त्रिष्टुभमादित्य ग्रहस्य पुरोनुवाक्यामन्वाह तस्या उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.1अथ स्तुते पवमाने पशुना चरन्ति तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.2अथ हविष्पङ्क्त्या चरन्ति तस्या उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.3वामदेव्यास्तृतीय सवन उन्नीयमानेभ्यो अन्वाह ।
30,1.4वामदेवो ह तृतीय सनव इन्द्राय सोमम्प्रोवाच ।
30,1.5ता वा आवत्यो हरिवत्यो भवन्ति पुरोनुवाक्या रूपेण ।
30,1.6ता वा ऐन्द्रार्भव्यस्त्रिष्टुभो भवन्ति ।
30,1.7इन्द्रमेव तदर्ध भाजम्सवनस्य करोति ।
30,1.8ता वै नव अन्वाह ।
30,1.9नव ह्यत्र चमसानुन्नयन्ति ।
30,1.10यथा तु प्रायणम्तथा उदयनम् ।
30,1.11अथ होत्राः सम्यजन्ति तासामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.12अन्धस्वत्यो मद्वत्यः पीतवत्यो जगत्यो याज्याः ।
30,1.13जागतम्हि तृतीय सवनम् ।
30,1.14अनुवषट्कुर्वन्त्याहुतीनामेव शान्त्यै ।
30,1.15आहुतीनाम्प्रतिष्ठित्यै ।
30,1.16अथ इडा अथ होतृ चमसस्तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.17औपासनांस्तृतीय सवन उपास्यन्ति तेषामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.18त्रिष्टुभम्सावित्र ग्रहस्य पुरोनुवाक्यामन्वाह तस्या उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.19अथ यदुक्थ अन्तरेण अग्नीन्पत्नीवतस्य यजति ।
30,1.20तेन तौ होतारमनुसमश्नुवाते ।
30,1.21ऐन्द्राग्नान्युक्थ्य उक्थानि भवन्त्तेषामुक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,1.22अथ एतान्यैन्द्राणि जागतानि सूक्तानि शंसन्ति ।
30,1.23पशवो वै जगती ।
30,1.24जागताः पशवः पशूनामेव आप्त्यै ।
30,1.25तान्यच्युतानि स्युरिति ह एक आहुः सवन धरणानि इति वदन्तः ।
30,2.1अन्यान्यन्यानि इति त्वेव स्थितम् ।
30,2.2अन्यदन्यद्द्ह्यहरुपयन्ति ।
30,2.3अथ वारुणम्बार्हस्पत्यम्वैष्णवमिति शंसन्ति ।
30,2.4जगती वा एतेषाम्छन्दस्त्रिष्टुबिन्द्रस्य ।
30,2.5तद्यत्छन्दसी विपरीते द्विदेवत्यायै ।
30,2.6ऐन्द्रावरुणमैन्द्रा बार्हस्पत्यमैन्द्रावैष्णवमिति शंसन्ति ।
30,2.7ग्रहानेव एतैरनुशंसन्ति ।
30,2.8एवम्हि ग्रहा गृहीता भवन्ति ।
30,2.9चर्षणी धृतम्मघवानमुक्थ्यमिति मैत्रावरुणस्तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,2.10वासिष्ठो अहरहः पर्यासो भवति ।
30,2.11वसिष्ठो ह एतन्मैत्रावरुणीयायै तृतीय सवनम्ददर्श ।
