caturthakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ 1
1 yu̱ñjā̱naḥ pra̍tha̱maṃ mana̍sta̱tvāya̍ savi̱tā dhiya̍ḥ | a̱gniṃ jyoti̍rni̱cāyya̍
pṛthi̱vyā adhyābha̍rat || yu̱ktvāya̱ mana̍sā de̱vānthsuva̍rya̱to dhi̱yā diva̎m |
bṛ̱hajjyoti̍ḥ kariṣya̱taḥ sa̍vi̱tā pra su̍vāti̱ tān || yu̱ktena̱ mana̍sā va̱yaṃ
de̱vasya̍ savi̱tuḥ sa̱ve | su̱va̱rgeyā̍ya̱ śaktyai̎ || yu̱ñjate̱ mana̍ u̱ta
yu̍ñjate̱ dhiyo̱ viprā̱ vipra̍sya bṛha̱to vi̍pa̱ścita̍ḥ | vi hotrā̍ dadhe
vayunā̱videka̱ in
2 ma̱hī de̱vasya̍ savi̱tuḥ pari̍ṣṭutiḥ || yu̱je vā̱ṃ brahma̍ pū̱rvyaṃ namo̍bhi̱rvi
ślokā̍ yanti pa̱thye̍va̱ sūrā̎ḥ | śaṛ̱ṇvanti̱ viśve̍ a̱mṛta̍sya pu̱trā ā ye
dhāmā̍ni di̱vyāni̍ ta̱sthuḥ || yasya̍ pra̱yāṇa̱manva̱nya idya̱yurde̱vā de̱vasya̍
mahi̱māna̱marca̍taḥ | yaḥ pārthi̍vāni vima̱me sa eta̍śo̱ rajāgͫ̍si de̱vaḥ
sa̍vi̱tā ma̍hitva̱nā || deva̍ savita̱ḥ pra su̍va ya̱jñaṃ pra su̍va
3 ya̱jñapa̍ti̱ṃ bhagā̍ya di̱vyo ga̍ndha̱rvaḥ | ke̱ta̱pūḥ keta̍ṃ naḥ punātu
vā̱caspati̱rvāca̍ma̱dya sva̍dāti naḥ || i̱maṃ no̍ deva savitarya̱jñaṃ pra su̍va
devā̱yuvagͫ̍ sakhi̱vidagͫ̍ satrā̱jita̍ṃ dhana̱jitagͫ̍ suva̱rjita̎m ||
ṛ̱cā stoma̱g̱ͫ sama̍rdhaya gāya̱treṇa̍ rathaṃta̱ram | bṛ̱hadgā̍ya̱trava̍rtani
|| de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ pra̍sa̱ve̎'śvino̎rbā̱hubhyā̎ṃ pū̱ṣṇo hastā̎bhyāṃ
gāya̱treṇa̱ chaṃda̱sā'da̍de'ṅgira̱svadabhri̍rasi̱ nāri̍
4 rasi pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthā̍da̱gniṃ pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svadā bha̍ra̱
traiṣṭu̍bhena tvā̱ chaṃda̱sā'da̍de'ṅgira̱svadbabhri̍rasi̱ nāri̍rasi̱ tvayā̍
va̱yagͫ sa̱dhastha̱ āgnigͫ śa̍kema̱ khani̍tuṃ purī̱ṣya̍ṃ jāga̍tena
tvā̱ chaṃda̱sā'da̍de'ṅgira̱svaddhasta̍ ā̱dhāya̍ savi̱tā bibhra̱dabhrigͫ̍
hira̱ṇyayī̎m | tayā̱ jyoti̱raja̍sra̱mida̱gniṃ khā̱tvīna̱ ā bha̱rānu̍ṣṭubhena tvā̱
chaṃda̱sā da̍de'ṅgira̱svat
||4.1.1||idya̱jñaṃ pra su̍va̱ nāri̱rānu̍ṣṭubhena
tvā̱ chaṃda̍sā̱ trīṇi̍ ca
||4.1.1||5 i̱māma̍gṛbhṇanraśa̱nāmṛ̱tasya̱ pūrva̱ āyu̍ṣi vi̱dathe̍ṣu ka̱vyā | tayā̍
de̱vāḥ su̱tamā ba̍bhūvurṛ̱tasya̱ sāma̎nthsa̱ramā̱rapa̍ntī || pratū̎rtaṃ vāji̱nnā
dra̍va̱ vari̍ṣṭhā̱manu̍ sa̱ṃvata̎m | di̱vi te̱ janma̍ para̱mama̱ntari̍kṣe̱
nābhi̍ḥ pṛthi̱vyāmadhi̱ yoni̍ḥ || yu̱ñjāthā̱g̱ͫ rāsa̍bhaṃ yu̱vama̱smin yāme̍
vṛṣaṇvasū | a̱gniṃ bhara̍ntamasma̱yum || yoge̍yoge ta̱vasta̍ra̱ṃ vāje̍vāje havāmahe |
sakhā̍ya̱ indra̍mū̱taye̎ || pra̱tūrva̱
6 nne hya̍va̱krāma̱nnaśa̍stī ru̱drasya̱ gāṇa̍patyānmayo̱bhūrehi̍ |
u̱rva̍ntari̍kṣa̱manvi̍hi sva̱stiga̍vyūti̱rabha̍yāni kṛ̱ṇvan || pū̱ṣṇā sa̱yujā̍
sa̱ha | pṛ̱thi̱vyāḥ sa̱dhasthā̍da̱gniṃ pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svadacche̎hya̱gniṃ
pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svadacche̍mo̱'gniṃ pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svadbha̍riṣyāmo̱'gniṃ
pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svadbha̍rāmaḥ || anva̱gniru̱ṣasā̱magra̍makhya̱danvahā̍ni
pratha̱mo jā̱tave̍dāḥ | anu̱ sūrya̍sya
7 puru̱trā ca̍ ra̱śmīnanu̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ā ta̍tāna || ā̱gatya̍ vā̱jyadhva̍na̱ḥ
sarvā̱ mṛdho̱ vi dhū̍nu te | a̱gnigͫ sa̱dhasthe̍ maha̱ti cakṣu̍ṣā̱
ni ci̍kīṣate || ā̱kramya̍ vājinpṛthi̱vīma̱gnimi̍ccha ru̱cā tvam | bhūmyā̍
vṛ̱tvāya̍ no brūhi̱ yata̱ḥ khanā̍ma̱ taṃ va̱yam || dyauste̍ pṛ̱ṣṭhaṃ pṛ̍thi̱vī
sa̱dhastha̍mā̱tmāntari̍kṣagͫ samu̱draste̱ yoni̍ḥ | vi̱khyāya̱ cakṣu̍ṣā̱
tvama̱bhi ti̍ṣṭha
8 pṛtanya̱taḥ || utkrā̍ma maha̱te saubha̍gāyā̱smādā̱sthānā̎d draviṇo̱dā vā̍jin |
va̱ya2gͫ syā̍ma suma̱tau pṛ̍thi̱vyā a̱gniṃ kha̍ni̱ṣyanta̍ u̱pasthe̍ asyāḥ
|| uda̍kramīddraviṇo̱dā vā̱jyarvāka̱ḥ sa lo̱kagͫ sukṛ̍taṃ pṛthi̱vyāḥ | tata̍ḥ
khanema su̱pratī̍kama̱gnigͫ suvo̱ ruhā̍ṇā̱ adhi̱ nāka̍ utta̱me || a̱po de̱vīrupa̍
sṛja̱ madhu̍matīraya̱kṣmāya̍ pra̱jābhya̍ḥ | tāsā̱g̱ sthānā̱dujji̍hatā̱moṣa̍dhayaḥ
supippa̱lāḥ || jigha̍rmya̱
9 gniṃ mana̍sā ghṛ̱tena̍ prati̱kṣyanta̱ṃ bhuva̍nāni̱ viśvā̎ |
pṛ̱thuṃ ti̍ra̱ścā vaya̍sā bṛ̱hanta̱ṃ vyaci̍ṣṭha̱mannagͫ̍
rabha̱saṃ vidā̍nam || ā tvā̍ jigharmi̱ vaca̍sā ghṛ̱tenā̍ra̱kṣasā̱
mana̍sā̱ tajju̍ṣasva | marya̍śrīḥ spṛha̱yadva̍rṇo a̱gnirnābhi̱mṛśe̍
ta̱nuvā̱ jarhṛ̍ṣāṇaḥ || pari̱ vāja̍patiḥ ka̱vira̱gnirha̱vyānya̍kramīt
| dadha̱dratnā̍ni dā̱śuṣe̎ || pari̍ tvāgne̱ pura̍ṃ va̱yaṃ vipragͫ̍
sahasya dhīmahi | dhṛ̱ṣadva̍rṇaṃ di̱vedi̍ve bhe̱ttāra̍ṃ bhaṅgu̱rāva̍taḥ ||
tvama̍gne̱ dyubhi̱stvamā̍śuśu̱kṣaṇi̱stvama̱dbhyastvamaśma̍na̱spari̍ | tvaṃ
vane̎bhya̱stvamoṣa̍dhībhya̱stvaṃ nṛ̱ṇāṃ nṛ̍pate jāyase̱ śuci̍ḥ
||4.1.2||pra̱tūrva̱nthsūrya̍sya tiṣṭha̱ jigha̍rmi bhe̱ttāra̍ṃ vigͫśa̱tiśca̍
||4.1.2||10 de̱vasya̍ tvā savi̱tuḥ pra̍sa̱ve̎'śvino̎rbā̱hubhyā̎ṃ pū̱ṣṇo hastā̎bhyāṃ
pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthe̱'gniṃ pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svatkha̍nāmi || jyoti̍ṣmantaṃ tvāgne
su̱pratī̍ka̱maja̍sreṇa bhā̱nunā̱ dīdyā̍nam | śi̱vaṃ pra̱jābhyo'higͫ̍santaṃ
pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthe̱'gniṃ pu̍rī̱ṣya̍maṅgira̱svatkha̍nāmi || a̱pāṃ
pṛ̱ṣṭhama̍si sa̱prathā̍ u̱rva̍gniṃ bha̍ri̱ṣyadapa̍rāvapiṣṭham | vardha̍mānaṃ
ma̱ha ā ca̱ puṣka̍raṃ di̱vo mātra̍yā vari̱ṇā pra̍thasva || śarma̍ ca stho̱
11 varma̍ ca stho̱ acchi̍dre bahu̱le u̱bhe | vyaca̍svatī̱ saṃ va̍sāthāṃ
