prathamakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ 5
1 de̱vā̱su̱rāḥ saṃya̍ttā āsa̱n te de̱vā vi̍ja̱yamu̍pa̱yanto̱'gnau vā̱maṃ vasu̱ saṃ
nya̍dadhate̱damu̍ no bhaviṣyati̱ yadi̍ no je̱ṣyantīti̱ tada̱gnirnya̍kāmayata̱
tenāpā̎krāma̱t tadde̱vā vi̱jityā̍va̱ruru̍thsamānā̱ anvā̍ya̱n tada̍sya̱
saha̱sā'di̍thsanta̱ so̍'rodī̱dyadaro̍dī̱t tadru̱drasya̍ rudra̱tvaṃ
yadaśrvaśī̍yata̱ tad
2 ra̍ja̱tagͫ hira̍ṇyamabhava̱t tasmā̎draja̱tagͫ
hira̍ṇyamadakṣi̱ṇyama̍śru̱jagͫ hi yo ba̱ṟhiṣi̱ dadā̍ti pu̱rā'sya̍
saṃvathsa̱rādgṛ̱he ru̍danti̱ tasmā̎dba̱ṟhiṣi̱ na deya̱g̱ͫ
so̎'gnira̍bravīdbhā̱gya̍sā̱nyatha̍ va i̱damiti̍ punarā̱dheya̍ṃ
te̱ keva̍la̱mitya̍bruvannṛ̱dhnava̱t khalu̱ sa itya̍bravī̱dyo
ma̍ddeva̱tya̍ma̱gnimā̱dadhā̍tā̱ iti̱ taṃ pū̱ṣā''dha̍tta̱ tena̍
3 pū̱ṣā''rdhno̱t tasmā̎t pau̱ṣṇāḥ pa̱śava̍ ucyante̱ taṃ tvaṣṭā''dha̍tta̱ tena̱
tvaṣṭā̎''rdhno̱t tasmā̎t tvā̱ṣṭrāḥ pa̱śava̍ ucyante̱ taṃ manu̱rā'dha̍tta̱
tena̱ manu̍rārdhno̱t tasmā̎nmāna̱vya̍ḥ pra̱jā u̍cyante̱ taṃ dhā̱tā ''dha̍tta̱
tena̍ dhā̱tā''rdhno̎t saṃvathsa̱ro vai dhā̱tā tasmā̎t saṃvathsa̱raṃ pra̱jāḥ
pa̱śavo'nu̱ pra jā̍yante̱ ya e̱vaṃ pu̍narā̱dheya̱syarddhi̱ṃ veda̱
4 rdhnotye̱va yo̎'syai̱vaṃ ba̱ndhutā̱ṃ veda̱ bandhu̍mān bhavati bhāga̱dheya̱ṃ vā
a̱gnirāhi̍ta i̱cchamā̍naḥ pra̱jāṃ pa̱śūn, yaja̍māna̱syopa̍ dodrāvo̱dvāsya̱
puna̱rā da̍dhīta bhāga̱dheye̍nai̱vaina̱g̱ͫ sama̍rdhaya̱tyatho̱
śānti̍re̱vāsyai̱ṣā puna̍rvasvo̱rā da̍dhītai̱tadvai pu̍narā̱dheya̍sya̱
nakṣa̍tra̱ṃ yatpuna̍rvasū̱ svāyā̍me̱vaina̍ṃ de̱vatā̍yāmā̱dhāya̍ brahmavarca̱sī
bha̍vati da̱rbhairā da̍dhā̱tyayā̍tayāmatvāya da̱rbhairā da̍dhātya̱dbhya
e̱vaina̱moṣa̍dhībhyo'va̱rudhyā''dha̍tte̱ pañca̍kapālaḥ puro̱ḍāśo̍ bhavati̱
pañca̱ vā ṛ̱tava̍ ṛ̱tubhya̍ e̱vaina̍mava̱rudhyā''dha̍tte || aśī̍yata̱
tat tena̱ veda̍ da̱rbhaiḥ pañca̍vigͫśatiśca
||1.5.1||5 parā̱ vā e̱ṣa ya̱jñaṃ pa̱śūn, va̍pati̱ yo̎'gnimu̍dvā̱saya̍te̱ pañca̍kapālaḥ
puro̱ḍāśo̍ bhavati̱ pāṅkto̍ ya̱jñaḥ pāṅktā̎ḥ pa̱śavo̍ ya̱jñame̱va pa̱śūnava̍
rundhe vīra̱hā vā e̱ṣa de̱vānā̱ṃ yo̎'gnimu̍dvā̱saya̍te̱ na vā e̱tasya̍ brāhma̱ṇā
ṛ̍tā̱yava̍ḥ pu̱rā'nna̍makṣan pa̱ṅktyo̍ yājyānuvā̱kyā̍ bhavanti̱ pāṅkto̍
ya̱jñaḥ pāṅkta̱ḥ puru̍ṣo de̱vāne̱va vī̱raṃ ni̍rava̱dāyā̱gniṃ puna̱rā
6 dha̍tte śa̱tākṣa̍rā bhavanti śa̱tāyu̱ḥ puru̍ṣaḥ śa̱tendri̍ya̱
āyu̍ṣye̱vendri̱ye prati̍ tiṣṭhati̱ yadvā a̱gnirāhi̍to̱ nardhyate̱ jyāyo̍
bhāga̱dheya̍ṃ nikā̱maya̍māno̱ yadā̎gne̱yagͫ sarva̱ṃ bhava̍ti̱ saivāsyardhi̱ḥ
saṃ vā e̱tasya̍ gṛ̱he vāk sṛ̍jyate̱ yo̎'gnimu̍dvā̱saya̍te̱ sa vāca̱g̱ͫ
sagͫsṛ̍ṣṭā̱ṃ yaja̍māna īśva̱ro'nu̱ parā̍bhavito̱rvibha̍ktayo bhavanti vā̱co
vidhṛ̍tyai̱ yaja̍māna̱syāpa̍rābhāvāya̱
7 vibha̍ktiṃ karoti̱ brahmai̱va tada̍karupā̱g̱ͫśu ya̍jati̱ yathā̍ vā̱maṃ vasu̍
