यद्दिव्युपरि तद्दशममहरिति ह स्म आह कौषीतकिः ।
27,1.1तस्मात्तदविवाक्यम्भवति ।
27,1.2न हि तदद्धा वेद कश्चन ।
27,1.3न इदविद्वान्विब्रवाणि इति ।
27,1.4मितमेतद्देव कर्म यद्दशममहरनुष्टुबेव ।
27,1.5स यो व्याह ।
27,1.6सो अतिरेचयति ।
27,1.7ईश्वरो विवक्तारम्भ्रेषो अव्नेतोः ।
27,1.8तदु वा आहुर्व्येव ब्रूयात् ।
27,1.9नन्दति ह वै यज्ञो विदुषा आगच्छता ।
27,1.10यन्मे असमृद्धम्भविष्यत्ययम्मे तत्समर्धयिष्यति इति ।
27,1.11यदि कश्चित्प्रमत्त उपहन्यात् ।
27,1.12यस्तदधीयात् ।
27,1.13यस्तम्तत्र ब्रूयात् ।
27,1.14स तम्देशम्पार्श्वतः स्वाध्यायमधीयीत ।
27,1.15अपि वा गृहपतिर्वा ऋत्विजाम्वा एकः पर्यवसर्पेत् ।
27,1.16स तम्देशम्पार्श्वतः स्वाध्यायम्शंसेत् ।
27,1.17यदि तथा न मन्येत ।
27,2.1तम्प्रत्येव विब्रूयात् ।
27,2.2उत्सृज्यते दशमे अहन्यनुष्टुप् ।
27,2.3वागनुष्टुप् ।
27,2.4सा एषा वाग्व्रत दोहुषी क्रूर वहा इव भवति ।
27,2.5तस्मादुत्सृज्यते ।
27,2.6न इद्वाचमासीदाम इति ।
27,2.7अथ इतराणि छन्दांस्यनुष्टुभमभिसम्पादयति ।
27,2.8तदेतन्नाह एव अभिमृशे शूद्राम् ।
27,2.9नो एनाम्प्रसिसृक्षामि ।
27,2.10नो त्वेव अन्यत्र यामक पौंश्चल्वायनम्मे अस्ति इति ।
27,2.11अनुष्टुब्ब्ह्येषा दशमे अहन्परिगीता ।
27,2.12तदाहुर्न अनुष्टुभ आयतनम्रिञ्च्यात् ।
27,2.13विराजस्तत्र अनुब्रूयात् ।
27,2.14समानम्वा एतच्छन्दो यद्विराट्च अनुष्टुप्च ।
27,2.15न ह्येकेन अक्षरेण अन्यच्छन्दो भवति ।
27,2.16नो द्वाभ्यामिति ।
27,2.17तयोर्वा एतयोस्तृचयोः षडक्षराण्यभ्युद्यन्ति ।
27,2.18अग्निम्नरो दीधितिभिररण्योरग्निष्टोम साम्नः स्तोत्रिय अनुरूपयोः षट् ।
27,2.19तानि द्वादश अक्षराणि ।
27,2.20होता प्रातरनुवाके सम्पादयेत् ।
27,3.1न आद्रियेत अत्र एव सम्पन्नम् ।
27,3.2उष्णिगुदैति इति मेनिमहे ।
27,3.3गायत्री वा ।
27,3.4ताम्प्रातरनुवाके सम्पादयेत् ।
27,3.5न आद्रियेत अत्र वै सम्पन्नम् ।
27,3.6अग्ने तमद्य अश्वम्न स्तोमैरित्याज्यम् ।
27,3.7तदेतत्सृष्टम्दशमाय अह्ने न सम्पादयेत् ।
27,3.8न आद्रियेत अत्र एव सम्पन्नम् ।
27,3.9माधुच्छन्दसः प्रौगस्तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
27,3.10त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरम्तुविशुष्म इत्यतिच्छन्दसा मरुत्वतीयम्प्रतिपद्यते ।
