti ।
3,4.14te vai pañca bhavanti ।
3,4.15tairyatkiṃca pañca vidhamadhidaivatamadhyātmamtatsarvamāpnoti ।
3,4.16samidho yajati vasantameva ।
3,4.17vasante vā iḍamsarvamsamidyate ।
3,4.18tanūnapātamyajati gīṣmameva ।
3,4.19grīṣme hi tanvamtapati ।
3,4.20iḍo yajati varṣā eva ।
3,4.21varṣābhirhi īḍitamanna adyamuttiṣṭhati ।
3,4.22barhiryajati śaradameva ।
3,4.23śaradi hi barhiṣṭhā oṣadhayo bhavanti ।
3,4.24svāhā kṛtimantamyajati hemantameva ।
3,4.25hemante vā idamsarvamsvāhā kṛtam ।
3,4.26tadāhuryatpañca prayājāḥ ṣaḍṛtavaḥ kvaitamṣaṣṭhamṛtumyajati iti ।
3,4.27yadeva caturthe prayāje samānayati tadenamitareṣvanuvibhajati ।
3,4.28atha yaduttame prayāje devatāḥ samāvapati ।
3,5.1prayāja bhāja eva enāstatkaroti ।
3,5.2tadyathā agniḥ sarveṣu havihṣu bhāgī bhavati ।
3,5.3evamtadagnerbhāge devatā bhāginīḥ karoti ।
3,5.4na atra agnimhotrādityāha ।
3,5.5paśavo vai prayājāḥ ।
3,5.6rudraḥ sviṣṭakṛt ।
3,5.7na idrudreṇa yajamānasya paśūnprasajāni iti ।
3,5.8svāhā devā ājyapā juṣāṇā agna ājyasya vyantviti ha eka āhuḥ ।
3,5.9na tathā kuryāt ।
3,5.10ardhamha vai yajñasya ājyamardhamhaviḥ ।
3,5.11sa yaddha anyataradbrūyāt ।
3,5.12ardhamha vai yajñasya samiṣṭamsyādardhamasamiṣṭam ।
3,5.13tasmātsvāhā devā ājyapā juṣāṇā agna ājyasya haviṣo vyantvityeva brūyāt ।
3,5.14atha yatpaurṇamāsyāmvārtraghnāvājya bhāgau bhavataḥ ।
3,5.15paurṇamāsena vā indro vṛtramahan ।
3,5.16atha yadamāvāsyāyāmvṛdhanvantau ।
3,5.17kṣayamvā atra candro gacchati ।
3,5.18tameva etadāpyāyayati tamvardhayati ।
3,5.19tau vai juṣāṇa yājyau bhavataḥ ।
3,6.1samāna haviṣau hi prayājairbhavataḥ ।
3,6.2atho brahma vai juṣāṇaḥ ।
3,6.3brāhmaṇā eva taddevebhyo haviḥ prayacchati ।
3,6.4tau vai trivṛtau bhavataḥ ।
3,6.5ye yajāmaho nigado vaṣaṭkāraḥ ।
3,6.6cakṣurvā ājya bhāgau ।
3,6.7trivṛdvai cakṣuḥ śuklamkṛṣṇamlohitamiti ।
3,6.8tau na paśau na some karoti ।
3,6.9paśunā vai cakṣuṣmānadhvaraḥ ।
3,6.10na iccaturakṣambībhatsamadhvaramkaravāṇi iti ।
3,6.11atha yadāvatyoṇhūtavatyaḥ puronuvākyā bhavanti ।
3,6.12pravatyaḥ prattavatyo yājyāḥ ।
3,6.13hūtvā eva taddevebhyo haviḥ prayacchati ।
3,6.14tā vai gāyatrī triṣṭubhau bhavanti ।
3,6.15brahma vai gāyatrī ।
3,6.16kṣatramtriṣṭup ।
3,6.19brahma kṣatrābhyāmeva taddevebhyo haviḥ prayacchati ।
3,6.20ṛgante vaṣaṭkaroti ।
3,6.21tathā ha asya sarvā yājyā rūpavatyo bhavanti ।
3,6.22ṣaḍiti vaṣaṭkaroti ।
3,6.23ṣaḍvā ṛtavaḥ ।
3,6.24ṛtūneva tatprīṇāti ।
3,6.25bārhata rāthantaramvaṣaṭkuryātpurastāddīrghamupariṣṭāddhrasvam ।
3,7.1yaddhrasvamtadrathantaram ।
3,7.2yaddīrghamtadbṛhati ।
3,7.3atho iyamvai rathantaramasau bṛhat ।
3,7.4anayoreva tatpratitiṣṭhati ।
3,7.5atho etāvānvai vāco vikāraḥ ।
3,7.7sarveṇa eva tadvāco vikāreṇa devebhyo haviḥ prayacchati ।
3,7.7bhūrbhuva iti purastādye yajāmahasya japati ।
3,7.8vaṣaṭkṛtyā anujapatyojaḥ sahaḥ saha ojaḥ svariti ।
3,7.9vajro vai vaṣaṭkāraḥ ।
