caturthakāṇḍe ṣaṣṭhaḥ praśnaḥ 6
1 aśma̱nnūrja̱ṃ parva̍te śiśriyā̱ṇāṃ vāte̍ pa̱rjanye̱ varu̍ṇasya̱ śuṣme̎ |
a̱dbhya oṣa̍dhībhyo̱ vana̱spati̱bhyo'dhi̱ saṃbhṛ̍tā̱ṃ tāṃ na̱ iṣa̱mūrja̍ṃ
dhatta marutaḥ sagͫ rarā̱ṇāḥ || aśmagg̍ste̱ kṣuda̱muṃ te̱ śugṛ̍cchatu̱
yaṃ dvi̱ṣmaḥ || sa̱mu̱drasya̍ tvā̱'vāka̱yāgne̱ pari̍ vyayāmasi | pā̱va̱ko
a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || hi̱masya̍ tvā ja̱rāyu̱ṇāgne̱ pari̍ vyayāmasi |
pā̱va̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || upa̱
2 jmannupa̍ veta̱se'va̍ttaraṃ na̱dīṣvā | agne̍ pi̱ttama̱pāma̍si || maṇḍū̍ki̱
tābhi̱rā ga̍hi̱ semaṃ no̍ ya̱jñam | pā̱va̱kava̍rṇagͫ śi̱vaṃ kṛ̍dhi ||
pā̱va̱ka ā ci̱taya̍ntyā kṛ̱pā | kṣāma̍nruru̱ca u̱ṣaso̱ na bhā̱nunā̎ ||
tūrva̱nna yāma̱nneta̍śasya̱ nū raṇa̱ ā yo ghṛ̱ṇe | na ta̍tṛṣā̱ṇo a̱jara̍ḥ
|| agne̍ pāvaka ro̱ciṣā̍ ma̱ndrayā̍ deva ji̱hvayā̎ | ā de̱vān
3 va̍kṣi̱ yakṣi̍ ca || sa na̍ḥ pāvaka dīdi̱vo'gne̍ de̱vāgͫ i̱hā'va̍ha | upa̍
ya̱jñagͫ ha̱viśca̍ naḥ || a̱pāmi̱daṃ nyaya̍nagͫ samu̱drasya̍ ni̱veśa̍nam
| a̱nyaṃ te̍ a̱smatta̍pantu he̱taya̍ḥ pāva̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va ||
nama̍ste̱ hara̍se śo̱ciṣe̱ nama̍ste astva̱rciṣe̎ | a̱nyaṃ te̍ a̱smattapa̍ntu
he̱taya̍ḥ pāva̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || nṛ̱ṣade̱ vaḍa̍
4 psu̱ṣade̱ vaḍva̍na̱sade̱ vaḍba̍rhi̱ṣade̱ vaṭsu̍va̱rvide̱ vaṭ || ye de̱vā
de̱vānā̎ṃ ya̱jñiyā̍ ya̱jñiyā̍nāgͫ saṃvathsa̱rīṇa̱mupa̍ bhā̱gamāsa̍te |
a̱hu̱tādo̍ ha̱viṣo̍ ya̱jñe a̱sminthsva̱yaṃ ju̍hudhva̱ṃ madhu̍no ghṛ̱tasya̍
|| ye de̱vā de̱veṣvadhi̍ deva̱tvamāya̱ṉ ye brahma̍ṇaḥ pura e̱tāro̍ a̱sya |
yebhyo̱ narte pava̍te̱ dhāma̱ kiṃ ca̱na na te di̱vo na pṛ̍thi̱vyā adhi̱ snuṣu̍
|| prā̱ṇa̱dā
5 a̍pāna̱dā vyā̍na̱dāśca̍kṣu̱rdā va̍rco̱dā va̍rivo̱dāḥ | a̱nyaṃ te̍
a̱smatta̍pantu he̱taya̍ḥ pāva̱ko a̱smabhyagͫ̍ śi̱vo bha̍va || a̱gnisti̱gmena̍
śo̱ciṣā̱ yagͫ sa̱dviśva̱ṃ nya̍triṇa̎m | a̱gnirno̍ vagͫsate ra̱yim ||
sainānī̍kena suvi̱datro̍ a̱sme yaṣṭā̍ de̱vāgͫ āya̍jiṣṭhaḥ sva̱sti | ada̍bdho
go̱pā u̱ta na̍ḥ para̱spā agne̎ dyu̱madu̱ta re̱vaddi̍dīhi
||4.6.1||upa̍ de̱vān,
vaṭprā̍ṇa̱dāścatu̍ścatvārigͫśacca
||4.6.1||6 ya i̱mā viśvā̱ bhuva̍nāni̱ juhva̱dṛṣi̱ṟhotā̍ niṣa̱sādā̍ pi̱tā na̍ḥ | sa
ā̱śiṣā̱ dravi̍ṇami̱cchamā̍naḥ parama̱cchado̱ vara̱ ā vi̍veśa || vi̱śvaka̍rmā̱
mana̍sā̱ yadvihā̍yā dhā̱tā vi̍dhā̱tā pa̍ra̱mota sa̱ndṛk | teṣā̍mi̱ṣṭāni̱
sami̱ṣā ma̍danti̱ yatra̍ sapta̱ṟṣīnpa̱ra eka̍mā̱huḥ || yo na̍ḥ pi̱tā ja̍ni̱tā
