अथ अतः प्रातरनुवाकः ।
11,1.1यदेव एनम्प्रातरन्वाह ।
11,1.2तत्प्रातरनुवाकस्य प्रातरनुवाकत्वम् ।
11,1.3अथ यत्प्रपदो जपति यदाहुतीर्जुहोति ।
11,1.4स्वस्त्ययनमेव तत्कुरुते ।
11,1.5हिंकृत्य प्रातरनुवाकमन्वाह ।
11,1.6वज्रो वै हिंकारः ।
11,1.7वज्रेण एव तद्यजमानस्य पाप्मानम्हन्ति ।
11,1.8उच्चैर्निरुक्तमनुब्रूयात् ।
11,1.9एतद्द्ह वा एकम्वाचो अनन्ववसितम्पाप्मना यन्निरुक्तम् ।
11,1.10तस्मान्निरुक्तमनुब्रूयात् ।
11,1.11यजमानस्य एव पाप्मनो अपहत्यै ।
11,1.12अर्धर्चशो अनुब्रूयात् ।
11,1.13ऋक्सम्मिता वा इमे लोकाः ।
11,1.14अयंल्लोकः पूर्वो अर्धर्चः ।
11,1.15असौ लोक उत्तरः ।
11,1.16अथ यदर्धर्चावन्तरेण तदिदमन्तरिक्षम् ।
11,1.17तद्यदर्धर्चशो अन्वाह ।
11,1.18एभिरेव तल्लोकैर्यजमानम्समर्धयति ।
11,1.19एष्वेव तल्लोकेषु यजमानम्दधाति ।
11,1.20अथ वै पङ्क्तेः पञ्च पदानि कथम्सार्धर्चशो अनुक्ता भवति इति ।
11,2.1प्रणव उत्तरयोस्तृतीयः ।
11,2.2तथा सार्धर्चशो अनुक्ता भवति ।
11,2.3आग्नेयम्क्रतुमन्वाह ।
11,2.4तदिमंल्लोकमाप्नोति ।
11,2.5उषस्यमन्वाह ।
11,2.6तदन्तरिक्ष लोकमाप्नोति ।
11,2.7आश्विनमन्वाह ।
11,2.8तदमुंल्लोकमाप्नोति ।
11,2.9गायत्रीमन्वाह ।
11,2.10मुखमेव गायत्री ।
11,2.11अनुष्टुभमन्वाह ।
11,2.12वागनुष्टुप् ।
11,2.13मुखे तद्वाचम्दधाति ।
11,2.14मुखेन वै वाचम्वदति ।
11,2.15त्रिष्टुभमन्वाह ।
11,2.16बलम्वै वीर्यम्त्रिष्टुप् ।
11,2.17बृहतीमन्वाह ।
11,2.18गो अश्वमेव बृहती ।
11,2.19उष्णिहमन्वाह ।
11,2.20अज अविकमेव उष्णिक् ।
11,2.21जगतीमन्वाह ।
11,2.22बलम्वै वीर्यम्जगती ।
11,2.23बलम्वीर्यम्पुरस्तात्त्रिष्टुप् ।
11,2.24बलम्वीर्यमुपरिष्टाज्जगती ।
11,2.25मध्ये बार्हताश्च औष्णुहाश्च पशवः ।
11,2.26बलेन एव तद्वीर्येण उभयतः पशून्परिगृह्य यजमाने दधाति ।
11,2.27तथा यजमानात्पशवो अनुत्क्रामुका भवन्ति ।
11,2.28तद्यथा ह वा अस्मिंल्लोके मनुष्याः पशूनश्नन्ति ।
11,2.29यथा एभिर्भुञ्जते ।
11,2.30एवमेव अमुष्मिंल्लोके पशवो मनुष्यानश्नन्ति ।
11,2.31एवमेभिर्भुञ्जते ।
11,2.32स य एनानिह प्रातरनुवाकेन अवरुन्धे ।
11,2.33तमिह अवरुद्धा अमुष्मिंल्लोके न अश्नन्ति ।
11,2.34न एनेन प्रतिभुञ्जते ।
11,2.35यथा एव एनानस्मिंल्लोके अश्नाति ।
11,2.36यथा एभिर्भुङ्क्ते ।