bha̱rtama̱gniṃ pu̍rī̱ṣya̎m || saṃ va̍sāthāgͫ suva̱rvidā̍ sa̱mīcī̱
ura̍sā̱ tmanā̎ | a̱gnima̱ntarbha̍ri̱ṣyantī̱ jyoti̍ṣmanta̱maja̍sra̱mit ||
pu̱rī̱ṣyo̍'si vi̱śvabha̍rāḥ | atha̍rvā tvā pratha̱mo nira̍manthadagne || tvāma̍gne̱
puṣka̍rā̱dadhyatha̍rvā̱ nira̍manthata | mū̱rdhno viśva̍sya vā̱ghata̍ḥ || tamu̍
tvā da̱dhyaṅṅṛṣi̍ḥ pu̱tra ī̍dhe̱
12 atha̍rvaṇaḥ | vṛ̱tra̱haṇa̍ṃ puraṃda̱ram || tamu̍ tvā pā̱thyo vṛṣā̱ samī̍
dhe dasyu̱hanta̍mam | dha̱na̱ṃja̱yagͫ raṇe̍raṇe || sīda̍ hota̱ḥ sva u̍ lo̱ke
ci̍ki̱tvānthsā̱dayā̍ ya̱jñagͫ su̍kṛ̱tasya̱ yonau̎ | de̱vā̱vīrde̱vān
ha̱viṣā̍ yajā̱syagne̍ bṛ̱hadyaja̍māne̱ vayo̍ dhāḥ || ni hotā̍ hotṛ̱ṣada̍ne̱
vidā̍nastve̱ṣo dī̍di̱vāgͫ a̍sadathsu̱dakṣa̍ḥ | ada̍bdhavratapramati̱rvasi̍ṣṭhaḥ
sahasraṃ bha̱raḥ śuci̍jihvo a̱gniḥ || sagͫ sī̍dasva ma̱hāgͫ a̍si̱ śoca̍sva
13 deva̱vīta̍maḥ | vi dhū̱mama̍gne aru̱ṣaṃ mi̍yedhya sṛ̱ja pra̍śasta darśa̱tam ||
jani̍ṣvā̱ hi jenyo̱ agre̱ ahnāgͫ̍ hi̱to hi̱teṣva̍ru̱ṣo vane̍ṣu | dame̍dame
sa̱pta ratnā̱ dadhā̍no̱'gnirhotā̱ niṣa̍sādā̱ yajī̍yān
||4.1.3||stha̱ ī̱dhe̱
śoca̍sva sa̱ptavigͫ̍śatiśca
||4.1.3||14 saṃ te̍ vā̱yurmā̍ta̱riśvā̍ dadhātūttā̱nāyai̱ hṛda̍ya̱ṃ yadvili̍ṣṭam | de̱vānā̱ṃ
yaścara̍ti prā̱ṇathe̍na̱ tasmai̍ ca devi̱ vaṣa̍ḍastu̱ tubhya̎m || sujā̍to̱
jyoti̍ṣā sa̱ha śarma̱ varū̍tha̱māsa̍da̱ḥ suva̍ḥ | vāso̍ agne vi̱śvarū̍pa̱g̱ͫ
saṃ vya̍yasva vibhāvaso || udu̍ tiṣṭha svadhva̱rāvā̍ no de̱vyā kṛ̱pā | dṛ̱śe ca̍
bhā̱sā bṛ̍ha̱tā su̍śu̱kvani̱rāgne̍ yāhi suśa̱stibhi̍ḥ ||
15 ū̱rdhva ū̱ ṣuṇa̍ ū̱taye̱ tiṣṭhā̍ de̱vo na sa̍vi̱tā | ū̱rdhvo vāja̍sya̱ sani̍tā̱
yada̱ñjibhi̍rvā̱ghadbhi̍rvi̱hvayā̍mahe || sa jā̱to garbho̍ asi̱ roda̍syo̱ragne̱
cāru̱rvibhṛ̍ta̱ oṣa̍dhīṣu | ci̱traḥ śiśu̱ḥ pari̱ tamāg̍sya̱ktaḥ pra
mā̱tṛbhyo̱ adhi̱ kani̍kradadgāḥ || sthi̱ro bha̍va vī̱ḍva̍ṅga ā̱śurbha̍va
vā̱jya̍rvan | pṛ̱thurbha̍va su̱ṣada̱stvama̱gneḥ pu̍rīṣa̱vāha̍naḥ || śi̱vo bha̍va
16 pra̱jābhyo̱ mānu̍ṣībhya̱stvama̍ṅgiraḥ | mā dyāvā̍pṛthi̱vī a̱bhi śū̍śuco̱
māntari̍kṣa̱ṃ mā vana̱spatīn̍ || praitu̍ vā̱jī kani̍krada̱nnāna̍da̱drāsa̍bha̱ḥ
patvā̎ | bhara̍nna̱gniṃ pu̍rī̱ṣya̍ṃ mā pā̱dyāyu̍ṣaḥ pu̱rā || rāsa̍bho vā̱ṃ
kani̍krada̱thsuyu̍kto vṛṣaṇā̱ rathe̎ | sa vā̍ma̱gniṃ purī̱ṣya̍mā̱śurdū̱to
va̍hādi̱taḥ || vṛṣā̱gniṃ vṛṣa̍ṇa̱ṃ bhara̍nna̱pāṃ garbhagͫ̍ samu̱driya̎m |
agna̱ ā yā̍hi
17 vī̱taya̍ ṛ̱tagͫ sa̱tyam || oṣa̍dhaya̱ḥ prati̍ gṛhṇītā̱gnime̱tagͫ
śi̱vamā̱yanta̍ma̱bhyatra̍ yu̱ṣmān | vyasya̱nviśvā̱ ama̍tī̱rarā̍tīrni̱ṣīda̍nno̱
apa̍ durma̱tigͫ ha̍nat || oṣa̍dhaya̱ḥ prati̍ modadhvamena̱ṃ puṣpā̍vatīḥ
supippa̱lāḥ | a̱yaṃ vo̱ garbha̍ ṛ̱tviya̍ḥ pra̱tnagͫ sa̱dhastha̱māsa̍dat