27,3.11सा सम्पन्ना चतुः षष्ट्यक्षरा ।
27,3.12ते द्वे अनुष्टुभौ सम्पद्येते ।
27,3.13तत्सम्पन्नम् ।
27,3.14पिन्वन्त्यपीयया द्वौ प्रगाथौ संशंसति बृहदिन्द्राय गायत प्र व इन्द्राय बृहत इति ।
27,3.15तत्सम्पन्नम् ।
27,3.16ऐकाहिकम्मरुत्वतीयम् ।
27,3.17प्रतिष्ठा वा एकाहः प्रतिष्ठित्या एव ।
27,3.18कया नश्चित्र आ भुवत्कया त्वम्न ऊत्या इति वामदेव्यस्य योनौ रथन्तरमूढम्भवत्याग्नेयम्साम ऐद्रीषु ।
27,4.1तन्मिथुनम्प्रजात्यै रूपम् ।
27,4.2यावन्तः प्रगाथास्तावन्त्यौष्णिहानि तृचानि ।
27,4.3धाय्यामन्या द्विपदा भजते ।
27,4.4सप्तदशीमन्या सूक्तस्य ।
27,4.5तत्सम्पन्नम् ।
27,4.6ऐकाहिकम्निष्केवल्यम् ।
27,4.7प्रतिष्ठा वा एकाहः प्रतिष्ठा दशममहः ।
27,4.8प्रतिष्ठानीयम्वै छन्दो द्विपदे प्रतिष्ठित्या एव ।
27,4.9अभि त्यम्देवम्सवितारमोण्योः कवि क्रतुमित्यतिच्छन्दसा वैश्वदेवम्प्रतिपद्यते ।
27,4.10सा सम्पन्ना चतुः षष्ट्यक्षरा ।
27,4.11ते द्वे अनुष्टुभौ सम्पदेते ।
27,4.12तत्सम्पन्नम् ।
27,4.13अभिवाननुचरस्तस्य उक्तम्ब्राह्मणम् ।
27,4.14अथ नित्यमेव ऐकाहिकम्तृतीय सवनम् ।
27,4.15प्रतिष्ठा वा एकाहः प्रतिष्ठित्या एव ।
27,4.16तत्र पुरस्तादानोभद्रीयस्य प्रशुक्रीयम्शंसति ।
27,4.17प्रतिष्ठा वा एकाहः प्रतिष्ठा दशममहः ।
27,4.18प्रतिष्ठानीयम्वै छन्दो द्विपदाः प्रतिष्ठित्या एव ।
27,4.19विराट्सु वामदेव्यमग्निष्टोम साम भवति ।
27,5.1श्रीर्विराडन्न अद्यम् ।
27,5.2श्रियो विराजो अन्न अद्यस्य उपाप्त्यै ।
27,5.3अथो शान्तिर्वै भेषजम्वामदेव्यम् ।
27,5.4शान्तिरेव एषा भेषजमन्ततो यज्ञे क्रियते ।
27,5.5अथ यत्समूढस्य अतिरिक्त उक्थमुपयन्ति ।
27,5.6तेन ह अतिरिक्त उक्थमाप्नुवन्ति ।
27,5.7अथ एष दशमस्य अह्नो दोहः ।
27,5.8यथा सहस्रम्च पञ्चदश च अनुष्टुभः स्युः ।
27,5.9तथा एतदहः सम्पादयेत् ।
27,5.10पञ्चदश उद्धृत्य शतस्य शतस्य चतस्रश्चतस्र उद्धरति ।
27,5.11ताश्चत्वारिंशत् ।
27,5.12पूर्वाः पञ्चदश ।
27,5.13ताः पञ्च पञ्चाशदुद्धृताः ।
27,5.14अथ इतरे त्रिंशद्द्वात्रिंशद्वर्गाः ।
27,5.15अथ एषा पद्या अनुष्टुप् ।
27,5.16गायत्र्यै च उष्णिहश्च षट्पदानि विराजस्त्रीणि तानि नव ।
27,5.17बृहत्यै चत्वारि तानि त्रयोदश ।
27,5.18पङ्क्तेः पञ्च तान्यष्टादश ।