vividā̱no gūha̍ti tā̱dṛge̱va tada̱gniṃ prati̍ sviṣṭa̱kṛta̱ṃ nirā̍ha̱ yathā̍
vā̱maṃ vasu̍ vividā̱naḥ pra̍kā̱śaṃ jiga̍miṣati tā̱dṛge̱va tadvibha̍kti mu̱ktvā
pra̍yā̱jena̱ vaṣa̍ṭkarotyā̱yata̍nāde̱va naiti̱ yaja̍māno̱ vai pu̍ro̱ḍāśa̍ḥ
pa̱śava̍ e̱te āhu̍tī̱ yada̱bhita̍ḥ puro̱ḍāśa̍me̱te āhu̍tī
8 ju̱hoti̱ yaja̍māname̱vobha̱yata̍ḥ pa̱śubhi̱ḥ pari̍ gṛhṇāti kṛ̱taya̍ju̱ḥ
sambhṛ̍tasambhāra̱ ityā̍hu̱rna sa̱mbhṛtyā̎ḥ sambhā̱rā na yaju̍ḥ karta̱vya̍mityatho̱
khalu̍ sa̱mbhṛtyā̍ e̱va sa̍mbhā̱rāḥ ka̍rta̱vya̍ṃ yaju̍rya̱jñasya̱ samṛ̍ddhyai
punarniṣkṛ̱to ratho̱ dakṣi̍ṇā punaruthsyū̱taṃ vāsa̍ḥ punaruthsṛ̱ṣṭo̍'na̱ḍvān
pu̍narā̱dheya̍sya̱ samṛddhyai sa̱pta te̍ agne sa̱midha̍ḥ sa̱pta ji̱hvā
itya̍gniho̱traṃ ju̍hoti̱ yatra̍yatrai̱vāsya̱ nya̍kta̱ṃ tata̍
9 e̱vaina̱mava̍ rundhe vīra̱hā vā e̱ṣa de̱vānā̱ṃ yo̎'gnimu̍dvā̱saya̍te̱ tasya̱
varu̍ṇa e̱varṇa̱yādā̎gnivāru̱ṇamekā̍daśakapāla̱manu̱ nirva̍pe̱dyaṃ cai̱va hanti̱
yaścā̎syarṇa̱yāttau bhā̍ga̱dheye̍na prīṇāti̱ nā''rti̱mārcha̍ti̱ yaja̍mānaḥ ||
ā'pa̍rābhāvāya puro̱ḍāśa̍me̱te āhu̍tī̱ tata̱ṣṣaṭtrigͫ̍śacca
||1.5.2||10 bhūmi̍rbhū̱mnā dyaurva̍ri̱ṇā'ntari̍kṣaṃ mahi̱tvā | u̱pasthe̍
te devyadite̱'gnima̍nnā̱dama̱nnādyā̱yā''da̍dhe || ā'yaṃ gauḥ
pṛśni̍rakramī̱dasa̍nanmā̱tara̱ṃ puna̍ḥ | pi̱tara̍ṃ ca pra̱yanthsuva̍ḥ ||
tri̱g̱ͫśaddhāma̱ vi rā̍jati̱ vākpa̍ta̱ṅgāya̍ śiśriye | pratya̍sya vaha̱
dyubhi̍ḥ || a̱sya prā̱ṇāda̍pāna̱tya̍ntaśca̍rati roca̱nā | vya̍khyanmahi̱ṣaḥ
suva̍ḥ || yat tvā̎
11 kru̱ddhaḥ pa̍ro̱vapa̍ ma̱nyunā̱ yadava̍rtyā | su̱kalpa̍magne̱ tat tava̱
puna̱stvoddī̍payāmasi || yat te̍ ma̱nyupa̍roptasya pṛthi̱vīmanu̍ dadhva̱se |
ā̱di̱tyā viśve̱ tadde̱vā vasa̍vaśca sa̱mābha̍ran || mano̱ jyoti̍rjuṣatā̱mājya̱ṃ
vicchi̍nnaṃ ya̱jñagͫ sami̱maṃ da̍dhātu | bṛha̱spati̍stanutāmi̱maṃ no̱ viśve̍
de̱vā i̱ha mā̍dayantām || sa̱pta te̍ agne sa̱midha̍ḥ sa̱pta ji̱hvāḥ sa̱pta
12 ṛṣa̍yaḥ sa̱pta dhāma̍ pri̱yāṇi̍ | sa̱pta hotrā̎ḥ sapta̱dhā tvā̍ yajanti sa̱pta
yonī̱rā pṛ̍ṇasvā ghṛ̱tena̍ || puna̍rū̱rjā ni va̍rtasva̱ puna̍ragna i̱ṣā''yu̍ṣā
| puna̍rnaḥ pāhi vi̱śvata̍ḥ || sa̱ha ra̱yyā ni va̍rta̱svāgne̱ pinva̍sva̱ dhāra̍yā |
vi̱śvapsni̍yā vi̱śvata̱spari̍ || leka̱ḥ sale̍kaḥ su̱leka̱ste na̍ ādi̱tyā ājya̍ṃ
juṣā̱ṇā vi̍yantu̱ keta̱ḥ sake̍taḥ su̱keta̱ste na̍ ādi̱tyā ājya̍ṃ juṣā̱ṇā vi̍yantu̱
viva̍svā̱g̱ͫ adi̍ti̱rdeva̍jūti̱ste na̍ ādi̱tyā ājya̍ṃ juṣā̱ṇā vi̍yantu ||
tvā̱ ji̱hvāḥ sa̱pta su̱keta̱ste na̱strayo̍daśa ca
||1.5.3||13 bhūmi̍rbhū̱mnā dyaurva̍ri̱ṇetyā̍hā̱''śiṣai̱vaina̱mā dha̍tte sa̱rpā
vai jīrya̍nto'manyanta̱ sa e̱taṃ ka̍sa̱rṇīra̍ḥ kādrave̱yo mantra̍mapaśya̱t
tato̱ vai te jī̱rṇāsta̱nūrapā̎ghnata sarparā̱jñiyā̍ ṛ̱gbhirgārha̍patya̱mā