11,2.37एवमेव एनानमुष्मिंल्लोके अश्नाति ।
11,2.38यथा एव एनानस्मिंल्लोके अश्नाति ।
11,2.36यथा एभिर्भुङ्क्ते ।
11,2.37एवमेव एनानमुष्मिंल्लोके अश्नाति ।
11,2.38एवमेभिर्भुङ्क्ते ।
11,2.39पङ्क्तिमन्वाह ।
11,2.40प्रतिष्ठा वै पङ्क्तिः ।
11,2.41सर्वेष्वेव तद्भूतेषु यजमानम्प्रतिष्ठापयति ।
11,2.42अथ सर्वा ह वै देवता होतारम्प्रातरनुवाकमनुवक्ष्यन्तमाशंसमानाः प्रत्युपतिष्ठन्ते मया प्रतिपत्स्यते मया प्रतिपत्स्यत इति ।
11,3.1स य एकाम्देवतामादिश्य प्रतिपद्येत ।
11,3.2अथ इतराभ्यो देवताभ्यो वृश्च्येत ।
11,3.3अनिरुक्तया प्रतिपद्यते ।
11,3.4तेन उ न कस्यै चन देवताया आवृश्च्यते ।
11,3.5आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्व इति प्रतिपद्यते ।
11,3.6आपो वै सर्वा देवताः ।
11,3.7सर्वाभिरेव तद्देवताभिः प्रतिपद्यते ।
11,3.8उपरयन्तो अध्वरमित्युपसंदधाति ।
11,3.9उप इति तदस्य लोकस्य रूपम् ।
11,3.10प्रयन्त इत्तदमुष्य ।
11,3.11उप इति तदग्ने रूपम् ।
11,3.12प्रयन्त इति तदमुष्य आदित्यस्य ।
11,3.13एवमेव सर्वासु प्रतिपत्सु सर्वेषु ऋतुषु ।
11,3.14आग्नेय उषस्य आश्विने पूर्वा पूर्वा एव व्याहृतिरग्ने रूपम् ।
11,4.1उत्तरा अमुष्य आदित्यस्य ।
11,4.2अथ एतद्द्वे नाना छन्दांस्यन्तरेण कर्ता इव ।
11,4.3अथ एते बलिष्ठे अरिष्टे अनार्ते देवते ।
11,4.4ताभ्याम्प्रतिपद्यते ।
11,4.5समानेन सूक्तेन समारोहेत् ।
11,4.6तदकर्तस्कद्यंल्लोहस्य रूपम्स्वर्ग्यम् ।
11,4.7यत्र वा समानस्य ऋषे स्यात् ।
11,4.8तदनवानम्संक्रामेत् ।
11,4.9अमृतम्वै प्राणः ।
11,4.10अमृतेन तन्मृत्युम्तरति ।
11,4.11तद्यथा वंशेन वा मत्येन वा कर्तम्संक्रामेदेवम्तत् ।
11,4.12प्रणवेन संक्रामति ।
11,4.13ब्रह्म वै प्रणवः ।
11,4.14ब्रह्मणा एव तद्ब्रह्म उपसंतनोति ।
11,4.15शुद्धः प्रणवः स्यात्प्रजा कामानाम् ।
11,5.1मकार अन्तः प्रतिष्ठा कामानाम् ।
11,5.2मकार अन्तः प्रणवः स्यादिति ह एक आहुः ।
11,5.3शुद्ध इति त्वेव स्थितः ।
11,5.4मीमांसितः प्रणवः ।
11,5.5अथ अत इह शुद्ध इह पूर्ण इति ।
11,5.6शुद्ध एव प्रणवः स्यात्शस्त्र अनुवचनयोर्मध्य इति ह स्म आह कौषीतकिः ।
11,5.7तथा संहितम्भवति ।
11,5.8मकार अन्तो अवसान अर्थे ।
11,5.9प्रतिष्ठा वा अवसानम्प्रतिष्ठित्या एव ।
11,5.10अथो उभयोः कामयोराप्त्यै ।
