caturthakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ 2
1 viṣṇo̱ḥ kramo̎'syabhimāti̱hā gā̍ya̱traṃ chaṃda̱ ā ro̍ha pṛthi̱vīmanu̱
vi kra̍masva̱ nirbha̍kta̱ḥ sa yaṃ dvi̱ṣmo viṣṇo̱ḥ kramo̎'syabhiśasti̱hā
traiṣṭu̍bha̱ṃ chaṃda̱ ā ro̍hā̱ntari̍kṣa̱manu̱ vi kra̍masva̱ nirbha̍kta̱ḥ
sa yaṃ dvi̱ṣmo viṣṇo̱ḥ kramo̎'syarātīya̱to ha̱ntā jāga̍ta̱ṃ chaṃda̱ ā ro̍ha̱
diva̱manu̱ vi kra̍masva̱ nirbha̍kta̱ḥ sa yaṃ dvi̱ṣmo viṣṇo̱ḥ
2 kramo̍'si śatrūya̱to ha̱ntānu̍ṣṭubha̱ṃ chaṃda̱ ā ro̍ha̱ diśo'nu̱ vi kra̍masva̱
nirbha̍kta̱ḥ sa yaṃ dvi̱ṣmaḥ | akra̍ndada̱gni sta̱naya̍nniva̱ dyauḥ, kṣāmā̱
reri̍hadvī̱rudha̍ḥ sama̱ñjan | sa̱dyo ja̍jñā̱no vi hīmi̱ddho akhya̱dā roda̍sī
bhā̱nunā̍ bhātya̱ntaḥ || agne̎'bhyāvartinna̱bhina̱ ā va̍rta̱svāyu̍ṣā̱ varca̍sā
sa̱nyā me̱dhayā̎ pra̱jayā̱ dhane̍na || agne̍
3 aṅgiraḥ śa̱taṃ te̍ santvā̱vṛta̍ḥ sa̱hasra̍ṃ ta upā̱vṛta̍ḥ | tāsā̱ṃ
poṣa̍sya̱ poṣe̍ṇa̱ puna̍rno na̱ṣṭamā kṛ̍dhi̱ puna̍rno ra̱yimā kṛ̍dhi ||
puna̍rū̱rjā niva̍rtasva̱ puna̍ragna i̱ṣāyu̍ṣā | puna̍rnaḥ pāhi vi̱śvata̍ḥ ||
sa̱ha ra̱yyāniva̍rta̱svāgne̱ pinva̍sva̱ dhāra̍yā | vi̱śvapsni̍yā vi̱śvata̱spari̍
|| udu̍tta̱maṃ va̍ruṇa̱ pāśa̍ma̱smadavā̍dha̱maṃ
4 vi ma̍dhya̱ma2gͫ śra̍thāya | athā̍ va̱yamā̍ditya vra̱te tavānā̍gaso̱ adi̍taye
syāma || ā tvā̍hārṣama̱ntara̍bhūrdhru̱vasti̱ṣṭhāvi̍cācaliḥ | viśa̍stvā̱
sarvā̍ vāñchantva̱sminrā̱ṣṭramadhi̍ śraya || agre̍ bṛ̱hannu̱ṣasā̍mū̱rdhvo
a̍sthānnirjagmi̱vāntama̍so̱ jyoti̱ṣāgā̎t | a̱gnirbhā̱nunā̱ ruśa̍tā̱ svaṅga̱
ā jā̱to viśvā̱ sadmā̎nyaprāḥ || sīda̱ tvaṃ mā̱tura̱syā
5 u̱pasthe̱ viśvā̎nyagne va̱yunā̍ni vi̱dvān | mainā̍ma̱rciṣā̱ mā tapa̍sā̱bhi
śū̍śuco̱'ntara̍syāgͫ śu̱krajyo̍ti̱rvi bhā̍hi || a̱ntara̍gne ru̱cā
tvamu̱khāyai̱ sada̍ne̱ sve | tasyā̱stvagͫ hara̍sā̱ tapa̱ñjāta̍vedaḥ śi̱vo bha̍va
|| śi̱vo bhū̱tvā mahya̍ma̱gne'tho̍ sīda śi̱vastvam | śi̱vāḥ kṛ̱tvā diśa̱ḥ
sarvā̱ḥ svāṃ yoni̍mi̱hāsa̍daḥ || ha̱g̱ͫsaḥ śu̍ci̱ṣadvasu̍rantarikṣa̱saddhotā̍
vedi̱ṣadati̍thirduroṇa̱sat | nṛ̱ṣadva̍ra̱sadṛ̍ta̱sadvyo̍ma̱sada̱bjā
go̱jā ṛ̍ta̱jā a̍dri̱jā ṛ̱taṃ bṛ̱hat
||4.2.1||diva̱manu̱ vi kra̍masva̱
nirbha̍kta̱ssa yandvi̱ṣmo viṣṇo̱rdhane̱nāgne̍'dha̱mama̱syāḥ śu̍ci̱ṣathṣoḍa̍śa
ca
||4.2.1||6 di̱vaspari̍ pratha̱maṃ ja̍jñe a̱gnira̱smaddvi̱tīya̱ṃ pari̍ jā̱tave̍dāḥ |
tṛ̱tīya̍ma̱psu nṛ̱maṇā̱ aja̍sra̱mindhā̍na enaṃ jarate svā̱dhīḥ || vi̱dmā te̍
agne tre̱dhā tra̱yāṇi̍ vi̱dmā te̱ sadma̱ vibhṛ̍taṃ puru̱trā | vi̱dmā te̱ nāma̍
para̱maṃ guhā̱ yadvi̱dmā tamuthsa̱ṃ yata̍ āja̱gantha̍ || sa̱mu̱dre tvā̍ nṛ̱maṇā̍
a̱psva̍ntarnṛ̱cakṣā̍ īdhe di̱vo a̍gna̱ ūdhan̍ | tṛ̱tīye̎ tvā̱
7 raja̍si tasthi̱vāgͫsa̍mṛ̱tasya̱ yonau̍ mahi̱ṣā a̍hinvan || akra̍ndada̱gniḥ