da̍dhāti punarna̱vame̱vaina̍ma̱jara̍ṃ kṛ̱tvā''dha̱tte'tho̍ pū̱tame̱va
pṛ̍thi̱vīma̱nnādya̱ṃ nopā̍nama̱thsaitaṃ
14 mantra̍mapaśya̱t tato̱ vai tāma̱nnādya̱mupā̍nama̱dyathsa̍rparā̱jñiyā̍
ṛ̱gbhirgārha̍patyamā̱dadhā̎tya̱nnādya̱syāva̍ruddhyā̱ atho̍ a̱syāme̱vaina̱ṃ
prati̍ṣṭhita̱mā dha̍tte̱ yattvā̎ kru̱ddhaḥ pa̍ro̱vapetyā̱hāpa̍hnuta e̱vāsmai̱ tat
puna̱stvoddī̍payāma̱sītyā̍ha̱ sami̍ndha e̱vaina̱ṃ yatte̍ ma̱nyupa̍ropta̱syetyā̍ha
de̱vatā̍bhire̱vai
15 na̱g̱ͫ saṃ bha̍rati̱ vi vā e̱tasya̍ ya̱jñaśchi̍dyate̱
yo̎'gnimu̍dvā̱saya̍te̱ bṛha̱spati̍vatya̱rcopa̍ tiṣṭhate̱ brahma̱ vai de̱vānā̱ṃ
bṛha̱spati̱rbrahma̍ṇai̱va ya̱jñagͫ saṃ da̍dhāti̱ vicchi̍nnaṃ ya̱jñagͫ
sami̱maṃ da̍dhā̱tvityā̍ha̱ saṃta̍tyai̱ viśve̍ de̱vā i̱ha mā̍dayantā̱mityā̍ha
sa̱ṃtatyai̱va ya̱jñaṃ de̱vebhyo'nu̍ diśati sa̱pta te̍ agne sa̱midha̍ḥ sa̱pta ji̱hvā
16 ityā̍ha sa̱ptasa̍pta̱ vai sa̍pta̱dhā'gneḥ pri̱yāsta̱nuva̱stā e̱vāva̍
rundhe̱ puna̍rū̱rjā sa̱ha ra̱yyetya̱bhita̍ḥ puro̱ḍāśa̱māhu̍tī juhoti̱
yaja̍māname̱vorjā ca̍ ra̱yyā co̍bha̱yata̱ḥ pari̍ gṛhṇātyādi̱tyā vā
a̱smāllo̱kāda̱muṃ lo̱kamā̍ya̱nte̍'muṣmi̍3gͫllo̱ke vya̍tṛṣya̱nta i̱maṃ
lo̱kaṃ puna̍rabhya̱vetyā̱gnimā̱dhāyai̱tān homā̍najuhavu̱sta ā̎rdhnuva̱n te
su̍va̱rga3gͫllo̱kamā̍ya̱ṉ yaḥ pa̍rā̱cīna̍ṃ punarā̱dheyā̍da̱gnimā̱dadhī̍ta̱
sa e̱tān homā̎njuhu yā̱dyāme̱vā''di̱tyā ṛddhi̱mārdhnu̍va̱n tāme̱vardhno̍ti ||
saitaṃ de̱vatā̍bhire̱va ji̱hvā e̱tān pañca̍vigͫśatiśca
||1.5.4||17 u̱pa̱pra̱yanto̍ adhva̱raṃ mantra̍ṃ vocemā̱gnaye̎ | ā̱re a̱sme ca̍ śaṛṇva̱te ||
a̱sya pra̱tnāmanu̱ dyutagͫ̍ śu̱kraṃ du̍duhre̱ ahra̍yaḥ | paya̍ḥ sahasra̱sāmṛṣi̎m
|| a̱gnirmū̱rdhā di̱vaḥ ka̱kut pati̍ḥ pṛthi̱vyā a̱yam | a̱pāgͫ retāgͫ̍si jinvati
|| a̱yami̱ha pra̍tha̱mo dhā̍yi dhā̱tṛbhi̱rhotā̱ yaji̍ṣṭho adhva̱reṣvīḍya̍ḥ |
yamapna̍vāno̱ bhṛga̍vo viruru̱curvane̍ṣu ci̱traṃ vi̱bhuva̍ṃ vi̱śevi̍śe ||
u̱bhā vā̍mindrāgnī āhu̱vadhyā̍
18 u̱bhā rādha̍saḥ sa̱ha mā̍da̱yadhyai̎ | u̱bhā dā̱tārā̍vi̱ṣāgͫ ra̍yī̱ṇāmu̱bhā
vāja̍sya sā̱taye̍ huve vām || a̱yaṃ te̱ yoni̍rṛ̱tviyo̱ yato̍ jā̱to aro̍cathāḥ
| taṃ jā̱nanna̍gna̱ ā ro̱hāthā̍ no vardhayā ra̱yim || agna̱ āyūgͫ̍ṣi pavasa̱
ā su̱vorja̱miṣa̍ṃ ca naḥ | ā̱re bā̍dhasva du̱cchunā̎m || agne̱ pava̍sva̱ svapā̍
a̱sme varca̍ḥ su̱vīrya̎m | dadha̱tpoṣagͫ̍ ra̱yiṃ
19 mayi̍ || agne̍ pāvaka ro̱ciṣā̍ ma̱ndrayā̍ deva ji̱hvayā̎ | ā de̱vān, va̍kṣi̱
yakṣi̍ ca || sa na̍ḥ pāvaka dīdi̱vo'gne̍ de̱vāgͫ i̱hā''va̍ha | upa̍ ya̱jñagͫ
ha̱viśca̍ naḥ || a̱gniḥ śuci̍vratatama̱ḥ śuci̱rvipra̱ḥ śuci̍ḥ ka̱viḥ |
śucī̍ rocata̱ āhu̍taḥ || uda̍gne̱ śuca̍ya̱stava̍ śu̱krā bhrāja̍nta īrate |
tava̱ jyotīg̍ṣya̱rcaya̍ḥ || ā̱yu̱rdā a̍gne̱'syāyu̍rme
20 dehi varco̱dā a̍gne'si̱ varco̍ me dehi tanū̱pā a̍gne'si ta̱nuva̍ṃ me