30,2.12तस्माद्वासिष्ठो अहरहः पर्यासो भवति ।
30,2.13ककुप्सु मैत्रावरुणाय प्रणयन्ति तृतीये अहन् ।
30,2.14तेनो स ब्राह्मणाच्छंसिनो वशमेति ।
30,2.15अथ चतुर्थे अहन्त्स्वे स्वे छन्दसि प्रणयन्ति ।
30,2.16स्वे स्व एव तच्छन्दसि प्रतितिष्ठन्तो यन्ति ।
30,2.17गायत्रीषु मैत्रावरुणाय प्रणयन्त्युष्णिक्षु ब्राह्मणाच्छंसिने अनुष्टुप्स्वच्छावाकाय उत्तर उत्तरितायै ।
30,2.18तथा एषाम्चतुर्भिश्चतुर्भिरक्षरैश्छन्दांस्यभ्युद्यन्ति ।
30,2.19पङ्क्तिषु मैत्रावरुणाय प्रणयन्ति पञ्चमे अहन् ।
30,2.20पाङ्क्तम्हि पञ्चममहः ।
30,2.21द्विपदासु षष्ठे अहन्प्रणयन्ति सर्वेषाम् ।
30,3.1द्वैपदम्हि षष्ठमहः ।
30,3.2अथो गूर्दम्भद्रमुद्वंश पुत्रमिति सामानि कुर्वन्ति ।
30,3.3अथो द्विपदा सहचराणि वै शिल्पानि भवन्ति ।
30,3.4तस्मात्शिल्पानि शस्यन्ते ।
30,3.5न इत्शिल्पेभ्यो अगाम इति ।
30,3.6नाभानेदिष्ठेन अत्र होता रेतः सिचति ।
30,3.7तन्मैत्रावरुणाअय प्रयच्छति ।
30,3.8तत्स वालखिल्याभिर्विकरोति ।
30,3.9अथ एता वालखिल्या विहृताः शंसति ।
30,3.10पच्छः प्र्थमे सूक्ते विहरति ।
30,3.11पर्वश एव एनम्त्त्सम्भरति ।
30,3.12अर्धर्चशो द्वितीये ।
30,3.13द्वे वै पुरुषः कपले ।
30,3.14ते एव तत्संदधाति ।
30,3.15ऋचमृचम्तृतीये ।
30,3.16कृत्स्नमेव एनम्तत्सम्भरति ।
30,3.17विपर्यस्येन्नाराशंसे ।
30,3.18तस्माद्विपर्यस्ता गर्भा जायन्ते ।
30,3.19तार्क्ष्ये दूरोहणम्रोहति ।
30,3.20वायुर्वै तार्क्ष्यः ।
30,3.21प्राणो वै वायुः ।
30,3.22प्राणमेव तद्यजमाना रोहन्ति ।
30,3.23तम्ब्राह्मणाच्छंसिने प्रयच्छति ।
30,4.1तम्स सुकीर्तिना योनिना प्रतिगृह्णाति जातम् ।
30,4.2अथ एतम्वृषाकपिम्पङ्क्ति शंसम्शंसति ।
30,4.3पञ्चपदा पङ्क्तिः ।
30,4.3पाङ्क्तो वै यज्ञो यज्ञस्य अवाप्त्यै ।
30,4.5न्यूङ्खयति ।
30,4.6अन्नम्वै न्यूङ्खः ।
30,4.7जात एव अस्मिंस्तदन्न अद्यम्प्रतिदधाति ।
30,4.8अथ एतत्कुन्तापम्यथा छन्दसम्शंसति ।
30,4.9सर्वेषामेव छन्दसामाप्त्यै ।
30,4.10नाराशंसी रैभीः कारव्या इन्द्र गाथा भूतेच्छदः पारिक्षितीरेतश प्रलापमिति ।
30,4.11एतशो ह वै मुनिर्यज्ञस्य आयुर्ददर्श ।
30,4.12स ह पुत्रानुवाच ।
30,4.13पुत्रका यज्ञस्य आयुरदर्शम्तदभिलप्ष्यामि ।
30,4.13मामाम्दृप्तम्मन्ध्वमिति ।
30,4.15ते ह तथा इत्यूचुः ।
30,4.16तद्द्ह अभिललाप ।
30,4.17तस्य ह ज्येष्ठः पुत्रो अभिसृप्य मुखमपिजग्राह ।
30,4.18अदृपद्वै नः पिता इति ।