11,5.11एत उ ह वै छन्दः प्रवाहा अवरम्छन्दः परम्छन्दो अतिप्रवहन्ति ।
11,5.12तस्य आर्तिर्न अस्ति छन्दसा छन्दो अतिप्रोढस्य ।
11,5.13अतियन्नेव यम्द्विष्यात् ।
11,5.14तम्मनसा प्र इव विध्येत्छन्दसाम्कृन्तत्रेषु ।
11,5.15द्रवति वा सम्वा शीर्यत इति ह स्म आह ।
11,5.16समानोदर्काण्युत्तमानि क्रतूनाम्पाङ्क्तान्यन्वाह ।
11,5.17रसो वा उदर्कः ।
11,5.18पशवश्छन्दांसि ।
11,5.19रसमेव तत्छन्दांस्यभ्युपनिवर्तन्ते ।
11,5.20उपनिवर्तमिव वै पशवः ।
11,5.21सौयवसे रमन्ते ।
11,6.1सा एकोना विराड्द्विरनुक्तया ।
11,6.2सम्प्रति विराट्त्रिरनूक्तया ।
11,6.3एका विराजमत्येति ।
11,6.4त्रयो वै यज्ञे कामाः ।
11,6.5यः सम्पन्ने यो न्यूने यो अतिरिक्ते ।
11,6.6यद्वै यज्ञस्य सम्पन्नम्तत्स्वर्ग्यम्।
11,6.7यन्न्यूनम्तदन्न अद्यम् ।
11,6.8यदतिरिक्तम्तत्प्राजात्यै ।
11,6.9तदत्र एव यजमानः सर्वान्कामानाप्नोति ।
11,6.10अभूदेषा रुशत्पशुरित्याशीर्वत्या परिदधाति ।
11,6.11पशुभ्य एव तदाशिषम्वदते ।
11,6.12तथा ह यजमानात्पशवो अनुत्क्रामुका भवन्ति ।
11,6.13तस्याम्वाचमुत्सृजते ।
11,6.14तदेनमजनीति देवेभ्यो निवेदयति ।
11,6.15अत्र हि जायते ।
11,6.16अया वाजम्देव हितम्सनेम इति द्विपदामभ्यस्यति ।
11,6.17पशवो वा एतानि चतुरुत्तराणि छन्दांसि ।
11,6.18यजमान छन्दसम्द्विपदा ।
11,6.19अधिष्ठायामेव तत्पशूनाम्यजमानम्दधाति ।
11,6.20अधि इव वै पशून्पुरुषस्तिष्ठति ।
11,6.21त्रिः सप्तानि क्रतूनाम्छन्दांस्यन्वाह ।
11,7.1तदेकविंशतिः ।
11,7.2एकविंशो वै चतुष्टोमः स्तोमानाम्परमः ।
11,7.3तत्परमम्स्तोममाप्नोति ।
11,7.4यदु एव एकविंशतिः ।
11,7.5द्वादश मासाः पञ्च ऋतवस्त्रय इमे लोकाः ।
11,7.6असावादित्य एवविंशः ।
11,7.7तेन एव तस्सलोकतायाम्यजमानमध्यूहति ।
11,7.8तदाहुर्यदिमा हविर्यज्ञस्य वा पशोर्वा सामिधेन्यो अथ काः सौम्यस्य अध्वरस्य इति ।
11,7.9प्रातरनुवाक इति ब्रूयात् ।
11,7.10अक्षरैर्ह वा इतरासाम्संवत्सरमुपेप्सति ।
11,7.11ऋभिरिह ।
11,7.12शत मात्रमनुब्रूयात् ।
11,7.13शत आयुर्वै पुरुषः ।
11,7.14आयुरेव अस्मिंस्तद्दधाति ।
11,7.15विंशति शतमनुब्रूयात् ।
11,7.16विंशति शतम्वा ऋतोरहानि ।
11,7.17तदृतुमाप्नोति ।
11,7.18ऋतुना संवत्सरम् ।
11,7.19ये च संवत्सरे कामाः ।