pā̱hyagne̱ yanme̍ ta̱nuvā̍ ū̱naṃ tanma̱ ā pṛ̍ṇa̱ citrā̍vaso sva̱sti te̍
pā̱rama̍śī̱yendhā̍nāstvā śa̱tagͫ himā̎ dyu̱manta̱ḥ sami̍dhīmahi̱ vaya̍svanto
vaya̱skṛta̱ṃ yaśa̍svanto yaśa̱skṛtagͫ̍ su̱vīrā̍so̱ adā̎bhyam | agne̍
sapatna̱dambha̍na̱ṃ varṣi̍ṣṭhe̱ adhi̱ nāke̎ || saṃ tvama̍gne̱ sūrya̍sya̱
varca̍sā'gathā̱ḥ samṛṣī̍ṇāg stu̱tena̱ saṃ pri̱yeṇa̱ dhāmnā̎ | tvama̍gne̱
sūrya̍varcā asi̱ saṃ māmāyu̍ṣā̱ varca̍sā pra̱jayā̍ sṛja || ā̱hu̱vadhyai̱
poṣagͫ̍ ra̱yiṃ me̱ varca̍sā sa̱ptada̍śa ca
||1.5.5||21 saṃ pa̍śyāmi pra̱jā a̱hamiḍa̍prajaso māna̱vīḥ | sarvā̍ bhavantu no gṛ̱he ||
ambha̱ḥ sthāmbho̍ vo bhakṣīya̱ maha̍ḥ stha̱ maho̍ vo bhakṣīya̱ saha̍ḥ stha̱ saho̍
vo bhakṣī̱yorja̱ḥ sthorja̍ṃ vo bhakṣīya̱ reva̍tī̱ rama̍dhvama̱smi3gͫllo̱ke̎'smin
go̱ṣṭhe̎'smin kṣaye̱'smin, yonā̍vi̱haiva ste̱to mā'pa̍ gāta ba̱hvīrme̍ bhūyāsta
22 sagͫhi̱tāsi̍ viśvarū̱pīrā mo̱rjā vi̱śā''gau̍pa̱tyenā'' rā̱yaspoṣe̍ṇa
sahasrapo̱ṣaṃ va̍ḥ puṣyāsa̱ṃ mayi̍ vo̱ rāya̍ḥ śrayantām || upa̍ tvā'gne di̱vedi̍ve̱
doṣā̍vastardhi̱yā va̱yam | namo̱ bhara̍nta̱ ema̍si | rāja̍ntamadhva̱rāṇā̎ṃ
go̱pāmṛ̱tasya̱ dīdi̍vim | vardha̍māna̱gg̱ sve dame̎ || sa na̍ḥ pi̱teva̍
sū̱nave'gne̍ sūpāya̱no bha̍va | saca̍svā naḥ sva̱staye̎ || agne̱
23 tvaṃ no̱ anta̍maḥ | u̱ta trā̱tā śi̱vo bha̍va varū̱thya̍ḥ || taṃ tvā̍ śociṣṭha
dīdivaḥ | su̱mnāya̍ nū̱namī̍mahe̱ sakhi̍bhyaḥ || vasu̍ra̱gnirvasu̍śravāḥ |
acchā̍ nakṣi dyu̱matta̍mo ra̱yiṃ dā̎ḥ || ū̱rjā va̍ḥ paśyāmyū̱rjā mā̍ paśyata
rā̱yaspoṣe̍ṇa vaḥ paśyāmi rā̱yaspoṣe̍ṇa mā paśya̱teḍā̎ḥ stha madhu̱kṛta̍ḥ
syo̱nā mā''vi̍śa̱terā̱ mada̍ḥ | sa̱ha̱sra̱po̱ṣaṃ va̍ḥ puṣyāsa̱ṃ
24 mayi̍ vo̱ rāya̍ḥ śrayantām || tat sa̍vi̱turvare̎ṇya̱ṃ bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi
| dhiyo̱ yo na̍ḥ praco̱dayā̎t || so̱māna̱gg̱ svara̍ṇaṃ kṛṇu̱hi bra̍hmaṇaspate
| ka̱kṣīva̍nta̱ṃ ya au̍śi̱jam || ka̱dā ca̱na sta̱rīra̍si̱ nendra̍ saścasi
dā̱śuṣe̎ | upo̱pennu ma̍ghava̱n bhūya̱ innu te̱ dāna̍ṃ de̱vasya̍ pṛcyate
|| pari̍ tvāgne̱ pura̍ṃ va̱yaṃ vipragͫ̍ sahasya dhīmahi | dhṛ̱ṣadva̍rṇaṃ
di̱vedi̍ve bhe̱ttāra̍ṃ bhaṅgu̱rāva̍taḥ || agne̍ gṛhapate sugṛhapa̱tira̱haṃ
tvayā̍ gṛ̱hapa̍tinā bhūyāsagͫ sugṛhapa̱tirmayā̱ tvaṃ gṛ̱hapa̍tinā bhūyāḥ
śa̱tagͫ himā̱stāmā̱śiṣa̱mā śā̍se̱ tanta̍ve̱ jyoti̍ṣmatī̱ṃ tāmā̱śiṣa̱mā
śā̍se̱'muṣmai̱ jyoti̍ṣmatīm || bhū̱yā̱sta̱ sva̱staye'gne̍ puṣyāsaṃ
dhṛ̱ṣadva̍rṇa̱mekā̱nnatri̱g̱ͫśacca̍
||1.5.6||25 aya̍jño̱ vā e̱ṣa yo̍'sā̱mopa̍pra̱yanto̍ adhva̱ramityā̍ha̱ stoma̍me̱vāsmai̍
yuna̱ktyupetyā̍ha pra̱jā vai pa̱śava̱ upe̱maṃ lo̱kaṃ pra̱jāme̱va pa̱śūni̱maṃ
lo̱kamupai̎tya̱sya pra̱tnāmanu̱dyuta̱mityā̍ha suva̱rgo vai lo̱kaḥ pra̱tnaḥ