||4.1.4||su̱śa̱stibhi̍ḥ śi̱vo bha̍va yāhi̱ ṣaṭtrigͫ̍śacca
||4.1.4||18 vi pāja̍sā pṛ̱thunā̱ śośu̍cāno̱ bādha̍sva dvi̱ṣo ra̱kṣaso̱ amī̍vāḥ |
su̱śarma̍ṇo bṛha̱taḥ śarma̍ṇi syāma̱gnera̱hagͫ su̱hava̍sya̱ praṇī̍tau || āpo̱
hi ṣṭhā ma̍yo̱bhuva̱stā na̍ ū̱rje da̍dhātana | ma̱he raṇā̍ya̱ cakṣa̍se || yo va̍ḥ
śi̱vata̍mo̱ rasa̱stasya̍ bhājayate̱'ha na̍ḥ | u̱śa̱tīri̍va mā̱tara̍ḥ || tasmā̱
ara̍ṃ gamāma vo̱ yasya̱ kṣayā̍ya̱ jinva̍tha | āpo̍ ja̱naya̍thā ca naḥ || mi̱traḥ
19 sa̱g̱ͫsṛjya̍ pṛthi̱vīṃ bhūmi̍ṃ ca̱ jyoti̍ṣā sa̱ha | sujā̍taṃ
jā̱tave̍dasama̱gniṃ vai̎śvāna̱raṃ vi̱bhum || a̱ya̱kṣmāya̍ tvā̱ sagͫ sṛ̍jāmi
pra̱jābhya̍ḥ | viśve̎ tvā de̱vā vai̎śvāna̱rāḥ sagͫ sṛ̍ja̱ntvānu̍ṣṭubhena̱
chaṃda̍sāṅgira̱svat || ru̱drāḥ sa̱ṃbhṛtya̍ pṛthi̱vīṃ bṛ̱hajjyoti̱ḥ samī̍dhire |
teṣā̎ṃ bhā̱nuraja̍sra̱ icchu̱kro de̱veṣu̍ rocate || sagͫsṛ̍ṣṭā̱ṃ vasu̍bhī
ru̱drairdhīrai̎ḥ karma̱ṇyā̎ṃ mṛda̎m | hastā̎bhyāṃ mṛ̱dvīṃ kṛ̱tvā si̍nīvā̱lī
ka̍rotu̱
20 tām || si̱nī̱vā̱lī su̍kapa̱rdā su̍kurī̱rā svau̍pa̱śā | sā tubhya̍madite maha̱
okhāṃ da̍dhātu̱ hasta̍yoḥ || u̱khāṃ ka̍rotu̱ śaktyā̍ bā̱hubhyā̱madi̍tirdhi̱yā | mā̱tā
pu̱traṃ yatho̱pasthe̱ sāgniṃ bi̍bhartu̱ garbha̱ ā || ma̱khasya̱ śiro̍'si ya̱jñasya̍
pa̱de stha̍ḥ | vasa̍vastvā kṛṇvantu gāya̱treṇa̱ chaṃda̍sāṅgira̱svat pṛ̍thi̱vya̍si
ru̱drāstvā̍ kṛṇvantu̱ traiṣṭu̍bhena̱ chaṃda̍sāṅgira̱svada̱ntari̍kṣamasyā
21 'di̱tyāstvā̍ kṛṇvantu̱ jāga̍tena̱ chaṃda̍sāṅgira̱svaddyaura̍si̱ viśve̎
tvā de̱vā vai̎śvāna̱rāḥ kṛ̍ṇva̱ntvānu̍ṣṭubhena̱ chaṃda̍sāṅgira̱svaddiśo̍'si
dhru̱vāsi̍ dhā̱rayā̱ mayi̍ pra̱jāgͫ rā̱yaspoṣa̍ṃ gaupa̱tyagͫ su̱vīryagͫ̍
sajā̱tān yaja̍mānā̱yādi̍tyai̱ rāsnā̱syadi̍tiste̱ bila̍ṃ gṛhṇātu̱ pāṅkte̍na̱
chaṃda̍sāṅgira̱svat | kṛ̱tvāya̱ sā ma̱hīmu̱khāṃ mṛ̱nmayī̱ṃ yoni̍ma̱gnaye̎
| tāṃ pu̱trebhya̱ḥ saṃprāya̍ccha̱dadi̍tiḥ śra̱payā̱niti̍
||4.1.5||mi̱traḥ
ka̍rotva̱ntari̍kṣamasi̱ pra ca̱tvāri̍ ca
||4.1.5||22 vasa̍vastvā dhūpayantu gāya̱treṇa̱ chaṃda̍sāṅgira̱svadru̱drāstvā̍ dhūpayantu̱
traiṣṭu̍bhena̱ chaṃda̍sāṅgira̱svadā̍di̱tyāstvā̍ dhūpayantu̱ jāga̍tena̱
chaṃda̍sāṅgira̱svadviśve̎ tvā de̱vā vai̎śvāna̱rā dhū̍paya̱ntvānu̍ṣṭubhena̱
chaṃda̍sāṅgira̱svadindra̍stvā dhūpayatvaṅgira̱svadviṣṇu̍stvā
dhūpayatvaṅgira̱svadvaru̍ṇastvā dhūpayatvaṅgira̱svadadi̍tistvā de̱vī vi̱śvade̎vyāvatī
pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthe̎'ṅgira̱svatkha̍natvavaṭa de̱vānā̎ṃ tvā̱ patnī̎
23 rde̱vīrvi̱śvade̎vyāvatīḥ pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthe̎'ṅgira̱svadda̍dhatūkhe
dhi̱ṣaṇā̎stvā de̱vīrvi̱śvade̎vyāvatīḥ pṛthi̱vyāḥ
sa̱dhasthe̎'ṅgira̱svada̱bhīndha̍tāmukhe̱ gnāstvā̍ de̱vīrvi̱śvade̎vyāvatīḥ
pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthe̎'ṅgira̱svacchra̍payantūkhe̱ varū̎trayo̱ jana̍yastvā
de̱vīrvi̱śvade̎vyāvatīḥ pṛthi̱vyāḥ sa̱dhasthe̎'ṅgira̱svatpa̍cantūkhe |
mitrai̱tāmu̱khāṃ pa̍cai̱ṣā mā bhe̍di | e̱tāṃ te̱ pari̍ dadā̱myabhi̍ttyai | a̱bhīmāṃ
24 ma̍hi̱nā diva̍ṃ mi̱tro ba̍bhūva sa̱prathā̎ḥ | u̱ta śrava̍sā pṛthi̱vīm
|| mi̱trasya̍ carṣaṇī̱dhṛta̱ḥ śravo̍ de̱vasya̍ sāna̱sim | dyu̱mnaṃ
ci̱traśra̍vastamam || de̱vastvā̍ savi̱todva̍patu supā̱ṇiḥ sva̍ṅgu̱riḥ |
su̱bā̱huru̱ta śaktyā̎ || apa̍dyamānā pṛthi̱vyāśā̱ diśa̱ ā pṛ̍ṇa | utti̍ṣṭha
bṛha̱tī bha̍vo̱rdhvā ti̍ṣṭha dhru̱vā tvam || vasa̍va̱stvācchṛ̍ndantu
gāya̱treṇa̱ chaṃda̍sāṅgira̱svadru̱drāstvācchṛ̍ndantu̱ traiṣṭu̍bhena̱
chaṃda̍sāṅgira̱svadā̍di̱tyāstvācchṛ̍ndantu̱ jāga̍tena̱ chaṃda̍sāṅgira̱svadviśve̎
tvā de̱vā vai̎śvāna̱rā ā cchṛ̍nda̱ntvānu̍ṣṭubhena̱ chaṃda̍sāṅgira̱svat
||4.1.6||patnī̍ri̱māgͫ ru̱drāstvā'cchṛ̍ndatvekā̱nna vigͫ̍śa̱tiśca̍
||4.1.6||25 samā̎stvāgna ṛ̱tavo̍ vardhayantu saṃvathsa̱rā ṛṣa̍yo̱ yāni̍ sa̱tyā |
saṃ di̱vyena̍ dīdihi roca̱nena̱ viśvā̱ ā bhā̍hi pra̱diśa̍ḥ pṛthi̱vyāḥ || saṃ
ce̱dhyasvā̎gne̱ pra ca̍ bodhayaina̱mucca̍ tiṣṭha maha̱te saubha̍gāya | mā ca̍
riṣadupasa̱ttā te̍ agne bra̱hmāṇa̍ste ya̱śasa̍ḥ santu̱ mānye || tvāma̍gne vṛṇate
brāhma̱ṇā i̱me śi̱vo a̍gne
26 sa̱ṃ vara̍ṇe bhavā naḥ | sa̱pa̱tna̱hā no̍ abhimāti̱ jicca̱ sve gaye̍
jāgṛ̱hyapra̍yucchan || i̱haivāgne̱ adhi̍ dhārayā ra̱yiṃ mā tvā̱ ni kra̍npūrva̱cito̍
nikā̱riṇa̍ḥ | kṣa̱trama̍gne su̱yama̍mastu̱ tubhya̍mupasa̱ttā va̍rdhatāṃ te̱
ani̍ṣṭṛtaḥ || kṣa̱treṇā̎gne̱ svāyu̱ḥ sagͫ ra̍bhasva mi̱treṇā̎gne mitra̱dheye̍
yatasva | sa̱jā̱tānā̎ṃ madhyama̱sthā e̍dhi̱ rājñā̍magne viha̱vyo̍ dīdihī̱ha || ati̱
27 niho̱ ati̱ sridho'tyaci̍tti̱matyarā̍timagne | viśvā̱ hya̍gne duri̱tā
saha̱svāthā̱smabhyagͫ̍ sa̱havī̍rāgͫ ra̱yiṃ dā̎ḥ || a̱nā̱dhṛ̱ṣyo
jā̱tave̍dā̱ ani̍ṣṭṛto vi̱rāḍa̍gne kṣatra̱bhṛddī̍dihī̱ha | viśvā̱ āśā̎ḥ
pramu̱ñcanmānu̍ṣīrbhi̱yaḥ śi̱vābhi̍ra̱dya pari̍ pāhi no vṛ̱dhe || bṛha̍spate
savitarbo̱dhayai̍na̱g̱ͫ sagͫśi̍taṃ cithsaṃta̱rāgͫ sagͫ śi̍śādhi |
va̱rdhayai̍naṃ maha̱te saubha̍gāya̱
28 viśva̍ ena̱manu̍ madantu de̱vāḥ || a̱mu̱tra̱bhūyā̱dadha̱ yadya̱masya̱ bṛha̍spate
a̱bhiśa̍ste̱ramu̍ñcaḥ | pratyau̍hatāma̱śvinā̍ mṛ̱tyuma̍smādde̱vānā̍magne
bhi̱ṣajā̱ śacī̍bhiḥ || udva̱yaṃ tama̍sa̱spari̱ paśya̍nto̱ jyoti̱rutta̍ram |
de̱vaṃ de̍va̱trā sūrya̱maga̍nma̱ jyoti̍rutta̱mam
||4.1.7||i̱me śi̱vo a̱gne'ti̱
saubha̍gāya̱ catu̍strigͫśacca
||4.1.7||29 ū̱rdhvā a̍sya sa̱midho̍ bhavantyū̱rdhvā śu̱krā śo̱cīgṣya̱gneḥ | dyu̱matta̍mā
su̱pratī̍kasya sū̱noḥ || tanū̱napā̱dasu̍ro vi̱śvave̍dā de̱vo de̱veṣu̍ de̱vaḥ
