अथ अतश्चातुर्मास्यानाम् ।
5,1.1चातुर्मास्यानि प्रयुञ्जानः फाल्गुन्याम्पौर्णमास्याम्प्रयुङ्क्ते ।
5,1.2मुखम्वा एतत्संवत्सरस्य यत्फाल्गुनी पौर्णमासी ।
5,1.3मुखमुत्तरे फल्गू ।
5,1.4पुच्छम्पूर्वे ।
5,1.5तद्यथा प्रवृत्तस्य अन्तौ समेतौ स्याताम् ।
5,1.6एवमेव एतौ संवत्सरस्य अन्तौ समेतौ ।
5,1.7तद्यत्फाल्गुन्याम्पौर्णमास्याम्वैश्वदेवेन यजेत ।
5,1.8मुखत एव तस्संवत्सरम्प्रीणाति ।
5,1.9अथो भैषज्य यज्ञा वा एते यच्चातुर्मास्यानि ।
5,1.10तस्मादृतु संधिषु प्रयुज्यन्ते ।
5,1.11ऋतु संधिषु हि व्याधिर्जायते ।
5,1.12तानि वा अष्टौ हवींषि भवन्ति ।
5,1.13अष्टौ वै चतसृणाम्पौर्णमासीनाम्हवींषि भवन्ति ।
5,1.14चतसृणाम्वै पौर्णमासीनाम्वैश्वदेवम्समासः ।
5,1.15अथ यदग्निर्मथ्यते ।
5,1.16प्रजापतिर्वै वैश्वदेवम् ।
5,1.17तस्मादेतम्दैवम्गर्भम्प्रजनयन्ति ।
5,1.18अथ यत्सप्तदश सामिधेन्यः सद्वन्तावाज्य भागौ विराजौ सम्याज्ये तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,1.19अथ यन्नव प्रयाजा नव अनुयाजा अष्टौ हवींषि वाजिनम्नवमम् ।
5,1.20तन्नक्षत्रियाम्विराजमाप्नोति ।
5,1.21अथ यदग्नीषोमौ प्रथमौ देवतानाम्यजति ।
5,2.1दार्शपौर्णमासिके वा एते देवते ।
5,2.2तस्मादेनौ प्रथमौ यजति ।
5,2.3अथ यत्सवितारम्यजति ।
5,2.4सविता वै प्रसवानामीशे ।
5,2.5सवितृ प्रसूततायै ।
5,2.6अथ यत्सरस्वतीम्यजति ।
5,2.7वाग्वै सरस्वती ।
5,2.8वाचमेव तत्प्रीणाति ।
5,2.9अथ यत्पूषणम्यजति ।
5,2.10असौ वै पूषा यो असौ तपति ।
5,2.11एतमेव त प्रीणाति ।
5,2.12अथ यन्मरुतः स्व तवसो यजति ।
5,2.13घोरा वै मरुतः स्व तवसः ।
5,2.14भैषज्यमेव तत्कुरुते ।
5,2.15अथ यद्वैश्वदेवी पयस्या ।
5,2.16एते वै सर्वे देवा यद्विश्वे देवाः ।
5,2.17सर्वेषामेव देवानाम्प्रीत्यै ।
5,2.18अथ यद्द्यावा पृथिवीय एक कपालः ।
5,2.19प्रतिष्ठे वै द्यावा पृथिवी प्रतिष्ठित्या एव ।
5,2.20अथ यत्प्रथमजम्गाम्ददाति ।
5,2.21प्रथम कर्म ह्येतत् ।
5,2.22अथ यत्पुरस्ताद्वा उपरिष्टाद्वा शम्योर्वाकस्यानावाहितान्वाजिनो यजति ।
5,2.23देव अश्वा वै वाजिनः ।
5,2.24तानेव तत्प्रीणाति ।
5,2.25अत्र देवाः स अश्वाः प्रीता भवन्ति ।
5,2.26अथो ऋतवो वै वाजिनः ।
5,2.27ऋतूनेव तत्प्रीणाति ।
5,2.28अथ यत्परस्तात्पौर्णमासेन यजते ।
5,2.29तथा ह अस्य पूर्व पक्षे वैश्वदेवेन इष्टम्भवति ।
5,2.30वैश्वदेवेन वै प्रजापतिः प्रजा असृजत ।