su̍va̱rgame̱va lo̱kagͫ sa̱māro̍hatya̱gnirmū̱rdhā di̱vaḥ ka̱kudityā̍ha mū̱rdhāna̍
26 me̱vainagͫ̍ samā̱nānā̎ṃ karo̱tyatho̍ devalo̱kāde̱va ma̍nuṣyalo̱ke
prati̍tiṣṭhatya̱yami̱ha pra̍tha̱mo dhā̍yi dhā̱tṛbhi̱rityā̍ha̱ mukhya̍me̱vaina̍ṃ
karotyu̱bhā vā̍mindrāgnī āhu̱vadhyā̱ ityā̱haujo̱ bala̍me̱vāva̍ rundhe̱'yaṃ te̱
yoni̍rṛ̱tviya̱ ityā̍ha pa̱śavo̱ vai ra̱yiḥ pa̱śūne̱vāva̍ rundhe ṣa̱ḍbhirupa̍
tiṣṭhate̱ ṣaḍvā
27 ṛ̱tava̍ ṛ̱tuṣve̱va prati̍ tiṣṭhati ṣa̱ḍbhirutta̍rābhi̱rupa̍ tiṣṭhate̱
dvāda̍śa̱ saṃ pa̍dyante̱ dvāda̍śa̱ māsā̎ḥ saṃvathsa̱raḥ sa̍ṃvathsa̱ra e̱va
prati̍ tiṣṭhati̱ yathā̱ vai puru̱ṣo'śvo̱ gaurjīrya̍tye̱vama̱gnirāhi̍to
jīryati saṃvathsa̱rasya̍ pa̱rastā̍dāgnipāvamā̱nībhi̱rupa̍ tiṣṭhate
punarna̱vame̱vaina̍ma̱jara̍ṃ karo̱tyatho̍ pu̱nātye̱vopa̍ tiṣṭhate̱ yoga̍
e̱vāsyai̱ṣa upa̍ tiṣṭhate̱
28 dama̍ e̱vāsyai̱ṣa upa̍ tiṣṭhate yā̱cñaivāsyai̱ṣopa̍ tiṣṭhate̱
yathā̱ pāpī̍yā̱ñchreya̍sa ā̱hṛtya̍ nama̱syati̍ tā̱dṛge̱va tadā̍yu̱rdā
a̍gne̱'syāyu̍rme de̱hītyā̍hā''yu̱rdā hye̍ṣa va̍rco̱dā a̍gne'si̱ varco̍
me de̱hītyā̍ha varco̱dā hye̍ṣa ta̍nū̱pā a̍gne'si ta̱nuva̍ṃ me pā̱hītyā̍ha
29 tanū̱pā hye̍ṣo'gne̱ yanme̍ ta̱nuvā̍ ū̱naṃ tanma̱ ā pṛ̱ṇetyā̍ha̱ yanme̎
pra̱jāyai̍ paśū̱nāmū̱naṃ tanma̱ ā pū̍ra̱yeti̱ vāvaitadā̍ha̱ citrā̍vaso sva̱sti
te̍ pā̱rama̍śī̱yetyā̍ha̱ rātri̱rvai ci̱trāva̍su̱ravyu̍ṣṭyai̱ vā e̱tasyai̍
pu̱rā brā̎hma̱ṇā a̍bhaiṣu̱rvyu̍ṣṭime̱vāva̍ rundha̱ indhā̍nāstvā śa̱tagͫ
30 himā̱ ityā̍ha śa̱tāyu̱ḥ puru̍ṣaḥ śa̱tendri̍ya̱ āyu̍ṣye̱vendri̱ye prati̍
tiṣṭhatye̱ṣā vai sū̱rmī karṇa̍kāvatye̱tayā̍ ha sma̱ vai de̱vā asu̍rāṇāgͫ
śatata̱ṟhāg stṛgͫ̍hanti̱ yade̱tayā̍ sa̱midha̍mā̱dadhā̍ti̱
vajra̍me̱vaitaccha̍ta̱ghnīṃ yaja̍māno̱ bhrātṛ̍vyāya̱ praha̍rati̱
stṛtyā̱ acha̍mbaṭkāra̱g̱ͫ saṃ tvama̍gne̱ sūrya̍sya̱ varca̍sā gathā̱
ityā̍hai̱tattvamasī̱dama̱haṃ bhū̍yāsa̱miti̱ vāvaitadā̍ha̱ tvama̍gne̱ sūrya̍varcā
a̱sītyā̍hā̱''śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste || mū̱rdhāna̱g̱ͫ ṣaḍvā e̱ṣa upa̍
tiṣṭhate pā̱hītyā̍ha śa̱tama̱hagͫ ṣoḍa̍śa ca
||1.5.7||31 saṃ pa̍śyāmi pra̱jā a̱hamityā̍ha̱ yāva̍nta e̱va grā̱myāḥ pa̱śava̱stāne̱vāva̍
ru̱ndhe'mbha̱ḥ sthāmbho̍ vo bhakṣī̱yetyā̱hāmbho̱ hye̍tā maha̍ḥ stha̱ maho̍ vo
bhakṣī̱yetyā̍ha̱ maho̱ hye̍tāḥ saha̍ḥ stha̱ saho̍ vo bhakṣī̱yetyā̍ha̱ saho̱
hye̍tā ūrja̱sthorja̍ṃ vo bhakṣī̱yetyā̱
32 horjo̱ hye̍tā reva̍tī̱ rama̍dhva̱mityā̍ha pa̱śavo̱ vai re̱vatī̎ḥ pa̱śūne̱vātman
ra̍mayata i̱haiva ste̱to mā'pa̍ gā̱tetyā̍ha dhru̱vā e̱vainā ana̍pagāḥ kuruta
iṣṭaka̱cidvā a̱nyo̎'gniḥ pa̍śu̱cida̱nyaḥ sagͫ̍hi̱tāsi̍ viśvarū̱pīriti̍
va̱thsama̱bhi mṛ̍śa̱tyupai̱vaina̍ṃ dhatte paśu̱cita̍menaṃ kurute̱ pra
33 vā e̱ṣo̎'smāllo̱kāccya̍vate̱ ya ā̍hava̱nīya̍mupa̱ tiṣṭha̍te̱
