यद्दर्श पूर्ण मासयोरुपवसति ।
3,1.1न ह वा अव्रतस्य देवा हविरश्नन्ति ।
3,1.2तस्मादुपवसति ।
3,1.3उत मे देवा हविरश्नीयुरिति ।
3,1.4पूर्वाम्पौर्णमासीमुपवसेदिति पैङ्ग्यम् ।
3,1.5उत्तरामिति कौषीतकम् ।
3,1.6याम्पर्यस्तमयमुत्सर्पेदिति सा स्थितिः ।
3,1.7पूर्वाम्पौर्णमासीमुपवसेदनिर्ज्ञाय पुरस्तादमावास्यायाम्चन्द्रमसम् ।
3,1.8यदुपवसति तेन पूर्वाम्प्रीणाति ।
3,1.9यद्यजते तेन उत्तराम् ।
3,1.10उत्तरामुपवसेत् ।
3,1.11उत्तरामु ह वै समुद्रो विजते सोममनु दैवतम् ।
3,1.12एतद्वै देव सत्यम्यच्चन्द्रमाः ।
3,1.13तस्मादुत्तरामुपवसेत् ।
3,1.14अथ यत्पुरस्तात्सामिधेनीनाम्जपति ।
3,2.1स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते ।
3,2.2हिंकृत्य सामिधेनीरन्वाह ।
3,2.3वज्रो वै हिंकारः ।
3,2.4वज्रेण एव तद्यजमानस्य पाप्मानम्हन्ति ।
3,2.5त्रिर्हिम्करोति ।
3,2.6त्रिवृद्वै वज्रः ।
3,2.7वज्रमेव तदभिसम्पादयति ।
3,2.8एतेन वै देवास्त्रिवृता वज्रेण एभ्यो लोकेभ्यो असुराननुदन्त ।
3,2.9तथो एव एतद्यजमान एतेन एव त्रिवृता वज्रेण एभ्यो लोकेभ्यो द्विषतो भ्रातृव्यान्नुदति ।
3,2.10एकादश सामिधेनीरन्वाह ।
3,2.11एकादश अक्षरा वै त्रिष्टुप् ।
3,2.12त्रैष्टुभ इन्द्रः ।
3,2.13तदुभा इन्द्राग्नी आप्नोति ।
3,2.14त्रिः प्रथमया त्रिरुत्तमया पञ्चदश सम्पद्यते ।
3,2.15पञ्चदश वै पूर्व पक्ष अपर पक्षयोरहानि ।
3,2.16तत्सामिधेनीभिः पूर्व पक्ष अपर पक्षावाप्नोति ।
3,2.17अथो वज्रो वै सामिधेन्यः ।
3,2.18पञ्चदशो वै वज्रः ।
3,2.19वज्रेण एव तद्यजमानस्य पाप्मानम्हन्ति ।
3,2.20यद्वेव त्रिः प्रथमाम्त्रिरु उत्तमाम् ।
3,2.21यज्ञस्य एव तद्बर्सौ नह्यति स्थेम्ने अविस्रंसाय ।
3,2.22तासाम्वै त्रीणि षष्टि शतान्यक्षराणाम्भवन्ति ।
3,2.23त्रीणि वै षष्टि शतानि संवत्सरस्य अह्नाम् ।
3,2.24तत्सामिधेनीभिः संवत्सरस्य अहान्याप्नोति ।
3,2.25ता वै गायत्र्यो भवन्ति ।
3,2.26गायत्रो वा अग्निर्गायत्रच्छन्दाः ।
3,2.27स्वेन एव तत्छन्दसा अग्निम्स्तौति ।
3,2.28अभिरूपा भवन्ति ।
3,2.29यद्यज्ञे अभिरूपम्तत्समृद्धम्यज्ञस्य एव समृद्ध्यै ।
3,2.30उत्तमायै तृतीये वचने प्रणवेन निगदमुपसंदधाति ।
3,2.31अग्ने महानसि ब्राह्मण भारत इति ।
3,3.1अग्निर्वै भरतः ।
3,3.2स वै देवेभ्यो हव्यम्भरति ।