5,3.1ताः सृष्टा अप्रसूता वरुणस्य यवान्जक्षुः ।
5,3.2ता वरुणो वरुण पाशैः प्रत्यमुञ्चत् ।
5,3.3ताः प्रजाः प्रजापतिम्पितरमेत्य उपाधावन् ।
5,3.4उप तम्यज्ञ क्रतुम्जानीहि येन इष्ट्वा वरुण पाशेभ्यः सर्वस्माच्च पाप्मनः सम्प्रमुच्येमहि इति ।
5,3.5तत एतम्प्रजापतिर्यज्ञ क्रतुमपश्यद्वरुण प्रघासान् ।
5,3.6तमाहरत्तेन अयजत ।
5,3.7तेन इष्ट्वा वरुणमप्रीणात् ।
5,3.8स प्रीतो वरुणो वरुण पाशेभ्यः सर्वस्माच्च पाप्मनः प्रजाः प्रामुञ्चत् ।
5,3.9प्र ह वा अस्य प्रजा वरुण पाशेभ्यः सर्वस्माच्च पाप्मनः सम्प्रमुच्यते य एवम्वेद ।
5,3.10अथ यदग्निम्प्रणयन्ति ।
5,4.1यमेव अमुम्वैश्वदेवे मन्थन्ति ।
5,4.2तमेव तत्प्रणयन्ति ।
5,4.3अथ यन्मथ्यते तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,4.4अथ यत्सप्तदश सामिधेन्यः सद्वन्तावाज्य भागौ विराजौ सम्याज्ये तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,4.5अथ यन्नव प्रयाजा नव अनुयाजा नव एतानि हवींषि ।
5,4.6तन्नक्षत्रियाम्विराजमाप्नोति ।
5,4.7समानानि पञ्च संचराणि हवींषि भवन्ति पौष्ण अन्तानि वैश्वदेविकानि ।
5,4.8तेषामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,4.9अथ यदैन्द्राग्नो द्वादश कपालः ।
5,4.10प्रतिष्ठे वा इन्द्राग्नी प्रतिष्ठित्या एव ।
5,4.11अथो मध्यस्थो वा इन्द्रः ।
5,5.1तस्मादेनम्मध्यतो यजति ।
5,5.2अथ यद्वारुणी पयस्या ।
5,5.3इन्द्रो वै वरुणः ।
5,5.4स उ वै पयो भोजनः ।
5,5.5तस्माद्वारुणी पयस्या ।
5,5.6अथ यन्मारुती पयस्या ।
5,5.7अप्सु वै मरुतः श्रिताः ।
5,5.8तस्मादेनान्पयस्या यजति ।
5,5.9आपो हि पयः ।
5,5.10अथो इन्द्रस्य वै मरुतः ।
5,5.11ऐन्द्रम्पयः ।
5,5.12तस्मान्मारुती पयस्या ।
5,5.13अथ यत्काय एक कपालः ।
5,5.14प्रजापतिर्वै कः ।
5,5.15तमेव तत्प्रीणाति ।
5,5.16अथो सुखस्य एव एतन्नामधेयम्कमिति ।
5,5.17सुखमेव तदात्मन्धत्ते ।
5,5.18अथ यन्मिथुनौ गावौ ददाति ।
5,5.19तत्प्रजात्यै रूपम् ।
5,5.20अथ यद्वाजिनो यजति ।
5,5.21तेषामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,5.22अथ यदप्सु वरुणम्यजति ।
5,5.23स्व एव एनम्तदायतने प्रीणाति ।
5,5.24अथ यत्परस्तात्पौर्णमासेन यजते ।
5,5.25तथा ह अस्य पूर्व पक्षे वरुण प्रघासैरिष्टम्भवति ।
5,5.26ऐन्द्रो वा एष यज्ञ क्रतुर्यत्साकमेधाः ।
5,6.1तद्यथा महा राजः पुरस्तात्सेनानीकानि प्रत्यूह्य अभयम्पन्थानमन्वियात् ।