| pa̱tha āna̍kti̱ madhvā̍ ghṛ̱tena̍ || madhvā̍ ya̱jñaṃ na̍kṣase prīṇā̱no
narā̱śagͫso̍ agne | su̱kṛdde̱vaḥ sa̍vi̱tā vi̱śvavā̍raḥ || acchā̱yame̍ti̱
śava̍sā ghṛ̱tene̍ḍā̱no vahni̱rnama̍sā | a̱gni2gͫ sruco̍ adhva̱reṣu̍
pra̱yathsu̍ || sa ya̍kṣadasya mahi̱māna̍ma̱gneḥ sa
30 ī̍ ma̱ndrāsu̍ pra̱yasa̍ḥ | vasu̱śceti̍ṣṭho vasu̱dhāta̍maśca || dvāro̍
de̱vīranva̍sya̱ viśve̎ vra̱tā da̍dante a̱gneḥ | u̱ru̱vyaca̍so̱ dhāmnā̱ patya̍mānāḥ
|| te a̍sya̱ yoṣa̍ṇe di̱vye na yonā̍vu̱ṣāsā̱naktā̎ | i̱maṃ ya̱jñama̍vatāmadhva̱raṃ
na̍ḥ || daivyā̍ hotārāvū̱rdhvama̍dhva̱raṃ no̱'gnerji̱hvāma̱bhi gṛ̍ṇītam |
kṛ̱ṇu̱taṃ na̱ḥ svi̍ṣṭim || ti̱sro de̱vīrba̱ṟhiredagͫ sa̍da̱ntviḍā̱ sara̍svatī̱
31 bhāra̍tī | ma̱hī gṛ̍ṇā̱nā || tanna̍stu̱rīpa̱madbhu̍taṃ puru̱kṣu tvaṣṭā̍
su̱vīra̎m | rā̱yaspoṣa̱ṃ viṣya̍tu̱ nābhi̍ma̱sme || vana̍spa̱te'va̍ sṛjā̱
rarā̍ṇa̱stmanā̍ de̱veṣu̍ | a̱gnirha̱vyagͫ śa̍mi̱tā sū̍dayāti || agne̱
svāhā̍ kṛṇuhi jātaveda̱ indrā̍ya ha̱vyam | viśve̍ de̱vā ha̱viri̱daṃ ju̍ṣantām
|| hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍ bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt | sa
dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyā
32 mu̱temāṃ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema || yaḥ prā̍ṇa̱to ni̍miṣa̱to
ma̍hi̱tvaika̱ idrājā̱ jaga̍to ba̱bhūva̍ | ya īśe̍ a̱sya dvi̱pada̱ścatu̍ṣpada̱ḥ
kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema || ya ā̎tma̱dā ba̍la̱dā yasya̱ viśva̍ u̱pāsa̍te
pra̱śiṣa̱ṃ yasya̍ de̱vāḥ | yasya̍ chā̱yāmṛta̱ṃ yasya̍ mṛ̱tyuḥ kasmai̍ de̱vāya̍
ha̱viṣā̍ vidhema || yasye̱ me hi̱mava̍nto mahi̱tvā yasya̍ samu̱dragͫ ra̱sayā̍ sa̱hā
33 'huḥ | yasye̱māḥ pra̱diśo̱ yasya̍ bā̱hū kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema ||
yaṃ kranda̍sī̱ ava̍sā tastabhā̱ne a̱bhyaikṣe̍tā̱ṃ mana̍sā̱ reja̍māne | yatrādhi̱
sūra̱ udi̍tau̱ vyeti̱ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema || yena̱ dyauru̱grā
pṛ̍thi̱vī ca̍ dṛ̱ḍhe yena̱ suva̍ḥ stabhi̱taṃ yena̱ nāka̍ḥ | yo a̱ntari̍kṣe̱
raja̍so vi̱māna̱ḥ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema || āpo̍ ha̱ yanma̍ha̱tīrviśva̱
34 māya̱ndakṣa̱ṃ dadhā̍nā ja̱naya̍ntīra̱gnim | tato̍ de̱vānā̱ṃ
nira̍varta̱tāsu̱reka̱ḥ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema || yaści̱dāpo̍ mahi̱nā
pa̱ryapa̍śya̱ddakṣa̱ṃ dadhā̍nā ja̱naya̍ntīra̱gnim | yo de̱veṣvadhi̍ de̱va eka̱
āsī̱t kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema
||4.1.8||a̱gnessa sara̍svatī̱ dyāgͫ
sa̱ha viśva̱ṃ catu̍strigͫśacca
||4.1.8||ū̱rdhvā yaḥ prā̍ṇa̱to ya ā̎tma̱dā
yasye̱me yaṃ kraṃda̍sī̱ yena̱ dyaurāpo̍ ha̱ yattato̍ de̱vānā̱ṃ yaści̱dāpo̱ yo