27,5.19त्रिष्टुभश्चत्वारि तानि द्वाविंशतिः ।
27,5.20जगत्यै च अतिच्छन्दसश्च अष्टौ तानि त्रिंशत् ।
27,5.21द्विपदायै द्वे तानि द्वात्रिंशत् ।
27,5.22इत्येषा पद्य अनुष्टुबेकत्रिंशी भवति ।
27,5.23अथ एषा देवत्या अनुष्टुप् ।
27,6.1अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादश आदित्या इन्द्रो द्वात्रिंश इत्येषा देवत्या अनुष्टुप्द्वात्रिंशी भवति ।
27,6.2अथ याः पञ्च पञ्चाशदुद्धृताः ।
27,6.3चतुश्चत्वारिंशत्ताः पङ्क्तयः ।
27,6.4ततो याश्चत्वारिंशत्तदूधः ।
27,6.5अथ याश्चतस्रो अतियन्ति ते स्तनाः ।
27,6.6सा एषा स्तोम अक्षर अनुष्टुबेतेन ऊधसा एतैः स्तनैरेतमिन्द्रस्य आत्मानम्व्रत्यमहरभिक्षरति ।
27,6.7सर्वेण अन्न अद्येन सर्वै रसैः सर्वैः कामैः सर्वेण अमृतत्वेन अभिक्षरति ।
27,6.8एतस्या उ एव विक्षरेण छन्दोमाः स्तोमतश्च शस्त्रतश्च वर्धन्ते ।
27,6.9यदु वै वेद तन्मयः सम्भवति ।
27,6.10स य एवंविदस्य आयुषः परस्तादेतमिन्द्रस्य आत्मानम्व्रत्यमहरभिसम्भवति ।
27,6.11तमेषा स्तोम अक्षर अनुष्टुबेतेन ऊधसा एतैः स्तनैः सर्वेण अन्न अद्येन सर्वै रसैः सर्वैः कामैः सर्वेण अमृतत्वेन अभिक्षरति ।
27,6.12य एवम्सम्पन्नम्दशममहः शंसति ।
27,6.13तस्मादेवम्सम्पन्नम्दशममहः शंसेदिति ।
27,6.14अथ यदतिरिक्त उख्त्यमुपयन्ति ।
27,7.1मन एव तत्प्रीणन्ति ।
27,7.2तत्सर्व यज्ञैरनुशंसन्ति ।
27,7.3एषा हि मनसो मात्रा ।
27,7.4संस्थिते अहनि पुरा पत्नी सम्याजेभ्य एतस्मिन्काले संर्पसर्पन्ति ।
27,7.5अयज्ञिया वै पत्न्यो बर्हिर्वेदि हि ता इति वदन्तः ।
27,7.6संस्थितेषु पत्नी सम्याजेष्विति त्वेव स्थितम् ।
27,7.7अत्र अल्पको भ्रातृव्य लोकः परिशिष्टो भवति इति ।
27,7.8ते संर्पसृप्य सार्पराज्ञ्या ऋक्षु स्तुवते ।
27,7.9इयम्वै सार्पराज्ञी ।
27,7.10इयम्हि सर्पतो राज्ञी ।
27,7.11अथो वाग्वै सार्पराज्ञी ।
27,7.12वाग्ग्हि सर्पतो राज्ञी ।
27,7.13अथो गौर्वै सार्पराज्ञी ।
27,7.14गौर्हि सर्पतो राज्ञीइ ।
27,7.15आयम्गौः पृश्निरक्रमीदित्येतम्तृचम्न अन्तरियात्स्तोत्रियस्य आनन्तरित्यै ।
27,7.16अस्मासु नृम्णम्धा इति ।
27,7.17अन्नम्वै नृम्णम् ।
27,7.18अन्नमेव तद्यज्ञे च यजमानेषु च दधाति ।
27,7.19आत्मानम्पूर्वमाह ।
27,8.1तथा अस्य आत्मा अनन्तरिता भवति ।
27,8.2वातापेर्हवन श्रुत इति ।