sta̱naya̍nniva̱ dyauḥ, kṣāmā̱ reri̍hadvī̱rudha̍ḥ sama̱ñjan | sa̱dyo ja̍jñā̱no
vi hīmi̱ddho akhya̱dā roda̍sī bhā̱nunā̍ bhātya̱ntaḥ || u̱śikpā̍va̱ko a̍ra̱tiḥ
su̍me̱dhā marte̎ṣva̱gnira̱mṛto̱ nidhā̍yi | iya̍rti dhū̱mama̍ru̱ṣaṃ
bhari̍bhra̱ducchu̱kreṇa̍ śo̱ciṣā̱ dyāmina̍kṣat || viśva̍sya ke̱turbhuva̍nasya̱
garbha̱ ā
8 roda̍sī apṛṇā̱jjāya̍mānaḥ | vī̱ḍuṃ ci̱dadri̍mabhinatparā̱yañjanā̱
yada̱gnimaya̍janta̱ pañca̍ || śrī̱ṇāmu̍dā̱ro dha̱ruṇo̍ rayī̱ṇāṃ ma̍nī̱ṣāṇā̱ṃ
prārpa̍ṇa̱ḥ soma̍gopāḥ | vaso̎ḥ sū̱nuḥ saha̍so a̱psu rājā̱ vi bhā̱tyagra̍
u̱ṣasā̍midhā̱naḥ || yaste̍ a̱dya kṛ̱ṇava̍dbhadraśoce'pū̱paṃ de̍va
ghṛ̱tava̍ntamagne | pra taṃ na̍ya prata̱rāṃ vasyo̱ acchā̱bhi dyu̱mnaṃ de̱vabha̍ktaṃ
yaviṣṭha || ā
9 taṃ bha̍ja sauśrava̱seṣva̍gna u̱ktha u̍ktha̱ ā bha̍ja śa̱syamā̍ne |
pri̱yaḥ sūrye̎ pri̱yo a̱gnā bha̍vā̱tyujjā̱tena̍ bhi̱nada̱dujjani̍tvaiḥ ||
tvāma̍gne̱ yaja̍mānā̱ anu̱ dyūn, viśvā̱ vasū̍ni dadhire̱ vāryā̍ṇi | tvayā̍
sa̱ha dravi̍ṇami̱cchamā̍nā vra̱jaṃ goma̍ntamu̱śijo̱ viva̍vruḥ || dṛ̱śā̱no
ru̱kma u̱rvyā vya̍dyauddu̱rmarṣa̱māyu̍ḥ śri̱ye ru̍cā̱naḥ | a̱gnira̱mṛto̍
abhava̱dvayo̍bhi̱ryade̍na̱ṃ dyauraja̍nayathsu̱retā̎ḥ
||4.2.2||tṛ̱tīye̎ tvā̱
garbha̱ ā ya̍vi̱ṣṭhā'yacca̱tvāri̍ ca
||4.2.2||10 anna̍pa̱te'nna̍sya no dehyanamī̱vasya̍ śu̱ṣmiṇa̍ḥ | pra pra̍dā̱tāra̍ṃ tāriṣa̱
ūrja̍ṃ no dhehi dvi̱pade̱ catu̍ṣpade || udu̍ tvā̱ viśve̍ de̱vā agne̱ bhara̍ntu̱
citti̍bhiḥ | sa no̍ bhava śi̱vata̍maḥ su̱pratī̍ko vi̱bhāva̍suḥ || preda̍gne̱
jyoti̍ṣmān, yāhi śi̱vebhi̍ra̱rcibhi̱stvam | bṛ̱hadbhi̍rbhā̱nubhi̱rbhāsa̱nmā
higͫ̍sīsta̱nuvā̎ pra̱jāḥ || sa̱midhā̱gniṃ du̍vasyata ghṛ̱tairbo̍dhaya̱tāti̍thim
| ā
11 'smi̍n ha̱vyā ju̍hotana || praprā̱yama̱gnirbha̍ra̱tasya̍ śaṛṇve̱ vi
yathsūṟyo̱ na roca̍te bṛ̱hadbhāḥ | a̱bhi yaḥ pū̱ruṃ pṛta̍nāsu ta̱sthau dī̱dāya̱
daivyo̱ ati̍thiḥ śi̱vo na̍ḥ || āpo̍ devī̱ḥ prati̍ gṛhṇīta̱ bhasmai̱tathsyo̱ne
kṛ̍ṇudhvagͫ sura̱bhāvu̍ lo̱ke | tasmai̍ namantā̱ṃ jana̍yaḥ su̱patnī̎rmā̱teva̍
pu̱traṃ bi̍bhṛ̱tā sve̍nam || a̱psva̍gne̱ sadhi̱ṣṭava̱
12 sauṣa̍dhī̱ranu̍ rudhyase | garbhe̱ sañjā̍yase̱ puna̍ḥ || garbho̍ a̱syoṣa̍dhīnā̱ṃ
garbho̱ vana̱spatī̍nām | garbho̱ viśva̍sya bhū̱tasyāgne̱ garbho̍ a̱pāma̍si ||
pra̱sadya̱ bhasma̍nā̱ yoni̍ma̱paśca̍ pṛthi̱vīma̍gne | sa̱g̱ͫsṛjya̍
mā̱tṛbhi̱stvaṃ jyoti̍ṣmā̱n puna̱rāsa̍daḥ || puna̍rā̱sadya̱ sada̍nama̱paśca̍
pṛthi̱vīma̍gne | śeṣe̍ mā̱turyatho̱pasthe̱'ntara̱syāgͫ śi̱vata̍maḥ ||
puna̍rū̱rjā
13 niva̍rtasva̱ puna̍ragna i̱ṣāyu̍ṣā | puna̍rnaḥ pāhi vi̱śvata̍ḥ || sa̱ha
ra̱yyāniva̍rta̱svāgne̱ pinva̍sva̱ dhāra̍yā | vi̱śvaphsni̍yā vi̱śvata̱spari̍ ||
puna̍stvādi̱tyā ru̱drā vasa̍va̱ḥ sami̍ndhatā̱ṃ puna̍rbra̱hmāṇo̍ vasunītha ya̱jñaiḥ |