de̱veṣu̱ nava̍ ||
35 ākū̍tima̱gniṃpra̱yuja̱gg̱ svāhā̱ mano̍ me̱dhāma̱gniṃ pra̱yuja̱gg̱ svāhā̍ ci̱ttaṃ
vijñā̍tama̱gniṃ pra̱yuja̱gg̱ svāhā̍ vā̱co vidhṛ̍tima̱gniṃ pra̱yuja̱gg̱ svāhā̎
pra̱jāpa̍taye̱ mana̍ve̱ svāhā̱gnaye̍ vaiśvāna̱rāya̱ svāhā̱ viśve̍ de̱vasya̍
ne̱turmarto̍ vṛṇīta sa̱khyaṃ viśve̍ rā̱ya i̍ṣudhyasi dyu̱mnaṃ vṛ̍ṇīta pu̱ṣyase̱
svāhā̱ māsubhi̍tthā̱ māsuri̍ṣo̱ dṛgͫha̍sva vī̱ḍaya̍sva̱ su | aṃba̍ dhṛṣṇu
vī̱raya̍svā̱
36 gniśce̱daṃ ka̍riṣyathaḥ || dṛgͫha̍sva devi pṛthivi sva̱staya̍ āsu̱rī
mā̱yā sva̱dhayā̍ kṛ̱tāsi̍ | juṣṭa̍ṃ de̱vānā̍mi̱dama̍stu ha̱vyamari̍ṣṭā̱
tvamudi̍hi ya̱jñe a̱smin || mitrai̱tāmu̱khāṃ ta̍pai̱ṣā mā bhe̍di | e̱tāṃ te̱ pari̍
dadā̱myabhi̍ttyai | drva̍nnaḥ sa̱rpirā̍sutiḥ pra̱tno hotā̱ vare̎ṇyaḥ | saha̍saspu̱tro
adbhu̍taḥ || para̍syā̱ adhi̍ sa̱ṃvato'va̍rāgͫ a̱bhyā
37 ta̍ra | yatrā̱hamasmi̱ tāgͫ a̍va || pa̱ra̱masyā̎ḥ parā̱vato̍ ro̱hida̍śva
i̱hā'ga̍hi | purī̱ṣya̍ḥ purupri̱yo'gne̱ tvaṃ ta̍rā̱ mṛdha̍ḥ || sīda̱
tvaṃ mā̱tura̱syā u̱pasthe̱ viśvā̎nyagne va̱yunā̍ni vi̱dvān | mainā̍ma̱rciṣā̱
mā tapa̍sā̱bhi śū̍śuco̱'ntara̍syāgͫ śu̱krajyo̍ti̱rvi bhā̍hi || a̱ntara̍gne
ru̱cā tvamu̱khāyai̱ sada̍ne̱ sve | tasyā̱stvagͫ hara̍sā̱ tapa̱ñjāta̍vedaḥ śi̱vo
bha̍va || śi̱vo bhū̱tvā mahya̍ma̱gne'tho̍ sīda śi̱vastvam | śi̱vāḥ kṛ̱tvā diśa̱ḥ
sarvā̱ḥ svāṃ yoni̍mi̱hāsa̍daḥ
||4.1.9||vī̱raya̱svā'tapa̍nvigͫśa̱tiśca̍
||4.1.9||38 yada̍gne̱ yāni̱ kāni̱ cā'te̱ dārū̍ṇi da̱dhmasi̍ | tada̍stu̱ tubhya̱midghṛ̱taṃ
tajju̍ṣasva yaviṣṭhya || yadattyu̍pa̱jihvi̍kā̱ yadva̱mro a̍ti̱sarpa̍ti | sarva̱ṃ
tada̍stu te ghṛ̱taṃ tajju̍ṣasva yaviṣṭhya || rātrigͫ̍ rātri̱mapra̍yāva̱ṃ
bhara̱nto'śvā̍yeva̱ tiṣṭha̍te ghā̱sama̍smai | rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sami̱ṣā
mada̱nto'gne̱ mā te̱ prati̍veśā riṣāma || nābhā̍
39 pṛthi̱vyāḥ sa̍midhā̱nama̱gnigͫ rā̱yaspoṣā̍ya bṛha̱te ha̍vāmahe |
i̱ra̱ṃma̱daṃ bṛ̱hadu̍ktha̱ṃ yaja̍tra̱ṃ jetā̍rama̱gniṃ pṛta̍nāsu sāsa̱him ||
yāḥ senā̍ a̱bhītva̍rīrāvyā̱dhinī̱ruga̍ṇā u̱ta | ye ste̱nā ye ca̱ taska̍rā̱stāgste̍
a̱gne'pi̍ dadhāmyā̱sye̎ || da2gͫṣṭrā̎bhyāṃ ma̱limlū̱ñjaṃbhyai̱staska̍rāgͫ
u̱ta | hanū̎bhyāg ste̱nānbha̱gava̱stāgstvaṃ khā̍da̱ sukhā̍ditān || ye jane̍ṣu
ma̱limla̍vaḥ ste̱nāsa̱staska̍rā̱ vane̎ | ye
40 kakṣe̎ṣvaghā̱yava̱stāgste̍ dadhāmi̱ jaṃbha̍yoḥ || yo a̱smabhya̍marātī̱yādyaśca̍
no̱ dveṣa̍ te̱ jana̍ḥ | nindā̱dyo a̱smāndipsā̎cca̱ sarva̱ṃ taṃ ma̍sma̱sā ku̍ru ||
sagͫśi̍taṃ me̱ brahma̱ sagͫśi̍taṃ vī̱rya̍ṃ bala̎m | sagͫśi̍taṃ kṣa̱traṃ
ji̱ṣṇu yasyā̱hamasmi̍ pu̱rohi̍taḥ || ude̍ṣāṃ bā̱hū a̍tira̱mudvarca̱ udū̱ bala̎m |
kṣi̱ṇomi̱ brahma̍ṇā̱'mitrā̱nunna̍yāmi̱