3,3.3अथ यद्यजमानस्य आर्षेयमाह ।
3,3.4न ह वा अनार्षेयस्य देवा हविरश्नन्ति ।
3,3.5तस्मादस्य आर्षेयमाह ।
3,3.6अथ एतम्पञ्चदश पदम्निगदमुपसंदधाति ।
3,3.9एषा ह वै सामिधेनीनाम्निवित् ।
3,3.8तस्मात्पञ्चदश पदो भवति ।
3,3.9पञ्चदश हि सामिधेन्यः ।
3,3.10स वा अच्छन्दस्कृतो भवति ।
3,3.11द्वयम्वा इदम्सर्वम्छन्दस्कृतम्च अच्छन्दस्कृतम्च ।
3,3.12तेन सर्वेण अग्निम्स्तवानि इति ।
3,3.13तस्य सप्त पदानि समस्य अवस्येत् ।
3,3.14सप्त वै छन्दांसि ।
3,3.15सर्वेषामेव छन्दसामाप्त्यै ।
3,3.16अथ चत्वार्यथ चत्वारि ।
3,3.17चतुष्टयम्वा इदम्सर्वम् ।
3,3.18अस्य एव सर्वस्य आप्त्यै ।
3,3.19अथ यद्व्यवग्राहम्देवता आवाहयति ।
3,3.20नाना ह्याभ्यो हवींषि गृहीतानि भवन्ति ।
3,3.21तस्माद्व्यवग्राहम्देवता आवाहयति ।
3,3.22अथ यदग्निमग्निना आवाहयति ।
3,3.23एषा वा अग्नेर्यज्ञिया तनूर्या अस्य हव्य वाट् ।
3,3.24सा वा असौ यददो अमुष्यादित्यस्य उपरिष्टाद्दिवि इव भाति ज्योतिरिव ।
3,3.25तद्यदाह अग्निमग्न आवह इति ।
3,3.26तामावह इत्येव तदाह ।
3,3.27अथ यद्देवानाज्यपानावाहयति ।
3,3.28प्रयाज अनुयाजांस्तदावाहयति ।
3,3.29अथ यदग्निम्होत्राय आवाहयति ।
3,3.30स्विष्टकृतम्तदावाहयति ।
3,3.31अथ यत्स्वम्महिमानमावाहयति ।
3,3.32वायुम्तदावाहयति ।
3,3.33वायुर्वा अग्नेः स्वो महिमा ।
3,3.34तेन हि सम्पद्य महिमानम्गच्छति ।
3,4.1यद्वेव वाचा अन्वाह वाचा यजति ।
3,4.2तेन उ ह एव अस्य स्वो महिमा इष्टो भवति ।
3,4.3आ च वह जातवेदः सुयुजा च यज इत्याह ।
3,4.4आवह च जातवेदो देवान्त्सयुजा च देवता यज इत्येव एनम्तदाह ।
3,4.5अथ यत्परस्तात्सामिधेनीनाम्जपति ।
3,4.6वज्रो वै सामिधेन्यः ।
3,4.7तमेव एतत्शमयति पुरस्ताच्च उपरिष्टाच्च ।
3,4.8अथ यत्स्रुगादापनेन स्रुचावादापयति ।
3,4.9देव रथमेव तद्युनक्ति देवेभ्यो हविः प्रदास्यन् ।
3,4.10स एतेन देव रथेन स्वस्ति स्वर्गंल्लोकम्समश्नुते ।
3,4.11प्रयाजान्यजति ।
3,4.12ऋतवो वै प्रयाजाः ।
3,4.13ऋतूनेव तत्प्रीणाति ।
3,4.14ते वै पञ्च भवन्ति ।
3,4.15तैर्यत्किंच पञ्च विधमधिदैवतमध्यात्मम्तत्सर्वमाप्नोति ।
3,4.16समिधो यजति वसन्तमेव ।
3,4.17वसन्ते वा इडम्सर्वम्समिद्यते ।
3,4.18तनूनपातम्यजति गीष्ममेव ।
3,4.19ग्रीष्मे हि तन्वम्तपति ।
3,4.20इडो यजति वर्षा एव ।