ghṛ̱tena̱ tvaṃ ta̱nuvo̍ vardhayasva sa̱tyāḥ sa̍ntu̱ yaja̍mānasya̱ kāmā̎ḥ || bodhā̍
no a̱sya vaca̍so yaviṣṭha̱ magͫhi̍ṣṭhasya̱ prabhṛ̍tasya svadhāvaḥ | pīya̍ti
tvo̱ anu̍ tvo gṛṇāti va̱ndāru̍ste ta̱nuva̍ṃ vande agne || sa bo̍dhi sū̱rirma̱ghavā̍
vasu̱dāvā̱ vasu̍patiḥ | yu̱yo̱dhya̍smaddveṣāgͫ̍si
||4.2.3||ā tavo̱rjā'nu̱
ṣoḍa̍śa ca
||4.2.3||14 ape̍ta̱ vīta̱ vi ca̍ sarpa̱tāto̱ ye'tra̱ stha pu̍rā̱ṇā ye ca̱ nūta̍nāḥ |
adā̍di̱daṃ ya̱mo̍'va̱sāna̍ṃ pṛthi̱vyā akra̍nni̱maṃ pi̱taro̍ lo̱kama̍smai
|| a̱gnerbhasmā̎sya̱gneḥ purī̍ṣamasi sa̱ṃjñāna̍masi kāma̱dhara̍ṇa̱ṃ mayi̍ te
kāma̱dhara̍ṇaṃ bhūyāt || saṃ yā va̍ḥ pri̱yāsta̱nuva̱ḥ saṃ pri̱yā hṛda̍yāni vaḥ |
ā̱tmā vo̍ astu̱
15 saṃ pri̍ya̱ḥ saṃ pri̍yāsta̱nuvo̱ mama̍ || a̱yagͫ so a̱gniryasmi̱nthsoma̱mindra̍ḥ
su̱taṃ da̱dhe ja̱ṭhare̍ vāvaśā̱naḥ | sa̱ha̱sriya̱ṃ vāja̱matya̱ṃ na saptigͫ̍
sasa̱vānthsanthstū̍yase jātavedaḥ || agne̍ di̱vo arṇa̱macchā̍ jigā̱syacchā̍
de̱vāgͫ ū̍ciṣe̱ dhiṣṇi̍yā̱ ye | yāḥ pa̱rastā̎droca̱ne sūrya̍sya̱
yāścā̱vastā̍dupa̱tiṣṭha̍nta̱ āpa̍ḥ || agne̱ yatte̍ di̱vi varca̍ḥ pṛthi̱vyāṃ
yadoṣa̍dhīṣva̱
16 psu vā̍ yajatra | yenā̱ntari̍kṣamu̱rvā̍ta̱tantha̍ tve̱ṣaḥ sa bhā̱nura̍rṇa̱vo
nṛ̱cakṣā̎ḥ || pu̱rī̱ṣyā̍so a̱gnaya̍ḥ prāva̱ṇebhi̍ḥ sa̱joṣa̍saḥ |
ju̱ṣantāgͫ̍ ha̱vyamāhu̍tamanamī̱vā iṣo̍ ma̱hīḥ || iḍā̍magne puru̱dagͫ sagͫ̍
sa̱niṃ goḥ śa̍śvatta̱magͫ hava̍mānāya sādha | syānna̍ḥ sū̱nustana̍yo vi̱jāvāgne̱
sā te̍ suma̱tirbhū̎tva̱sme || a̱yaṃ te̱ yoni̍ṛṟtviyo̱ yato̍ jā̱to aro̍cathāḥ |
taṃ jā̱na
17 nna̍gna̱ ā ro̱hāthā̍ no vardhayā ra̱yim || cida̍si̱ tayā̍
de̱vata̍yāṅgira̱vaddhru̱vā sī̍da pari̱cida̍si̱ tayā de̱vata̍yāṅgira̱svaddhru̱vā
sī̍da lo̱kaṃ pṛ̍ṇa chi̱draṃ pṛ̱ṇātho̍ sīda śi̱vā tvam | i̱ndrā̱gnī tvā̱
bṛha̱spati̍ra̱smin, yonā̍vasīṣadan || tā a̍sya̱ sūda̍dohasa̱ḥ somagg̍ śrīṇanti̱
pṛśna̍yaḥ | janma̍nde̱vānā̱ṃ viśa̍stri̱ṣvā ro̍ca̱ne di̱vaḥ
||4.2.4||a̱stvoṣa̍dhīṣu jā̱nanna̱ṣṭā ca̍tvārigͫśacca
||4.2.4||18 sami̍ta̱g̱ͫ saṃ ka̍lpethā̱g̱ͫ saṃpri̍yau roci̱ṣṇū su̍mana̱syamā̍nau
| iṣa̱mūrja̍ma̱bhi sa̱ṃvasā̍nau̱ saṃ vā̱ṃ manāgͫ̍si̱ saṃ vra̱tā sa mu̍
ci̱ttānyāka̍ram || agne̍ purīṣyādhi̱pā bha̍vā̱ tvaṃ na̍ḥ | iṣa̱mūrja̱ṃ yaja̍mānāya
dhehi || pu̱rī̱ṣya̍stvama̍gne rayi̱mānpu̍ṣṭi̱māgͫ a̍si | śi̱vāḥ kṛ̱tvā diśa̱ḥ
sarvā̱ḥ svāṃ yoni̍mi̱hāsa̍daḥ || bhava̍taṃ na̱ḥ sama̍nasau̱ samo̍kasā
19 vare̱pasau̎ | mā ya̱jñagͫ higͫ̍siṣṭa̱ṃ mā ya̱jñapa̍tiṃ
jātavedasau śi̱vau bha̍vatama̱dya na̍ḥ || mā̱teva̍ pu̱traṃ pṛ̍thi̱vī
pu̍rī̱ṣya̍ma̱gni2gͫ sve yonā̍vabhāru̱khā | tāṃ viśvai̎rde̱vairṛ̱tubhi̍ḥ
saṃvidā̱naḥ pra̱jāpa̍tirvi̱śvaka̍rmā̱ vi mu̍ñcatu || yada̱sya pā̱re raja̍saḥ