yo vi̍dhā̱tā yo na̍ḥ sa̱to a̱bhyā sajja̱jāna̍ |
7 yo de̱vānā̎ṃ nāma̱dhā eka̍ e̱va tagͫ sa̍ṃ pra̱śnaṃ bhuva̍nā yantya̱nyā || ta
āya̍janta̱ dravi̍ṇa̱g̱ͫ sama̍smā̱ ṛṣa̍ya̱ḥ pūrve̍ jari̱tāro̱ na bhū̱nā |
a̱sūrtā̱ sūrtā̱ raja̍so vi̱māne̱ ye bhū̱tāni̍ sa̱makṛ̍ṇvanni̱māni̍ || na taṃ
vi̍dātha̱ ya i̱daṃ ja̱jānā̱nyadyu̱ṣmāka̱manta̍raṃ bhavāti | nī̱hā̱reṇa̱ prāvṛ̍tā̱
jalpyā̍ cāsu̱tṛpa̍ uktha̱śāsa̍ścaranti || pa̱ro di̱vā pa̱ra e̱nā
8 pṛ̍thi̱vyā pa̱ro de̱vebhi̱rasu̍rai̱rguhā̱ yat | ka2gͫ svi̱dgarbha̍ṃ
pratha̱maṃ da̍dhra̱ āpo̱ yatra̍ de̱vāḥ sa̱maga̍cchanta̱ viśve̎ || tamidgarbha̍ṃ
pratha̱maṃ da̍dhra̱ āpo̱ yatra̍ de̱vāḥ sa̱maga̍cchanta̱ viśve̎ | a̱jasya̱
nābhā̱vadhyeka̱marpi̍ta̱ṃ yasmi̍nni̱daṃ viśva̱ṃ bhuvana̱madhi̍ śri̱tam ||
vi̱śvaka̍rmā̱ hyaja̍niṣṭa de̱va ādidga̍ndha̱rvo a̍bhavaddvi̱tīya̍ḥ | tṛ̱tīya̍ḥ
pi̱tā ja̍ni̱tauṣa̍dhīnā
9 ma̱pāṃ garbha̱ṃ vya̍dadhātpuru̱trā || cakṣu̍ṣaḥ pi̱tā mana̍sā̱
hi dhīro̍ ghṛ̱tame̍ne ajana̱nnanna̍māne | ya̱dedantā̱ ada̍dṛgͫ
hanta̱ pūrva̱ ādiddyāvā̍pṛthi̱vī a̍prathetām || vi̱śvata̍ścakṣuru̱ta
vi̱śvato̍mukho vi̱śvato̍hasta u̱ta vi̱śvata̍spāt | saṃ bā̱hubhyā̱ṃ
nama̍ti̱ saṃ pata̍trai̱rdyāvā̍pṛthi̱vī ja̱naya̍nde̱va eka̍ḥ || ki2gͫ
svi̍dāsīdadhi̱ṣṭhāna̍mā̱raṃbha̍ṇaṃ kata̱mathsvi̱tkimā̍sīt | yadī̱ bhūmi̍ṃ ja̱naya̍
10 nvi̱śvaka̍rmā̱ vi dyāmaurṇo̎nmahi̱nā vi̱śvaca̍kṣāḥ || ki2gͫ svi̱dvana̱ṃ
ka u̱ sa vṛ̱kṣa ā̍sī̱dyato̱ dyāvā̍pṛthi̱vī ni̍ṣṭata̱kṣuḥ | manī̍ṣiṇo̱
mana̍sā pṛ̱cchatedu̱ tadyada̱dhyati̍ṣṭha̱dbhuva̍nāni dhā̱rayan̍ || yā te̱ dhāmā̍ni
para̱māṇi̱ yāva̱mā yā ma̍dhya̱mā vi̍śvakarmannu̱temā | śikṣā̱ sakhi̍bhyo ha̱viṣi̍
svadhāvaḥ sva̱yaṃ ya̍jasva ta̱nuva̍ṃ juṣā̱ṇaḥ || vā̱caspati̍ṃ vi̱śvaka̍rmāṇamū̱taye̍
11 mano̱yuja̱ṃ vāje̍ a̱dyā hu̍vema | sa no̱ nedi̍ṣṭhā̱ hava̍nāni joṣate
vi̱śvaśa̍ṃbhū̱rava̍se sā̱dhuka̍rmā || viśva̍karman ha̱viṣā̍ vāvṛdhā̱naḥ
sva̱yaṃ ya̍jasva ta̱nuva̍ṃ juṣā̱ṇaḥ | muhya̍ntva̱nye a̱bhita̍ḥ sa̱patnā̍
i̱hāsmāka̍ṃ ma̱ghavā̍ sū̱rira̍stu || viśva̍karman ha̱viṣā̱ vardha̍nena
trā̱tāra̱mindra̍makṛṇorava̱dhyam | tasmai̱ viśa̱ḥ sama̍namanta pū̱rvīra̱yamu̱gro
vi̍ha̱vyo̍ yathāsa̍t || sa̱mu̱drāya̍ va̱yunā̍ya̱ sindhū̍nā̱ṃ pata̍ye̱ nama̍ḥ
ṃa̱dīnā̱g̱ͫ sarvā̍sāṃ pi̱tre ju̍hu̱tā vi̱śvaka̍rmaṇe̱ viśvāhāma̍rtyagͫ
ha̱viḥ
||4.6.2||ja̱jānai̱nauṣa̍dhīnā̱ṃ bhūmi̍ṃ ja̱naya̍nnū̱taye̱ namo̱ nava̍
ca
||4.6.2||12 ude̍namutta̱rāṃ na̱yāgne̍ ghṛtenāhuta | rā̱yaspoṣe̍ṇa̱ sagͫ sṛ̍ja pra̱jayā̍