3,7.10tameva etatśamayati purastācca upariṣṭācca ।
3,7.11atho ete eva vaṣaṭkārasya prīyatame tanū yadojaśca sahaśca ।
3,7.12tābhyāmeva enamśamayati ।
3,7.13atha yadagnimprathamamdevatānāmyajati ।
3,7.14agnirvai devānāmmukham ।
3,7.15mukhata eva taddevānprīṇāti ।
3,7.17atha yatpaurṇamāsyāmagnīṣomau yajati ।
3,7.17agnīṣomau vā antarvṛtra āstām ।
3,7.18tāvindro na aśaknodabhi vajramprahartum ।
3,7.19yadupāṃśu yajati tena somamprīṇāti ।
3,7.22yanniruktamtena agnim ।
3,7.23atha yadamāvāsyāyāmindrāgnī yajati ।
3,8.1pratiṣṭhe vā indrāgnī pratiṣṭhityā eva ।
3,8.2atha yatsamnayannindramyajati mahā indramvā ।
3,8.3etajjyotirvā amāvāsyā ।
3,8.4na hyatra candro dṛśyate ।
3,8.5atha yadasamnayanpuroḍāśāvantareṇa upāṃśvājyasya yajatyajāmitāyai ।
3,8.6atha yatsamnayantsānnāyyasya antareṇa upāṃśvājyasya yajati tasya uktambrāhmaṇam ।
3,8.7atha yadagnimsviṣṭakṛtamantato yajati ।
3,8.8eṣa ha vai devebhyo haviḥ prayacchati ।
3,8.9yo vā annamvibhajatyantataḥ sa bhajate ।
3,8.10atho rudro vai sviṣṭakṛt ।
3,8.11anta bhāgvā vā eṣaḥ ।
3,8.12tasmādenamantato yajati ।
3,8.13tasya tacchandasau yājyā puronuvākye nigado vyavaiti ।
3,8.14tena ajāmi bhavati ।
3,8.15vaṣaṭkṛtyā apa upaspṛśati ।
3,8.16śāntirvai bheṣajamāpaḥ ।
3,8.17śāntireva eṣā bheṣajamyajñe kriyate ।
3,8.18atha yatpradeśinyāmiḍāyāḥ pūrvamañjanamadhara oṣṭhe nilimpate ।
3,8.19uttaramuttara oṣṭhe ।
3,8.20ayamvai loko adhara oṣṭhaḥ ।
3,8.21asau lokaḥ uttara oṣṭhaḥ ।
3,8.22atha yadoṣṭhāvantareṇa tadidamantarikṣam ।
3,8.23tadyadprāśnāti ।
3,8.24imāneva tallokānanusaṃtanvanprīṇāti ।
3,8.25atha yadiḍāmupahvayate ।
3,9.1sarveṣveva tadbhūteṣu upahavamicchate ।
3,9.2atho annamvā iḍā ।
3,9.3annameva tadātmandhatte ।
3,9.4atho paśavo vā iḍā ।
3,9.4paśūnāmeva āptyai ।
3,9.6tasyāmcaturavāniti ।
3,9.9tathā pañcapadī bhavati ।
3,9.11pañcapadā paṅktiḥ ।
3,9.12pāṅkto vai yajño yajñasya eva āptyai ।
3,9.13atha yajjapena utttara iḍāmprāśnāti ।
3,9.14brahma vai japaḥ ।
3,9.15brahmaṇā eva enāmtatśamayati ।
3,9.16atha yadadhvaryurbarhiṣadampuroḍāśamkaroti ।
3,9.17pitṝneva tatprīṇāti ।
3,9.18atha yatpavitravati mārjayante ।
3,9.19śāntirvai bheṣajamāpaḥ ।
3,9.20śāntireva eṣā bheṣajamyajñe kriyate ।
3,9.21atha yadanvāhāryamāharanti ।
3,9.22etaddakṣiṇau vai darśa pūrṇa māsau ।
3,9.23tasmādenamāharanti ।
3,9.24atha yatsamidhamanumantrayate ।
3,9.25idhmasya vā eṣā eka atiśiṣṭā bhavati ।
3,9.26tasmādenāmanustauti ।
3,9.27atha yattrīnanuyājānyajait ।
3,10.1trayo vā ime lokāḥ ।
3,10.2imāneva tallokānāpnoti ।
3,10.3atha yatsarvamuttamamāha ।
3,10.4pratiṣṭhā vai sviṣṭakṛtpratiṣṭhityā eva ।
3,10.5atha yatsūkta vākamāha ।
3,10.6pratiṣṭhā vai sūkta vākaḥ pratiṣṭhityā eva ।
3,10.7atha yaddyāvā pṛthivyoḥ kīrtayati ।
3,10.8pratiṣṭhe vai dyāvā pṛthivī pratiṣṭhityā eva ।
3,10.9agniridamhavirajuṣata iti ha eka āhuḥ ।
3,10.10na tathā kuryāt ।