śu̱kraṃ jyoti̱rajā̍yata | tanna̍ḥ parṣa̱dati̱ dviṣo'gne̍ vaiśvānara̱ svāhā̎ ||
nama̱ḥ su te̍ nirṛte viśvarūpe
20 'ya̱smaya̱ṃ vi cṛ̍tā ba̱ndhame̱tam | ya̱mena̱ tvaṃ ya̱myā̍
saṃvidā̱notta̱maṃ nāka̱madhi̍ rohaye̱mam || yatte̍ de̱vī nirṛ̍tirāba̱bandha̱
dāma̍ grī̱vāsva̍vica̱rtyam | i̱daṃ te̱ tadviṣyā̱myāyu̍ṣo̱ na madhyā̱dathā̍
jī̱vaḥ pi̱tuma̍ddhi̱ pramu̍ktaḥ || yasyā̎ste a̱syāḥ krū̱ra ā̱sañju̱homye̱ṣāṃ
ba̱ndhānā̍mava̱sarja̍nāya | bhūmi̱riti̍ tvā̱ janā̍ vi̱durnirṛ̍ti̱
21 riti̍ tvā̱haṃ pari̍ veda vi̱śvata̍ḥ || asu̍nvanta̱maya̍jamānamiccha ste̱nasye̱tyāṃ
taska̍ra̱syānve̍ṣi | a̱nyama̱smadi̍ccha̱ sāta̍ i̱tyā namo̍ devi nirṛte̱
tubhya̍mastu || de̱vīma̱haṃ nirṛ̍ti̱ṃ vanda̍mānaḥ pi̱teva̍ pu̱traṃ da̍saye̱
vaco̍bhiḥ | viśva̍sya̱ yā jāya̍mānasya̱ veda̱ śira̍ḥ śira̱ḥ prati̍ sū̱rī vi
ca̍ṣṭe || ni̱veśa̍naḥ sa̱ṃgama̍no̱ vasū̍nā̱ṃ viśvā̍ rū̱pābhi ca̍ṣṭe̱
22 śacī̍bhiḥ | de̱va i̍va savi̱tā sa̱tyadha̱rmendro̱ na ta̍sthau sama̱re pa̍thī̱nām
|| saṃ va̍ra̱trā da̍dhātana̱ nirā̍hā̱vān kṛ̍ṇotana | si̱ñcāma̍hā ava̱ṭamu̱driṇa̍ṃ
va̱yaṃ viśvāhāda̍sta̱makṣi̍tam || niṣkṛ̍tāhāvamava̱ṭagͫ su̍vara̱tragͫ
su̍ṣeca̱nam | u̱driṇagͫ̍ siñce̱ akṣi̍tam || sīrā̍ yuñjanti ka̱vayo̍ yu̱gā vi
ta̍nvate̱ pṛtha̍k | dhīrā̍ de̱veṣu̍ sumna̱yā | yu̱nakta̱ sīrā̱ vi yu̱gā ta̍nota
kṛ̱te yonau̍ vapate̱ha
23 bīja̎m | gi̱rā ca̍ śru̱ṣṭiḥ sabha̍rā̱ asa̍nno̱ nedī̍ya ithsṛ̱ṇyā̍
pa̱kvamāya̍t || lāṅga̍la̱ṃ pavī̍ravagͫ su̱śevagͫ̍ suma̱tithsa̍ru |
uditkṛ̍ṣati̱ gāmavi̍ṃ prapha̱rvya̍ṃ ca̱ pīva̍rīm | pra̱sthāva̍dratha̱vāha̍nam
|| śu̱naṃ na̱ḥ phālā̱ vi tu̍dantu̱ bhūmigͫ̍ śu̱naṃ kī̱nāśā̍ a̱bhi ya̍ntu
vā̱hān | śu̱naṃ pa̱rjanyo̱ madhu̍nā̱ payo̍bhi̱ḥ śunā̍sīrā śu̱nama̱smā su̍
dhattam || kāma̍ṃ kāmadughe dhukṣva mi̱trāya̱ varu̍ṇāya ca | indrā̍yā̱gnaye̍
pū̱ṣṇa oṣa̍dhībhyaḥ pra̱jābhya̍ḥ || ghṛ̱tena̱ sītā̱ madhu̍nā̱ sama̍ktā̱
viśvai̎rde̱vairanu̍matā ma̱rudbhi̍ḥ | ūrja̍svatī̱ paya̍sā̱ pinva̍mānā̱smānthsī̍te̱
paya̍sā̱'bhyāva̍vṛthsva
||4.2.5||samo̍kasau viśvarūpe vi̱durnirṛ̍tira̱bhi
ca̍ṣṭa i̱ha mi̱trāya̱ dvāvigͫ̍śatiśca
||4.2.5||24 yā jā̱tā oṣa̍dhayo de̱vebhya̍striyu̱gaṃ pu̱rā | mandā̍mi ba̱bhrūṇā̍ma̱hagͫ
śa̱taṃ dhāmā̍ni sa̱pta ca̍ || śa̱taṃ vo̍ aṃba̱ dhāmā̍ni sa̱hasra̍mu̱ta vo̱ ruha̍ḥ
| athā̍ śatakratvo yū̱yami̱maṃ me̍ aga̱daṃ kṛ̍ta || puṣpā̍vatīḥ pra̱sūva̍tīḥ
pha̱linī̍rapha̱lā u̱ta | aśvā̍ iva sa̱jitva̍rīrvī̱rudha̍ḥ pārayi̱ṣṇava̍ḥ ||
oṣa̍dhī̱riti̍ mātara̱stadvo̍ devī̱rupa̍ bruve | rapāgͫ̍si vighna̱tīri̍ta̱ rapa̍
25 ścā̱taya̍mānāḥ || a̱śva̱tthe vo̍ ni̱ṣada̍naṃ pa̱rṇe vo̍ vasa̱tiḥ kṛ̱tā |
go̱bhāja̱ itkilā̍satha̱ yathsa̱nava̍tha̱ pūru̍ṣam || yada̱haṃ vā̱jaya̍nni̱mā