ca̱ dhane̍na ca || indre̱maṃ pra̍ta̱rāṃ kṛ̍dhi sajā̱tānā̍masadva̱śī | same̍na̱ṃ
varca̍sā sṛja de̱vebhyo̍ bhāga̱dhā a̍sat || yasya̍ ku̱rmo ha̱virgṛ̱he tama̍gne
vardhayā̱ tvam | tasmai̍ de̱vā adhi̍ bravanna̱yaṃ ca̱ brahma̍ṇa̱spati̍ḥ || udu̍
tvā̱ viśve̍ de̱vā
13 agne̱ bhara̍ntu̱ citti̍bhiḥ | sa no̍ bhava śi̱vata̍maḥ su̱pratī̍ko
vi̱bhāva̍suḥ || pañca̱ diśo̱ daivī̎rya̱jñama̍vantu de̱vīra̱pāma̍tiṃ durma̱tiṃ
bādha̍mānāḥ | rā̱yaspoṣe̍ ya̱jñapa̍timā̱bhaja̍ntīḥ || rā̱yaspoṣe̱ adhi̍ ya̱jño
a̍sthā̱thsami̍ddhe a̱gnāvadhi̍ māmahā̱naḥ | u̱kthapa̍tra̱ īḍyo̍ gṛbhī̱tasta̱ptaṃ
gha̱rmaṃ pa̍ri̱gṛhyā̍yajanta || ū̱rjā yadya̱jñamaśa̍manta de̱vā daivyā̍ya dha̱rtre
joṣṭre̎ | de̱va̱śrīḥ śrīma̍ṇāḥ śa̱tapa̍yāḥ
14 pari̱gṛhya̍ de̱vā ya̱jñamā̍yan || sūrya̍raśmi̱ṟhari̍keśaḥ pu̱rastā̎thsavi̱tā
jyoti̱ruda̍yā̱g̱ͫ aja̍sram | tasya̍ pū̱ṣā pra̍sa̱vaṃ yā̍ti de̱vaḥ sa̱ṃ
paśya̱nviśvā̱ bhuva̍nāni go̱pāḥ || de̱vā de̱vebhyo̍ adhva̱ryanto̍ asthurvī̱tagͫ
śa̍mi̱tre śa̍mi̱tā ya̱jadhyai̎ | tu̱rīyo̍ ya̱jño yatra̍ ha̱vyameti̱ tata̍ḥ
pāva̱kā ā̱śiṣo̍ no juṣantām || vi̱māna̍ e̱ṣa di̱vo madhya̍ āsta āpapri̱vānroda̍sī
a̱ntari̍kṣam | sa vi̱śvācī̍ra̱bhi
15 ca̍ṣṭe ghṛ̱tācī̍ranta̱rā pūrva̱mapa̍raṃ ca ke̱tum || u̱kṣā sa̍mu̱dro
a̍ru̱ṇaḥ su̍pa̱rṇaḥ pūrva̍sya̱ yoni̍ṃ pi̱turā vi̍veśa | madhye̍ di̱vo
nihi̍ta̱ḥ pṛśni̱raśmā̱ vi ca̍krame̱ raja̍saḥ pā̱tyantau̎ || indra̱ṃ viśvā̍
avīvṛdhanthsamu̱dravya̍ca sa̱ṃ gira̍ḥ | ra̱thīta̍magͫ rathī̱nāṃ vājā̍nā̱g̱ͫ
satpa̍ti̱ṃ pati̎m || su̱mna̱hūrya̱jño de̱vāgͫ ā ca̍ vakṣa̱dyakṣa̍da̱gnirde̱vo
de̱vāgͫ ā ca̍ vakṣat | vāja̍sya mā prasa̱veno̎d grā̱bheṇoda̍grabhīt | athā̍
sa̱patnā̱g̱ͫ indro̍ me nigrā̱bheṇādha̍rāgͫ akaḥ || u̱dgrā̱bhaṃ ca̍ nigrā̱bhaṃ
ca̱ brahma̍ de̱vā a̍vīvṛdhan | athā̍ sa̱patnā̍nindrā̱gnī me̍ viṣū̱cīnā̱n
vya̍syatām
||4.6.3||viśve̍de̱vāḥ śa̱tapa̍yā a̱bhi vāja̍sya̱ ṣaḍvigͫ̍śatiśca
||4.6.3||16 ā̱śuḥ śiśā̍no vṛṣa̱bho na yu̱dhmo gha̍nāgha̱naḥ, kṣobha̍ṇaścarṣaṇī̱nām
| sa̱ṃkranda̍no'nimi̱ṣa e̍kavī̱raḥ śa̱tagͫ senā̍ ajayathsā̱kamindra̍ḥ ||
sa̱ṃkranda̍nenānimi̱ṣeṇa̍ ji̱ṣṇunā̍ yutkā̱reṇa̍ duścya̱vanena̍ dhṛ̱ṣṇunā̎
| tadindre̍ṇa jayata̱ tathsa̍hadhva̱ṃ yudho̍ nara̱ iṣu̍hastena̱ vṛṣṇā̎ || sa
iṣu̍hastai̱ḥ sa ni̍ṣa̱ṅgibhi̍rva̱śī sa2gͫ sra̍ṣṭā̱ sa yudha̱ indro̍ ga̱ṇena̍
| sa̱g̱ͫsṛ̱ṣṭa̱jithso̍ma̱pā bā̍huśa̱rdhyū̎rdhvadha̍nvā̱ prati̍hitābhi̱rastā̎
|| bṛha̍spate̱ pari̍ dīyā̱
17 rathe̍na rakṣo̱hāmitrāgͫ̍ apa̱bādha̍mānaḥ | pra̱bha̱ñjanthsenā̎ḥ pramṛ̱ṇo