gārha̍patya̱mupa̍ tiṣṭhate̱'sminne̱va lo̱ke prati̍ tiṣṭha̱tyatho̱ gārha̍patyāyai̱va
ni hnu̍te gāya̱trībhi̱rupa̍ tiṣṭhate̱ tejo̱ vai gā̍ya̱trī teja̍ e̱vātman
dha̱tte'tho̱ yade̱taṃ tṛ̱cama̱nvāha̱ santa̍tyai̱ gārha̍patya̱ṃ vā anu̍ dvi̱pādo̍
vī̱rāḥ prajā̍yante̱ ya e̱vaṃ vi̱dvān dvi̱padā̍bhi̱rgārha̍patyamupa̱ tiṣṭha̍ta̱
34 ā'sya̍ vī̱ro jā̍yata ū̱rjā va̍ḥ paśyāmyū̱rjā mā̍
paśya̱tetyā̍hā̱''śiṣa̍me̱vaitāmā śā̎ste̱ tathsa̍vi̱turvare̎ṇya̱mityā̍ha̱
prasū̎tyai so̱māna̱gg̱ svara̍ṇa̱mityā̍ha somapī̱thame̱vāva̍ rundhe kṛṇu̱hi
bra̍hmaṇaspata̱ ityā̍ha brahmavarca̱same̱vāva̍ rundhe ka̱dā ca̱na sta̱rīra̱sītyā̍ha̱
na sta̱rīgͫ rātri̍ṃ vasati̱
35 ya e̱vaṃ vi̱dvāna̱gnimu̍pa̱ tiṣṭha̍te̱ pari̍ tvāgne̱ pura̍ṃ va̱yamityā̍ha
pari̱dhime̱vaitaṃ pari̍ dadhā̱tyaska̍ndā̱yāgne̍ gṛhapata̱ ityā̍ha
yathāya̱jure̱vaitaccha̱tagͫ himā̱ ityā̍ha śa̱taṃ tvā̍ hema̱ntāni̍ndhiṣī̱yeti̱
vāvaitadā̍ha pu̱trasya̱ nāma̍ gṛhṇātyannā̱dame̱vaina̍ṃ karoti̱ tāmā̱śiṣa̱mā
śā̍se̱ tanta̍ve̱ jyoti̍ṣmatī̱miti̍ brūyā̱dyasya̍ pu̱ttro'jā̍ta̱ḥ
syātte̍ja̱svye̍vāsya̍ brahmavarca̱sī pu̱ttro jā̍yate̱ tāmā̱śiṣa̱mā
śā̍se̱'muṣmai̱ jyoti̍ṣmatī̱miti̍ brūyā̱dyasya̍ pu̱ttro jā̱taḥ syāt
teja̍ e̱vāsmi̍n brahmavarca̱saṃ da̍dhāti || ūrja̍ṃ vo bhakṣī̱yeti̱ pra
gārha̍patyamupa̱tiṣṭha̍te vasati̱ jyoti̍ṣmatī̱mekā̱nnatri̱g̱ͫśacca̍
||1.5.8||36 a̱gni̱ho̱traṃ ju̍hoti̱ yade̱va kiñca̱ yaja̍mānasya̱ svaṃ tasyai̱va tadreta̍ḥ
siñcati pra̱jana̍ne pra̱jana̍na̱g̱ͫ hi vā a̱gnirathauṣa̍dhī̱ranta̍gatā dahati̱
tāstato̱ bhūya̍sī̱ḥ prajā̍yante̱ yathsā̱yaṃ ju̱hoti̱ reta̍ e̱va tathsi̍ñcati̱
praiva prā̍ta̱stane̍na janayati̱ tadreta̍ḥ si̱ktaṃ na tvaṣṭrā'vi̍kṛta̱ṃ prajā̍yate
yāva̱ccho vai reta̍saḥ si̱ktasya̱
37 tvaṣṭā̍ rū̱pāṇi̍ vika̱roti̍ tāva̱ccho vai tatprajā̍yata e̱ṣa vai daivya̱stvaṣṭā̱
yo yaja̍te ba̱hvībhi̱rupa̍ tiṣṭhate̱ reta̍sa e̱va si̱ktasya̍ bahu̱śo rū̱pāṇi̱ vi
ka̍roti̱ sa praiva jā̍yate̱ śvaḥśvo̱ bhūyā̎n bhavati̱ ya e̱vaṃ vi̱dvāna̱gnimu̍pa̱
tiṣṭha̱te'ha̍rde̱vānā̱māsī̱drātri̱rasu̍rāṇā̱ṃ te'su̍rā̱ yadde̱vānā̎ṃ vi̱ttaṃ
vedya̱māsī̱ttena̍ sa̱ha
38 rātri̱ṃ prāvi̍śa̱n te de̱vā hī̱nā a̍manyanta̱ te̍'paśyannāgne̱yī rātri̍rāgne̱yāḥ
pa̱śava̍ i̱mame̱vāgni2gͫ sta̍vāma̱ sa na̍ḥ stu̱taḥ pa̱śūn puna̍rdāsya̱tīti̱
te̎'gnima̍stuva̱nthsa e̎bhyaḥ stu̱to rātri̍yā̱ adhyaha̍ra̱bhi pa̱śūnnirā̎rja̱t
te de̱vāḥ pa̱śūn, vi̱tvā kāmāgͫ̍ akurvata̱ ya e̱vaṃ vi̱dvāna̱gnimu̍pa̱tiṣṭha̍te
paśu̱mān bha̍vatyā
39 di̱tyo vā a̱smāllo̱kāda̱muṃ lo̱kamai̱t so̍'muṃ lo̱kaṃ ga̱tvā puna̍ri̱maṃ
lo̱kama̱bhya̍dhyāya̱t sa i̱maṃ lo̱kamā̱gatya̍ mṛ̱tyora̍bibhenmṛ̱tyusa̍ṃyuta
iva̱ hya̍yaṃ lo̱kaḥ so̍'manyate̱mame̱vāgni2gͫ sta̍vāni̱ sa mā̎ stu̱taḥ
su̍va̱rgaṃ lo̱kaṃ ga̍mayiṣya̱tīti̱ so̎'gnima̍stau̱t sa e̍nagg stu̱taḥ su̍va̱rgaṃ