oṣa̍dhī̱ṟhasta̍ āda̱dhe | ā̱tmā yakṣma̍sya naśyati pu̱rā jī̍va̱gṛbho̍
yathā || yadoṣa̍dhayaḥ sa̱ṃgaccha̍nte̱ rājā̍na̱ḥ sami̍tāviva | vipra̱ḥ sa u̍cyate
bhi̱ṣagra̍kṣo̱hāmī̍va̱cāta̍naḥ || niṣkṛ̍ti̱rnāma̍ vo mā̱tāthā̍ yū̱ya2gͫ
stha̱ saṃkṛ̍tīḥ | sa̱rāḥ pa̍ta̱triṇī̎ḥ
26 sthana̱ yadā̱maya̍ti̱ niṣkṛ̍ta || a̱nyā vo̍ a̱nyāma̍vatva̱nyānyasyā̱ upā̍vata
| tāḥ sarvā̱ oṣa̍dhayaḥ saṃvidā̱nā i̱daṃ me̱ prāva̍tā̱ vaca̍ḥ || ucchuṣmā̱
oṣa̍dhīnā̱ṃ gāvo̍ go̱ṣṭhādi̍verate | dhanagͫ̍ sani̱ṣyantī̍nāmā̱tmāna̱ṃ tava̍
pūruṣa || ati̱ viśvā̎ḥ pari̱ṣṭhā ste̱na i̍va vra̱jama̍kramuḥ | oṣa̍dhaya̱ḥ
prācu̍cyavu̱ryatkiṃ ca̍ ta̱nuvā̱g̱ͫ rapa̍ḥ || yā
27 sta̍ āta̱sthurā̱tmāna̱ṃ yā ā̍vivi̱śuḥ paru̍ḥparuḥ | tāste̱ yakṣma̱ṃ vi
bā̍dhantāmu̱gro ma̍dhyama̱śīri̍va || sā̱kaṃ ya̍kṣma̱ pra pa̍ta śye̱nena̍
kikidī̱vinā̎ | sā̱kaṃ vāta̍sya̱ dhrājyā̍ sā̱kaṃ na̍śya ni̱hāka̍yā ||
a̱śvā̱va̱tīgͫ so̍mava̱tīmū̱rjaya̍ntī̱mudo̍jasam | ā vi̍thsi̱ sarvā̱
oṣa̍dhīra̱smā a̍ri̱ṣṭatā̍taye || yāḥ pha̱linī̱ryā a̍pha̱lā a̍pu̱ṣpā yāśca̍
pu̱ṣpiṇī̎ḥ | bṛha̱spati̍ prasūtā̱stā no̍ muñca̱ntvagͫha̍saḥ || yā
28 oṣa̍dhaya̱ḥ soma̍rājñī̱ḥ pravi̍ṣṭāḥ pṛthi̱vīmanu̍ | tāsā̱ṃ tvama̍syutta̱mā
praṇo̍ jī̱vāta̍ve suva || a̱va̱pata̍ntīravadandi̱va oṣa̍dhaya̱ḥ pari̍ | yaṃ
jī̱vama̱śnavā̍mahai̱ na sa ri̍ṣyāti̱ pūru̍ṣaḥ || yāśce̱damu̍paśaṛ̱ṇvanti̱
yāśca̍ dū̱raṃ parā̍gatāḥ | i̱ha sa̱ṃgatya̱ tāḥ sarvā̍ a̱smai saṃda̍tta bheṣa̱jam ||
mā vo̍ riṣatkhani̱tā yasmai̍ cā̱'haṃ khanā̍mi vaḥ | dvi̱paccatu̍ṣpada̱smāka̱g̱ͫ
sarva̍ma̱stvanā̍turam || oṣa̍dhaya̱ḥ saṃ va̍dante̱ some̍na sa̱ha rājñā̎ | yasmai̍
ka̱roti̍ brāhma̱ṇastagͫ rā̍jan pārayāmasi
||4.2.6||rapa̍ḥ pata̱triṇī̱ryā
agͫha̍so̱ yāḥ khanā̍mi vo̱ṣṭāda̍śa ca
||4.2.6||29 mā no̍ higͫsījjani̱tā yaḥ pṛ̍thi̱vyā yo vā̱ divagͫ̍ sa̱tyadha̍rmā ja̱jāna̍
| yaścā̱paśca̱ndrā bṛ̍ha̱tīrja̱jāna̱ kasmai̍ de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema ||
a̱bhyāva̍rtasva pṛthivi ya̱jñena̱ paya̍sā sa̱ha | va̱pāṃ te̍ a̱gniri̍ṣi̱to'va̍
sarpatu || agne̱ yatte̍ śu̱kraṃ yacca̱ndraṃ yatpū̱taṃ yadya̱jñiya̎m | tadde̱vebhyo̍
bharāmasi || iṣa̱mūrja̍ma̱hami̱ta ā
30 da̍da ṛ̱tasya̱ dhāmno̍ a̱mṛta̍sya̱ yone̎ḥ | ā no̱ goṣu̍ viśa̱tvauṣa̍dhīṣu̱
jahā̍mi se̱dimani̍rā̱mamī̍vām || agne̱ tava̱ śravo̱ vayo̱ mahi̍ bhrājantya̱rcayo̍
vibhāvaso | bṛha̍dbhāno̱ śava̍sā̱ vāja̍mu̱kthya̍ṃ dadhā̍si dā̱śuṣe̍ kave ||
i̱ra̱jyanna̍gne prathayasva ja̱ntubhi̍ra̱sme rāyo̍ amartya | sa da̍rśa̱tasya̱
vapu̍ṣo̱ vi rā̍jasi pṛ̱ṇakṣi̍ sāna̱sigͫ ra̱yim || ūrjo̍ napā̱jjāta̍vedaḥ
suśa̱stibhi̱rmanda̍sva
31 dhī̱tibhi̍rhi̱taḥ | tve iṣa̱ḥ saṃ da̍dhu̱rbhūri̍ retasaści̱trota̍yo vā̱majā̍tāḥ
|| pā̱va̱kava̍rcāḥ śu̱krava̍rcā̱ anū̍navarcā̱ udi̍yarṣi bhā̱nunā̎ | pu̱traḥ