3,4.21वर्षाभिर्हि ईडितमन्न अद्यमुत्तिष्ठति ।
3,4.22बर्हिर्यजति शरदमेव ।
3,4.23शरदि हि बर्हिष्ठा ओषधयो भवन्ति ।
3,4.24स्वाहा कृतिमन्तम्यजति हेमन्तमेव ।
3,4.25हेमन्ते वा इदम्सर्वम्स्वाहा कृतम् ।
3,4.26तदाहुर्यत्पञ्च प्रयाजाः षडृतवः क्वैतम्षष्ठमृतुम्यजति इति ।
3,4.27यदेव चतुर्थे प्रयाजे समानयति तदेनमितरेष्वनुविभजति ।
3,4.28अथ यदुत्तमे प्रयाजे देवताः समावपति ।
3,5.1प्रयाज भाज एव एनास्तत्करोति ।
3,5.2तद्यथा अग्निः सर्वेषु हविह्षु भागी भवति ।
3,5.3एवम्तदग्नेर्भागे देवता भागिनीः करोति ।
3,5.4न अत्र अग्निम्होत्रादित्याह ।
3,5.5पशवो वै प्रयाजाः ।
3,5.6रुद्रः स्विष्टकृत् ।
3,5.7न इद्रुद्रेण यजमानस्य पशून्प्रसजानि इति ।
3,5.8स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणा अग्न आज्यस्य व्यन्त्विति ह एक आहुः ।
3,5.9न तथा कुर्यात् ।
3,5.10अर्धम्ह वै यज्ञस्य आज्यमर्धम्हविः ।
3,5.11स यद्द्ह अन्यतरद्ब्रूयात् ।
3,5.12अर्धम्ह वै यज्ञस्य समिष्टम्स्यादर्धमसमिष्टम् ।
3,5.13तस्मात्स्वाहा देवा आज्यपा जुषाणा अग्न आज्यस्य हविषो व्यन्त्वित्येव ब्रूयात् ।
3,5.14अथ यत्पौर्णमास्याम्वार्त्रघ्नावाज्य भागौ भवतः ।
3,5.15पौर्णमासेन वा इन्द्रो वृत्रमहन् ।
3,5.16अथ यदमावास्यायाम्वृधन्वन्तौ ।
3,5.17क्षयम्वा अत्र चन्द्रो गच्छति ।
3,5.18तमेव एतदाप्याययति तम्वर्धयति ।
3,5.19तौ वै जुषाण याज्यौ भवतः ।
3,6.1समान हविषौ हि प्रयाजैर्भवतः ।
3,6.2अथो ब्रह्म वै जुषाणः ।
3,6.3ब्राह्मणा एव तद्देवेभ्यो हविः प्रयच्छति ।
3,6.4तौ वै त्रिवृतौ भवतः ।
3,6.5ये यजामहो निगदो वषट्कारः ।
3,6.6चक्षुर्वा आज्य भागौ ।
3,6.7त्रिवृद्वै चक्षुः शुक्लम्कृष्णम्लोहितमिति ।
3,6.8तौ न पशौ न सोमे करोति ।
3,6.9पशुना वै चक्षुष्मानध्वरः ।
3,6.10न इच्चतुरक्षम्बीभत्समध्वरम्करवाणि इति ।
3,6.11अथ यदावत्योण्हूतवत्यः पुरोनुवाक्या भवन्ति ।
3,6.12प्रवत्यः प्रत्तवत्यो याज्याः ।
3,6.13हूत्वा एव तद्देवेभ्यो हविः प्रयच्छति ।
3,6.14ता वै गायत्री त्रिष्टुभौ भवन्ति ।
3,6.15ब्रह्म वै गायत्री ।
3,6.16क्षत्रम्त्रिष्टुप् ।
3,6.19ब्रह्म क्षत्राभ्यामेव तद्देवेभ्यो हविः प्रयच्छति ।
3,6.20ऋगन्ते वषट्करोति ।
3,6.21तथा ह अस्य सर्वा याज्या रूपवत्यो भवन्ति ।
3,6.22षडिति वषट्करोति ।
3,6.23षड्वा ऋतवः ।