lo̱kama̍gamaya̱dya
40 e̱vaṃ vi̱dvāna̱gnimu̍pa̱tiṣṭha̍te suva̱rgame̱va lo̱kame̍ti̱ sarva̱māyu̍retya̱bhi
vā e̱ṣo̎'gnī ā ro̍hati̱ ya e̍nāvupa̱tiṣṭha̍te̱ yathā̱ khalu̱ vai
śreyā̍na̱bhyārū̍ḍhaḥ kā̱maya̍te̱ tathā̍ karoti̱ nakta̱mupa̍ tiṣṭhate̱ na prā̱taḥ
sagͫ hi nakta̍ṃ vra̱tāni̍ sṛ̱jyante̍ sa̱ha śreyāg̍śca̱ pāpī̍yāgścāsāte̱
jyoti̱rvā a̱gnistamo̱ rātri̱rya
41 nnakta̍mupa̱tiṣṭha̍te̱ jyoti̍ṣai̱va tama̍staratyupa̱stheyo̱'gnī 3 r nopa̱stheyā
3 ityā̍hurmanu̱ṣyā̍yennvai yo'ha̍raharā̱hṛtyāthai̍na̱ṃ yāca̍ti̱ sa innvai
tamupā̎rcha̱tyatha̱ ko de̱vānaha̍raharyāciṣya̱tīti̱ tasmā̱nnopa̱stheyo'tho̱
khalvā̍hurā̱śiṣe̱ vai kaṃ yaja̍māno yajata̱ itye̱ṣā khalu̱ vā
42 āhi̍tāgnerā̱śīryada̱gnimu̍pa̱ tiṣṭha̍te̱ tasmā̍dupa̱stheya̍ḥ
pra̱jāpa̍tiḥ pa̱śūna̍sṛjata̱ te sṛ̱ṣṭā a̍horā̱tre prāvi̍śa̱n
tāñchando̍bhi̱ranva̍vinda̱dyacchando̍bhirupa̱tiṣṭha̍te̱ svame̱va tadanvi̍cchati̱
na tatra̍ jā̱mya̍stītyā̍hu̱ṟyo'ha̍raharupa̱tiṣṭha̍ta̱ iti̱ yo vā a̱gniṃ
pra̱tyaṅṅu̍pa̱tiṣṭha̍te̱ pratye̍namoṣati̱ yaḥ parā̱ṉ̇ viṣva̍ṅ pra̱jayā̍
pa̱śubhi̍reti̱ kavā̍tiryaṅṅi̱vopa̍ tiṣṭheta̱ naina̍ṃ pra̱tyoṣa̍ti̱ na
viṣva̍ṅ pra̱jayā̍ pa̱śubhi̍reti || si̱ktasya̍ sa̱ha bha̍vati̱ yo yatkhalu̱
vai pa̱śubhi̱strayo̍daśa ca
||1.5.9||43 mama̱ nāma̍ pratha̱maṃ jā̍tavedaḥ pi̱tā mā̱tā ca̍ dadhatu̱ryadagre̎ | tattvaṃ
bi̍bhṛhi̱ puna̱rā madaito̱stavā̱haṃ nāma̍ bibharāṇyagne || mama̱ nāma̱ tava̍
ca jātavedo̱ vāsa̍sī iva vi̱vasā̍nau̱ ye carā̍vaḥ | āyu̍ṣe̱ tvaṃ jī̱vase̍
va̱yaṃ ya̍thāya̱thaṃ vi pari̍ dadhāvahai̱ puna̱ste || namo̱'gnaye'pra̍tividdhāya̱
namo'nā̍dhṛṣṭāya̱ nama̍ḥ sa̱mrāje̎ | aṣā̍ḍho
44 a̱gnirbṛ̱hadva̍yā viśva̱jithsaha̍ntya̱ḥ śreṣṭho̍ gandha̱rvaḥ || tvatpi̍tāro
agne de̱vāstvāmā̍hutaya̱stvadvi̍vācanāḥ | saṃ māmāyu̍ṣā̱ saṃ gau̍pa̱tyena̱ suhi̍te
mā dhāḥ || a̱yama̱gniḥ śreṣṭha̍tamo̱'yaṃ bhaga̍vattamo̱'yagͫ sa̍hasra̱sāta̍maḥ
| a̱smā a̍stu su̱vīrya̎m || mano̱ jyoti̍rjuṣatā̱mājya̱ṃ vicchi̍nnaṃ ya̱jñagͫ
sami̱maṃ da̍dhātu | yā i̱ṣṭā u̱ṣaso̍ ni̱mruca̍śca̱ tāḥ saṃ da̍dhāmi ha̱viṣā̍
ghṛ̱tena̍ || paya̍svatī̱roṣa̍dhaya̱ḥ
45 paya̍svadvī̱rudhā̱ṃ paya̍ḥ | a̱pāṃ paya̍so̱ yatpaya̱stena̱ māmi̍ndra̱ sagͫ
sṛ̍ja || agne̎ vratapate vra̱taṃ ca̍riṣyāmi̱ taccha̍keya̱ṃ tanme̍ rādhyatām
|| a̱gnigͫ hotā̍rami̱ha tagͫ hu̍ve de̱vān, ya̱jñiyā̍ni̱ha yān havā̍mahe ||
ā ya̍ntu de̱vāḥ su̍mana̱syamā̍nā vi̱yantu̍ de̱vā ha̱viṣo̍ me a̱sya || kastvā̍
yunakti̱ sa tvā̍ yunaktu̱ yāni̍ gha̱rme ka̱pālā̎nyupaci̱nvanti̍
46 ve̱dhasa̍ḥ | pū̱ṣṇastānyapi̍ vra̱ta i̍ndravā̱yū vimu̍ñcatām || abhi̍nno gha̱rmo
jī̱radā̍nu̱ryata̱ ātta̱stada̍ga̱n puna̍ḥ | i̱dhmo vedi̍ḥ pari̱dhaya̍śca̱
sarve̍ ya̱jñasyā''yu̱ranu̱ saṃ ca̍ranti || traya̍strigͫśa̱ttanta̍vo̱