pi̱tarā̍ vi̱cara̱nnupā̍vasyu̱bhe pṛ̍ṇakṣi̱ roda̍sī || ṛ̱tāvā̍naṃ mahi̱ṣaṃ
vi̱śvaca̍rṣaṇima̱gnigͫ su̱mnāya̍ dadhire pu̱ro janā̎ḥ | śrutka̍rṇagͫ
sa̱pratha̍stamaṃ tvā gi̱rā daivya̱ṃ mānu̍ṣā yu̱gā|| ni̱ṣka̱rtāra̍madhva̱rasya̱
prace̍tasa̱ṃ kṣaya̍nta̱g̱ͫ rādha̍se ma̱he | rā̱tiṃ bhṛgū̍ṇāmu̱śija̍ṃ
ka̱vikra̍tuṃ pṛ̱ṇakṣi̍ sāna̱sigͫ
32 ra̱yim || cita̍ḥ stha pari̱cita̍ ūrdhva̱cita̍ḥ śrayadhva̱ṃ tayā̍
de̱vata̍yāṅgira̱svaddhru̱vāḥ sī̍data || ā pyā̍yasva̱ same̍tu te vi̱śvata̍ḥ soma̱
vṛṣṇi̍yam | bhavā̱ vāja̍sya saṃga̱the || saṃ te̱ payāgͫ̍si̱ samu̍ yantu̱ vājā̱ḥ
saṃ vṛṣṇi̍yānyabhimāti̱ṣāha̍ḥ | ā̱pyāya̍māno a̱mṛtā̍ya soma di̱vi śravāg̍
syutta̱māni̍ dhiṣva
||4.2.7||ā manda̍sva sāna̱simekā̱nna ca̍tvāri̱g̱ͫśacca̍
||4.2.7||33 a̱bhya̍sthā̱dviśvā̱ḥ pṛta̍nā̱ arā̍tī̱stada̱gnirā̍ha̱ tadu̱ soma̍ āha |
bṛha̱spati̍ḥ savi̱tā tanma̍ āha pū̱ṣā mā̍dhāthsukṛ̱tasya̍ lo̱ke || yadakra̍ndaḥ
pratha̱maṃ jāya̍māna u̱dyanthsa̍mu̱drādu̱ta vā̱ purī̍ṣāt | śye̱nasya̍ pa̱kṣā
ha̍ri̱ṇasya̍ bā̱hū upa̍stuta̱ṃ jani̍ma̱ tatte̍ arvan || a̱pāṃ pṛ̱ṣṭhama̍si̱
yoni̍ra̱gneḥ sa̍mu̱drama̱bhita̱ḥ pinva̍mānam | vardha̍mānaṃ ma̱ha
34 ā ca̱ puṣka̍raṃ di̱vo mātra̍yā vari̱ṇā pra̍thasva || brahma̍ jajñā̱naṃ pra̍tha̱maṃ
pu̱rastā̱dvi sī̍ma̱taḥ su̱ruco̍ ve̱na ā̍vaḥ | sa bu̱dhniyā̍ upa̱mā a̍sya vi̱ṣṭhāḥ
sa̱taśca̱ yoni̱masa̍taśca̱ viva̍ḥ || hi̱ra̱ṇya̱ga̱rbhaḥ sama̍varta̱tāgre̍
bhū̱tasya̍ jā̱taḥ pati̱reka̍ āsīt | sa dā̍dhāra pṛthi̱vīṃ dyāmu̱temāṃ kasmai̍
de̱vāya̍ ha̱viṣā̍ vidhema || dra̱psaśca̍skanda pṛthi̱vīmanu̱
35 dyāmi̱maṃ ca̱ yoni̱manu̱ yaśca̱ pūrva̍ḥ | tṛ̱tīya̱ṃ yoni̱manu̍
sa̱ṃcara̍ntaṃ dra̱psaṃ ju̍ho̱myanu̍ sa̱pta hotrā̎ḥ || namo̍ astu sa̱rpebhyo̱
ye ke ca̍ pṛthi̱vīmanu̍ | ye a̱ntari̍kṣe̱ ye di̱vi tebhya̍ḥ sa̱rpebhyo̱
nama̍ḥ || ye̍'do ro̍ca̱ne di̱vo ye vā̱ sūrya̍sya ra̱śmiṣu̍ | yeṣā̍ma̱psu
sada̍ḥ kṛ̱taṃ tebhya̍ḥ sa̱rpebhyo̱ nama̍ḥ || yā iṣa̍vo yātu̱dhānā̍nā̱ṃ ye vā̱
vana̱spatī̱g̱ͫranu̍ | ye vā̍ va̱ṭeṣu̱ śera̍te̱ tebhya̍ḥ sa̱rpebhyo̱ nama̍ḥ
||4.2.8||ma̱ho'nu̍ yātu̱dhānā̍nā̱mekā̍daśa ca
||4.2.8||36 dhru̱vāsi̍ dha̱ruṇāstṛ̍tā vi̱śvaka̍rmaṇā̱ sukṛ̍tā | mā tvā̍ samu̱dra
udva̍dhī̱nmā su̍pa̱rṇo'vya̍thamānā pṛthi̱vīṃ dṛgͫ̍ha || pra̱jāpa̍tistvā sādayatu
pṛthi̱vyāḥ pṛ̱ṣṭhe vyaca̍svatī̱ṃ pratha̍svatī̱ṃ pratho̍'si pṛthi̱vya̍si̱
bhūra̍si̱ bhūmi̍ra̱syadi̍tirasi vi̱śvadhā̍yā̱ viśva̍sya̱ bhuva̍nasya dha̱rtrī
pṛ̍thi̱vīṃ ya̍ccha pṛthi̱vīṃ dṛgͫ̍ha pṛthi̱vīṃ mā higͫ̍sī̱rviśva̍smai
prā̱ṇāyā̍pā̱nāya̍ vyā̱nāyo̍dā̱nāya̍ prati̱ṣṭhāyai̍
37 ca̱ritrā̍yā̱gnistvā̱bhi pā̍tu ma̱hyā sva̱styā cha̱rdiṣā̱ śaṃta̍mena̱ tayā̍
de̱vata̍yāṅgira̱svaddhru̱vā sī̍da || kāṇḍā̎tkāṇḍāt pra̱roha̍ntī̱ paru̍ṣaḥparuṣa̱ḥ