3,6.24ऋतूनेव तत्प्रीणाति ।
3,6.25बार्हत राथन्तरम्वषट्कुर्यात्पुरस्ताद्दीर्घमुपरिष्टाद्द्ह्रस्वम् ।
3,7.1यद्द्ह्रस्वम्तद्रथन्तरम् ।
3,7.2यद्दीर्घम्तद्बृहति ।
3,7.3अथो इयम्वै रथन्तरमसौ बृहत् ।
3,7.4अनयोरेव तत्प्रतितिष्ठति ।
3,7.5अथो एतावान्वै वाचो विकारः ।
3,7.7सर्वेण एव तद्वाचो विकारेण देवेभ्यो हविः प्रयच्छति ।
3,7.7भूर्भुव इति पुरस्ताद्ये यजामहस्य जपति ।
3,7.8वषट्कृत्या अनुजपत्योजः सहः सह ओजः स्वरिति ।
3,7.9वज्रो वै वषट्कारः ।
3,7.10तमेव एतत्शमयति पुरस्ताच्च उपरिष्टाच्च ।
3,7.11अथो एते एव वषट्कारस्य प्रीयतमे तनू यदोजश्च सहश्च ।
3,7.12ताभ्यामेव एनम्शमयति ।
3,7.13अथ यदग्निम्प्रथमम्देवतानाम्यजति ।
3,7.14अग्निर्वै देवानाम्मुखम् ।
3,7.15मुखत एव तद्देवान्प्रीणाति ।
3,7.17अथ यत्पौर्णमास्यामग्नीषोमौ यजति ।
3,7.17अग्नीषोमौ वा अन्तर्वृत्र आस्ताम् ।
3,7.18ताविन्द्रो न अशक्नोदभि वज्रम्प्रहर्तुम् ।
3,7.19यदुपांशु यजति तेन सोमम्प्रीणाति ।
3,7.22यन्निरुक्तम्तेन अग्निम् ।
3,7.23अथ यदमावास्यायामिन्द्राग्नी यजति ।
3,8.1प्रतिष्ठे वा इन्द्राग्नी प्रतिष्ठित्या एव ।
3,8.2अथ यत्सम्नयन्निन्द्रम्यजति महा इन्द्रम्वा ।
3,8.3एतज्ज्योतिर्वा अमावास्या ।
3,8.4न ह्यत्र चन्द्रो दृश्यते ।
3,8.5अथ यदसम्नयन्पुरोडाशावन्तरेण उपांश्वाज्यस्य यजत्यजामितायै ।
3,8.6अथ यत्सम्नयन्त्सान्नाय्यस्य अन्तरेण उपांश्वाज्यस्य यजति तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
3,8.7अथ यदग्निम्स्विष्टकृतमन्ततो यजति ।
3,8.8एष ह वै देवेभ्यो हविः प्रयच्छति ।
3,8.9यो वा अन्नम्विभजत्यन्ततः स भजते ।
3,8.10अथो रुद्रो वै स्विष्टकृत् ।
3,8.11अन्त भाग्वा वा एषः ।
3,8.12तस्मादेनमन्ततो यजति ।
3,8.13तस्य तच्छन्दसौ याज्या पुरोनुवाक्ये निगदो व्यवैति ।
3,8.14तेन अजामि भवति ।
3,8.15वषट्कृत्या अप उपस्पृशति ।
3,8.16शान्तिर्वै भेषजमापः ।
3,8.17शान्तिरेव एषा भेषजम्यज्ञे क्रियते ।
3,8.18अथ यत्प्रदेशिन्यामिडायाः पूर्वमञ्जनमधर ओष्ठे निलिम्पते ।
3,8.19उत्तरमुत्तर ओष्ठे ।
3,8.20अयम्वै लोको अधर ओष्ठः ।
3,8.21असौ लोकः उत्तर ओष्ठः ।
3,8.22अथ यदोष्ठावन्तरेण तदिदमन्तरिक्षम् ।
3,8.23तद्यद्प्राश्नाति ।
3,8.24इमानेव तल्लोकाननुसंतन्वन्प्रीणाति ।
3,8.25अथ यदिडामुपह्वयते ।