5,6.2एवमेव एतत्पुरस्ताद्देवता यजति ।
5,6.3तद्यथा अदः सोमस्य महा व्रतम् ।
5,6.4एवमेव एतदिष्टि महा व्रतम् ।
5,6.5अथ यदग्निमनीकवन्तम्प्रथमम्देवतानाम्यजति ।
5,6.6अग्निर्वै देवानाम्मुखम् ।
5,6.7मुखत एव तद्देवान्प्रीणाति ।
5,6.8अथ यन्मध्यंदिने मरुतः सांतपनात्यजति ।
5,6.9मध्यंदिने वै संतपति ।
5,6.10तस्मान्मध्यंदिने मरुतः सांतपनान्यजति ।
5,6.11अथो इन्द्रस्य वै मरुतः ।
5,6.12ऐन्द्रो मध्यंदिनः ।
5,6.13तस्मान्मध्यंदिने मरुतः सांतपनान्यजति ।
5,6.14अथ यत्सायम्गृह मेधीयेन चरन्ति ।
5,6.15पुष्टि कर्म वा एतद्यद्गृह मेधीयः ।
5,6.16सायम्पोषः ।
5,6.17तस्मात्पोषवन्तावाज्य भागौ भवतः ।
5,6.18यजमानमेव तत्पोषयति ।
5,6.19अथ यत्प्रातः पूर्ण दर्वेण चरन्ति ।
5,6.20पूर्वे द्युः कर्मणा एव एतत्प्रातः कर्म उपसंतनोति ।
5,6.21अथ य मरुतः क्रीडिनो यजति ।
5,7.1इन्द्रस्य वै मरुतः क्रीडिनः ।
5,7.2तस्मादेनानिन्द्रेण उपसंहितान्यजति ।
5,7.3अथ यन्महा इन्द्रमन्ततो यजति ।
5,7.4अन्तम्वै श्रेष्ठी भजते ।
5,7.5तस्मादेनमन्ततो यजति ।
5,7.6अथ यदग्निम्प्रणयन्ति यन्मथ्यते तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,7.7अथ यत्सप्तदश सामिधेन्यः सद्वन्तावाज्य भागौ विराजौ सम्याज्ये तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,7.8अथ यन्नव प्रयाजा नव अनुयाजा अष्टौ हवींषि स्विष्टकृन्नवमः ।
5,7.9तन्नक्षत्रियाम्विराजमाप्नोति ।
5,7.10समानानि षट्संचराणि हवींषि भवन्त्यैन्द्राग्न अन्तानि वारुण प्रघासिकानि ।
5,7.11तेषामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,7.12अथ यन्महा इन्द्रम्यजति तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,7.13अथ यद्वैश्व कर्मण एक कपालः ।
5,7.14असौ वै विष्व कर्मा यो असौ तपति ।
5,7.15एतमेव तत्प्रीणाति ।
5,7.16अथ यदृषभम्ददाति ।
5,7.17ऐन्द्रो हि यज्ञ क्रतुः ।
5,7.18अथ यदपर अह्णे पितृ यज्ञेन चरन्ति ।
5,8.1अपक्षय भाजौ वै पितरः ।
5,8.2तस्मादपर अह्णे पितृ यज्ञेन चरन्ति ।
5,8.3तदाहुर्यदपर पक्ष भाजः पितरो अथ कस्मादेतान्पूर्व पक्षे यजन्ति इति ।
5,8.4दैवा वा एते पितरः ।
5,8.5तस्मादेनान्पूर्व पक्षे यजन्ति ।
5,8.6अथ यदेकाम्सामिधेनीमन्वाह ।
5,8.7सकृदिव वै पितरः ।
5,8.8तस्मादेकाम्सामिधेनीमन्वाह ।
5,8.9सा वा अनुष्टुब्भवति ।
5,8.10वागनुष्टुप् ।