30,4.19तम्ह उवाच ।
30,4.20अपनश्य धिक्त्वा जाल्मास्तु ।
30,4.21पापिष्ठाम्ते प्रजाम्करिष्यामि ।
30,4.22यद्वै मे जाल्म मुखम्न अप्यग्रहीष्यः ।
30,4.23शत आयुषम्गामकरिष्यम्सहस्र आयुषम्पुरुषमिति ।
30,4.23तस्मादैतशायना आजानेयाः सन्तो भृगूणाम्पापिष्ठाः पित्रा अभिशप्ताः स्वया देवतया स्वेन प्रजापतिना ।
30,4.25आदित्य आङ्गिरसीरुपसंशंसति ।
30,5.1आदित्याश्च ह वा अङ्गिरसश्च अस्पर्धन्त ।
30,5.2वयम्पूर्वे स्वर्गम्लोकमेष्याम इत्यादित्याः ।
30,5.3वयमित्यङ्गिरसः ।
30,5.3ते अङ्गिरस आदित्यान्प्रजिघ्युः ।
30,5.5श्वः सुत्या नो याजयत न इति ।
30,5.6तेषाम्ह अग्निर्दूत आस ।
30,5.7त आदित्या ऊचुः ।
30,5.8अथ अस्माकमद्य सुत्या ।
30,5.9तेषाम्नस्त्वमेव होता असि ।
30,5.10बृहस्पतिर्ब्रह्माय अस्य उद्गाता घोर आङ्गिरसो अध्वर्युरिति ।
30,5.11तान्न प्रत्याचचक्षिरे ।
30,5.12तमेताभिः शिशिक्षुः ।
30,5.13तदेता अभिवदन्ति ।
30,5.13ते अश्वम्श्वेतम्दक्षिणाम्निण्युरेतमेव य एष तपति ।
30,5.15तत उ ह आदित्याः स्वरीयुः ।
30,5.16स्वरेति य एवम्वेद ।
30,5.19दिशाम्क्लृप्तीः शंसति ।
30,5.18दिशो ह अस्मै कल्पन्ते ।
30,5.19जन कल्पाः शंसति ।
30,5.20जना ह अस्मै कल्पन्ते ।
30,5.21प्रवल्हिकाः प्रतीराधानतिवादामाहनस्याः सर्वा वाचो वदति ।
30,5.22तस्मात्पुरुषः सर्वा वाचो वदति । ण्ण्ण्
30,5.23एकैकामितरे पशवः ।
30,5.23ता वा अष्टौ भवन्ति ।
30,5.25एताभिर्वै देवाः सर्वा अष्टीराश्नुवत ।
30,5.26तथो एव एतद्यजमाना एताभिरेव सर्वा अष्टीरश्नुवते ।
30,5.27कपृन्नरः कपृथमुद्दधातन यद्द्ह प्राचीरजगन्ता इति द्वे एक पातिन्यौ ।
30,5.28ता दश संपद्यन्ते ।
30,5.29दश दशिनी विराट् ।
30,5.30श्रीर्विराडन्न अद्यम् ।
30,5.31श्रियो विराजो अन्न अद्यस्य उपाप्त्यै ।
30,5.32दाधिक्रीम्शंसति ।
30,5.33वाग्वै दाधिक्री ।
30,5.33वाचमेव अस्मिंस्तद्दधाति ।
30,5.35पावमानम्शंसति ।
30,5.36पवित्रम्वै पावमान्यः ।
30,5.37पुनात्येव एनत्तत् ।
30,5.38तमच्छावाकाय प्रयच्छति ।
30,6.1तम्स एवयामरुता चारयति जातम् ।
30,6.2न्यूङ्खयति ।
30,6.3न्यूङ्ख मानक इव वै प्रथमम्चिचर्षंश्चरति ।
30,6.4तदेनममृताच्छन्दसो अमृतत्वाय प्रजनयन्ति ।
30,6.5ते अमृतत्वमाप्नुवन्ति य षष्ठमहरुपयन्ति ।
30,6.6स्तोत्रिया अनुरूपौ शस्त्वा वालखिल्याः शंसति ।
30,6.7आत्मा वै स्तोत्रिया अनुरूपौ ।
30,6.8प्राणा वालखिल्याः ।
30,6.9अनन्तर्हिता उ ह इमे आत्मनः प्राणाः ।
