caturthakāṇḍe ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ 6
1 aśma̱nnūrja̱ṃ parva̍te śiśriyā̱ṇāṃ vāte̍ pa̱rjanye̱ varu̍ṇasya̱ śuṣme̎ |
a̱dbhya oṣa̍dhībhyo̱ vana̱spati̱bhyo'dhi̱ saṃbhṛ̍tā̱ṃ tāṃ na̱ iṣa̱mūrja̍ṃ
dhatta marutaḥ sagͫ rarā̱ṇāḥ || aśmagg̍ste̱ kṣuda̱muṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱
yaṃ dvi̱ṣmaḥ || sa̱mu̱drasya̍ tvā̱'vāka̱yāgne̱ pari̍ vyayāmasi | pā̱va̱ko
a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || hi̱masya̍ tvā ja̱rāyu̱ṇāgne̱ pari̍ vyayāmasi |
pā̱va̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || upa̱
2 jmannupa̍ veta̱se'va̍ttaraṃ na̱dīṣvā | agne̍ pi̱ttama̱pāma̍si || maṇḍū̍ki̱
tābhi̱rā ga̍hi̱ semaṃ no̍ ya̱jñam | pā̱va̱kava̍rṇagͫ śi̱vaṃ kṛ̍dhi ||
pā̱va̱ka ā ci̱taya̍ntyā kṛ̱pā | kṣāma̍nruru̱ca u̱ṣaso̱ na bhā̱nunā̎ ||
tūrva̱nna yāma̱nneta̍śasya̱ nū raṇa̱ ā yo ghṛ̱ṇe | na ta̍tṛṣā̱ṇo a̱jara̍ḥ
|| agne̍ pāvaka ro̱ciṣā̍ ma̱ndrayā̍ deva ji̱hvayā̎ | ā de̱vān
3 va̍kṣi̱ yakṣi̍ ca || sa na̍ḥ pāvaka dīdi̱vo'gne̍ de̱vāgͫ i̱hā'va̍ha | upa̍
ya̱jñagͫ ha̱viśca̍ naḥ || a̱pāmi̱daṃ nyaya̍nagͫ samu̱drasya̍ ni̱veśa̍nam
| a̱nyaṃ te̍ a̱smatta̍pantu he̱taya̍ḥ pāva̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va ||
nama̍ste̱ hara̍se śo̱ciṣe̱ nama̍ste astva̱rciṣe̎ | a̱nyaṃ te̍ a̱smattapa̍ntu
he̱taya̍ḥ pāva̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || nṛ̱ṣade̱ vaḍa̍
4 psu̱ṣade̱ vaḍva̍na̱sade̱ vaḍba̍rhi̱ṣade̱ vaṭsu̍va̱rvide̱ vaṭ || ye de̱vā
de̱vānā̎ṃ ya̱jñiyā̍ ya̱jñiyā̍nāgͫ saṃvathsa̱rīṇa̱mupa̍ bhā̱gamāsa̍te |
a̱hu̱tādo̍ ha̱viṣo̍ ya̱jñe a̱sminthsva̱yaṃ ju̍hudhva̱ṃ madhu̍no ghṛ̱tasya̍
|| ye de̱vā de̱veṣvadhi̍ deva̱tvamāya̱ṉ ye brahma̍ṇaḥ pura e̱tāro̍ a̱sya |
yebhyo̱ narte pava̍te̱ dhāma̱ kiṃ ca̱na na te di̱vo na pṛ̍thi̱vyā adhi̱ snuṣu̍
|| prā̱ṇa̱dā
5 a̍pāna̱dā vyā̍na̱dāśca̍kṣu̱rdā va̍rco̱dā va̍rivo̱dāḥ | a̱nyaṃ te̍
a̱smatta̍pantu he̱taya̍ḥ pāva̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || a̱gnisti̱gmena̍
śo̱ciṣā̱ yagͫ sa̱dviśva̱ṃ nya̍triṇa̎m | a̱gnirno̍ vagͫsate ra̱yim ||
sainānī̍kena suvi̱datro̍ a̱sme yaṣṭā̍ de̱vāgͫ āya̍jiṣṭhaḥ sva̱sti | ada̍bdho
go̱pā u̱ta na̍ḥ para̱spā agne̎ dyu̱madu̱ta re̱vaddi̍dīhi
||4.6.1||१ अश्म॒न्नूर्जं॒ पर्व॑ते शिश्रिया॒णां वाते॑ प॒र्जन्ये॒ वरु॑णस्य॒ शुष्मे᳚ ।
अ॒द्भ्य ओष॑धीभ्यो॒ वन॒स्पति॒भ्योऽधि॒ संभृ॑तां॒ तां न॒ इष॒मूर्जं॑
धत्त मरुतः सꣳ ररा॒णाः ॥ अश्मग्ग्॑स्ते॒ क्षुद॒मुं ते॒ शुगृ॑च्छतु॒
यं द्वि॒ष्मः ॥ स॒मु॒द्रस्य॑ त्वा॒ऽवाक॒याग्ने॒ परि॑ व्ययामसि । पा॒व॒को
अ॒स्मभ्यꣳ॑ शि॒वो भ॑व ॥ हि॒मस्य॑ त्वा ज॒रायु॒णाग्ने॒ परि॑ व्ययामसि ।
पा॒व॒को अ॒स्मभ्यꣳ॑ शि॒वो भ॑व ॥ उप॒
२ ज्मन्नुप॑ वेत॒सेऽव॑त्तरं न॒दीष्वा । अग्ने॑ पि॒त्तम॒पाम॑सि ॥ मण्डू॑कि॒
ताभि॒रा ग॑हि॒ सेमं नो॑ य॒ज्ञम् । पा॒व॒कव॑र्णꣳ शि॒वं कृ॑धि ॥
पा॒व॒क आ चि॒तय॑न्त्या कृ॒पा । क्षाम॑न्रुरु॒च उ॒षसो॒ न भा॒नुना᳚ ॥
तूर्व॒न्न याम॒न्नेत॑शस्य॒ नू रण॒ आ यो घृ॒णे । न त॑तृषा॒णो अ॒जरः॑
॥ अग्ने॑ पावक रो॒चिषा॑ म॒न्द्रया॑ देव जि॒ह्वया᳚ । आ दे॒वान्
३ व॑क्षि॒ यक्षि॑ च ॥ स नः॑ पावक दीदि॒वोऽग्ने॑ दे॒वाꣳ इ॒हाऽव॑ह । उप॑
य॒ज्ञꣳ ह॒विश्च॑ नः ॥ अ॒पामि॒दं न्यय॑नꣳ समु॒द्रस्य॑ नि॒वेश॑नम्
। अ॒न्यं ते॑ अ॒स्मत्त॑पन्तु हे॒तयः॑ पाव॒को अ॒स्मभ्यꣳ॑ शि॒वो भ॑व ॥
नम॑स्ते॒ हर॑से शो॒चिषे॒ नम॑स्ते अस्त्व॒र्चिषे᳚ । अ॒न्यं ते॑ अ॒स्मत्तप॑न्तु
हे॒तयः॑ पाव॒को अ॒स्मभ्यꣳ॑ शि॒वो भ॑व ॥ नृ॒षदे॒ वड॑
४ प्सु॒षदे॒ वड्व॑न॒सदे॒ वड्ब॑र्हि॒षदे॒ वट्सु॑व॒र्विदे॒ वट् ॥ ये दे॒वा
दे॒वानां᳚ य॒ज्ञिया॑ य॒ज्ञिया॑नाꣳ संवथ्स॒रीण॒मुप॑ भा॒गमास॑ते ।
अ॒हु॒तादो॑ ह॒विषो॑ य॒ज्ञे अ॒स्मिन्थ्स्व॒यं जु॑हुध्वं॒ मधु॑नो घृ॒तस्य॑
॥ ये दे॒वा दे॒वेष्वधि॑ देव॒त्वमाय॒न्॒ ये ब्रह्म॑णः पुर ए॒तारो॑ अ॒स्य ।
येभ्यो॒ नर्ते पव॑ते॒ धाम॒ किं च॒न न ते दि॒वो न पृ॑थि॒व्या अधि॒ स्नुषु॑
॥ प्रा॒ण॒दा
५ अ॑पान॒दा व्या॑न॒दाश्च॑क्षु॒र्दा व॑र्चो॒दा व॑रिवो॒दाः । अ॒न्यं ते॑
अ॒स्मत्त॑पन्तु हे॒तयः॑ पाव॒को अ॒स्मभ्यꣳ॑ शि॒वो भ॑व ॥ अ॒ग्निस्ति॒ग्मेन॑
शो॒चिषा॒ यꣳ स॒द्विश्वं॒ न्य॑त्रिण᳚म् । अ॒ग्निर्नो॑ वꣳसते र॒यिम् ॥
सैनानी॑केन सुवि॒दत्रो॑ अ॒स्मे यष्टा॑ दे॒वाꣳ आय॑जिष्ठः स्व॒स्ति । अद॑ब्धो
गो॒पा उ॒त नः॑ पर॒स्पा अग्ने᳚ द्यु॒मदु॒त रे॒वद्दि॑दीहि
upa̍ de̱vān,
vaṭprā̍ṇa̱dāścatu̍ścatvārigͫśacca
||4.6.1||उप॑ दे॒वान्,
वट्प्रा॑ण॒दाश्चतु॑श्चत्वारिꣳशच्च
6 ya i̱mā viśvā̱ bhuva̍nāni̱ juhva̱dṛṣi̱ṟhotā̍ niṣa̱sādā̍ pi̱tā na̍ḥ | sa
ā̱śiṣā̱ dravi̍ṇami̱cchamā̍naḥ parama̱cchado̱ vara̱ ā vi̍veśa || vi̱śvaka̍rmā̱
mana̍sā̱ yadvihā̍yā dhā̱tā vi̍dhā̱tā pa̍ra̱mota sa̱ndṛk | teṣā̍mi̱ṣṭāni̱
sami̱ṣā ma̍danti̱ yatra̍ sapta̱ṟṣīnpa̱ra eka̍mā̱huḥ || yo na̍ḥ pi̱tā ja̍ni̱tā
yo vi̍dhā̱tā yo na̍ḥ sa̱to a̱bhyā sajja̱jāna̍ |
7 yo de̱vānā̎ṃ nāma̱dhā eka̍ e̱va tagͫ sa̍ṃ pra̱śnaṃ bhuva̍nā yantya̱nyā || ta
āya̍janta̱ dravi̍ṇa̱g̱ͫ sama̍smā̱ ṛṣa̍ya̱ḥ pūrve̍ jari̱tāro̱ na bhū̱nā |
a̱sūrtā̱ sūrtā̱ raja̍so vi̱māne̱ ye bhū̱tāni̍ sa̱makṛ̍ṇvanni̱māni̍ || na taṃ
vi̍dātha̱ ya i̱daṃ ja̱jānā̱nyadyu̱ṣmāka̱manta̍raṃ bhavāti | nī̱hā̱reṇa̱ prāvṛ̍tā̱
jalpyā̍ cāsu̱tṛpa̍ uktha̱śāsa̍ścaranti || pa̱ro di̱vā pa̱ra e̱nā
8 pṛ̍thi̱vyā pa̱ro de̱vebhi̱rasu̍rai̱rguhā̱ yat | ka2gͫ svi̱dgarbha̍ṃ