yu̱dhā jaya̍nna̱smāka̍medhyavi̱tā rathā̍nām || go̱tra̱bhida̍ṃ go̱vida̱ṃ
vajra̍bāhu̱ṃ jaya̍nta̱majma̍ pramṛ̱ṇanta̱moja̍sā | i̱magͫ sa̍jātā̱ anu̍
vīrayadhva̱mindragͫ̍ sakhā̱yo'nu̱ sagͫ ra̍bhadhvam || ba̱la̱vi̱jñā̱yaḥ
sthavi̍ra̱ḥ pravī̍ra̱ḥ saha̍svān vā̱jī saha̍māna u̱graḥ | a̱bhivī̍ro a̱bhisa̍tvā
saho̱jā jaitra̍mindra̱ ratha̱mā ti̍ṣṭha go̱vit || a̱bhi go̱trāṇi̱ saha̍sā̱
gāha̍māno'dā̱yo
18 vī̱raḥ śa̱tama̍nyu̱rindra̍ḥ | du̱ścya̱va̱naḥ
pṛ̍tanā̱ṣāḍa̍yu̱dhyo̎'smāka̱g̱ͫ senā̍ avatu̱ pra yu̱thsu || indra̍ āsāṃ
ne̱tā bṛha̱spati̱rdakṣi̍ṇā ya̱jñaḥ pu̱ra e̍tu̱ soma̍ḥ | de̱va̱se̱nānā̍mabhi
bhañjatī̱nāṃ jaya̍ntīnāṃ ma̱ruto̍ ya̱ntvagre̎ || indra̍sya̱ vṛṣṇo̱
varu̍ṇasya̱ rājña̍ ādi̱tyānā̎ṃ ma̱rutā̱g̱ͫ śardha̍ u̱gram | ma̱hāma̍nasāṃ
bhuvanacya̱vānā̱ṃ ghoṣo̍ de̱vānā̱ṃ jaya̍tā̱muda̍sthāt || a̱smāka̱mindra̱ḥ
samṛ̍teṣu dhva̱jeṣva̱smāka̱ṃ yā iṣa̍va̱stā ja̍yantu |
19 a̱smāka̍ṃ vī̱rā utta̍re bhavantva̱smānu̍ devā avatā̱ have̍ṣu || uddha̍rṣaya
maghava̱nnāyu̍dhā̱nyuthsatva̍nāṃ māma̱kānā̱ṃ mahāgͫ̍si | udvṛ̍trahanvā̱jinā̱ṃ
vāji̍nā̱nyudrathā̍nā̱ṃ jaya̍tāmetu̱ ghoṣa̍ḥ || upa̱ preta̱ jaya̍tā naraḥ sthi̱rā
va̍ḥ santu bā̱hava̍ḥ | indro̍ va̱ḥ śarma̍ yacchatvanādhṛ̱ṣyā yathāsa̍tha ||
ava̍sṛṣṭā̱ parā̍ pata̱ śara̍vye̱ brahma̍ sagͫ śitā | gacchā̱mitrā̱n pra
20 vi̍śa̱ maiṣā̱ṃ kaṃ ca̱nocchi̍ṣaḥ || marmā̍ṇi te̱ varma̍bhiśchādayāmi̱
soma̍stvā̱ rājā̱mṛte̍nā̱bhi'va̍stām | u̱rorvarī̍yo̱ vari̍vaste astu̱ jaya̍nta̱ṃ
tvāmanu̍ madantu de̱vāḥ || yatra̍ bā̱ṇāḥ sa̱ṃpata̍nti kumā̱rā vi̍śi̱khā i̍va |
indro̍ na̱statra̍ vṛtra̱hā vi̍śvā̱hā śarma̍ yacchatu
||4.6.4||dī̱yā̱dā̱yo
ja̍yantva̱mitrā̱npra ca̍tvāri̱g̱ͫ śacca̍
||4.6.4||21 prācī̱manu̍ pra̱diśa̱ṃ prehi̍ vi̱dvāna̱gnera̍gne pu̱ro a̍gnirbhave̱ha |
viśvā̱ āśā̱ dīdyā̍no̱ vi bhā̱hyūrja̍ṃ no dhehi dvi̱pade̱ catu̍ṣpade ||
krama̍dhvama̱gninā̱ nāka̱mukhya̱g̱ͫ haste̍ṣu̱ bibhra̍taḥ | di̱vaḥ
pṛ̱ṣṭhagͫ suva̍rga̱tvā mi̱śrā de̱vebhi̍rādhvam || pṛ̱thi̱vyā
a̱hamuda̱ntari̍kṣa̱māru̍hama̱ntari̍kṣā̱ddiva̱māru̍ham | di̱vo nāka̍sya
pṛ̱ṣṭhāthsu̍va̱rjyoti̍ragā
22 ma̱ham || su̱va̱ryanto̱ nāpe̎kṣanta̱ ā dyāgͫ ro̍hanti̱ roda̍sī | ya̱jñaṃ ye
vi̱śvato̍dhāra̱g̱ͫ suvi̍dvāgͫso viteni̱re || agne̱ prehi̍ pratha̱mo de̍vaya̱tāṃ
cakṣu̍rde̱vānā̍mu̱ta martyā̍nām | iya̍kṣamāṇā̱ bhṛgu̍bhiḥ sa̱joṣā̱ḥ suva̍ryantu̱
yaja̍mānāḥ sva̱sti || nakto̱ṣāsā̱ sama̍nasā̱ virū̍pe dhā̱paye̍te̱ śiśu̱mekagͫ̍
samī̱cī | dyāvā̱ kṣāmā̍ ru̱kmo a̱ntarvi bhā̍ti de̱vā a̱gniṃ dhā̍rayandraviṇo̱dāḥ ||
agne̍ sahasrākṣa