pari̍ | e̱vā no̍ dūrve̱ pra ta̍nu sa̱hasre̍ṇa śa̱tena̍ ca || yā śa̱tena̍
prata̱noṣi̍ sa̱hasre̍ṇa vi̱roha̍si | tasyā̎ste devīṣṭake vi̱dhema̍ ha̱viṣā̍
va̱yam || aṣā̍ḍhāsi̱ saha̍mānā̱ saha̱svārā̍tī̱ḥ saha̍svārātīya̱taḥ saha̍sva̱
pṛta̍nā̱ḥ saha̍sva pṛtanya̱taḥ | sa̱hasra̍vīryā
38 'si̱ sā mā̍ jinva || madhu̱ vātā̍ ṛtāya̱te madhu̍ kṣaranti̱ sindha̍vaḥ |
mādhvī̎rnaḥ sa̱ntvoṣa̍dhīḥ || madhu̱ nakta̍mu̱toṣasi̱ madhu̍ma̱tpārthi̍va̱g̱ͫ
raja̍ḥ | madhu̱ dyaura̍stu naḥ pi̱tā || madhu̍mānno̱ vana̱spati̱rmadhu̍māgͫ astu̱
sūrya̍ḥ | mādhvī̱rgāvo̍ bhavantu naḥ || ma̱hī dyauḥ pṛ̍thi̱vī ca̍ na i̱maṃ ya̱jñaṃ
mi̍mikṣatām | pi̱pṛ̱tāṃ no̱ bharī̍mabhiḥ || tadviṣṇo̎ḥ para̱maṃ
39 pa̱dagͫ sadā̍ paśyanti sū̱raya̍ḥ | di̱vīva̱ cakṣu̱rāta̍tam || dhru̱vāsi̍
pṛthivi̱ saha̍sva pṛtanya̱taḥ | syū̱tā de̱vebhi̍ra̱mṛte̱nāgā̎ḥ || yāste̍
agne̱ sūrye̱ ruca̍ udya̱to diva̍māta̱nvanti̍ ra̱śmibhi̍ḥ | tābhi̱ḥ sarvā̍bhī
ru̱ce janā̍ya naskṛdhi || yā vo̍ devā̱ḥ sūrye̱ ruco̱ goṣvaśve̍ṣu̱ yā ruca̍ḥ
| indrā̎gnī̱ tābhi̱ḥ sarvā̍bhī̱ ruca̍ṃ no dhatta bṛhaspate || vi̱rāḍ
40 jyoti̍radhārayat sa̱mrāḍ jyoti̍radhārayat sva̱rāḍ jyoti̍radhārayat || agne̍
yu̱kṣvā hi ye tavāśvā̍so deva sā̱dhava̍ḥ | ara̱ṃ vaha̍ntyā̱śava̍ḥ || yu̱kṣvā hi
de̍va̱hūta̍mā̱g̱ͫ aśvāgͫ̍ agne ra̱thīri̍va | ni hotā̍ pū̱rvyaḥ sa̍daḥ ||
dra̱psaśca̍skanda pṛthi̱vīmanu̱ dyāmi̱maṃ ca̱ yoni̱manu̱ yaśca̱ pūrva̍ḥ |
tṛ̱tīya̱ṃ yoni̱manu̍ sa̱ṃcara̍ntaṃ dra̱psaṃ ju̍ho̱myanu̍ sa̱pta
41 hotrā̎ḥ || abhū̍di̱daṃ viśva̍sya̱ bhuva̍nasya̱ vāji̍nama̱gnervai̎śvāna̱rasya̍
ca | a̱gnirjyoti̍ṣā̱ jyoti̍ṣmān ru̱kmo varca̍sā̱ varca̍svān || ṛ̱ce tvā̍
ru̱ce tvā̱ samithsra̍vanti sa̱rito̱ na dhenā̎ḥ | a̱ntarhṛ̱dā mana̍sā pū̱yamā̍nāḥ
|| ghṛ̱tasya̱ dhārā̍ a̱bhi cā̍kaśīmi | hi̱ra̱ṇyayo̍ veta̱so madhya̍ āsām ||
tasmi̎nthsupa̱rṇo ma̍dhu̱kṛtku̍lā̱yī bhaja̍nnāste̱ madhu̍ de̱vatā̎bhyaḥ |
tasyā̍sate̱ hara̍yaḥ sa̱pta tīre̎ sva̱dhāṃ duhā̍nā a̱mṛta̍sya̱ dhārā̎m
||4.2.9||pra̱ti̱ṣṭhāyai̍ sa̱hasra̍vīryā para̱maṃ vi̱rāṭthsa̱pta tīre̍ ca̱tvāri̍ ca
||4.2.9||42 ā̱di̱tyaṃ garbha̱ṃ paya̍sā sama̱ñjanthsa̱hasra̍sya prati̱māṃ vi̱śvarū̍pam |
pari̍ vṛṅgdhi̱ hara̍sā̱ mābhi mṛ̍kṣaḥ śa̱tāyu̍ṣaṃ kṛṇuhi cī̱yamā̍naḥ ||
i̱maṃ mā higͫ̍sīrdvi̱pāda̍ṃ paśū̱nāgͫ saha̍srākṣa̱ medha̱ ā cī̱yamā̍naḥ |
ma̱yumā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nuvo̱ ni ṣī̍da || vāta̍sya̱
dhrāji̱ṃ varu̍ṇasya̱ nābhi̱maśva̍ṃ jajñā̱nagͫ sa̍ri̱rasya̱ madhye̎ | śiśu̍ṃ
na̱dīnā̱g̱ͫ hari̱madri̍buddha̱magne̱ mā higͫ̍sīḥ
43 para̱me vyo̍man || i̱maṃ mā higͫ̍sī̱reka̍śaphaṃ paśū̱nāṃ ka̍nikra̱daṃ vā̱jina̱ṃ