pratha̱maṃ da̍dhra̱ āpo̱ yatra̍ de̱vāḥ sa̱maga̍cchanta̱ viśve̎ || tamidgarbha̍ṃ
pratha̱maṃ da̍dhra̱ āpo̱ yatra̍ de̱vāḥ sa̱maga̍cchanta̱ viśve̎ | a̱jasya̱
nābhā̱vadhyeka̱marpi̍ta̱ṃ yasmi̍nni̱daṃ viśva̱ṃ bhuvana̱madhi̍ śri̱tam ||
vi̱śvaka̍rmā̱ hyaja̍niṣṭa de̱va ādidga̍ndha̱rvo a̍bhavaddvi̱tīya̍ḥ | tṛ̱tīya̍ḥ
pi̱tā ja̍ni̱tauṣa̍dhīnā
9 ma̱pāṃ garbha̱ṃ vya̍dadhātpuru̱trā || cakṣu̍ṣaḥ pi̱tā mana̍sā̱
hi dhīro̍ ghṛ̱tame̍ne ajana̱nnanna̍māne | ya̱dedantā̱ ada̍dṛgͫ
hanta̱ pūrva̱ ādiddyāvā̍pṛthi̱vī a̍prathetām || vi̱śvata̍ścakṣuru̱ta
vi̱śvato̍mukho vi̱śvato̍hasta u̱ta vi̱śvata̍spāt | saṃ bā̱hubhyā̱ṃ
nama̍ti̱ saṃ pata̍trai̱rdyāvā̍pṛthi̱vī ja̱naya̍nde̱va eka̍ḥ || ki2gͫ
svi̍dāsīdadhi̱ṣṭhāna̍mā̱raṃbha̍ṇaṃ kata̱mathsvi̱tkimā̍sīt | yadī̱ bhūmi̍ṃ ja̱naya̍
10 nvi̱śvaka̍rmā̱ vi dyāmaurṇo̎nmahi̱nā vi̱śvaca̍kṣāḥ || ki2gͫ svi̱dvana̱ṃ
ka u̱ sa vṛ̱kṣa ā̍sī̱dyato̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ni̍ṣṭata̱kṣuḥ | manī̍ṣiṇo̱
mana̍sā pṛ̱cchatedu̱ tadyada̱dhyati̍ṣṭha̱dbhuva̍nāni dhā̱rayan̍ || yā te̱ dhāmā̍ni
para̱māṇi̱ yāva̱mā yā ma̍dhya̱mā vi̍śvakarmannu̱temā | śikṣā̱ sakhi̍bhyo ha̱viṣi̍
svadhāvaḥ sva̱yaṃ ya̍jasva ta̱nuva̍ṃ juṣā̱ṇaḥ || vā̱caspati̍ṃ vi̱śvaka̍rmāṇamū̱taye̍
11 mano̱yuja̱ṃ vāje̍ a̱dyā hu̍vema | sa no̱ nedi̍ṣṭhā̱ hava̍nāni joṣate
vi̱śvaśa̍ṃbhū̱rava̍se sā̱dhuka̍rmā || viśva̍karman ha̱viṣā̍ vāvṛdhā̱naḥ
sva̱yaṃ ya̍jasva ta̱nuva̍ṃ juṣā̱ṇaḥ | muhya̍ntva̱nye a̱bhita̍ḥ sa̱patnā̍
i̱hāsmāka̍ṃ ma̱ghavā̍ sū̱rira̍stu || viśva̍karman ha̱viṣā̱ vardha̍nena
trā̱tāra̱mindra̍makṛṇorava̱dhyam | tasmai̱ viśa̱ḥ sama̍namanta pū̱rvīra̱yamu̱gro
vi̍ha̱vyo̍ yathāsa̍t || sa̱mu̱drāya̍ va̱yunā̍ya̱ sindhū̍nā̱ṃ pata̍ye̱ nama̍ḥ
ṃa̱dīnā̱g̱ͫ sarvā̍sāṃ pi̱tre ju̍hu̱tā vi̱śvaka̍rmaṇe̱ viśvāhāma̍rtyagͫ
ha̱viḥ
||4.6.2||६ य इ॒मा विश्वा॒ भुव॑नानि॒ जुह्व॒दृषि॒र्॒होता॑ निष॒सादा॑ पि॒ता नः॑ । स
आ॒शिषा॒ द्रवि॑णमि॒च्छमा॑नः परम॒च्छदो॒ वर॒ आ वि॑वेश ॥ वि॒श्वक॑र्मा॒
मन॑सा॒ यद्विहा॑या धा॒ता वि॑धा॒ता प॑र॒मोत स॒न्दृक् । तेषा॑मि॒ष्टानि॒
समि॒षा म॑दन्ति॒ यत्र॑ सप्त॒र्॒षीन्प॒र एक॑मा॒हुः ॥ यो नः॑ पि॒ता ज॑नि॒ता
यो वि॑धा॒ता यो नः॑ स॒तो अ॒भ्या सज्ज॒जान॑ ।
७ यो दे॒वानां᳚ नाम॒धा एक॑ ए॒व तꣳ सं॑ प्र॒श्नं भुव॑ना यन्त्य॒न्या ॥ त
आय॑जन्त॒ द्रवि॑ण॒ꣳ॒ सम॑स्मा॒ ऋष॑यः॒ पूर्वे॑ जरि॒तारो॒ न भू॒ना ।
अ॒सूर्ता॒ सूर्ता॒ रज॑सो वि॒माने॒ ये भू॒तानि॑ स॒मकृ॑ण्वन्नि॒मानि॑ ॥ न तं
वि॑दाथ॒ य इ॒दं ज॒जाना॒न्यद्यु॒ष्माक॒मन्त॑रं भवाति । नी॒हा॒रेण॒ प्रावृ॑ता॒
जल्प्या॑ चासु॒तृप॑ उक्थ॒शास॑श्चरन्ति ॥ प॒रो दि॒वा प॒र ए॒ना
८ पृ॑थि॒व्या प॒रो दे॒वेभि॒रसु॑रै॒र्गुहा॒ यत् । क२ꣳ स्वि॒द्गर्भं॑
प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे᳚ ॥ तमिद्गर्भं॑
प्रथ॒मं द॑ध्र॒ आपो॒ यत्र॑ दे॒वाः स॒मग॑च्छन्त॒ विश्वे᳚ । अ॒जस्य॒
नाभा॒वध्येक॒मर्पि॑तं॒ यस्मि॑न्नि॒दं विश्वं॒ भुवन॒मधि॑ श्रि॒तम् ॥
वि॒श्वक॑र्मा॒ ह्यज॑निष्ट दे॒व आदिद्ग॑न्ध॒र्वो अ॑भवद्द्वि॒तीयः॑ । तृ॒तीयः॑
पि॒ता ज॑नि॒तौष॑धीना
९ म॒पां गर्भं॒ व्य॑दधात्पुरु॒त्रा ॥ चक्षु॑षः पि॒ता मन॑सा॒
हि धीरो॑ घृ॒तमे॑ने अजन॒न्नन्न॑माने । य॒देदन्ता॒ अद॑दृꣳ
हन्त॒ पूर्व॒ आदिद्द्यावा॑पृथि॒वी अ॑प्रथेताम् ॥ वि॒श्वत॑श्चक्षुरु॒त
वि॒श्वतो॑मुखो वि॒श्वतो॑हस्त उ॒त वि॒श्वत॑स्पात् । सं बा॒हुभ्यां॒
नम॑ति॒ सं पत॑त्रै॒र्द्यावा॑पृथि॒वी ज॒नय॑न्दे॒व एकः॑ ॥ कि२ꣳ
स्वि॑दासीदधि॒ष्ठान॑मा॒रंभ॑णं कत॒मथ्स्वि॒त्किमा॑सीत् । यदी॒ भूमिं॑ ज॒नय॑
१० न्वि॒श्वक॑र्मा॒ वि द्यामौर्णो᳚न्महि॒ना वि॒श्वच॑क्षाः ॥ कि२ꣳ स्वि॒द्वनं॒
क उ॒ स वृ॒क्ष आ॑सी॒द्यतो॒ द्यावा॑पृथि॒वी नि॑ष्टत॒क्षुः । मनी॑षिणो॒
मन॑सा पृ॒च्छतेदु॒ तद्यद॒ध्यति॑ष्ठ॒द्भुव॑नानि धा॒रयन्॑ ॥ या ते॒ धामा॑नि
पर॒माणि॒ याव॒मा या म॑ध्य॒मा वि॑श्वकर्मन्नु॒तेमा । शिक्षा॒ सखि॑भ्यो ह॒विषि॑
स्वधावः स्व॒यं य॑जस्व त॒नुवं॑ जुषा॒णः ॥ वा॒चस्पतिं॑ वि॒श्वक॑र्माणमू॒तये॑
११ मनो॒युजं॒ वाजे॑ अ॒द्या हु॑वेम । स नो॒ नेदि॑ष्ठा॒ हव॑नानि जोषते
वि॒श्वशं॑भू॒रव॑से सा॒धुक॑र्मा ॥ विश्व॑कर्मन् ह॒विषा॑ वावृधा॒नः
स्व॒यं य॑जस्व त॒नुवं॑ जुषा॒णः । मुह्य॑न्त्व॒न्ये अ॒भितः॑ स॒पत्ना॑
इ॒हास्माकं॑ म॒घवा॑ सू॒रिर॑स्तु ॥ विश्व॑कर्मन् ह॒विषा॒ वर्ध॑नेन
त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मकृणोरव॒ध्यम् । तस्मै॒ विशः॒ सम॑नमन्त पू॒र्वीर॒यमु॒ग्रो
वि॑ह॒व्यो॑ यथास॑त् ॥ स॒मु॒द्राय॑ व॒युना॑य॒ सिन्धू॑नां॒ पत॑ये॒ नमः॑
ंअ॒दीना॒ꣳ॒ सर्वा॑सां पि॒त्रे जु॑हु॒ता वि॒श्वक॑र्मणे॒ विश्वाहाम॑र्त्यꣳ
ह॒विः
ja̱jānai̱nauṣa̍dhīnā̱ṃ bhūmi̍ṃ ja̱naya̍nnū̱taye̱ namo̱ nava̍
ca
||4.6.2||ज॒जानै॒नौष॑धीनां॒ भूमिं॑ ज॒नय॑न्नू॒तये॒ नमो॒ नव॑
च
12 ude̍namutta̱rāṃ na̱yāgne̍ ghṛtenāhuta | rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sagͫ sṛ̍ja pra̱jayā̍
ca̱ dhane̍na ca || indre̱maṃ pra̍ta̱rāṃ kṛ̍dhi sajā̱tānā̍masadva̱śī | same̍na̱ṃ
varca̍sā sṛja de̱vebhyo̍ bhāga̱dhā a̍sat || yasya̍ ku̱rmo ha̱virgṛ̱he tama̍gne
vardhayā̱ tvam | tasmai̍ de̱vā adhi̍ bravanna̱yaṃ ca̱ brahma̍ṇa̱spati̍ḥ || udu̍
tvā̱ viśve̍ de̱vā
13 agne̱ bhara̍ntu̱ citti̍bhiḥ | sa no̍ bhava śi̱vata̍maḥ su̱pratī̍ko
vi̱bhāva̍suḥ || pañca̱ diśo̱ daivī̎rya̱jñama̍vantu de̱vīra̱pāma̍tiṃ durma̱tiṃ
bādha̍mānāḥ | rā̱yaspoṣe̍ ya̱jñapa̍timā̱bhaja̍ntīḥ || rā̱yaspoṣe̱ adhi̍ ya̱jño