30,6.10तदाहुः कस्माद्वालखिल्या इति ।
30,6.11यद्वा उर्वरयोरसम्भिन्नम्भवति ।
30,6.12खिल इति वै तमाचक्षते ।
30,6.13वाल मात्रा उ हि इमे प्राणा असम्भिन्नाः ।
30,6.14तद्यदसम्भिनाः ।
30,6.15तस्माद्वालखिल्याः ।
30,6.16तार्क्ष्ये दूरोहणम्रोहति इति तदुक्तम् ।
30,6.17गायत्रीषु ब्राह्मणाच्छंसिने प्रणयन्ति द्वितीये अहन् ।
30,6.18तेनो स मैत्रावरुणस्य वशमेति ।
30,6.19प्र मंहिष्ठाय बृहते बृहद्रय इति जागतम्षडृचम्तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,6.20द्विस्तावद्यावन्मैत्रावरुणस्य ।
30,6.21कार्ष्णो अहरहः पर्यासो भवति ।
30,6.22कृष्णो ह एतदाङ्गिरसो ब्राह्मणाच्छंसीयायै तृतीय सवनम्ददर्श ।
30,6.23तस्माद्कार्ष्णो अहरहः पर्यासो भवति ।
30,6.24उष्णिक्ष्वच्छावाकाय प्रणयन्ति प्रथमे अहन् ।
30,7.1तेनो स ब्राह्मणाच्छंसिनो वशमेति ।
30,7.2ऋतुर्जनित्रीयम्त्रयोदशर्चम्तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,7.3द्विस्तावद्यावद्ब्राह्मणाच्छंसिन एका च उप ।
30,7.4भारद्वाजो अहरहः पर्यासो भवति ।
30,7.5भरद्वाजो ह एतदच्छावाकीयायै तृतीय सवनम्ददर्श ।
30,7.6तस्माद्भारद्वाजो अहरहः पर्यासो भवति ।
30,7.7वैष्णवे विपर्यस्यत्यच्छावाकः ।
30,7.8पर्यासावितरौ ।
30,7.9द्विपर्यासुअ मैत्रावरुणश्च ब्राह्मणाच्छंसी च ।
30,7.10एक पर्यासो अच्छावाकः ।
30,7.11तद्यदच्युत पर्यासो अच्छावाकः ।
30,7.12प्रतिष्ठा वा अच्छावाकः प्रतिष्ठित्या एव ।
30,7.13षट्त्रिंशतम्मैत्रावरुणश्चतुर्विंशे शंसति ।
30,7.14चत्वारिंशतम्ब्राह्मणाच्छंसी ।
30,7.15चतुश्चत्वारिंशतमच्छावाकः ।
30,7.16तद्विंशति शतम् ।
30,7.17विंशति शतम्वा ऋतोरहानि ।
30,7.18तदृतुमाप्नुवन्ति ।
30,7.19ऋतुना संवत्सरम् ।
30,7.20ये च संवत्सरे कामाः ।
30,7.21पञ्च पञ्च सूक्तानि तृतीय सवने मैत्रावरुणः शंसति सर्वेषु छन्दोमेषु ।
30,8.1पशवो वै छन्दोमाः ।
30,8.2पाङ्क्ताः पशवः ।
30,8.3पशूनामेव आप्त्यै ।
30,8.4चत्वारि सूक्तानि ब्राह्मणाच्छंसी शंसति प्रथमे छन्दोमे ।
30,8.5पशवो वै छन्दोमाः ।
30,8.6चतुष्टया वै पशवः ।
30,8.7अथो चतुष्पादाः पशूनामेव आप्त्यै ।
30,8.8पञ्च पञ्च सूक्तान्युत्तरयोश्छन्दोमयोः ।
30,8.9पशवो वै छन्दोमाः ।
30,8.10पाङ्क्ताः पशवः ।
30,8.11पशूनामेव आप्त्यै ।
30,8.12पञ्च सूक्तान्यच्छावाकः शंसति प्रथमे छन्दोमे ।
30,8.13पशवो वै छन्दोमाः ।
30,8.14पाङ्क्ताः ऋतवः संवत्सरः ।