23 śatamūrdhañcha̱taṃ te̎ prā̱ṇāḥ sa̱hasra̍mapā̱nāḥ | tvagͫ sā̍ha̱srasya̍
rā̱ya ī̍śiṣe̱ tasmai̍ te vidhema̱ vājā̍ya̱ svāhā̎ || su̱pa̱rṇo̍'si
ga̱rutmā̎npṛthi̱vyāgͫ sī̍da pṛ̱ṣṭhe pṛ̍thi̱vyāḥ sī̍da bhā̱sāntari̍kṣa̱mā
pṛ̍ṇa̱ jyoti̍ṣā̱ diva̱mutta̍bhāna̱ teja̍sā̱ diśa̱ uddṛgͫ̍ha || ā̱juhvā̍naḥ
su̱pratī̍kaḥ pu̱rastā̱dagne̱ svāṃ yoni̱mā sī̍da sā̱dhyā | a̱sminthsa̱dhasthe̱
adhyutta̍rasmi̱nviśve̍ devā̱
24 yaja̍mānaśca sīdata || preddho̍ agne dīdihi pu̱ro no'ja̍srayā sū̱rmyā̍yaviṣṭha
| tvāgͫ śaśva̍nta̱ upa̍ yanti̱ vājā̎ḥ || vi̱dhema̍ te para̱me janma̍nnagne
vi̱dhema̱ stomai̱rava̍re sa̱dhasthe̎ | yasmā̱dyone̍ru̱dāri̍thā̱ yaje̱ taṃ pra tve
ha̱vīgͫṣi̍ juhure̱ sami̍ddhe || tāgͫ sa̍vi̱turvare̎ṇyasya ci̱trāmāhaṃ vṛ̍ṇe
suma̱tiṃ vi̱śvaja̍nyām | yāma̍sya̱ kaṇvo̱ adu̍ha̱tprapī̍nāgͫ sa̱hasra̍dhārā̱ṃ
25 paya̍sā ma̱hīṃ gām || sa̱pta te̍ agne sa̱midha̍ḥ sa̱pta ji̱hvāḥ sa̱ptarṣa̍yaḥ
sa̱pta dhāma̍ pri̱yāṇi̍ | sa̱pta hotrā̎ḥ sapta̱dhā tvā̍ yajanti sa̱pta yonī̱rā
pṛ̍ṇasvā ghṛ̱tena̍ || ī̱dṛñcā̎nyā̱dṛñcai̍tā̱dṛñca̍ prati̱dṛñca̍
mi̱taśca̱ saṃmi̍taśca̱ sabha̍rāḥ | śu̱krajyo̍tiśca ci̱trajyo̍tiśca
sa̱tyajyo̍tiśca̱ jyoti̍ṣmāgśca sa̱tyaśca̍rta̱pāścātyagͫ̍hāḥ ||
26 ṛ̱ta̱jicca̍ satya̱jicca̍ sena̱jicca̍ su̱ṣeṇa̱ścāntya̍mitraśca
dū̱re a̍mitraśca ga̱ṇaḥ | ṛ̱taśca̍ sa̱tyaśca̍ dhru̱vaśca̍ dha̱ruṇa̍śca
dha̱rtā ca̍ vidha̱rtā ca̍ vidhāra̱yaḥ | ī̱dṛkṣā̍sa etā̱dṛkṣā̍sa ū̱ ṣuṇa̍ḥ
sa̱dṛkṣā̍sa̱ḥ prati̍sadṛkṣāsa̱ eta̍na | mi̱tāsa̍śca̱ saṃmi̍tāsaśca na
ū̱taye̱ sabha̍raso maruto ya̱jñe a̱sminniṃdra̱ṃ daivī̱rviśo̍ ma̱ruto'nu̍vartmāno̱
yatheṃdra̱ṃ daivī̱rviśo̍ ma̱ruto'nu̍vartmāna e̱vami̱maṃ yaja̍māna̱ṃ daivī̎śca̱
viśo̱ mānu̍ṣī̱ścānu̍vartmāno bhavantu
||4.6.5||a̱gā̱g̱ͫ sa̱ha̱srā̱kṣa̱
de̱vā̱ḥ sa̱hasra̍dhārā̱matyagͫ̍hā̱ anu̍vartmāna̱ḥ ṣoḍa̍śa ca
||4.6.5||27 jī̱mūta̍syeva bhavati̱ pratī̍ka̱ṃ yadva̱rmī yāti̍ sa̱madā̍mu̱pasthe̎ |
anā̍viddhayā ta̱nuvā̍ jaya̱ tvagͫ sa tvā̱ varma̍ṇo mahi̱mā pi̍partu || dhanva̍nā̱ gā
dhanva̍nā̱jiṃ ja̍yema̱ dhanva̍nā tī̱vrāḥ sa̱mado̍ jayema | dhanu̱ḥ śatro̍rapakā̱maṃ
kṛ̍ṇoti̱ dhanva̍nā̱ sarvā̎ḥ pra̱diśo̍ jayema || va̱kṣyantī̱vedā ga̍nīganti̱
karṇa̍ṃ pri̱yagͫ sakhā̍yaṃ pariṣasvajā̱nā | yoṣe̍va śiṅkte̱ vita̱tādhi̱ dhanva̱n
28 jyā i̱yagͫ sama̍ne pā̱raya̍ntī || te ā̱cara̍ntī̱ sama̍neva̱ yoṣā̍ mā̱teva̍
pu̱traṃ bi̍bhṛtāmu̱pasthe̎ | apa̱ śatrūn̍, vidhyatāgͫ saṃvidā̱ne ārtnī̍
i̱me vi̍ṣphu̱rantī̍ a̱mitrān̍ || ba̱hvī̱nāṃ pi̱tā ba̱hura̍sya pu̱traści̱ścā