a̍sthā̱thsami̍ddhe a̱gnāvadhi̍ māmahā̱naḥ | u̱kthapa̍tra̱ īḍyo̍ gṛbhī̱tasta̱ptaṃ
gha̱rmaṃ pa̍ri̱gṛhyā̍yajanta || ū̱rjā yadya̱jñamaśa̍manta de̱vā daivyā̍ya dha̱rtre
joṣṭre̎ | de̱va̱śrīḥ śrīma̍ṇāḥ śa̱tapa̍yāḥ
14 pari̱gṛhya̍ de̱vā ya̱jñamā̍yan || sūrya̍raśmi̱ṟhari̍keśaḥ pu̱rastā̎thsavi̱tā
jyoti̱ruda̍yā̱g̱ͫ aja̍sram | tasya̍ pū̱ṣā pra̍sa̱vaṃ yā̍ti de̱vaḥ sa̱ṃ
paśya̱nviśvā̱ bhuva̍nāni go̱pāḥ || de̱vā de̱vebhyo̍ adhva̱ryanto̍ asthurvī̱tagͫ
śa̍mi̱tre śa̍mi̱tā ya̱jadhyai̎ | tu̱rīyo̍ ya̱jño yatra̍ ha̱vyameti̱ tata̍ḥ
pāva̱kā ā̱śiṣo̍ no juṣantām || vi̱māna̍ e̱ṣa di̱vo madhya̍ āsta āpapri̱vānroda̍sī
a̱ntari̍kṣam | sa vi̱śvācī̍ra̱bhi
15 ca̍ṣṭe ghṛ̱tācī̍ranta̱rā pūrva̱mapa̍raṃ ca ke̱tum || u̱kṣā sa̍mu̱dro
a̍ru̱ṇaḥ su̍pa̱rṇaḥ pūrva̍sya̱ yoni̍ṃ pi̱turā vi̍veśa | madhye̍ di̱vo
nihi̍ta̱ḥ pṛśni̱raśmā̱ vi ca̍krame̱ raja̍saḥ pā̱tyantau̎ || indra̱ṃ viśvā̍
avīvṛdhanthsamu̱dravya̍ca sa̱ṃ gira̍ḥ | ra̱thīta̍magͫ rathī̱nāṃ vājā̍nā̱g̱ͫ
satpa̍ti̱ṃ pati̎m || su̱mna̱hūrya̱jño de̱vāgͫ ā ca̍ vakṣa̱dyakṣa̍da̱gnirde̱vo
de̱vāgͫ ā ca̍ vakṣat | vāja̍sya mā prasa̱veno̎d grā̱bheṇoda̍grabhīt | athā̍
sa̱patnā̱g̱ͫ indro̍ me nigrā̱bheṇādha̍rāgͫ akaḥ || u̱dgrā̱bhaṃ ca̍ nigrā̱bhaṃ
ca̱ brahma̍ de̱vā a̍vīvṛdhan | athā̍ sa̱patnā̍nindrā̱gnī me̍ viṣū̱cīnā̱n
vya̍syatām
||4.6.3||१२ उदे॑नमुत्त॒रां न॒याग्ने॑ घृतेनाहुत । रा॒यस्पोषे॑ण॒ सꣳ सृ॑ज प्र॒जया॑
च॒ धने॑न च ॥ इन्द्रे॒मं प्र॑त॒रां कृ॑धि सजा॒ताना॑मसद्व॒शी । समे॑नं॒
वर्च॑सा सृज दे॒वेभ्यो॑ भाग॒धा अ॑सत् ॥ यस्य॑ कु॒र्मो ह॒विर्गृ॒हे तम॑ग्ने
वर्धया॒ त्वम् । तस्मै॑ दे॒वा अधि॑ ब्रवन्न॒यं च॒ ब्रह्म॑ण॒स्पतिः॑ ॥ उदु॑
त्वा॒ विश्वे॑ दे॒वा
१३ अग्ने॒ भर॑न्तु॒ चित्ति॑भिः । स नो॑ भव शि॒वत॑मः सु॒प्रती॑को
वि॒भाव॑सुः ॥ पञ्च॒ दिशो॒ दैवी᳚र्य॒ज्ञम॑वन्तु दे॒वीर॒पाम॑तिं दुर्म॒तिं
बाध॑मानाः । रा॒यस्पोषे॑ य॒ज्ञप॑तिमा॒भज॑न्तीः ॥ रा॒यस्पोषे॒ अधि॑ य॒ज्ञो
अ॑स्था॒थ्समि॑द्धे अ॒ग्नावधि॑ मामहा॒नः । उ॒क्थप॑त्र॒ ईड्यो॑ गृभी॒तस्त॒प्तं
घ॒र्मं प॑रि॒गृह्या॑यजन्त ॥ ऊ॒र्जा यद्य॒ज्ञमश॑मन्त दे॒वा दैव्या॑य ध॒र्त्रे
जोष्ट्रे᳚ । दे॒व॒श्रीः श्रीम॑णाः श॒तप॑याः
१४ परि॒गृह्य॑ दे॒वा य॒ज्ञमा॑यन् ॥ सूर्य॑रश्मि॒र्॒हरि॑केशः पु॒रस्ता᳚थ्सवि॒ता
ज्योति॒रुद॑या॒ꣳ॒ अज॑स्रम् । तस्य॑ पू॒षा प्र॑स॒वं या॑ति दे॒वः सं॒
पश्य॒न्विश्वा॒ भुव॑नानि गो॒पाः ॥ दे॒वा दे॒वेभ्यो॑ अध्व॒र्यन्तो॑ अस्थुर्वी॒तꣳ
श॑मि॒त्रे श॑मि॒ता य॒जध्यै᳚ । तु॒रीयो॑ य॒ज्ञो यत्र॑ ह॒व्यमेति॒ ततः॑
पाव॒का आ॒शिषो॑ नो जुषन्ताम् ॥ वि॒मान॑ ए॒ष दि॒वो मध्य॑ आस्त आपप्रि॒वान्रोद॑सी
अ॒न्तरि॑क्षम् । स वि॒श्वाची॑र॒भि
१५ च॑ष्टे घृ॒ताची॑रन्त॒रा पूर्व॒मप॑रं च के॒तुम् ॥ उ॒क्षा स॑मु॒द्रो
अ॑रु॒णः सु॑प॒र्णः पूर्व॑स्य॒ योनिं॑ पि॒तुरा वि॑वेश । मध्ये॑ दि॒वो
निहि॑तः॒ पृश्नि॒रश्मा॒ वि च॑क्रमे॒ रज॑सः पा॒त्यन्तौ᳚ ॥ इन्द्रं॒ विश्वा॑
अवीवृधन्थ्समु॒द्रव्य॑च सं॒ गिरः॑ । र॒थीत॑मꣳ रथी॒नां वाजा॑ना॒ꣳ॒
सत्प॑तिं॒ पति᳚म् ॥ सु॒म्न॒हूर्य॒ज्ञो दे॒वाꣳ आ च॑ वक्ष॒द्यक्ष॑द॒ग्निर्दे॒वो
दे॒वाꣳ आ च॑ वक्षत् । वाज॑स्य मा प्रस॒वेनो᳚द् ग्रा॒भेणोद॑ग्रभीत् । अथा॑
स॒पत्ना॒ꣳ॒ इन्द्रो॑ मे निग्रा॒भेणाध॑राꣳ अकः ॥ उ॒द्ग्रा॒भं च॑ निग्रा॒भं
च॒ ब्रह्म॑ दे॒वा अ॑वीवृधन् । अथा॑ स॒पत्ना॑निन्द्रा॒ग्नी मे॑ विषू॒चीना॒न्
व्य॑स्यताम्
viśve̍de̱vāḥ śa̱tapa̍yā a̱bhi vāja̍sya̱ ṣaḍvigͫ̍śatiśca
||4.6.3||विश्वे॑दे॒वाः श॒तप॑या अ॒भि वाज॑स्य॒ षड्विꣳ॑शतिश्च
16 ā̱śuḥ śiśā̍no vṛṣa̱bho na yu̱dhmo gha̍nāgha̱naḥ, kṣobha̍ṇaścarṣaṇī̱nām
| sa̱ṃkranda̍no'nimi̱ṣa e̍kavī̱raḥ śa̱tagͫ senā̍ ajayathsā̱kamindra̍ḥ ||
sa̱ṃkranda̍nenānimi̱ṣeṇa̍ ji̱ṣṇunā̍ yutkā̱reṇa̍ duścya̱vanena̍ dhṛ̱ṣṇunā̎
| tadindre̍ṇa jayata̱ tathsa̍hadhva̱ṃ yudho̍ nara̱ iṣu̍hastena̱ vṛṣṇā̎ || sa
iṣu̍hastai̱ḥ sa ni̍ṣa̱ṅgibhi̍rva̱śī sa2gͫ sra̍ṣṭā̱ sa yudha̱ indro̍ ga̱ṇena̍
| sa̱g̱ͫsṛ̱ṣṭa̱jithso̍ma̱pā bā̍huśa̱rdhyū̎rdhvadha̍nvā̱ prati̍hitābhi̱rastā̎
|| bṛha̍spate̱ pari̍ dīyā̱
17 rathe̍na rakṣo̱hāmitrāgͫ̍ apa̱bādha̍mānaḥ | pra̱bha̱ñjanthsenā̎ḥ pramṛ̱ṇo
yu̱dhā jaya̍nna̱smāka̍medhyavi̱tā rathā̍nām || go̱tra̱bhida̍ṃ go̱vida̱ṃ
vajra̍bāhu̱ṃ jaya̍nta̱majma̍ pramṛ̱ṇanta̱moja̍sā | i̱magͫ sa̍jātā̱ anu̍
vīrayadhva̱mindragͫ̍ sakhā̱yo'nu̱ sagͫ ra̍bhadhvam || ba̱la̱vi̱jñā̱yaḥ
sthavi̍ra̱ḥ pravī̍ra̱ḥ saha̍svān vā̱jī saha̍māna u̱graḥ | a̱bhivī̍ro a̱bhisa̍tvā
saho̱jā jaitra̍mindra̱ ratha̱mā ti̍ṣṭha go̱vit || a̱bhi go̱trāṇi̱ saha̍sā̱
gāha̍māno'dā̱yo
18 vī̱raḥ śa̱tama̍nyu̱rindra̍ḥ | du̱ścya̱va̱naḥ
pṛ̍tanā̱ṣāḍa̍yu̱dhyo̎'smāka̱g̱ͫ senā̍ avatu̱ pra yu̱thsu || indra̍ āsāṃ
ne̱tā bṛha̱spati̱rdakṣi̍ṇā ya̱jñaḥ pu̱ra e̍tu̱ soma̍ḥ | de̱va̱se̱nānā̍mabhi
bhañjatī̱nāṃ jaya̍ntīnāṃ ma̱ruto̍ ya̱ntvagre̎ || indra̍sya̱ vṛṣṇo̱
varu̍ṇasya̱ rājña̍ ādi̱tyānā̎ṃ ma̱rutā̱g̱ͫ śardha̍ u̱gram | ma̱hāma̍nasāṃ
bhuvanacya̱vānā̱ṃ ghoṣo̍ de̱vānā̱ṃ jaya̍tā̱muda̍sthāt || a̱smāka̱mindra̱ḥ
samṛ̍teṣu dhva̱jeṣva̱smāka̱ṃ yā iṣa̍va̱stā ja̍yantu |
19 a̱smāka̍ṃ vī̱rā utta̍re bhavantva̱smānu̍ devā avatā̱ have̍ṣu || uddha̍rṣaya
maghava̱nnāyu̍dhā̱nyuthsatva̍nāṃ māma̱kānā̱ṃ mahāgͫ̍si | udvṛ̍trahanvā̱jinā̱ṃ
vāji̍nā̱nyudrathā̍nā̱ṃ jaya̍tāmetu̱ ghoṣa̍ḥ || upa̱ preta̱ jaya̍tā naraḥ sthi̱rā
va̍ḥ santu bā̱hava̍ḥ | indro̍ va̱ḥ śarma̍ yacchatvanādhṛ̱ṣyā yathāsa̍tha ||