41 svāgͫ a̱ham | dṛ̱śā̱no ru̱kma u̱rvyā vya̍dyauddu̱rmarṣa̱māyu̍ḥ śri̱ye
ru̍cā̱naḥ | a̱gnira̱mṛto̍ abhava̱dvayo̍bhi̱ryade̍na̱ṃ dyauraja̍nayathsu̱retā̎ḥ ||
viśvā̍ rū̱pāṇi̱ prati̍ muñcate ka̱viḥ prāsā̍vīdbha̱draṃ dvi̱pade̱ catu̍ṣpade |
vi nāka̍makhyathsavi̱tā vare̱ṇyo'nu̍ pra̱yāṇa̍mu̱ṣaso̱ vi rā̍jati || nakto̱ṣāsā̱
sama̍nasā̱ virū̍pe dhā̱paye̍te̱ śiśu̱mekagͫ̍ samī̱cī | dyāvā̱ kṣāmā̍ ru̱kmo
42 a̱ntarvi bhā̍ti de̱vā a̱gniṃ dhā̍rayan draviṇo̱dāḥ || su̱pa̱rṇo̍'si ga̱rutmā̎n
tri̱vṛtte̱ śiro̍ gāya̱traṃ cakṣu̱ stoma̍ ā̱tmā sāma̍ te ta̱nūrvā̍made̱vyaṃ
bṛ̍hadrathanta̱re pa̱kṣau ya̍jñāya̱jñiya̱ṃ puccha̱ṃ chandā̱g̱syaṅgā̍ni̱
dhiṣṇi̍yāḥ śa̱phā yajūgͫ̍ṣi̱ nāma̍ | su̱pa̱rṇo̍'si ga̱rutmā̱n diva̍ṃ gaccha̱
suva̍ḥ pata
||4.1.10||nābhā̱ vane̱ ye na̍yāmi̱ kṣāmā̍ ru̱kmo̎ṣṭātrigͫ̍śacca
||4.1.10||43 agne̱ yaṃ ya̱jñama̍dhva̱raṃ vi̱śvata̍ḥ pari̱bhūrasi̍ | sa idde̱veṣu̍ gacchati
|| soma̱ yāste̍ mayo̱bhuva̍ ū̱taya̱ḥ santi̍ dā̱śuṣe̎ | tābhi̍rno'vi̱tā bha̍va ||
a̱gnirmū̱rdhā bhuva̍ḥ || tvaṃ na̍ḥ soma̱ yā te̱ dhāmā̍ni || tathsa̍vi̱turvare̎ṇya̱ṃ
bhargo̍ de̱vasya̍ dhīmahi | dhiyo̱ yo na̍ḥ praco̱dayā̎t || aci̍ttī̱ yacca̍kṛ̱mā
daivye̱ jane̍ dī̱nairdakṣai̱ḥ prabhū̍tī pūruṣa̱tvatā̎ |
44 de̱veṣu̍ ca savita̱rmānu̍ṣeṣu ca̱ tvaṃ no̱ atra̍ suvatā̱danā̍gasaḥ
|| co̱da̱yi̱trī sū̱nṛtā̍nā̱ṃ ceta̍ntī sumatī̱nām | ya̱jñaṃ da̍dhe̱
sara̍svatī || pāvī̍ravī ka̱nyā̍ ci̱trāyu̱ḥ sara̍svatī vī̱rapa̍tnī̱ dhiya̍ṃ dhāt |
gnābhi̱racchi̍dragͫ śara̱ṇagͫ sa̱joṣā̍ durā̱dharṣa̍ṃ gṛṇa̱te śarma̍
yagͫsat || pū̱ṣā gā anve̍tu naḥ pū̱ṣā ra̍kṣa̱tvarva̍taḥ | pū̱ṣā vājagͫ̍
sanotu naḥ || śu̱kraṃ te̍ a̱nyadya̍ja̱taṃ te̍ a̱nyad
45 viṣu̍rūpe̱ aha̍nī̱ dyauri̍vāsi | viśvā̱ hi mā̱yā ava̍si svadhāvo bha̱drā te̍
pūṣanni̱ha rā̱tira̍stu || te̍'vardhanta̱ svata̍vaso mahitva̱nā'nāka̍ṃ ta̱sthuru̱ru
ca̍krire̱ sada̍ḥ | viṣṇu̱ryaddhāva̱dvṛṣa̍ṇaṃ mada̱cyuta̱ṃ vayo̱ na sī̍da̱nnadhi̍
ba̱ṟhiṣi̍ pri̱ye | pra ci̱trama̱rkaṃ gṛ̍ṇa̱te tu̱rāya̱ māru̍tāya̱ svata̍vase
bharadhvam | ye sahāgͫ̍si̱ saha̍sā̱ saha̍nte̱
46 reja̍te agne pṛthi̱vī ma̱khebhya̍ḥ || viśve̍ de̱vā viśve̍ devāḥ || dyāvā̍
naḥ pṛthi̱vī i̱magͫ si̱dhrama̱dya di̍vi̱spṛśa̎m | ya̱jñaṃ de̱veṣu̍
yacchatām || pra pū̎rva̱je pi̱tarā̱ navya̍sībhirgī̱rbhiḥ kṛ̍ṇudhva̱g̱ͫ sada̍ne
ṛ̱tasya̍ | ā no̎ dyāvāpṛthivī̱ daivye̍na̱ jane̍na yāta̱ṃ mahi̍ vā̱ṃ varū̍tham ||
a̱gni2gͫ stome̍na bodhaya samidhā̱no ama̍rtyam | ha̱vyā de̱veṣu̍ no dadhat || sa
ha̍vya̱vāḍama̍rtya u̱śigdū̱taścano̍hitaḥ | a̱gnirdhi̱yā samṛ̍ṇvati || śaṃ no̍
bhavantu̱ vāje̍vāje
||4.1.11||pū̱ru̱ṣa̱tvatā̍ yaja̱taṃ te̍ a̱nyathsaha̍nte̱
ca no̍hito̱'ṣṭau ca̍
||4.1.11||