3,9.1सर्वेष्वेव तद्भूतेषु उपहवमिच्छते ।
3,9.2अथो अन्नम्वा इडा ।
3,9.3अन्नमेव तदात्मन्धत्ते ।
3,9.4अथो पशवो वा इडा ।
3,9.4पशूनामेव आप्त्यै ।
3,9.6तस्याम्चतुरवानिति ।
3,9.9तथा पञ्चपदी भवति ।
3,9.11पञ्चपदा पङ्क्तिः ।
3,9.12पाङ्क्तो वै यज्ञो यज्ञस्य एव आप्त्यै ।
3,9.13अथ यज्जपेन उत्त्तर इडाम्प्राश्नाति ।
3,9.14ब्रह्म वै जपः ।
3,9.15ब्रह्मणा एव एनाम्तत्शमयति ।
3,9.16अथ यदध्वर्युर्बर्हिषदम्पुरोडाशम्करोति ।
3,9.17पितॄनेव तत्प्रीणाति ।
3,9.18अथ यत्पवित्रवति मार्जयन्ते ।
3,9.19शान्तिर्वै भेषजमापः ।
3,9.20शान्तिरेव एषा भेषजम्यज्ञे क्रियते ।
3,9.21अथ यदन्वाहार्यमाहरन्ति ।
3,9.22एतद्दक्षिणौ वै दर्श पूर्ण मासौ ।
3,9.23तस्मादेनमाहरन्ति ।
3,9.24अथ यत्समिधमनुमन्त्रयते ।
3,9.25इध्मस्य वा एषा एक अतिशिष्टा भवति ।
3,9.26तस्मादेनामनुस्तौति ।
3,9.27अथ यत्त्रीननुयाजान्यजैत् ।
3,10.1त्रयो वा इमे लोकाः ।
3,10.2इमानेव तल्लोकानाप्नोति ।
3,10.3अथ यत्सर्वमुत्तममाह ।
3,10.4प्रतिष्ठा वै स्विष्टकृत्प्रतिष्ठित्या एव ।
3,10.5अथ यत्सूक्त वाकमाह ।
3,10.6प्रतिष्ठा वै सूक्त वाकः प्रतिष्ठित्या एव ।
3,10.7अथ यद्द्यावा पृथिव्योः कीर्तयति ।
3,10.8प्रतिष्ठे वै द्यावा पृथिवी प्रतिष्ठित्या एव ।
3,10.9अग्निरिदम्हविरजुषत इति ह एक आहुः ।
3,10.10न तथा कुर्यात् ।
3,10.11अभ्यावर्तते ह अस्य देवता पुनर्यज्ञ इति मन्वाना ।
3,10.12पुनर्मे हविः प्रदास्यति इति ।
3,10.13सा यजमानस्य आशिषो निवर्तयति य इदम्हविरित्याह ।
3,10.14तस्माद्द्हविरजुषत हविरजुषत इत्येव ब्रूयात् ।
3,10.15अथो या एव एतद्देवताः पुरस्ताद्यजति ।
3,10.16ताभिरेव एतदन्ततः प्रतितिष्ठति ।
3,10.17अथ यत्सूक्त वाके यजमानस्य नाम गृह्णाति ।
3,10.18एष ह वै दैव आत्मा यजमानस्य यमृत्विजः संस्कुर्वन्ति ।
3,10.19तस्मादस्य नाम गृह्णाति ।
3,10.20अत्र हि जायते ।
3,10.21उच्चैर्गृह्णीयाद्यद्यप्याचार्यः स्यात् ।
3,10.22तथा ह यजमानो अप्राच्यावुको भवति ।
3,10.23अथ पञ्च आशिषो वदत इडायाम्तिस्रस्ता अष्टौ ।
3,10.24एताभिर्वै देवाः सर्वा अष्टीरश्नुवत ।
3,10.25तथो एव एतद्यजमान एताभिरेव सर्वा अष्टीरश्नुते ।
3,10.26अथ बर्हिषि प्राञ्चमञ्जलिम्निधाय जपति नम उप इति ।
3,10.27न हि नमस्कारमति देवाः ।
3,10.28अथ यत्शम्योर्वाकमाह ।