ava̍sṛṣṭā̱ parā̍ pata̱ śara̍vye̱ brahma̍ sagͫ śitā | gacchā̱mitrā̱n pra
20 vi̍śa̱ maiṣā̱ṃ kaṃ ca̱nocchi̍ṣaḥ || marmā̍ṇi te̱ varma̍bhiśchādayāmi̱
soma̍stvā̱ rājā̱mṛte̍nā̱bhi'va̍stām | u̱rorvarī̍yo̱ vari̍vaste astu̱ jaya̍nta̱ṃ
tvāmanu̍ madantu de̱vāḥ || yatra̍ bā̱ṇāḥ sa̱ṃpata̍nti kumā̱rā vi̍śi̱khā i̍va |
indro̍ na̱statra̍ vṛtra̱hā vi̍śvā̱hā śarma̍ yacchatu
||4.6.4||१६ आ॒शुः शिशा॑नो वृष॒भो न यु॒ध्मो घ॑नाघ॒नः, क्षोभ॑णश्चर्षणी॒नाम्
। सं॒क्रन्द॑नोऽनिमि॒ष ए॑कवी॒रः श॒तꣳ सेना॑ अजयथ्सा॒कमिन्द्रः॑ ॥
सं॒क्रन्द॑नेनानिमि॒षेण॑ जि॒ष्णुना॑ युत्का॒रेण॑ दुश्च्य॒वनेन॑ धृ॒ष्णुना᳚
। तदिन्द्रे॑ण जयत॒ तथ्स॑हध्वं॒ युधो॑ नर॒ इषु॑हस्तेन॒ वृष्णा᳚ ॥ स
इषु॑हस्तैः॒ स नि॑ष॒ङ्गिभि॑र्व॒शी स२ꣳ स्र॑ष्टा॒ स युध॒ इन्द्रो॑ ग॒णेन॑
। स॒ꣳ॒सृ॒ष्ट॒जिथ्सो॑म॒पा बा॑हुश॒र्ध्यू᳚र्ध्वध॑न्वा॒ प्रति॑हिताभि॒रस्ता᳚
॥ बृह॑स्पते॒ परि॑ दीया॒
१७ रथे॑न रक्षो॒हामित्राꣳ॑ अप॒बाध॑मानः । प्र॒भ॒ञ्जन्थ्सेनाः᳚ प्रमृ॒णो
यु॒धा जय॑न्न॒स्माक॑मेध्यवि॒ता रथा॑नाम् ॥ गो॒त्र॒भिदं॑ गो॒विदं॒
वज्र॑बाहुं॒ जय॑न्त॒मज्म॑ प्रमृ॒णन्त॒मोज॑सा । इ॒मꣳ स॑जाता॒ अनु॑
वीरयध्व॒मिन्द्रꣳ॑ सखा॒योऽनु॒ सꣳ र॑भध्वम् ॥ ब॒ल॒वि॒ज्ञा॒यः
स्थवि॑रः॒ प्रवी॑रः॒ सह॑स्वान् वा॒जी सह॑मान उ॒ग्रः । अ॒भिवी॑रो अ॒भिस॑त्वा
सहो॒जा जैत्र॑मिन्द्र॒ रथ॒मा ति॑ष्ठ गो॒वित् ॥ अ॒भि गो॒त्राणि॒ सह॑सा॒
गाह॑मानोऽदा॒यो
१८ वी॒रः श॒तम॑न्यु॒रिन्द्रः॑ । दु॒श्च्य॒व॒नः
पृ॑तना॒षाड॑यु॒ध्यो᳚ऽस्माक॒ꣳ॒ सेना॑ अवतु॒ प्र यु॒थ्सु ॥ इन्द्र॑ आसां
ने॒ता बृह॒स्पति॒र्दक्षि॑णा य॒ज्ञः पु॒र ए॑तु॒ सोमः॑ । दे॒व॒से॒नाना॑मभि
भञ्जती॒नां जय॑न्तीनां म॒रुतो॑ य॒न्त्वग्रे᳚ ॥ इन्द्र॑स्य॒ वृष्णो॒
वरु॑णस्य॒ राज्ञ॑ आदि॒त्यानां᳚ म॒रुता॒ꣳ॒ शर्ध॑ उ॒ग्रम् । म॒हाम॑नसां
भुवनच्य॒वानां॒ घोषो॑ दे॒वानां॒ जय॑ता॒मुद॑स्थात् ॥ अ॒स्माक॒मिन्द्रः॒
समृ॑तेषु ध्व॒जेष्व॒स्माकं॒ या इष॑व॒स्ता ज॑यन्तु ।
१९ अ॒स्माकं॑ वी॒रा उत्त॑रे भवन्त्व॒स्मानु॑ देवा अवता॒ हवे॑षु ॥ उद्ध॑र्षय
मघव॒न्नायु॑धा॒न्युथ्सत्व॑नां माम॒कानां॒ महाꣳ॑सि । उद्वृ॑त्रहन्वा॒जिनां॒
वाजि॑ना॒न्युद्रथा॑नां॒ जय॑तामेतु॒ घोषः॑ ॥ उप॒ प्रेत॒ जय॑ता नरः स्थि॒रा
वः॑ सन्तु बा॒हवः॑ । इन्द्रो॑ वः॒ शर्म॑ यच्छत्वनाधृ॒ष्या यथास॑थ ॥
अव॑सृष्टा॒ परा॑ पत॒ शर॑व्ये॒ ब्रह्म॑ सꣳ शिता । गच्छा॒मित्रा॒न् प्र
२० वि॑श॒ मैषां॒ कं च॒नोच्छि॑षः ॥ मर्मा॑णि ते॒ वर्म॑भिश्छादयामि॒
सोम॑स्त्वा॒ राजा॒मृते॑ना॒भिऽव॑स्ताम् । उ॒रोर्वरी॑यो॒ वरि॑वस्ते अस्तु॒ जय॑न्तं॒
त्वामनु॑ मदन्तु दे॒वाः ॥ यत्र॑ बा॒णाः सं॒पत॑न्ति कुमा॒रा वि॑शि॒खा इ॑व ।
इन्द्रो॑ न॒स्तत्र॑ वृत्र॒हा वि॑श्वा॒हा शर्म॑ यच्छतु
dī̱yā̱dā̱yo
ja̍yantva̱mitrā̱npra ca̍tvāri̱g̱ͫ śacca̍
||4.6.4||दी॒या॒दा॒यो
ज॑यन्त्व॒मित्रा॒न्प्र च॑त्वारि॒ꣳ॒ शच्च॑
21 prācī̱manu̍ pra̱diśa̱ṃ prehi̍ vi̱dvāna̱gnera̍gne pu̱ro a̍gnirbhave̱ha |
viśvā̱ āśā̱ dīdyā̍no̱ vi bhā̱hyūrja̍ṃ no dhehi dvi̱pade̱ catu̍ṣpade ||
krama̍dhvama̱gninā̱ nāka̱mukhya̱g̱ͫ haste̍ṣu̱ bibhra̍taḥ | di̱vaḥ
pṛ̱ṣṭhagͫ suva̍rga̱tvā mi̱śrā de̱vebhi̍rādhvam || pṛ̱thi̱vyā
a̱hamuda̱ntari̍kṣa̱māru̍hama̱ntari̍kṣā̱ddiva̱māru̍ham | di̱vo nāka̍sya
pṛ̱ṣṭhāthsu̍va̱rjyoti̍ragā
22 ma̱ham || su̱va̱ryanto̱ nāpe̎kṣanta̱ ā dyāgͫ ro̍hanti̱ roda̍sī | ya̱jñaṃ ye
vi̱śvato̍dhāra̱g̱ͫ suvi̍dvāgͫso viteni̱re || agne̱ prehi̍ pratha̱mo de̍vaya̱tāṃ
cakṣu̍rde̱vānā̍mu̱ta martyā̍nām | iya̍kṣamāṇā̱ bhṛgu̍bhiḥ sa̱joṣā̱ḥ suva̍ryantu̱
yaja̍mānāḥ sva̱sti || nakto̱ṣāsā̱ sama̍nasā̱ virū̍pe dhā̱paye̍te̱ śiśu̱mekagͫ̍
samī̱cī | dyāvā̱ kṣāmā̍ ru̱kmo a̱ntarvi bhā̍ti de̱vā a̱gniṃ dhā̍rayandraviṇo̱dāḥ ||
agne̍ sahasrākṣa
23 śatamūrdhañcha̱taṃ te̎ prā̱ṇāḥ sa̱hasra̍mapā̱nāḥ | tvagͫ sā̍ha̱srasya̍
rā̱ya ī̍śiṣe̱ tasmai̍ te vidhema̱ vājā̍ya̱ svāhā̎ || su̱pa̱rṇo̍'si
ga̱rutmā̎npṛthi̱vyāgͫ sī̍da pṛ̱ṣṭhe pṛ̍thi̱vyāḥ sī̍da bhā̱sāntari̍kṣa̱mā
pṛ̍ṇa̱ jyoti̍ṣā̱ diva̱mutta̍bhāna̱ teja̍sā̱ diśa̱ uddṛgͫ̍ha || ā̱juhvā̍naḥ
su̱pratī̍kaḥ pu̱rastā̱dagne̱ svāṃ yoni̱mā sī̍da sā̱dhyā | a̱sminthsa̱dhasthe̱
adhyutta̍rasmi̱nviśve̍ devā̱
24 yaja̍mānaśca sīdata || preddho̍ agne dīdihi pu̱ro no'ja̍srayā sū̱rmyā̍yaviṣṭha
| tvāgͫ śaśva̍nta̱ upa̍ yanti̱ vājā̎ḥ || vi̱dhema̍ te para̱me janma̍nnagne
vi̱dhema̱ stomai̱rava̍re sa̱dhasthe̎ | yasmā̱dyone̍ru̱dāri̍thā̱ yaje̱ taṃ pra tve
ha̱vīgͫṣi̍ juhure̱ sami̍ddhe || tāgͫ sa̍vi̱turvare̎ṇyasya ci̱trāmāhaṃ vṛ̍ṇe
suma̱tiṃ vi̱śvaja̍nyām | yāma̍sya̱ kaṇvo̱ adu̍ha̱tprapī̍nāgͫ sa̱hasra̍dhārā̱ṃ
25 paya̍sā ma̱hīṃ gām || sa̱pta te̍ agne sa̱midha̍ḥ sa̱pta ji̱hvāḥ sa̱ptarṣa̍yaḥ
sa̱pta dhāma̍ pri̱yāṇi̍ | sa̱pta hotrā̎ḥ sapta̱dhā tvā̍ yajanti sa̱pta yonī̱rā
pṛ̍ṇasvā ghṛ̱tena̍ || ī̱dṛñcā̎nyā̱dṛñcai̍tā̱dṛñca̍ prati̱dṛñca̍
mi̱taśca̱ saṃmi̍taśca̱ sabha̍rāḥ | śu̱krajyo̍tiśca ci̱trajyo̍tiśca
sa̱tyajyo̍tiśca̱ jyoti̍ṣmāgśca sa̱tyaśca̍rta̱pāścātyagͫ̍hāḥ ||
26 ṛ̱ta̱jicca̍ satya̱jicca̍ sena̱jicca̍ su̱ṣeṇa̱ścāntya̍mitraśca
dū̱re a̍mitraśca ga̱ṇaḥ | ṛ̱taśca̍ sa̱tyaśca̍ dhru̱vaśca̍ dha̱ruṇa̍śca
dha̱rtā ca̍ vidha̱rtā ca̍ vidhāra̱yaḥ | ī̱dṛkṣā̍sa etā̱dṛkṣā̍sa ū̱ ṣuṇa̍ḥ
sa̱dṛkṣā̍sa̱ḥ prati̍sadṛkṣāsa̱ eta̍na | mi̱tāsa̍śca̱ saṃmi̍tāsaśca na
ū̱taye̱ sabha̍raso maruto ya̱jñe a̱sminniṃdra̱ṃ daivī̱rviśo̍ ma̱ruto'nu̍vartmāno̱
yatheṃdra̱ṃ daivī̱rviśo̍ ma̱ruto'nu̍vartmāna e̱vami̱maṃ yaja̍māna̱ṃ daivī̎śca̱