30,8.18संवत्सरस्य एव आप्त्यै ।
30,8.19चतुराहावानि शस्त्राणि ।
30,8.20पशवो वा उक्थानि ।
30,8.21चतुष्टया वै पशवः ।
30,8.22अथो चतुष्पादाः पशूनामेव आप्त्यै ।
30,8.23षष्ठ एव अहन्मैत्रावरुणस्य पञ्च आहावम्भवति ।
30,8.24पशवो वा उक्थानि ।
30,8.25पाङ्क्ताः पशवः ।
30,8.26पशूनामेव आप्त्यै ।
30,8.27ऐकाहिका उक्थ्य याज्याः ।
30,8.28प्रतिष्ठा वा एकाहः प्रतिष्ठित्या एव ।
30,8.29अनुवषट्क्र्वन्त्याहुतीनामेव शान्त्यै ।
30,8.30आहुतीनाम्प्रतिष्ठित्यै ।
30,8.31पञ्च छन्दांसि रात्रौ शंसन्ति ।
30,9.1अनुष्टुभम्गायत्रीमुष्णिहम्त्रिष्टुभम्जगतीमिति ।
30,9.2एतानि वै रात्रिच्छन्दसानि ।
30,9.3पञ्च आहावा रात्रिः ।
30,9.4वाजपेयस्य च अतिरिक्त उक्थम् ।
30,9.5उक्थस्य अतिग्रहो रात्रिः ।
30,9.6छन्दसे छन्दस एव तदाह्वयन्त इति ह स्म आह कौषीतकिरजामितायै ।
30,9.7अथ यत्तिरो अह्न्यवतीम्त्रिष्टुभमाश्विन इक्थ ग्रहस्य पुरोनुवाक्यामन्वाह ।
30,9.8तिरो अह्न्यवान्प्रैषः ।
30,9.9तिरो अह्न्या हि सोमा भवन्ति ।
30,9.10अथो बलम्वै वीर्यम्त्रिष्टुप् ।
30,9.11बलमेव तद्वीर्यम्यजमाने दधाति ।
30,9.12चतुराहावान्यप्तोर्यामस्य अतिरिक्त उक्थानि ।
30,9.13पशवो वा उक्थानि ।
30,9.14चतुष्टया वै पशवः ।
30,9.15अथो चतुष्पादाः पशूनामेव आप्त्यै ।
30,9.16क्षैत्रपत्यः परिधानीयाः कुर्वते ।
30,9.17इयम्वै क्षेत्रम्पृथिवी ।
30,9.18अस्यामदीनायामन्ततः प्रतिष्ठास्याम इति ।
30,9.19अस्यामेव तददीनायामन्ततः प्रतितिष्ठन्ति ।
30,9.20अथ यत्तिरो अह्न्यवत्यस्त्रिष्टुभो याज्या भवन्ति ।
30,9.21तिरो अह्न्या हि सोमा भवन्ति ।
30,9.22अथो बलम्वै वीर्यम्त्रिष्टुप् ।
30,9.23बलमेव तद्वीर्यम्यजमाने दधाति ।
30,9.24अनुवषट्कुर्वन्त्याहुतीनामेव शान्त्यै ।
30,9.25आहुतीनाम्प्रतिष्ठित्यई ।
30,9.26अथ हारियोजनेन चरन्ति तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,9.27त्रिष्टुभम्हारियोजनस्य पुरोनुवाक्यामन्वाह तस्या उक्तम्ब्राह्मणम् ।
30,9.28अथ यदतिप्रैषस्य पुरोनुवाक्यामन्वाह ।
30,9.29अवीर्यो ह वा उ स प्रैषो यो अपुरोनुवाख्यः ।
30,9.30अथो द्विदेवत्येषु वै पुरोनुवाक्या भवन्ति ।
30,9.31सर्वेषु च प्रस्थितेषु ।
30,9.32तस्मादस्य पुरोनुवाक्यामन्वाह ।
30,9.33अथ यदतिप्रैषमाह ।
30,9.34परमेव एतदहरभिवदति ।
30,9.35परमेव एतदहरभ्यारभ्य वसन्ति इति ह स्म आह कौषीतकिः परमेव एतदहरभ्यारभ्य वसन्ति इति ह स्म आह कौषीतकिः ।
30,9.36