27,8.3इन्द्रो वै वातापिः ।
27,8.4स ह वातमाप्त्वा शरीरान्निरहन् ।
27,8.5प्रतिपरैत्यध्वर्युः ।
27,8.6सो अनिरुक्ते गार्हपत्ये प्राजापत्ये द्वे आहुती जुहोति ।
27,8.7प्रजापतिर्वै गार्हपत्यः ।
27,8.8अनिरुक्त उ वै प्रजापतिः ।
27,8.9आहुति संस्थे उ वै स्तुत शस्त्रे ।
27,8.10समाप्तम्स्तोत्रम्समाप्तम्शस्त्रम्समाप्तम्ब्रह्म उद्यम् ।
27,8.11अतो न्वेव अपि काम यजेयुः ।
27,8.12अथ भक्षयेयुः ।
27,8.13अयम्वै वेनः प्रजापतेः प्रत्यक्षम्तन्वस्ता होता वदेत् ।
27,8.14अन्नादी च अन्न पत्नी च ।
27,9.1इयम्वा अन्न अद्यसावन्न पत्नी ।
27,9.2भद्रा च कल्याणी च ।
27,9.3भद्रा तत्सोमः ।
27,9.4कल्याणी तत्पशवः ।
27,9.5अनिलया च अपभया च ।
27,9.6अनिलया तद्वायुः ।
27,9.7न ह्येष इलयति ।
27,9.8अपभया तन्मृत्युः ।
27,9.9न ह्येष बिभेति ।
27,9.10अनाप्ता च अनाप्या च ।
27,9.11इयम्वा ननाप्ता ।
27,9.12असौ द्यौरनाप्या ।
27,9.13अनाधृष्टा च अनाधृष्या च ।
27,9.14अयम्वा अग्निरनाधृष्टा ।
27,9.15अभ्रातृव्या तत्संवत्सरः ।
27,9.19सो असावेव गृहपतिर्यो असौ तपति ।
27,9.20एष हि गृहाणाम्पतिः ।
27,9.21तस्य ऋतव एव गृहाः ।
27,9.22एष पतिः ।
27,9.23एष उ देवो अपहत पाप्मा ।
27,9.24उदाद्रवत्यध्वर्युः ।
27,9.25अपिदधति सदसो द्वारौ शालायाश्च ।
27,9.26औदुम्बरीमन्वारभन्ते ।
27,10.1ऊर्ग्वै अन्न अद्यमुदुम्बरः ।
27,10.2ऊर्जो अन्न अद्यस्य उपाप्त्यै ।
27,10.3उत्तमौ पाणी होता कुर्वीत ।
27,10.4उत्तमो असानि इति ।
27,10.5उत्तमो ह एव भवति ।
27,10.6ते वाचम्यमा आसत आ नक्षत्राणाम्दर्शनात् ।
27,10.7वाचम्ह वा एतद्भूतान्याप्याययन्ति यद्वाचम्यमानि शेरते ।
27,10.8आपीनाम्वाचमव्यासिक्तामन्तत ऋध्नवाम इति ।
27,10.9दृश्यमानेषु नक्षत्रेष्वदीक्षितो बहिस्तिष्ठन्नाह दीक्षिता वेद इति ।
27,10.10अपोर्णुवन्ति सदसो द्वारौ ।
27,10.11एवम्शालायै ।
27,10.12ते यथा प्रपन्नमुपनिष्क्रम्य मार्जालीयन्यन्तेन नक्षत्रेषु चक्षुर्विसृजन्ते तच्चक्षुर्देव हितम्शुक्रमुच्चरदिति ।
27,10.13ज्योतिर्वै नक्षत्राणि ।
27,10.14ज्योतिरेव तदात्मन्दधते ।
27,10.15ते परया द्वारा हविर्धाने प्रपद्यन्ते ।
27,10.16अथ अध्वर्युरुत्तरस्य हविर्धानस्य कूबरीमभिपद्य आह सत्रस्य ऋधिम्गाय इति ।
27,10.17गायति सत्रस्य ऋधिम् ।
27,10.18तत्सत्रस्य ऋधिमाप्नुवन्ति ।