viśo̱ mānu̍ṣī̱ścānu̍vartmāno bhavantu
||4.6.5||२१ प्राची॒मनु॑ प्र॒दिशं॒ प्रेहि॑ वि॒द्वान॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्निर्भवे॒ह ।
विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ वि भा॒ह्यूर्जं॑ नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे ॥
क्रम॑ध्वम॒ग्निना॒ नाक॒मुख्य॒ꣳ॒ हस्ते॑षु॒ बिभ्र॑तः । दि॒वः
पृ॒ष्ठꣳ सुव॑र्ग॒त्वा मि॒श्रा दे॒वेभि॑राध्वम् ॥ पृ॒थि॒व्या
अ॒हमुद॒न्तरि॑क्ष॒मारु॑हम॒न्तरि॑क्षा॒द्दिव॒मारु॑हम् । दि॒वो नाक॑स्य
पृ॒ष्ठाथ्सु॑व॒र्ज्योति॑रगा
२२ म॒हम् ॥ सु॒व॒र्यन्तो॒ नापे᳚क्षन्त॒ आ द्याꣳ रो॑हन्ति॒ रोद॑सी । य॒ज्ञं ये
वि॒श्वतो॑धार॒ꣳ॒ सुवि॑द्वाꣳसो वितेनि॒रे ॥ अग्ने॒ प्रेहि॑ प्रथ॒मो दे॑वय॒तां
चक्षु॑र्दे॒वाना॑मु॒त मर्त्या॑नाम् । इय॑क्षमाणा॒ भृगु॑भिः स॒जोषाः॒ सुव॑र्यन्तु॒
यज॑मानाः स्व॒स्ति ॥ नक्तो॒षासा॒ सम॑नसा॒ विरू॑पे धा॒पये॑ते॒ शिशु॒मेकꣳ॑
समी॒ची । द्यावा॒ क्षामा॑ रु॒क्मो अ॒न्तर्वि भा॑ति दे॒वा अ॒ग्निं धा॑रयन्द्रविणो॒दाः ॥
अग्ने॑ सहस्राक्ष
२३ शतमूर्धञ्छ॒तं ते᳚ प्रा॒णाः स॒हस्र॑मपा॒नाः । त्वꣳ सा॑ह॒स्रस्य॑
रा॒य ई॑शिषे॒ तस्मै॑ ते विधेम॒ वाजा॑य॒ स्वाहा᳚ ॥ सु॒प॒र्णो॑ऽसि
ग॒रुत्मा᳚न्पृथि॒व्याꣳ सी॑द पृ॒ष्ठे पृ॑थि॒व्याः सी॑द भा॒सान्तरि॑क्ष॒मा
पृ॑ण॒ ज्योति॑षा॒ दिव॒मुत्त॑भान॒ तेज॑सा॒ दिश॒ उद्दृꣳ॑ह ॥ आ॒जुह्वा॑नः
सु॒प्रती॑कः पु॒रस्ता॒दग्ने॒ स्वां योनि॒मा सी॑द सा॒ध्या । अ॒स्मिन्थ्स॒धस्थे॒
अध्युत्त॑रस्मि॒न्विश्वे॑ देवा॒
२४ यज॑मानश्च सीदत ॥ प्रेद्धो॑ अग्ने दीदिहि पु॒रो नोऽज॑स्रया सू॒र्म्या॑यविष्ठ
। त्वाꣳ शश्व॑न्त॒ उप॑ यन्ति॒ वाजाः᳚ ॥ वि॒धेम॑ ते पर॒मे जन्म॑न्नग्ने
वि॒धेम॒ स्तोमै॒रव॑रे स॒धस्थे᳚ । यस्मा॒द्योने॑रु॒दारि॑था॒ यजे॒ तं प्र त्वे
ह॒वीꣳषि॑ जुहुरे॒ समि॑द्धे ॥ ताꣳ स॑वि॒तुर्वरे᳚ण्यस्य चि॒त्रामाहं वृ॑णे
सुम॒तिं वि॒श्वज॑न्याम् । याम॑स्य॒ कण्वो॒ अदु॑ह॒त्प्रपी॑नाꣳ स॒हस्र॑धारां॒
२५ पय॑सा म॒हीं गाम् ॥ स॒प्त ते॑ अग्ने स॒मिधः॑ स॒प्त जि॒ह्वाः स॒प्तर्ष॑यः
स॒प्त धाम॑ प्रि॒याणि॑ । स॒प्त होत्राः᳚ सप्त॒धा त्वा॑ यजन्ति स॒प्त योनी॒रा
पृ॑णस्वा घृ॒तेन॑ ॥ ई॒दृञ्चा᳚न्या॒दृञ्चै॑ता॒दृञ्च॑ प्रति॒दृञ्च॑
मि॒तश्च॒ संमि॑तश्च॒ सभ॑राः । शु॒क्रज्यो॑तिश्च चि॒त्रज्यो॑तिश्च
स॒त्यज्यो॑तिश्च॒ ज्योति॑ष्माग्श्च स॒त्यश्च॑र्त॒पाश्चात्यꣳ॑हाः ॥
२६ ऋ॒त॒जिच्च॑ सत्य॒जिच्च॑ सेन॒जिच्च॑ सु॒षेण॒श्चान्त्य॑मित्रश्च
दू॒रे अ॑मित्रश्च ग॒णः । ऋ॒तश्च॑ स॒त्यश्च॑ ध्रु॒वश्च॑ ध॒रुण॑श्च
ध॒र्ता च॑ विध॒र्ता च॑ विधार॒यः । ई॒दृक्षा॑स एता॒दृक्षा॑स ऊ॒ षुणः॑
स॒दृक्षा॑सः॒ प्रति॑सदृक्षास॒ एत॑न । मि॒तास॑श्च॒ संमि॑तासश्च न
ऊ॒तये॒ सभ॑रसो मरुतो य॒ज्ञे अ॒स्मिन्निंद्रं॒ दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतोऽनु॑वर्त्मानो॒
यथेंद्रं॒ दैवी॒र्विशो॑ म॒रुतोऽनु॑वर्त्मान ए॒वमि॒मं यज॑मानं॒ दैवी᳚श्च॒
विशो॒ मानु॑षी॒श्चानु॑वर्त्मानो भवन्तु
a̱gā̱g̱ͫ sa̱ha̱srā̱kṣa̱
de̱vā̱ḥ sa̱hasra̍dhārā̱matyagͫ̍hā̱ anu̍vartmāna̱ḥ ṣoḍa̍śa ca
||4.6.5||अ॒गा॒ꣳ॒ स॒ह॒स्रा॒क्ष॒
दे॒वाः॒ स॒हस्र॑धारा॒मत्यꣳ॑हा॒ अनु॑वर्त्मानः॒ षोड॑श च
27 jī̱mūta̍syeva bhavati̱ pratī̍ka̱ṃ yadva̱rmī yāti̍ sa̱madā̍mu̱pasthe̎ |
anā̍viddhayā ta̱nuvā̍ jaya̱ tvagͫ sa tvā̱ varma̍ṇo mahi̱mā pi̍partu || dhanva̍nā̱ gā
dhanva̍nā̱jiṃ ja̍yema̱ dhanva̍nā tī̱vrāḥ sa̱mado̍ jayema | dhanu̱ḥ śatro̍rapakā̱maṃ
kṛ̍ṇoti̱ dhanva̍nā̱ sarvā̎ḥ pra̱diśo̍ jayema || va̱kṣyantī̱vedā ga̍nīganti̱
karṇa̍ṃ pri̱yagͫ sakhā̍yaṃ pariṣasvajā̱nā | yoṣe̍va śiṅkte̱ vita̱tādhi̱ dhanva̱n
28 jyā i̱yagͫ sama̍ne pā̱raya̍ntī || te ā̱cara̍ntī̱ sama̍neva̱ yoṣā̍ mā̱teva̍
pu̱traṃ bi̍bhṛtāmu̱pasthe̎ | apa̱ śatrūn̍, vidhyatāgͫ saṃvidā̱ne ārtnī̍
i̱me vi̍ṣphu̱rantī̍ a̱mitrān̍ || ba̱hvī̱nāṃ pi̱tā ba̱hura̍sya pu̱traści̱ścā
kṛ̍ṇoti̱ sama̍nāva̱gatya̍ | i̱ṣu̱dhiḥ saṅkā̱ḥ pṛta̍nāśca̱ sarvā̎ḥ pṛ̱ṣṭhe
nina̍ddho jayati̱ prasū̍taḥ || rathe̱ tiṣṭha̍nnayati vā̱jina̍ḥ pu̱ro yatra̍yatra
kā̱maya̍te suṣāra̱thiḥ | a̱bhīśū̍nāṃ mahi̱māna̍ṃ
29 panāyata̱ mana̍ḥ pa̱ścādanu̍ yacchanti ra̱śmaya̍ḥ || tī̱vrān ghoṣā̎n
kṛṇvate̱ vṛṣa̍pāṇa̱yo'śvā̱ rathe̍bhiḥ sa̱ha vā̱jaya̍ntaḥ | a̱va̱krāma̍nta̱ḥ
prapa̍daira̱mitrā̎n kṣi̱ṇanti̱ śatrū̱g̱ͫ rana̍pavyayantaḥ || ra̱tha̱vāha̍nagͫ
ha̱vira̍sya̱ nāma̱ yatrāyu̍dha̱ṃ nihi̍tamasya̱ varma̍ | tatrā̱ ratha̱mupa̍
śa̱gmagͫ sa̍dema vi̱śvāhā̍ va̱yagͫ su̍mana̱syamā̍nāḥ || svā̱du̱ṣa̱g̱ͫ
sada̍ḥ pi̱taro̍ vayo̱dhāḥ kṛ̍cchre̱śrita̱ḥ śaktī̍vanto gabhī̱rāḥ | ci̱trase̍nā̱
iṣu̍balā̱ amṛ̍dhrāḥ sa̱tovī̍rā u̱ravo̎ vrātasā̱hāḥ || brāhma̍ṇāsa̱ḥ
30 pita̍ra̱ḥ somyā̍saḥ śi̱ve no̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̍ne̱hasā̎ | pū̱ṣā na̍ḥ pātu
duri̱tādṛ̍tāvṛdho̱ rakṣā̱ māki̍rno a̱ghaśagͫ̍ sa īśata || su̱pa̱rṇaṃ va̍ste
mṛ̱go a̍syā̱ danto̱ gobhi̱ḥ sanna̍ddhā patati̱ prasū̍tā | yatrā̱ nara̱ḥ saṃ ca̱
vi ca̱ drava̍nti̱ tatrā̱smabhya̱miṣa̍va̱ḥ śarma̍ yagͫsan || ṛjī̍te̱ pari̍
vṛṅgdhi̱ no'śmā̍ bhavatu nasta̱nūḥ | somo̱ adhi̍ bravītu̱ no'di̍ti̱ḥ
31 śarma̍ yacchatu || ā ja̍ṅghanti̱ sānve̍ṣāṃ ja̱ghanā̱g̱ͫ upa̍ jighna te |
aśvā̍jani̱ prace̍ta̱so'śvā̎nthsa̱mathsu̍ codaya || ahi̍riva bho̱gaiḥ parye̍ti
bā̱huṃ jyāyā̍ he̱tiṃ pa̍ri̱bādha̍mānaḥ | ha̱sta̱ghno viśvā̍ va̱yunā̍ni vi̱dvān
pumā̱n pumāgͫ̍sa̱ṃ pari̍ pātu vi̱śvata̍ḥ || vana̍spate vī̱ḍva̍ṅgo̱ hi bhū̱yā
a̱smathsa̍khā pra̱tara̍ṇaḥ su̱vīra̍ḥ | gobhi̱ḥ sanna̍ddho asi vī̱ḍaya̍svāsthā̱tā te̍