11,7.20त्रीणि षष्टि शतान्यनुब्रूयात् ।
11,7.21त्रीणि वै षष्टि शतानि संवत्सरस्य अह्नाम् ।
11,7.22तत्संवत्सरस्य अहान्याप्नोति ।
11,7.23सप्तविंशति शतान्यनुब्रूयात् ।
11,7.24सप्त वै विशंति शतानि संवत्सरस्य अहो रात्राणाम् ।
11,7.25तत्संवत्सरस्य अहो रात्रानाप्नोति ।
11,7.26सहस्रमनुब्रूयात् ।
11,8.1सर्वम्वै तद्यत्सहस्रम् ।
11,8.2सर्वम्प्रातरनुवाकः ।
11,8.3तत्सर्वेण सर्वमाप्नोति य एवम्वेद ।
11,8.4तदु ह स्म आह कौषीतकिः ।
11,8.5प्रजापतिर्वै प्रातरनुवाकः ।
11,8.6अपरिमित उ वै प्रजापतिः ।
11,8.7कस्तम्मातुमर्हेदिति ।
11,8.8एषा ह एव स्थितिः ।
11,8.9तदाहुर्यत्सदस्युक्थानि शस्यन्ते अथ कस्माद्द्हविर्धानयोः प्रातरनुवाकमन्वाह इति ।
11,8.10शिरो वै यज्ञस्य यद्द्हविर्धाने ।
11,8.11वाक्प्रातरनुवाकः ।
11,8.12वाचा एव तत्शिरः समर्धयति ।
11,8.13उदरम्वै सदः ।
11,8.14अन्नमुक्थानि ।
11,8.15उदर सचेयमु वा अन्न अद्यम् ।
11,8.16तद्यथा ह वा अन एवम्यज्ञः प्रतिमया ।
11,8.17यथा धान्यमेवम्प्रातरनुवाकः ।
11,8.18यथा पात्राण्येवमुक्थानि ।
11,8.19स यो अल्पकमन्वाह ।
11,8.20यथा अल्प धान्ये पात्राणि समृच्छेरन् ।
11,8.21एवम्तस्य उक्थाइ समृच्छन्ते ।
11,8.22उखानामनु समरमीश्वरो यजमानम्भ्रेषोन्वेतोः ।
11,8.23तदु वा आहुर्बहुमेव अनुब्रूयात् ।
11,8.24उक्थानि तत्परिवृंहति ।
11,8.25या यज्ञस्य समृद्धस्य आशीः सा मे समृध्यतामिति ।
11,8.26या वै यज्ञस्य समृद्धस्य आशीः सा यजमानस्य ।
11,8.27अथो त्रीणि वा एतानि साहस्राण्यधियज्ञम् ।
11,9.1प्रातरनुवाक आश्विनम्महा व्रतमिति ।
11,9.2एतदुक्थम्महा रात्र उपाकुर्यात्पुरा वाचो विसर्गात् ।
11,9.3यत्र एतत्पशवो मनुष्या वयांसि इति वाचम्व्यालभन्ते पुरा ततः ।
11,9.4आपीनाम्वाचमव्यासिक्ताम्प्रथमत ऋध्नवानि इति ।
11,9.6न प्रातरनुवाकम्च उपांश्वन्तर्यामौ च अन्तरेण वाचम्विसृजते ।
11,9.7प्राण अपानौ वा उपांश्वन्तर्यामौ ।
11,9.8वाक्प्रातरनुवाकः ।
11,9.9न इत्प्राण अपानौ च वाचम्च अन्येन अन्तर्दधाति इति ।
11,9.10तद्द्ह एके कश्छन्दसाम्योगमावेद धीर इति जपित्वा अथ आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्व इति प्रतिपद्यन्ते ।
11,9.11न आपो रेवत्यै पुरस्तात्किंचन परिहरेदिति ।
11,9.12तदिह स्थितमनाव्रस्काय तदिह स्थितमनाव्रस्काय ।
11,9.13