27,10.19सर्वे साम्नो निधनमुपयन्ति ।
27,10.20प्रतिष्ठा वै निधनम्प्रतिष्ठित्या एव ।
27,10.21त उत्तरेण हविर्धाने गच्छन्त्यधोक्षम्वा उत्तरस्य ऐन्द्रीमतिच्छन्दसम्जपन्तः ।
27,10.22अतिच्छन्दसा एव तदधोक्षम्पाप्मानमपघ्नते ।
27,10.23ते न्वा उ वयमुत्तरेण एव हविर्धाने परीम इति ह स्म आह कौषीतकिः ।
27,11.1यज्ञस्य अनुसंचरम्सप्तऋषिभ्यो अनन्तर्हिता इति ।
27,11.2ते अग्रेण हविर्धाने समुपविश्य काम ध्यायन्ति यम्यमिच्छन्ति ।
27,11.3स उ ह एभ्यः कामः समृध्यते ।
27,11.4अथ य उ बहु कामा भवन्ति ।
27,11.5भूर्भुवः स्वरित्येतास्ते व्याहृतीर्जपन्ति ।
27,11.6ते पाअञ्च उदञ्च उत्क्रम्य वाचम्निह्वयन्ते ।
27,11.7न इद्वाक्पराच्यसदिति ।
27,11.8वाचमेव तदात्मन्दधते ।
27,11.9सुब्रह्मण्यया वाचम्विसृज्ञन्ते ।
27,11.10ब्रह्म वै सुब्रह्मण्या ।
27,11.11ब्रह्मणा एव तद्वाचम्विसृजन्ते ।
27,11.12त आग्नीध्रे सह राजा संविशन्ते ।
27,11.13तद्यथा राजानम्वा राज मात्रम्वा श्रान्तम्वेश्म प्रपाद्येयुः ।
27,11.14एवमेव एतत्सोमम्राजानमहरहर्हविर्धानाभ्यामुपावहृत्य अग्नीध्रम्प्रपादयन्ति ।
27,11.15त आग्नीध्रे सह राजा संविशन्ते ।
27,11.16अथ यत्समूढम्दशरात्रमुपयन्ति ।
27,11.17सर्वेषामेव कामानामाप्त्यै ।
27,11.18अथ यद्व्यूढमुपयन्ति ।
27,11.19सर्वेषामेव छन्दसामाप्त्यै ।
27,11.20अथ यद्व्यूढ समूढा उपयन्ति ।
27,11.21दशरात्रस्य एव नानात्वम् ।
27,11.22समूढ उ ह एव अग्र आस ।
27,11.23तानि छन्दांस्यन्योन्यस्य स्थानमभिदध्युः ।
27,11.24सर्वाणि प्रथमाणि स्याम सर्वाणि मध्यमानि सर्वाण्युत्तमानि इति ।
27,11.25अथो सर्वाण्येव एतच्छन्दांसि सर्व सवन भाञ्जि कुर्वन्ति ।
27,11.26गायत्र प्रातः सवनः प्रथमस्त्र्यहस्त्रिष्टुब्मध्यंदिनो जगत्तृतीय सवनः ।
27,12.1जगत्प्रातः सवनो द्वितीयस्त्र्यहः गयत्र मध्यंदिनस्त्रिष्टुप्तृतीय सवनः ।
27,12.2त्रिष्टुप्प्रातः सवनस्तृतीयस्त्र्यहो जगन्मध्यंदिनो गायत्र तृतीय सवनः ।
27,12.3गायत्र्प्रातः सवनम्दशममहः ।
27,12.4तत्समानाच्छन्दस समानम्छन्द उपसंगच्छन्ते ।
27,12.5अथ यद्दशममहरनुष्टुभमभिसम्पादयति ।
27,12.6वाग्वा एतदहः ।
27,12.7वागनुष्टुप् ।
27,12.8वाच्येव तद्वाचम्प्रतिष्ठापयन्ति ।
27,12.9ते अमृतत्वमाप्नुवन्ति ये दशममहरुपयन्ति ये दशममहरुपयन्ति ।
27,12.10