jayatu̱ jetvā̍ni || di̱vaḥ pṛ̍thi̱vyāḥ paṟyo
32 ja̱ udbhṛ̍ta̱ṃ vana̱spati̍bhya̱ḥ paryābhṛ̍ta̱g̱ͫ saha̍ḥ | a̱pāmo̱jmāna̱ṃ
pari̱ gobhi̱rāvṛ̍ta̱mindra̍sya̱ vajragͫ̍ ha̱viṣā̱ ratha̍ṃ yaja || indra̍sya̱
vajro̍ ma̱rutā̱manī̍kaṃ mi̱trasya̱ garbho̱ varu̍ṇasya̱ nābhi̍ḥ | semāṃ no̍
ha̱vyadā̍tiṃ juṣā̱ṇo deva̍ ratha̱ prati̍ ha̱vyā gṛ̍bhāya || upa̍ śvāsaya
pṛthi̱vīmu̱ta dyāṃ pu̍ru̱trā te̍ manutā̱ṃ viṣṭhi̍ta̱ṃ jaga̍t | sa du̍ndubhe
sa̱jūrindre̍ṇa de̱vairdū̱rād
33 davī̍yo̱ apa̍ sedha̱ śatrūn̍ || ā kra̍ndaya̱ bala̱mojo̍na̱ ā dhā̱ niṣṭa̍nihi
duri̱tā bādha̍mānaḥ | apa̍ protha dundubhe du̱cchunāgͫ̍ i̱ta indra̍sya mu̱ṣṭira̍si
vī̱ḍaya̍sva || āmūra̍ja pra̱tyāva̍rtaye̱'māḥ ke̍tu̱maddu̍ndu̱bhirvā̍vadīti
| samaśva̍parṇā̱ścara̍nti no̱ naro̱'smāka̍mindra ra̱thino̍ jayantu
||4.6.6||२७ जी॒मूत॑स्येव भवति॒ प्रती॑कं॒ यद्व॒र्मी याति॑ स॒मदा॑मु॒पस्थे᳚ ।
अना॑विद्धया त॒नुवा॑ जय॒ त्वꣳ स त्वा॒ वर्म॑णो महि॒मा पि॑पर्तु ॥ धन्व॑ना॒ गा
धन्व॑ना॒जिं ज॑येम॒ धन्व॑ना ती॒व्राः स॒मदो॑ जयेम । धनुः॒ शत्रो॑रपका॒मं
कृ॑णोति॒ धन्व॑ना॒ सर्वाः᳚ प्र॒दिशो॑ जयेम ॥ व॒क्ष्यन्ती॒वेदा ग॑नीगन्ति॒
कर्णं॑ प्रि॒यꣳ सखा॑यं परिषस्वजा॒ना । योषे॑व शिङ्क्ते॒ वित॒ताधि॒ धन्व॒न्
२८ ज्या इ॒यꣳ सम॑ने पा॒रय॑न्ती ॥ ते आ॒चर॑न्ती॒ सम॑नेव॒ योषा॑ मा॒तेव॑
पु॒त्रं बि॑भृतामु॒पस्थे᳚ । अप॒ शत्रून्॑, विध्यताꣳ संविदा॒ने आर्त्नी॑
इ॒मे वि॑ष्फु॒रन्ती॑ अ॒मित्रान्॑ ॥ ब॒ह्वी॒नां पि॒ता ब॒हुर॑स्य पु॒त्रश्चि॒श्चा
कृ॑णोति॒ सम॑नाव॒गत्य॑ । इ॒षु॒धिः सङ्काः॒ पृत॑नाश्च॒ सर्वाः᳚ पृ॒ष्ठे
निन॑द्धो जयति॒ प्रसू॑तः ॥ रथे॒ तिष्ठ॑न्नयति वा॒जिनः॑ पु॒रो यत्र॑यत्र
का॒मय॑ते सुषार॒थिः । अ॒भीशू॑नां महि॒मानं॑
२९ पनायत॒ मनः॑ प॒श्चादनु॑ यच्छन्ति र॒श्मयः॑ ॥ ती॒व्रान् घोषा᳚न्
कृण्वते॒ वृष॑पाण॒योऽश्वा॒ रथे॑भिः स॒ह वा॒जय॑न्तः । अ॒व॒क्राम॑न्तः॒
प्रप॑दैर॒मित्रा᳚न् क्षि॒णन्ति॒ शत्रू॒ꣳ॒ रन॑पव्ययन्तः ॥ र॒थ॒वाह॑नꣳ
ह॒विर॑स्य॒ नाम॒ यत्रायु॑धं॒ निहि॑तमस्य॒ वर्म॑ । तत्रा॒ रथ॒मुप॑
श॒ग्मꣳ स॑देम वि॒श्वाहा॑ व॒यꣳ सु॑मन॒स्यमा॑नाः ॥ स्वा॒दु॒ष॒ꣳ॒
सदः॑ पि॒तरो॑ वयो॒धाः कृ॑च्छ्रे॒श्रितः॒ शक्ती॑वन्तो गभी॒राः । चि॒त्रसे॑ना॒
इषु॑बला॒ अमृ॑ध्राः स॒तोवी॑रा उ॒रवो᳚ व्रातसा॒हाः ॥ ब्राह्म॑णासः॒
३० पित॑रः॒ सोम्या॑सः शि॒वे नो॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॑ने॒हसा᳚ । पू॒षा नः॑ पातु
दुरि॒तादृ॑तावृधो॒ रक्षा॒ माकि॑र्नो अ॒घशꣳ॑ स ईशत ॥ सु॒प॒र्णं व॑स्ते
मृ॒गो अ॑स्या॒ दन्तो॒ गोभिः॒ सन्न॑द्धा पतति॒ प्रसू॑ता । यत्रा॒ नरः॒ सं च॒
वि च॒ द्रव॑न्ति॒ तत्रा॒स्मभ्य॒मिष॑वः॒ शर्म॑ यꣳसन् ॥ ऋजी॑ते॒ परि॑
वृङ्ग्धि॒ नोऽश्मा॑ भवतु नस्त॒नूः । सोमो॒ अधि॑ ब्रवीतु॒ नोऽदि॑तिः॒
३१ शर्म॑ यच्छतु ॥ आ ज॑ङ्घन्ति॒ सान्वे॑षां ज॒घना॒ꣳ॒ उप॑ जिघ्न ते ।
अश्वा॑जनि॒ प्रचे॑त॒सोऽश्वा᳚न्थ्स॒मथ्सु॑ चोदय ॥ अहि॑रिव भो॒गैः पर्ये॑ति
बा॒हुं ज्याया॑ हे॒तिं प॑रि॒बाध॑मानः । ह॒स्त॒घ्नो विश्वा॑ व॒युना॑नि वि॒द्वान्
पुमा॒न् पुमाꣳ॑सं॒ परि॑ पातु वि॒श्वतः॑ ॥ वन॑स्पते वी॒ड्व॑ङ्गो॒ हि भू॒या
अ॒स्मथ्स॑खा प्र॒तर॑णः सु॒वीरः॑ । गोभिः॒ सन्न॑द्धो असि वी॒डय॑स्वास्था॒ता ते॑
जयतु॒ जेत्वा॑नि ॥ दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पऱ्यो
३२ ज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्यः॒ पर्याभृ॑त॒ꣳ॒ सहः॑ । अ॒पामो॒ज्मानं॒
परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्रꣳ॑ ह॒विषा॒ रथं॑ यज ॥ इन्द्र॑स्य॒
वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑कं मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभिः॑ । सेमां नो॑
ह॒व्यदा॑तिं जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय ॥ उप॑ श्वासय
पृथि॒वीमु॒त द्यां पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒ विष्ठि॑तं॒ जग॑त् । स दु॑न्दुभे
स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वैर्दू॒राद्
३३ दवी॑यो॒ अप॑ सेध॒ शत्रून्॑ ॥ आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑न॒ आ धा॒ निष्ट॑निहि
दुरि॒ता बाध॑मानः । अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुनाꣳ॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि
वी॒डय॑स्व ॥ आमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒ऽमाः के॑तु॒मद्दु॑न्दु॒भिर्वा॑वदीति
। समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॒ऽस्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु
dhanva̍nmahi̱māna̱ṃ brāhma̍ṇā̱sodi̍tiḥ pṛthi̱vyāḥ pari̍ dū̱rādeka̍
catvārigͫśacca
||4.6.6||धन्व॑न्महि॒मानं॒ ब्राह्म॑णा॒सोदि॑तिः पृथि॒व्याः परि॑ दू॒रादेक॑
चत्वारिꣳशच्च
34 yadakra̍ndaḥ pratha̱maṃ jāya̍māna u̱dyanthsa̍mu̱drādu̱ta vā̱ purī̍ṣāt | śye̱nasya̍
pa̱kṣā ha̍ri̱ṇasya̍ bā̱hū u̍pa̱stutya̱ṃ mahi̍ jā̱taṃ te̍ arvan || ya̱mena̍
da̱ttaṃ tri̱ta e̍namāyuna̱gindra̍ eṇaṃ pratha̱mo adhya̍tiṣṭhat | ga̱ndha̱rvo a̍sya
raśa̱nāma̍gṛbhṇā̱thsūrā̱daśva̍ṃ vasavo̱ nira̍taṣṭa || asi̍ ya̱mo asyā̍di̱tyo
a̍rva̱nnasi̍ tri̱to guhye̍na vra̱tena̍ | asi̱ some̍na sa̱mayā̱ vipṛ̍kta
35 ā̱huste̱ trīṇi̍ di̱vi bandha̍nāni || trīṇi̍ ta āhurdi̱vi bandha̍nāni̱
trīṇya̱psu trīṇya̱ntaḥ sa̍mu̱dre | u̱teva̍ me̱ varu̍ṇaśchanthsyarva̱ṉ yatrā̍
ta ā̱huḥ pa̍ra̱maṃ ja̱nitra̎m || i̱mā te̍ vājinnava̱mārja̍nānī̱mā śa̱phānāgͫ̍
sani̱turni̱dhānā̎ | atrā̍ te bha̱drā ra̍śa̱nā a̍paśyamṛ̱tasya̱yā a̍bhi̱rakṣa̍nti