5,8.11पराञ्च उ वै पितरः ।
5,8.12तानेव एतद्वाचा अनुष्टुभा आगमयति ।
5,8.13अथ यद्यजमानस्य आर्षेयम्न आह ।
5,8.14न इद्यजमानम्प्रवृणजानि इति ।
5,8.15अथ एतम्निगदमन्वाह तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,8.16अथ यत्सोमम्पितृमन्तम्पितॄन्वा सोमवतः पितॄन्बर्हिषदः पितॄनग्निष्वात्तानित्यावाहयति ।
5,8.17दैवा वा एते पितरः ।
5,8.18तस्मादेनानावाहयति ।
5,8.19अथ यदग्निम्कव्य वाहनमावाहयति ।
5,8.20एतत्स्विष्टकृतो वै पितरः ।
5,8.21तस्मादेनमावाहयति ।
5,8.22न ह एके स्वम्महिमानमावाहयन्ति यजमानस्य एष महिमा इति वदन्तः ।
5,8.23आवाहयेदिति त्वेव स्थितम् ।
5,8.24अग्नेर्ह्येव एष महिमा ।
5,8.25अथ यत्प्रयाज अनुयाजेभ्यो बर्हिष्मन्ता उत्सृजति ।
5,8.26प्रजा वै बर्हिः ।
5,8.27तेन प्रजाम्प्रवृणजानि इति ।
5,8.28ते वै षड्भवन्ति ।
5,8.29षड्वा ऋतवः ।
5,8.30ऋतवः पितरः ।
5,8.31पितॄनेव तत्प्रीणाति ।
5,8.32अथ यज्जीवनवन्तावाज्य भागौ भवतः ।
5,8.33यजमानमेव तज्जीवयति ।
5,8.34अथ यत्तिस्रस्तिस्र एक एकस्य हविषो भवन्ति ।
5,8.35त्रीणि वै हवींषि भवन्ति ।
5,8.36तेषाम्समवद्यति ।
5,8.37तस्मात्तिस्रस्तिस्र एक एकस्य हविषो भवन्ति ।
5,8.38अथो देव कर्मणा एव एतत्पितृ कर्म व्यावर्तयति ।
5,8.39अथो परामु वै परावतम्पितरो गताः ।
5,8.40आह्वयत्येव एनान्प्रथमया ।
5,8.41द्वितीयया आगमयति ।
5,8.42प्र एव तृतीयया यच्छति ।
5,8.43अथ यदग्निम्कव्य वाहनमन्ततो यजति ।
5,9.1एतत्स्विष्टकृतो वै पितरः ।
5,9.2तस्मादेनमन्ततो यजति ।
5,9.3अथ यदप उपस्पृशति तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,9.4अथ यदिडामुपहूय अवघ्राय न प्राश्नन्ति ।
5,9.5पशवो वै इडा ।
5,9.6न इद्यजमानस्य पशुन्प्रवृणजानि इति ।
5,9.7अथ यदध्वर्युः पितृभ्यो ददाति ।
5,9.8पितॄनेव तत्प्रीणाति ।
5,9.9अथ यत्पवित्रवति मार्जयन्ते तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,9.10अथ यदृचम्जपन्ति स्वस्त्ययनमेव तत्कुर्वते ।
5,9.11अथ यदुदञ्चः परेत्य गार्हपत्या आहवनीया उपतिष्ठन्ते ।
5,9.12प्रीत्वा एव तद्देवेष्वन्तततो अर्थम्वदन्ते ।
5,9.13अथो दक्षिणा संस्थो वै पितृ यज्ञः ।
5,9.14तमेव एतदुदक्संस्थम्कुर्वन्ति ।
5,9.15अथ यत्प्राञ्च उपनिष्क्रम्य आदित्यमुपतिष्ठन्ते ।
5,9.16देव लोको वा आदित्यः ।
5,9.17पितृ लोकः पितरः ।
5,9.18देव लोकमेव तत्पितृ लोकादभ्युत्क्रामन्ति ।