ye vi̍tatni̱re ya i̱maṃ ya̱jña2gͫ sva̱dhayā̱ dada̍nte̱ teṣā̎ṃ chi̱nnaṃ
pratye̱tadda̍dhāmi̱ svāhā̍ gha̱rmo de̱vāgͫ apye̍tu || aṣā̍ḍha̱ oṣa̍dhaya
upaci̱nvanti̱ pañca̍catvārigͫśacca
||1.5.10||47 vai̱śvā̱na̱ro na̍ ū̱tyā''pra yā̍tu parā̱vata̍ḥ | a̱gniru̱kthena̱ vāha̍sā ||
ṛ̱tāvā̍naṃ vaiśvāna̱ramṛ̱tasya̱ jyoti̍ṣa̱spati̎m | aja̍sraṃ gha̱rmamī̍mahe ||
vai̱śvā̱na̱rasya̍ da̱g̱ͫsanā̎bhyo bṛ̱hadari̍ṇā̱deka̍ḥ svapa̱sya̍yā ka̱viḥ
| u̱bhā pi̱tarā̍ ma̱haya̍nnajāyatā̱gnirdyāvā̍pṛthi̱vī bhūri̍retasā || pṛ̱ṣṭo
di̱vi pṛ̱ṣṭo a̱gniḥ pṛ̍thi̱vyāṃ pṛ̱ṣṭo viśvā̱ oṣa̍dhī̱rā vi̍veśa |
vai̱śvā̱na̱raḥ saha̍sā pṛ̱ṣṭo a̱gniḥ sa no̱ divā̱ sa
48 ri̱ṣaḥ pā̍tu̱ nakta̎m || jā̱to yada̍gne̱ bhuva̍nā̱ vyakhya̍ḥ pa̱śuṃ na go̱pā
irya̱ḥ pari̍jmā | vaiśvā̍nara̱ brahma̍ṇe vinda gā̱tuṃ yū̱yaṃ pā̍ta sva̱stibhi̱ḥ
sadā̍ naḥ || tvama̍gne śo̱ciṣā̱ śośu̍cāna̱ ā roda̍sī apṛṇā̱ jāya̍mānaḥ |
tvaṃ de̱vāgͫ a̱bhiśa̍steramuñco̱ vaiśvā̍nara jātavedo mahi̱tvā || a̱smāka̍magne
ma̱ghava̍thsu dhāra̱yānā̍mi kṣa̱ttrama̱jaragͫ̍ su̱vīrya̎m | va̱yaṃ ja̍yema
śa̱tinagͫ̍ saha̱sriṇa̱ṃ vaiśvā̍nara̱
49 vāja̍magne̱ tavo̱tibhi̍ḥ || vai̱śvā̱na̱rasya̍ suma̱tau syā̍ma̱ rājā̱ hi ka̱ṃ
bhuva̍nānāmabhi̱śrīḥ | i̱to jā̱to viśva̍mi̱daṃ vi ca̍ṣṭe vaiśvāna̱ro ya̍tate̱
sūrye̍ṇa || ava̍ te̱ heḍo̍ varuṇa̱ namo̍bhi̱rava̍ ya̱jñebhi̍rīmahe ha̱virbhi̍ḥ
| kṣaya̍nna̱smabhya̍masura praceto̱ rāja̱nnenāgͫ̍si śiśrathaḥ kṛ̱tāni̍ ||
udu̍tta̱maṃ va̍ruṇa̱ pāśa̍ma̱smadavā̍dha̱maṃ vi ma̍dhya̱ma2gͫ śra̍thāya |
athā̍ va̱yamā̍ditya
50 vra̱te tavānā̍gaso̱ adi̍taye syāma || da̱dhi̱krāvṇṇo̍ akāriṣaṃ ji̱ṣṇoraśva̍sya
vā̱jina̍ḥ || su̱ra̱bhi no̱ mukhā̍ kara̱t pra ṇa̱ āyūgͫ̍ṣi tāriṣat || ā
da̍dhi̱krāḥ śava̍sā̱ pañca̍ kṛ̱ṣṭīḥ sūrya̍ iva̱ jyoti̍ṣā̱'pasta̍tāna |
sa̱ha̱sra̱sāḥ śa̍ta̱sā vā̱jyarvā̍ pṛ̱ṇaktu̱ madhvā̱ sami̱mā vacāgͫ̍si ||
a̱gnirmū̱rdhā bhuva̍ḥ | maru̍to̱ yaddha̍ vo di̱vaḥ su̍mnā̱yanto̱ havā̍mahe | ā tū na̱
51 upa̍ gantana || yā va̱ḥ śarma̍ śaśamā̱nāya̱ santi̍ tri̱dhātū̍ni dā̱śuṣe̍
yaccha̱tādhi̍ | a̱smabhya̱ṃ tāni̍ maruto̱ vi ya̍nta ra̱yiṃ no̍ dhatta vṛṣaṇaḥ
su̱vīra̎m || adi̍tirna uruṣya̱tvadi̍ti̱ḥ śarma̍ yacchatu | adi̍tiḥ pā̱tvagͫha̍saḥ
|| ma̱hīmū̱ṣu mā̱taragͫ̍ suvra̱tānā̍mṛ̱tasya̱ patnī̱mava̍se huvema |
tu̱vi̱kṣa̱ttrāma̱jara̍ntīmurū̱cīgͫ su̱śarmā̍ṇa̱madi̍tigͫ su̱praṇī̍tim
|| su̱trāmā̍ṇaṃ pṛthi̱vīṃ dyāma̍ne̱hasagͫ̍ su̱śarmā̍ṇa̱madi̍tigͫ
su̱praṇī̍tim | daivī̱ṃ nāvagg̍ svari̱trāmanā̍gasa̱masra̍vantī̱mā ru̍hemā sva̱staye̎
|| i̱māgͫ su nāva̱mā'ru̍hagͫ śa̱tāri̍trāgͫ śa̱tasphyā̎m | acchi̍drāṃ
pārayi̱ṣṇum || divā̱ sa sa̍ha̱sriṇa̱ṃ vaiśvā̍narā''ditya̱ tū no̍'ne̱hasagͫ̍
su̱śarmā̍ṇa̱mekā̱nnavigͫ̍śa̱tiśca̍
||1.5.11||