go̱pāḥ || ā̱tmāna̍ṃ te̱ mana̍sā̱rāda̍jānāma̱vo di̱vā
36 pa̱taya̍ntaṃ pata̱ṅgam | śiro̍ apaśyaṃ pa̱thibhi̍ḥ
su̱gebhi̍rare̱ṇubhi̱rjeha̍mānaṃ pata̱tri || atrā̍ te rū̱pamu̍tta̱mama̍paśya̱ṃ
jigī̍ṣamāṇami̱ṣa ā pa̱de goḥ | ya̱dā te̱ marto̱ anu̱ bhoga̱māna̱ḍādidgrasi̍ṣṭha̱
oṣa̍dhīrajīgaḥ || anu̍ tvā̱ ratho̱ anu̱ maṟyo̍ arva̱nnanu̱ gāvo'nu̱ bhaga̍ḥ
ka̱nīnā̎m | anu̱ vrātā̍sa̱stava̍ sa̱khyamī̍yu̱ranu̍ de̱vā ma̍mire vī̱rya̍ṃ
37 te || hira̍ṇyaśaṛ̱ṅgo'yo̍ asya̱ pādā̱ mano̍javā̱ ava̍ra̱ indra̍ āsīt | de̱vā
ida̍sya havi̱radya̍māya̱ṉ, yo arva̍ntaṃ pratha̱mo a̱dhyati̍ṣṭhat || ī̱rmāntā̍sa̱ḥ
sili̍kamadhyamāsa̱ḥ sagͫ śūra̍ṇāso di̱vyāso̱ atyā̎ḥ | ha̱g̱ͫsā i̍va śreṇi̱śo
ya̍tante̱ yadākṣi̍ṣurdi̱vyamajma̱maśvā̎ḥ || tava̱ śarī̍raṃ patayi̱ṣṇva̍rva̱ntava̍
ci̱ttaṃ vāta̍ iva̱ dhrajī̍mān | tava̱ śaṛṅgā̍ṇi̱ viṣṭhi̍tā puru̱trāra̍ṇyeṣu̱
jarbhu̍rāṇā caranti || upa̱
38 prāgā̱cchasa̍naṃ vā̱jyarvā̍ deva̱drīcā̱ mana̍sā̱ dīdhyā̍naḥ | a̱jaḥ
pu̱ro nī̍yate̱ nābhi̍ra̱syānu̍ pa̱ścātka̱vayo̍ yanti re̱bhāḥ || upa̱
prāgā̎tpara̱maṃ yathsa̱dhastha̱marvā̱g̱ͫ acchā̍ pi̱tara̍ṃ mā̱tara̍ṃ ca |
a̱dyā de̱vāñjuṣṭa̍tamo̱ hi ga̱myā athāśā̎ste dā̱śuṣe̱ vāryā̍ṇi
||4.6.7||३४ यदक्र॑न्दः प्रथ॒मं जाय॑मान उ॒द्यन्थ्स॑मु॒द्रादु॒त वा॒ पुरी॑षात् । श्ये॒नस्य॑
प॒क्षा ह॑रि॒णस्य॑ बा॒हू उ॑प॒स्तुत्यं॒ महि॑ जा॒तं ते॑ अर्वन् ॥ य॒मेन॑
द॒त्तं त्रि॒त ए॑नमायुन॒गिन्द्र॑ एणं प्रथ॒मो अध्य॑तिष्ठत् । ग॒न्ध॒र्वो अ॑स्य
रश॒नाम॑गृभ्णा॒थ्सूरा॒दश्वं॑ वसवो॒ निर॑तष्ट ॥ असि॑ य॒मो अस्या॑दि॒त्यो
अ॑र्व॒न्नसि॑ त्रि॒तो गुह्ये॑न व्र॒तेन॑ । असि॒ सोमे॑न स॒मया॒ विपृ॑क्त
३५ आ॒हुस्ते॒ त्रीणि॑ दि॒वि बन्ध॑नानि ॥ त्रीणि॑ त आहुर्दि॒वि बन्ध॑नानि॒
त्रीण्य॒प्सु त्रीण्य॒न्तः स॑मु॒द्रे । उ॒तेव॑ मे॒ वरु॑णश्छन्थ्स्यर्व॒न्॒ यत्रा॑
त आ॒हुः प॑र॒मं ज॒नित्र᳚म् ॥ इ॒मा ते॑ वाजिन्नव॒मार्ज॑नानी॒मा श॒फानाꣳ॑
सनि॒तुर्नि॒धाना᳚ । अत्रा॑ ते भ॒द्रा र॑श॒ना अ॑पश्यमृ॒तस्य॒या अ॑भि॒रक्ष॑न्ति
गो॒पाः ॥ आ॒त्मानं॑ ते॒ मन॑सा॒राद॑जानाम॒वो दि॒वा
३६ प॒तय॑न्तं पत॒ङ्गम् । शिरो॑ अपश्यं प॒थिभिः॑
सु॒गेभि॑ररे॒णुभि॒र्जेह॑मानं पत॒त्रि ॥ अत्रा॑ ते रू॒पमु॑त्त॒मम॑पश्यं॒
जिगी॑षमाणमि॒ष आ प॒दे गोः । य॒दा ते॒ मर्तो॒ अनु॒ भोग॒मान॒डादिद्ग्रसि॑ष्ठ॒
ओष॑धीरजीगः ॥ अनु॑ त्वा॒ रथो॒ अनु॒ मऱ्यो॑ अर्व॒न्ननु॒ गावोऽनु॒ भगः॑
क॒नीना᳚म् । अनु॒ व्राता॑स॒स्तव॑ स॒ख्यमी॑यु॒रनु॑ दे॒वा म॑मिरे वी॒र्यं॑
३७ ते ॥ हिर॑ण्यशृ॒ङ्गोऽयो॑ अस्य॒ पादा॒ मनो॑जवा॒ अव॑र॒ इन्द्र॑ आसीत् । दे॒वा
इद॑स्य हवि॒रद्य॑माय॒न्॒, यो अर्व॑न्तं प्रथ॒मो अ॒ध्यति॑ष्ठत् ॥ ई॒र्मान्ता॑सः॒
सिलि॑कमध्यमासः॒ सꣳ शूर॑णासो दि॒व्यासो॒ अत्याः᳚ । ह॒ꣳ॒सा इ॑व श्रेणि॒शो
य॑तन्ते॒ यदाक्षि॑षुर्दि॒व्यमज्म॒मश्वाः᳚ ॥ तव॒ शरी॑रं पतयि॒ष्ण्व॑र्व॒न्तव॑
चि॒त्तं वात॑ इव॒ ध्रजी॑मान् । तव॒ शृङ्गा॑णि॒ विष्ठि॑ता पुरु॒त्रार॑ण्येषु॒
जर्भु॑राणा चरन्ति ॥ उप॒
३८ प्रागा॒च्छस॑नं वा॒ज्यर्वा॑ देव॒द्रीचा॒ मन॑सा॒ दीध्या॑नः । अ॒जः
पु॒रो नी॑यते॒ नाभि॑र॒स्यानु॑ प॒श्चात्क॒वयो॑ यन्ति रे॒भाः ॥ उप॒
प्रागा᳚त्पर॒मं यथ्स॒धस्थ॒मर्वा॒ꣳ॒ अच्छा॑ पि॒तरं॑ मा॒तरं॑ च ।
अ॒द्या दे॒वाञ्जुष्ट॑तमो॒ हि ग॒म्या अथाशा᳚स्ते दा॒शुषे॒ वार्या॑णि
vipṛ̍kto di̱vā vī̱rya̍mupaikā̱nna ca̍tvāri̱g̱ͫśacca̍
||4.6.7||विपृ॑क्तो दि॒वा वी॒र्य॑मुपैका॒न्न च॑त्वारि॒ꣳ॒शच्च॑
39 mā no̍ mi̱tro varu̍ṇo arya̱māyurindra̍ ṛbhu̱kṣā ma̱ruta̱ḥ pari̍ khyan |
yadvā̱jino̍ de̱vajā̍tasya̱ sapte̎ḥ prava̱kṣyāmo̍ vi̱dathe̍ vī̱ryā̍ṇi ||
yanni̱rṇijā̱ rekṇa̍sā̱ prāvṛ̍tasya rā̱tiṃ gṛ̍bhī̱tāṃ mu̍kha̱to naya̍nti
| suprā̍ṅa̱jo memya̍dvi̱śvarū̍pa indrāpū̱ṣṇoḥ pri̱yamapye̍ti̱ pātha̍ḥ ||
e̱ṣa cchāga̍ḥ pu̱ro aśve̍na vā̱jinā̍ pū̱ṣṇo bhā̱go nī̍yate vi̱śvade̎vyaḥ |
a̱bhi̱priya̱ṃ yatpu̍ro̱ḍāśa̱marva̍tā̱ tvaṣṭe
40 de̍nagͫ sauśrava̱sāya̍ jinvati || yaddha̱viṣya̍mṛtu̱śo de̍va̱yāna̱ṃ
trirmānu̍ṣā̱ḥ paryaśva̱ṃ naya̍nti | atrā̍ pū̱ṣṇaḥ pra̍tha̱mo bhā̱ga e̍ti ya̱jñaṃ
de̱vebhya̍ḥ prative̱daya̍nna̱jaḥ || hotā̎dhva̱ryurāva̍yā agnimi̱ndho grā̍vagrā̱bha
u̱ta śa2gͫ stā̱ suvi̍praḥ | tena̍ ya̱jñena̱ sva̍raṃ kṛtena̱ svi̍ṣṭena
va̱kṣaṇā̱ ā pṛ̍ṇadhvam || yū̱pa̱vra̱skā u̱ta ye yū̍pavā̱hāśca̱ṣāla̱ṃ ye
a̍śvayū̱pāya̱ takṣa̍ti | ye cārva̍te̱ paca̍nagͫ sa̱ṃ bhara̍ntyu̱to
41 teṣā̍ma̱bhigū̎rtirna invatu || upa̱ prāgā̎thsu̱manme̍'dhāyi̱ manma̍
de̱vānā̱māśā̱ upa̍ vī̱tapṛ̍ṣṭhaḥ | anve̍na̱ṃ viprā̱ ṛṣa̍yo madanti de̱vānā̎ṃ
pu̱ṣṭe ca̍kṛmā su̱bandhu̎m || yadvā̱jino̱ dāma̍ sa̱ṃ dāna̱marva̍to̱ yā
śī̍rṣa̱ṇyā̍ raśa̱nā rajju̍rasya | yadvā̍ ghāsya̱ prabhṛ̍tamā̱sye̍ tṛṇa̱g̱ͫ
sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu || yadaśva̍sya kra̱viṣo̱
42 makṣi̱kāśa̱ yadvā̱ svarau̱ svadhi̍tau ri̱ptamasti̍ |
yaddhasta̍yoḥ śami̱turyanna̱kheṣu̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu ||
yadūva̍dhyamu̱dara̍syāpa̱vāti̱ ya ā̱masya̍ kra̱viṣo̍ ga̱ndho asti̍ | su̱kṛ̱tā
taccha̍mi̱tāra̍ḥ kṛṇvantū̱ta medhagͫ̍ śaṛta̱pāka̍ṃ pacantu || yatte̱
gātrā̍da̱gninā̍ pa̱cyamā̍nāda̱bhi śūla̱ṃ niha̍tasyāva̱dhāva̍ti | mā tadbhūmyā̱mā
śri̍ṣa̱nmā tṛṇe̍ṣu de̱vebhya̱stadu̱śadbhyo̍ rā̱tama̍stu
||4.6.8||३९ मा नो॑ मि॒त्रो वरु॑णो अर्य॒मायुरिन्द्र॑ ऋभु॒क्षा म॒रुतः॒ परि॑ ख्यन् ।
यद्वा॒जिनो॑ दे॒वजा॑तस्य॒ सप्तेः᳚ प्रव॒क्ष्यामो॑ वि॒दथे॑ वी॒र्या॑णि ॥