3,10.29प्रतिष्ठा वै शम्योर्वाकः प्रतिष्ठित्या एव ।
3,10.30अथो शम्युर्ह वै बार्हस्पत्यः सर्वान्यज्ञान्शमयाम्चकार ।
3,10.31तस्मात्शम्योर्वाकमाह ।
3,10.32अथ यदप उपस्पृशति ।
3,10.33शान्तिर्वै भेषजमापः ।
3,10.34शान्तिरेव एषा भेषजम्यज्ञे क्रियते ।
3,10.35अथ यद्गार्हपत्ये पत्नी सम्याजैश्चरन्ति ।
3,11.1गार्हपत्य भाजो वै पत्न्यः ।
3,11.2आहवनीय भाग्यजमानः ।
3,11.3तस्माद्गार्हपत्ये पत्नी सम्याजैश्चरन्ति ।
3,11.4ते वै चत्वारो भवन्ति ।
3,11.5आ चतुरम्वै द्वन्द्वम्मिथुनम्प्रजननम्प्रजात्यै ।
3,11.6ते वा उपांशु भवन्ति ।
3,11.7रेतः सिक्तिर्वै पत्नी सम्याजाः ।
3,11.8उपांशु वै रेतः सिच्यते ।
3,11.9अभिरूपा भवन्ति ।
3,11.10यद्यजे अभिरूपम्तत्समृद्धम्यज्ञस्य एव समृद्ध्यै ।
3,11.11अथ सोमम्त्वष्टारम्देवानाम्पत्नीरग्निम्गृहपतिमिति ।
3,11.12एता ह वै देवता मिथुनानामीशते ।
3,11.13ता अत्र प्रीणन्ति ।
3,11.14ता अस्मै प्रीता मिथुनानि दधति ।
3,11.15सोमम्प्रथमम्यजति ।
3,12.1रेतस्तत्सिञ्चति ।
3,12.2त्वष्टारम्द्वितीयम् ।
3,12.3त्वष्टा वै रेतः षिक्तम्विकरोति ।
3,12.4ततः पत्न्यः ।
3,12.5पत्नी सम्याजा ह्येते ।
3,12.6अथ यदग्निम्गृहपतिमन्ततो यजति ।
3,12.7एतत्स्विष्टकृतो वै पत्न्यः ।
3,12.8तस्मादेनमन्ततो यजति ।
3,12.9अथ य अप उपस्पृशति तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
3,12.10अथ यदृचम्जपति स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते ।
3,12.11अथ यदिलामुपह्वयते यन्मार्जयते यत्शम्योर्वाकमाह तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
3,12.12अथ यद्वेदे पत्नीम्वाचयति ।
3,12.13वृषा वै वेदः ।
3,12.14योषा पत्नी ।
3,12.15मिथुनमेव तत्पत्नीषु दधाति ।
3,12.16तस्मात्पत्नी वेद तृणान्यन्तर ऊरू कुरुते ।
3,12.17अथ यद्वेदम्स्तृणाति ।
3,12.18तेन ह अस्य दर्श पूर्ण मासौ संततौ भवतः ।
3,12.19अथो एतेन एव अस्य अग्निहोत्रम्स्तीर्ण बर्हिर्भवति ।
3,12.20अथ यद्वेद अतिशेषमुपतिष्ठते ।
3,12.21आशिषमेव तद्वदते ।
3,12.22अथ यदाहवनीयमुपतिष्ठते ।
3,12.23प्रीत्वा एव तद्देवेष्वन्ततो अर्थम्वदते ।
3,12.24अथ यदप उपस्पृशति ।
3,12.25शान्तिर्वै भेषजमापः ।
3,12.26शान्तिरेव एषा भेषजमन्ततो यज्ञे क्रियते अन्ततो यज्ञे क्रियते ।
3,12.27