vāji̍neṣu | gau̱ramā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nuvo̱ ni ṣī̍da
|| aja̍sra̱mindu̍maru̱ṣaṃ bhu̍ra̱ṇyuma̱gnimī̍ḍe pū̱rvaci̍ttau̱ namo̍bhiḥ | sa
parva̍bhirṛtu̱śaḥ kalpa̍māno̱ gāṃ mā higͫ̍sī̱radi̍tiṃ vi̱rāja̎m || i̱magͫ
sa̍mu̱dragͫ śa̱tadhā̍ra̱muthsa̍ṃ vya̱cyamā̍na̱ṃ bhuva̍nasya̱ madhye̎ |
ghṛ̱taṃ duhā̍nā̱madi̍ti̱ṃ janā̱yāgne̱ mā
44 higͫ̍sīḥ para̱me vyo̍man | ga̱va̱yamā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍
cinvā̱nasta̱nuvo̱ ni ṣī̍da || varū̎tri̱ṃ tvaṣṭu̱rvaru̍ṇasya̱ nābhi̱mavi̍ṃ
jajñā̱nāgͫ raja̍sa̱ḥ para̍smāt | ma̱hīgͫ sā̍ha̱srīmasu̍rasya mā̱yāmagne̱ mā
higͫ̍sīḥ para̱me vyo̍man || i̱māmū̎rṇā̱yuṃ varu̍ṇasya mā̱yāṃ tvaca̍ṃ paśū̱nāṃ
dvi̱padā̱ṃ catu̍ṣpadām | tvaṣṭu̍ḥ pra̱jānā̎ṃ pratha̱maṃ ja̱nitra̱magne̱ mā
higͫ̍sīḥ para̱me vyo̍man | uṣṭra̍māra̱ṇyamanu̍
45 te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nuvo̱ ni ṣī̍da || yo a̱gnira̱gnestapa̱so'dhi̍
jā̱taḥ śocā̎tpṛthi̱vyā u̱ta vā̍ di̱vaspari̍ | yena̍ pra̱jā vi̱śvaka̍rmā̱
vyāna̱ṭtama̍gne̱ heḍa̱ḥ pari̍ te vṛṇaktu || a̱jā hya̍gneraja̍niṣṭa̱ garbhā̱thsā
vā a̍paśyajjani̱tāra̱magre̎ | tayā̱ roha̍māya̱nnupa̱ medhyā̍sa̱stayā̍ de̱vā
de̱vatā̱magra̍ āyan | śa̱ra̱bhamā̍ra̱ṇyamanu̍ te diśāmi̱ tena̍ cinvā̱nasta̱nuvo̱
ni ṣī̍da
||4.2.10||agne̱ mā higͫ̍sī̱ragne̱ moṣṭra̍māra̱ṇyamanu̍ śara̱bhannava̍
ca
||4.2.10||46 indrā̎gnī roca̱nā di̱vaḥ pari̱ vāje̍ṣu bhūṣathaḥ | tadvā̎ṃ ceti̱ pra vī̱rya̎m
|| śnatha̍dvṛ̱tramu̱ta sa̍noti̱ vāja̱mindrā̱ yo a̱gnī sahu̍rī sapa̱ryāt |
i̱ra̱jyantā̍ vasa̱vya̍sya̱ bhūre̱ḥ saha̍stamā̱ saha̍sā vāja̱yantā̎ || pra
ca̍rṣa̱ṇibhya̍ḥ pṛtanā̱ have̍ṣu̱ pra pṛ̍thi̱vyā ri̍ricāthe di̱vaśca̍ |
pra sindhu̍bhya̱ḥ pra gi̱ribhyo̍ mahi̱tvā prendrā̎gnī̱ viśvā̱ bhuva̱nātya̱nyā ||
maru̍to̱ yasya̱ hi
47 kṣaye̍ pā̱thā di̱vo vi̍mahasaḥ | sa su̍go̱pāta̍mo̱ jana̍ḥ || ya̱jñairvā̍
yajñavāhaso̱ vipra̍sya vā matī̱nām | maru̍taḥ śaṛṇu̱tā hava̎m || śri̱yase̱
kaṃ bhā̱nubhi̱ḥ saṃ mi̍mikṣire̱ te ra̱śmibhi̱sta ṛkva̍bhiḥ sukhā̱daya̍ḥ | te
vāśī̍manta i̱ṣmiṇo̱ abhī̍ravo vi̱dre pri̱yasya̱ māru̍tasya̱ dhāmna̍ḥ || ava̍ te̱
heḍa̱ udu̍tta̱mam | kayā̍ naści̱tra ā bhu̍vadū̱tī sa̱dāvṛ̍dha̱ḥ sakhā̎ | kayā̱
śaci̍ṣṭhayā vṛ̱tā ||
48 ko a̱dya yu̍ṅkte dhu̱rigā ṛ̱tasya̱ śimī̍vato bhā̱mino̍ durhṛṇā̱yūn |
ā̱sanni̍ṣūn, hṛ̱thsvaso̍ mayo̱bhūn, ya e̍ṣāṃ bhṛ̱tyāmṛ̱ṇadha̱thsa jī̍vāt ||
agne̱ nayāde̱vānā̱g̱ͫ śaṃ no̍ bhavantu̱ vāje̍vāje | a̱psva̍gne̱ sadhi̱ṣṭava̱
sauṣa̍dhī̱ranu̍ rudhyase | garbhe̱ sañjā̍yase̱ puna̍ḥ || vṛṣā̍ soma dyu̱māgͫ
a̍si̱ vṛṣā̍ deva̱ vṛṣa̍vrataḥ | vṛṣā̱ dharmā̍ṇi dadhiṣe || i̱maṃ me̍
varuṇa̱ tattvā̍ yāmi̱ tvaṃ no̍ agne̱ sa tvaṃ no̍ agne
||4.2.11||hi vṛ̱tā ma̱
ekā̍daśa ca
||4.2.11||