यन्नि॒र्णिजा॒ रेक्ण॑सा॒ प्रावृ॑तस्य रा॒तिं गृ॑भी॒तां मु॑ख॒तो नय॑न्ति
। सुप्रा॑ङ॒जो मेम्य॑द्वि॒श्वरू॑प इन्द्रापू॒ष्णोः प्रि॒यमप्ये॑ति॒ पाथः॑ ॥
ए॒ष च्छागः॑ पु॒रो अश्वे॑न वा॒जिना॑ पू॒ष्णो भा॒गो नी॑यते वि॒श्वदे᳚व्यः ।
अ॒भि॒प्रियं॒ यत्पु॑रो॒डाश॒मर्व॑ता॒ त्वष्टे
४० दे॑नꣳ सौश्रव॒साय॑ जिन्वति ॥ यद्ध॒विष्य॑मृतु॒शो दे॑व॒यानं॒
त्रिर्मानु॑षाः॒ पर्यश्वं॒ नय॑न्ति । अत्रा॑ पू॒ष्णः प्र॑थ॒मो भा॒ग ए॑ति य॒ज्ञं
दे॒वेभ्यः॑ प्रतिवे॒दय॑न्न॒जः ॥ होता᳚ध्व॒र्युराव॑या अग्निमि॒न्धो ग्रा॑वग्रा॒भ
उ॒त श२ꣳ स्ता॒ सुवि॑प्रः । तेन॑ य॒ज्ञेन॒ स्व॑रं कृतेन॒ स्वि॑ष्टेन
व॒क्षणा॒ आ पृ॑णध्वम् ॥ यू॒प॒व्र॒स्का उ॒त ये यू॑पवा॒हाश्च॒षालं॒ ये
अ॑श्वयू॒पाय॒ तक्ष॑ति । ये चार्व॑ते॒ पच॑नꣳ सं॒ भर॑न्त्यु॒तो
४१ तेषा॑म॒भिगू᳚र्तिर्न इन्वतु ॥ उप॒ प्रागा᳚थ्सु॒मन्मे॑ऽधायि॒ मन्म॑
दे॒वाना॒माशा॒ उप॑ वी॒तपृ॑ष्ठः । अन्वे॑नं॒ विप्रा॒ ऋष॑यो मदन्ति दे॒वानां᳚
पु॒ष्टे च॑कृमा सु॒बन्धु᳚म् ॥ यद्वा॒जिनो॒ दाम॑ सं॒ दान॒मर्व॑तो॒ या
शी॑र्ष॒ण्या॑ रश॒ना रज्जु॑रस्य । यद्वा॑ घास्य॒ प्रभृ॑तमा॒स्ये॑ तृण॒ꣳ॒
सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥ यदश्व॑स्य क्र॒विषो॒
४२ मक्षि॒काश॒ यद्वा॒ स्वरौ॒ स्वधि॑तौ रि॒प्तमस्ति॑ ।
यद्धस्त॑योः शमि॒तुर्यन्न॒खेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥
यदूव॑ध्यमु॒दर॑स्याप॒वाति॒ य आ॒मस्य॑ क्र॒विषो॑ ग॒न्धो अस्ति॑ । सु॒कृ॒ता
तच्छ॑मि॒तारः॑ कृण्वन्तू॒त मेधꣳ॑ शृत॒पाकं॑ पचन्तु ॥ यत्ते॒
गात्रा॑द॒ग्निना॑ प॒च्यमा॑नाद॒भि शूलं॒ निह॑तस्याव॒धाव॑ति । मा तद्भूम्या॒मा
श्रि॑ष॒न्मा तृणे॑षु दे॒वेभ्य॒स्तदु॒शद्भ्यो॑ रा॒तम॑स्तु
idu̱to
kra̱viṣa̍ḥ śriṣathsa̱pta ca̍
||4.6.8||इदु॒तो
क्र॒विषः॑ श्रिषथ्स॒प्त च॑
43 ye vā̱jina̍ṃ pari̱paśya̍nti pa̱kvaṃ ya ī̍mā̱huḥ su̍ra̱bhirnirha̱reti̍ | ye
cārva̍to māgͫsa bhi̱kṣāmu̱pāsa̍ta u̱to teṣā̍ma̱bhigū̎rtirna invatu || yannīkṣa̍ṇaṃ
mā̱g̱spaca̍nyā u̱khāyā̱ yā pātrā̍ṇi yū̱ṣṇa ā̱seca̍nāni | ū̱ṣma̱ṇyā̍pi̱dhānā̍
carū̱ṇāma̱ṅkāḥ sū̱nāḥ pari̍ bhūṣa̱ntyaśva̎m || ni̱krama̍ṇaṃ ni̱ṣada̍naṃ
vi̱varta̍na̱ṃ yacca̱ paḍbī̍śa̱marva̍taḥ | yacca̍ pa̱pau yacca̍ ghā̱siṃ
44 ja̱ghāsa̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu || mā
tvā̱gnirdhva̍nayiddhū̱maga̍ndhi̱rmokhā bhrāja̍ntya̱bhi vi̍kta̱ jaghri̍ḥ | i̱ṣṭaṃ
vī̱tama̱bhigū̎rta̱ṃ vaṣa̍ṭkṛta̱ṃ taṃ de̱vāsa̱ḥ prati̍ gṛbhṇa̱ntyaśva̎m ||
yadaśvā̍ya̱ vāsa̍ upastṛ̱ṇantya̍dhīvā̱saṃ yā hira̍ṇyānyasmai | sa̱ndāna̱marva̍nta̱ṃ
paḍbī̍śaṃ pri̱yā de̱veṣvā yā̍mayanti || yatte̍ sā̱de maha̍sā̱ śūkṛ̍tasya̱
pārṣṇi̍yā vā̱ kaśa̍yā
45 vā tu̱toda̍ | sru̱ceva̱ tā ha̱viṣo̍ adhva̱reṣu̱ sarvā̱ tā te̱ brahma̍ṇā
sūdayāmi || catu̍strigͫśadvā̱jino̍ de̱vaba̍ndho̱rvaṅkrī̱raśva̍sya̱ svadhi̍ti̱ḥ
same̍ti | acchi̍drā̱ gātrā̍ va̱yunā̍ kṛṇota̱ paru̍ṣparuranu̱ghuṣyā̱ vi śa̍sta
|| eka̱stvaṣṭu̱raśva̍syā viśa̱stā dvā ya̱ntārā̍ bhavata̱statha̱rtuḥ | yā te̱
gātrā̍ṇāmṛtu̱thā kṛ̱ṇomi̱ tātā̱ piṇḍā̍nā̱ṃ pra ju̍homya̱gnau || mā tvā̍ tapat
46 pri̱ya ā̱tmā'pi̱yanta̱ṃ mā svadhi̍tista̱nuva̱ ā ti̍ṣṭhipatte | mā te̍
gṛ̱dhnura̍viśa̱stāti̱hāya̍ chi̱drā gātrā̎ṇya̱sinā̱ mithū̍ kaḥ || na vā
u̍ve̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vāgͫ ide̍ṣi pa̱thibhi̍ḥ su̱gebhi̍ḥ | harī̍
te̱ yuñjā̱ pṛṣa̍tī abhūtā̱mupā̎sthādvā̱jī dhu̱ri rāsa̍bhasya || su̱gavya̍ṃ
no vā̱jī svaśvi̍yaṃ pu̱g̱ͫsaḥ pu̱trāgͫ u̱ta vi̍śvā̱puṣagͫ̍ ra̱yim |
a̱nā̱gā̱stvaṃ no̱ adi̍tiḥ kṛṇotu kṣa̱traṃ no̱ aśvo̍ vanatāgͫ ha̱viṣmān̍
||4.6.9||४३ ये वा॒जिनं॑ परि॒पश्य॑न्ति प॒क्वं य ई॑मा॒हुः सु॑र॒भिर्निर्ह॒रेति॑ । ये
चार्व॑तो माꣳस भि॒क्षामु॒पास॑त उ॒तो तेषा॑म॒भिगू᳚र्तिर्न इन्वतु ॥ यन्नीक्ष॑णं
मा॒ग्॒स्पच॑न्या उ॒खाया॒ या पात्रा॑णि यू॒ष्ण आ॒सेच॑नानि । ऊ॒ष्म॒ण्या॑पि॒धाना॑
चरू॒णाम॒ङ्काः सू॒नाः परि॑ भूष॒न्त्यश्व᳚म् ॥ नि॒क्रम॑णं नि॒षद॑नं
वि॒वर्त॑नं॒ यच्च॒ पड्बी॑श॒मर्व॑तः । यच्च॑ प॒पौ यच्च॑ घा॒सिं
४४ ज॒घास॒ सर्वा॒ ता ते॒ अपि॑ दे॒वेष्व॑स्तु ॥ मा
त्वा॒ग्निर्ध्व॑नयिद्धू॒मग॑न्धि॒र्मोखा भ्राज॑न्त्य॒भि वि॑क्त॒ जघ्रिः॑ । इ॒ष्टं
वी॒तम॒भिगू᳚र्तं॒ वष॑ट्कृतं॒ तं दे॒वासः॒ प्रति॑ गृभ्ण॒न्त्यश्व᳚म् ॥
यदश्वा॑य॒ वास॑ उपस्तृ॒णन्त्य॑धीवा॒सं या हिर॑ण्यान्यस्मै । स॒न्दान॒मर्व॑न्तं॒
पड्बी॑शं प्रि॒या दे॒वेष्वा या॑मयन्ति ॥ यत्ते॑ सा॒दे मह॑सा॒ शूकृ॑तस्य॒
पार्ष्णि॑या वा॒ कश॑या
४५ वा तु॒तोद॑ । स्रु॒चेव॒ ता ह॒विषो॑ अध्व॒रेषु॒ सर्वा॒ ता ते॒ ब्रह्म॑णा
सूदयामि ॥ चतु॑स्त्रिꣳशद्वा॒जिनो॑ दे॒वब॑न्धो॒र्वङ्क्री॒रश्व॑स्य॒ स्वधि॑तिः॒
समे॑ति । अच्छि॑द्रा॒ गात्रा॑ व॒युना॑ कृणोत॒ परु॑ष्परुरनु॒घुष्या॒ वि श॑स्त
॥ एक॒स्त्वष्टु॒रश्व॑स्या विश॒स्ता द्वा य॒न्तारा॑ भवत॒स्तथ॒र्तुः । या ते॒
गात्रा॑णामृतु॒था कृ॒णोमि॒ ताता॒ पिण्डा॑नां॒ प्र जु॑होम्य॒ग्नौ ॥ मा त्वा॑ तपत्
४६ प्रि॒य आ॒त्माऽपि॒यन्तं॒ मा स्वधि॑तिस्त॒नुव॒ आ ति॑ष्ठिपत्ते । मा ते॑
गृ॒ध्नुर॑विश॒स्ताति॒हाय॑ छि॒द्रा गात्रा᳚ण्य॒सिना॒ मिथू॑ कः ॥ न वा
उ॑वे॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाꣳ इदे॑षि प॒थिभिः॑ सु॒गेभिः॑ । हरी॑
ते॒ युञ्जा॒ पृष॑ती अभूता॒मुपा᳚स्थाद्वा॒जी धु॒रि रास॑भस्य ॥ सु॒गव्यं॑
नो वा॒जी स्वश्वि॑यं पु॒ꣳ॒सः पु॒त्राꣳ उ॒त वि॑श्वा॒पुषꣳ॑ र॒यिम् ।
अ॒ना॒गा॒स्त्वं नो॒ अदि॑तिः कृणोतु क्ष॒त्रं नो॒ अश्वो॑ वनताꣳ ह॒विष्मान्॑
ghā̱siṃ kaśa̍yā tapadra̱yiṃ nava̍ ca
||4.6.9||घा॒सिं कश॑या तपद्र॒यिं नव॑ च