5,9.19अथ यत्सूक्त वाके यजमानस्य नाम न गृह्णाति ।
5,9.20न इद्यजमानम्प्रवृणजानि इति ।
5,9.21अथ यत्पत्नी सम्याजैर्न चरन्ति ।
5,9.22न इत्पत्न्यः प्रवृणजाम इति ।
5,9.23अथ यदुदञ्चः परेत्य त्र्यम्बकैश्चरन्ति ।
5,9.24रुद्रमेव तत्स्वायाम्दिशि प्रीणन्ति ।
5,9.25अथो दक्षिणा संस्थो वै पितृ यज्ञः ।
5,9.26तमेव एतदुदक्संस्थम्कुर्वन्ति ।
5,9.27अथ यदन्तत इष्ट्वा इष्ट्या यजते ।
5,9.28एतत्संस्था वै साकमेधाः ।
5,9.29तस्मादन्तत इष्ट्वा इष्ट्या यजते ।
5,9.30अथ यत्परस्तात्पौर्णमासेन यजते ।
5,9.31तथा ह अस्य पूर्व पक्षे साकमेधैरिष्टम्भवति ।
5,9.32त्रयोदशम्वा एतन्मासमाप्नोति यत्शुनासीर्येण यजते ।
5,10.1एतावान्वै संवत्सरो यदेष त्रयोदशो मासः ।
5,10.2तदत्र एव सर्वः संवत्सर आप्तो भवति ।
5,10.3अथ यत्शुनासीरौ यजति ।
5,10.4शान्तिर्वै भेषजम्शुना सीरौ ।
5,10.5शान्तिरेव एषा भेषजमन्ततो यज्ञे क्रियते ।
5,10.6स यद्यग्निर्मथ्यते यद्वैश्वदेवस्य तन्त्रम्तत्तन्त्रम् ।
5,10.7यद्यु न मथ्यते पौर्णमासमेव तन्त्रम्भवति ।
5,10.8प्रतिष्ठा वै पौर्णमासम्प्रतिष्ठित्या एव ।
5,10.9अथ यत्सप्तदश सामिधेन्यः सद्वन्तावाज्य भागौ विराजौ सम्याज्ये तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,10.10अथ यन्नव प्रयाजा नव अनुयाजा अष्टौ हवींषि स्विष्टकृन्नवमः ।
5,10.11तन्नक्षत्रियाम्विराजमाप्नोति ।
5,10.12समानानि त्वेव पञ्च संचराणि हवींषि भवन्ति पौष्ण अन्ताइ वैश्वदेकिकानि ।
5,10.13तेषामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,10.14अथ यत्शुना सीरौ यजति ।
5,10.15तयोरुक्तम्ब्राह्मणम् ।
5,10.16अथ यद्वायुम्यजति ।
5,10.17प्राणो वै वायुः ।
5,10.18प्राणमेव तदात्मन्धत्ते ।
5,10.19अथ यत्सौर्य एक कपालः ।
5,10.20असौ वै सूर्यो यो असौ तपति ।
5,10.21एतमेव तत्प्रीणाति ।
5,10.22अथ यत्श्वेता दक्षिणा ।
5,10.23एतमेव तत्प्रीणाति ।
5,10.24एतस्य एव तद्रूपम्क्रियते ।
5,10.25अथ यत्प्रायश्चित्त प्रतिनिधीन्कुर्वन्ति यदाहुतीर्जुह्वति ।
5,10.26स्वस्त्ययनमेव तत्कुर्वते ।
5,10.27यज्ञस्य एव शान्त्यै ।
5,10.28यजमानस्य च भिषज्यायै ।
5,10.29अथ यत्स्वैरग्निभिर्यजमानम्संस्कुर्वन्ति ।
5,10.30देव रथो व अग्नयः ।
5,10.31देव रथ एव एनम्तत्समारोपयन्ति ।
5,10.32स एतेन देव रथेन स्वर्गंल्लोकमेति ।
5,10.33सुकृताम्यत्र लोकः सुकृताम्यत्र लोकः ।
5,10.34