kṛ̍ṇoti̱ sama̍nāva̱gatya̍ | i̱ṣu̱dhiḥ saṅkā̱ḥ pṛta̍nāśca̱ sarvā̎ḥ pṛ̱ṣṭhe
nina̍ddho jayati̱ prasū̍taḥ || rathe̱ tiṣṭha̍nnayati vā̱jina̍ḥ pu̱ro yatra̍yatra
kā̱maya̍te suṣāra̱thiḥ | a̱bhīśū̍nāṃ mahi̱māna̍ṃ
29 panāyata̱ mana̍ḥ pa̱ścādanu̍ yacchanti ra̱śmaya̍ḥ || tī̱vrān ghoṣā̎n
kṛṇvate̱ vṛṣa̍pāṇa̱yo'śvā̱ rathe̍bhiḥ sa̱ha vā̱jaya̍ntaḥ | a̱va̱krāma̍nta̱ḥ
prapa̍daira̱mitrā̎n kṣi̱ṇanti̱ śatrū̱g̱ͫ rana̍pavyayantaḥ || ra̱tha̱vāha̍nagͫ
ha̱vira̍sya̱ nāma̱ yatrāyu̍dha̱ṃ nihi̍tamasya̱ varma̍ | tatrā̱ ratha̱mupa̍
śa̱gmagͫ sa̍dema vi̱śvāhā̍ va̱yagͫ su̍mana̱syamā̍nāḥ || svā̱du̱ṣa̱g̱ͫ
sada̍ḥ pi̱taro̍ vayo̱dhāḥ kṛ̍cchre̱śrita̱ḥ śaktī̍vanto gabhī̱rāḥ | ci̱trase̍nā̱
iṣu̍balā̱ amṛ̍dhrāḥ sa̱tovī̍rā u̱ravo̎ vrātasā̱hāḥ || brāhma̍ṇāsa̱ḥ
30 pita̍ra̱ḥ somyā̍saḥ śi̱ve no̱ dyāvā̍pṛthi̱vī a̍ne̱hasā̎ | pū̱ṣā na̍ḥ pātu
duri̱tādṛ̍tāvṛdho̱ rakṣā̱ māki̍rno a̱ghaśagͫ̍ sa īśata || su̱pa̱rṇaṃ va̍ste
mṛ̱go a̍syā̱ danto̱ gobhi̱ḥ sanna̍ddhā patati̱ prasū̍tā | yatrā̱ nara̱ḥ saṃ ca̱
vi ca̱ drava̍nti̱ tatrā̱smabhya̱miṣa̍va̱ḥ śarma̍ yagͫsan || ṛjī̍te̱ pari̍
vṛṅgdhi̱ no'śmā̍ bhavatu nasta̱nūḥ | somo̱ adhi̍ bravītu̱ no'di̍ti̱ḥ
31 śarma̍ yacchatu || ā ja̍ṅghanti̱ sānve̍ṣāṃ ja̱ghanā̱g̱ͫ upa̍ jighna te |
aśvā̍jani̱ prace̍ta̱so'śvā̎nthsa̱mathsu̍ codaya || ahi̍riva bho̱gaiḥ parye̍ti
bā̱huṃ jyāyā̍ he̱tiṃ pa̍ri̱bādha̍mānaḥ | ha̱sta̱ghno viśvā̍ va̱yunā̍ni vi̱dvān
pumā̱n pumāgͫ̍sa̱ṃ pari̍ pātu vi̱śvata̍ḥ || vana̍spate vī̱ḍva̍ṅgo̱ hi bhū̱yā
a̱smathsa̍khā pra̱tara̍ṇaḥ su̱vīra̍ḥ | gobhi̱ḥ sanna̍ddho asi vī̱ḍaya̍svāsthā̱tā te̍
jayatu̱ jetvā̍ni || di̱vaḥ pṛ̍thi̱vyāḥ paṟyo
32 ja̱ udbhṛ̍ta̱ṃ vana̱spati̍bhya̱ḥ paryābhṛ̍ta̱g̱ͫ saha̍ḥ | a̱pāmo̱jmāna̱ṃ
pari̱ gobhi̱rāvṛ̍ta̱mindra̍sya̱ vajragͫ̍ ha̱viṣā̱ ratha̍ṃ yaja || indra̍sya̱
vajro̍ ma̱rutā̱manī̍kaṃ mi̱trasya̱ garbho̱ varu̍ṇasya̱ nābhi̍ḥ | semāṃ no̍
ha̱vyadā̍tiṃ juṣā̱ṇo deva̍ ratha̱ prati̍ ha̱vyā gṛ̍bhāya || upa̍ śvāsaya
pṛthi̱vīmu̱ta dyāṃ pu̍ru̱trā te̍ manutā̱ṃ viṣṭhi̍ta̱ṃ jaga̍t | sa du̍ndubhe
sa̱jūrindre̍ṇa de̱vairdū̱rād
33 davī̍yo̱ apa̍ sedha̱ śatrūn̍ || ā kra̍ndaya̱ bala̱mojo̍na̱ ā dhā̱ niṣṭa̍nihi
duri̱tā bādha̍mānaḥ | apa̍ protha dundubhe du̱cchunāgͫ̍ i̱ta indra̍sya mu̱ṣṭira̍si
vī̱ḍaya̍sva || āmūra̍ja pra̱tyāva̍rtaye̱'māḥ ke̍tu̱maddu̍ndu̱bhirvā̍vadīti
| samaśva̍parṇā̱ścara̍nti no̱ naro̱'smāka̍mindra ra̱thino̍ jayantu
||4.6.6||dhanva̍nmahi̱māna̱ṃ brāhma̍ṇā̱sodi̍tiḥ pṛthi̱vyāḥ pari̍ dū̱rādeka̍
catvārigͫśacca