3,10.11abhyāvartate ha asya devatā punaryajña iti manvānā ।
3,10.12punarme haviḥ pradāsyati iti ।
3,10.13sā yajamānasya āśiṣo nivartayati ya idamhavirityāha ।
3,10.14tasmāddhavirajuṣata havirajuṣata ityeva brūyāt ।
3,10.15atho yā eva etaddevatāḥ purastādyajati ।
3,10.16tābhireva etadantataḥ pratitiṣṭhati ।
3,10.17atha yatsūkta vāke yajamānasya nāma gṛhṇāti ।
3,10.18eṣa ha vai daiva ātmā yajamānasya yamṛtvijaḥ saṃskurvanti ।
3,10.19tasmādasya nāma gṛhṇāti ।
3,10.20atra hi jāyate ।
3,10.21uccairgṛhṇīyādyadyapyācāryaḥ syāt ।
3,10.22tathā ha yajamāno aprācyāvuko bhavati ।
3,10.23atha pañca āśiṣo vadata iḍāyāmtisrastā aṣṭau ।
3,10.24etābhirvai devāḥ sarvā aṣṭīraśnuvata ।
3,10.25tatho eva etadyajamāna etābhireva sarvā aṣṭīraśnute ।
3,10.26atha barhiṣi prāñcamañjalimnidhāya japati nama upa iti ।
3,10.27na hi namaskāramati devāḥ ।
3,10.28atha yatśamyorvākamāha ।
3,10.29pratiṣṭhā vai śamyorvākaḥ pratiṣṭhityā eva ।
3,10.30atho śamyurha vai bārhaspatyaḥ sarvānyajñānśamayāmcakāra ।
3,10.31tasmātśamyorvākamāha ।
3,10.32atha yadapa upaspṛśati ।
3,10.33śāntirvai bheṣajamāpaḥ ।
3,10.34śāntireva eṣā bheṣajamyajñe kriyate ।
3,10.35atha yadgārhapatye patnī samyājaiścaranti ।
3,11.1gārhapatya bhājo vai patnyaḥ ।
3,11.2āhavanīya bhāgyajamānaḥ ।
3,11.3tasmādgārhapatye patnī samyājaiścaranti ।
3,11.4te vai catvāro bhavanti ।
3,11.5ā caturamvai dvandvammithunamprajananamprajātyai ।
3,11.6te vā upāṃśu bhavanti ।
3,11.7retaḥ siktirvai patnī samyājāḥ ।
3,11.8upāṃśu vai retaḥ sicyate ।
3,11.9abhirūpā bhavanti ।
3,11.10yadyaje abhirūpamtatsamṛddhamyajñasya eva samṛddhyai ।
3,11.11atha somamtvaṣṭāramdevānāmpatnīragnimgṛhapatimiti ।
3,11.12etā ha vai devatā mithunānāmīśate ।
3,11.13tā atra prīṇanti ।
3,11.14tā asmai prītā mithunāni dadhati ।
3,11.15somamprathamamyajati ।
3,12.1retastatsiñcati ।
3,12.2tvaṣṭāramdvitīyam ।
3,12.3tvaṣṭā vai retaḥ ṣiktamvikaroti ।
3,12.4tataḥ patnyaḥ ।
3,12.5patnī samyājā hyete ।
3,12.6atha yadagnimgṛhapatimantato yajati ।
3,12.7etatsviṣṭakṛto vai patnyaḥ ।
3,12.8tasmādenamantato yajati ।
3,12.9atha ya apa upaspṛśati tasya uktambrāhmaṇam ।
3,12.10atha yadṛcamjapati svastyayanameva tatkurute ।
3,12.11atha yadilāmupahvayate yanmārjayate yatśamyorvākamāha tasya uktambrāhmaṇam ।
3,12.12atha yadvede patnīmvācayati ।
3,12.13vṛṣā vai vedaḥ ।
3,12.14yoṣā patnī ।
3,12.15mithunameva tatpatnīṣu dadhāti ।
3,12.16tasmātpatnī veda tṛṇānyantara ūrū kurute ।
3,12.17atha yadvedamstṛṇāti ।
3,12.18tena ha asya darśa pūrṇa māsau saṃtatau bhavataḥ ।
3,12.19atho etena eva asya agnihotramstīrṇa barhirbhavati ।
3,12.20atha yadveda atiśeṣamupatiṣṭhate ।
3,12.21āśiṣameva tadvadate ।
3,12.22atha yadāhavanīyamupatiṣṭhate ।
3,12.23prītvā eva taddeveṣvantato arthamvadate ।
3,12.24atha yadapa upaspṛśati ।
3,12.25śāntirvai bheṣajamāpaḥ ।
3,12.26śāntireva eṣā bheṣajamantato yajñe kriyate antato yajñe kriyate ।
3,12.27