||4.6.6||34 yadakra̍ndaḥ pratha̱maṃ jāya̍māna u̱dyanthsa̍mu̱drādu̱ta vā̱ purī̍ṣāt | śye̱nasya̍
pa̱kṣā ha̍ri̱ṇasya̍ bā̱hū u̍pa̱stutya̱ṃ mahi̍ jā̱taṃ te̍ arvan || ya̱mena̍
da̱ttaṃ tri̱ta e̍namāyuna̱gindra̍ eṇaṃ pratha̱mo adhya̍tiṣṭhat | ga̱ndha̱rvo a̍sya
raśa̱nāma̍gṛbhṇā̱thsūrā̱daśva̍ṃ vasavo̱ nira̍taṣṭa || asi̍ ya̱mo asyā̍di̱tyo
a̍rva̱nnasi̍ tri̱to guhye̍na vra̱tena̍ | asi̱ some̍na sa̱mayā̱ vipṛ̍kta
35 ā̱huste̱ trīṇi̍ di̱vi bandha̍nāni || trīṇi̍ ta āhurdi̱vi bandha̍nāni̱
trīṇya̱psu trīṇya̱ntaḥ sa̍mu̱dre | u̱teva̍ me̱ varu̍ṇaśchanthsyarva̱ṉ yatrā̍
ta ā̱huḥ pa̍ra̱maṃ ja̱nitra̎m || i̱mā te̍ vājinnava̱mārja̍nānī̱mā śa̱phānāgͫ̍
sani̱turni̱dhānā̎ | atrā̍ te bha̱drā ra̍śa̱nā a̍paśyamṛ̱tasya̱yā a̍bhi̱rakṣa̍nti
go̱pāḥ || ā̱tmāna̍ṃ te̱ mana̍sā̱rāda̍jānāma̱vo di̱vā
36 pa̱taya̍ntaṃ pata̱ṅgam | śiro̍ apaśyaṃ pa̱thibhi̍ḥ
su̱gebhi̍rare̱ṇubhi̱rjeha̍mānaṃ pata̱tri || atrā̍ te rū̱pamu̍tta̱mama̍paśya̱ṃ
jigī̍ṣamāṇami̱ṣa ā pa̱de goḥ | ya̱dā te̱ marto̱ anu̱ bhoga̱māna̱ḍādidgrasi̍ṣṭha̱
oṣa̍dhīrajīgaḥ || anu̍ tvā̱ ratho̱ anu̱ maṟyo̍ arva̱nnanu̱ gāvo'nu̱ bhaga̍ḥ
ka̱nīnā̎m | anu̱ vrātā̍sa̱stava̍ sa̱khyamī̍yu̱ranu̍ de̱vā ma̍mire vī̱rya̍ṃ
37 te || hira̍ṇyaśaṛ̱ṅgo'yo̍ asya̱ pādā̱ mano̍javā̱ ava̍ra̱ indra̍ āsīt | de̱vā
ida̍sya havi̱radya̍māya̱ṉ, yo arva̍ntaṃ pratha̱mo a̱dhyati̍ṣṭhat || ī̱rmāntā̍sa̱ḥ
sili̍kamadhyamāsa̱ḥ sagͫ śūra̍ṇāso di̱vyāso̱ atyā̎ḥ | ha̱g̱ͫsā i̍va śreṇi̱śo
ya̍tante̱ yadākṣi̍ṣurdi̱vyamajma̱maśvā̎ḥ || tava̱ śarī̍raṃ patayi̱ṣṇva̍rva̱ntava̍
ci̱ttaṃ vāta̍ iva̱ dhrajī̍mān | tava̱ śaṛṅgā̍ṇi̱ viṣṭhi̍tā puru̱trāra̍ṇyeṣu̱
jarbhu̍rāṇā caranti || upa̱
38 prāgā̱cchasa̍naṃ vā̱jyarvā̍ deva̱drīcā̱ mana̍sā̱ dīdhyā̍naḥ | a̱jaḥ
pu̱ro nī̍yate̱ nābhi̍ra̱syānu̍ pa̱ścātka̱vayo̍ yanti re̱bhāḥ || upa̱
prāgā̎tpara̱maṃ yathsa̱dhastha̱marvā̱g̱ͫ acchā̍ pi̱tara̍ṃ mā̱tara̍ṃ ca |
a̱dyā de̱vāñjuṣṭa̍tamo̱ hi ga̱myā athāśā̎ste dā̱śuṣe̱ vāryā̍ṇi
||4.6.7||vipṛ̍kto di̱vā vī̱rya̍mupaikā̱nna ca̍tvāri̱g̱ͫśacca̍
||4.6.7||39 mā no̍ mi̱tro varu̍ṇo arya̱māyurindra̍ ṛbhu̱kṣā ma̱ruta̱ḥ pari̍ khyan |
yadvā̱jino̍ de̱vajā̍tasya̱ sapte̎ḥ prava̱kṣyāmo̍ vi̱dathe̍ vī̱ryā̍ṇi ||
yanni̱rṇijā̱ rekṇa̍sā̱ prāvṛ̍tasya rā̱tiṃ gṛ̍bhī̱tāṃ mu̍kha̱to naya̍nti
| suprā̍ṅa̱jo memya̍dvi̱śvarū̍pa indrāpū̱ṣṇoḥ pri̱yamapye̍ti̱ pātha̍ḥ ||
e̱ṣa cchāga̍ḥ pu̱ro aśve̍na vā̱jinā̍ pū̱ṣṇo bhā̱go nī̍yate vi̱śvade̎vyaḥ |
a̱bhi̱priya̱ṃ yatpu̍ro̱ḍāśa̱marva̍tā̱ tvaṣṭe
40 de̍nagͫ sauśrava̱sāya̍ jinvati || yaddha̱viṣya̍mṛtu̱śo de̍va̱yāna̱ṃ
trirmānu̍ṣā̱ḥ paryaśva̱ṃ naya̍nti | atrā̍ pū̱ṣṇaḥ pra̍tha̱mo bhā̱ga e̍ti ya̱jñaṃ
de̱vebhya̍ḥ prative̱daya̍nna̱jaḥ || hotā̎dhva̱ryurāva̍yā agnimi̱ndho grā̍vagrā̱bha
u̱ta śa2gͫ stā̱ suvi̍praḥ | tena̍ ya̱jñena̱ sva̍raṃ kṛtena̱ svi̍ṣṭena
va̱kṣaṇā̱ ā pṛ̍ṇadhvam || yū̱pa̱vra̱skā u̱ta ye yū̍pavā̱hāśca̱ṣāla̱ṃ ye
a̍śvayū̱pāya̱ takṣa̍ti | ye cārva̍te̱ paca̍nagͫ sa̱ṃ bhara̍ntyu̱to
41 teṣā̍ma̱bhigū̎rtirna invatu || upa̱ prāgā̎thsu̱manme̍'dhāyi̱ manma̍
de̱vānā̱māśā̱ upa̍ vī̱tapṛ̍ṣṭhaḥ | anve̍na̱ṃ viprā̱ ṛṣa̍yo madanti de̱vānā̎ṃ
pu̱ṣṭe ca̍kṛmā su̱bandhu̎m || yadvā̱jino̱ dāma̍ sa̱ṃ dāna̱marva̍to̱ yā
śī̍rṣa̱ṇyā̍ raśa̱nā rajju̍rasya | yadvā̍ ghāsya̱ prabhṛ̍tamā̱sye̍ tṛṇa̱g̱ͫ
sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu || yadaśva̍sya kra̱viṣo̱
42 makṣi̱kāśa̱ yadvā̱ svarau̱ svadhi̍tau ri̱ptamasti̍ |
yaddhasta̍yoḥ śami̱turyanna̱kheṣu̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu ||
yadūva̍dhyamu̱dara̍syāpa̱vāti̱ ya ā̱masya̍ kra̱viṣo̍ ga̱ndho asti̍ | su̱kṛ̱tā
taccha̍mi̱tāra̍ḥ kṛṇvantū̱ta medhagͫ̍ śaṛta̱pāka̍ṃ pacantu || yatte̱
gātrā̍da̱gninā̍ pa̱cyamā̍nāda̱bhi śūla̱ṃ niha̍tasyāva̱dhāva̍ti | mā tadbhūmyā̱mā
śri̍ṣa̱nmā tṛṇe̍ṣu de̱vebhya̱stadu̱śadbhyo̍ rā̱tama̍stu
||4.6.8||idu̱to
kra̱viṣa̍ḥ śriṣathsa̱pta ca̍
||4.6.8||43 ye vā̱jina̍ṃ pari̱paśya̍nti pa̱kvaṃ ya ī̍mā̱huḥ su̍ra̱bhirnirha̱reti̍ | ye
cārva̍to māgͫsa bhi̱kṣāmu̱pāsa̍ta u̱to teṣā̍ma̱bhigū̎rtirna invatu || yannīkṣa̍ṇaṃ
mā̱g̱spaca̍nyā u̱khāyā̱ yā pātrā̍ṇi yū̱ṣṇa ā̱seca̍nāni | ū̱ṣma̱ṇyā̍pi̱dhānā̍
carū̱ṇāma̱ṅkāḥ sū̱nāḥ pari̍ bhūṣa̱ntyaśva̎m || ni̱krama̍ṇaṃ ni̱ṣada̍naṃ
vi̱varta̍na̱ṃ yacca̱ paḍbī̍śa̱marva̍taḥ | yacca̍ pa̱pau yacca̍ ghā̱siṃ
44 ja̱ghāsa̱ sarvā̱ tā te̱ api̍ de̱veṣva̍stu || mā
tvā̱gnirdhva̍nayiddhū̱maga̍ndhi̱rmokhā bhrāja̍ntya̱bhi vi̍kta̱ jaghri̍ḥ | i̱ṣṭaṃ
vī̱tama̱bhigū̎rta̱ṃ vaṣa̍ṭkṛta̱ṃ taṃ de̱vāsa̱ḥ prati̍ gṛbhṇa̱ntyaśva̎m ||
yadaśvā̍ya̱ vāsa̍ upastṛ̱ṇantya̍dhīvā̱saṃ yā hira̍ṇyānyasmai | sa̱ndāna̱marva̍nta̱ṃ
paḍbī̍śaṃ pri̱yā de̱veṣvā yā̍mayanti || yatte̍ sā̱de maha̍sā̱ śūkṛ̍tasya̱
pārṣṇi̍yā vā̱ kaśa̍yā
45 vā tu̱toda̍ | sru̱ceva̱ tā ha̱viṣo̍ adhva̱reṣu̱ sarvā̱ tā te̱ brahma̍ṇā
sūdayāmi || catu̍strigͫśadvā̱jino̍ de̱vaba̍ndho̱rvaṅkrī̱raśva̍sya̱ svadhi̍ti̱ḥ
same̍ti | acchi̍drā̱ gātrā̍ va̱yunā̍ kṛṇota̱ paru̍ṣparuranu̱ghuṣyā̱ vi śa̍sta
|| eka̱stvaṣṭu̱raśva̍syā viśa̱stā dvā ya̱ntārā̍ bhavata̱statha̱rtuḥ | yā te̱
gātrā̍ṇāmṛtu̱thā kṛ̱ṇomi̱ tātā̱ piṇḍā̍nā̱ṃ pra ju̍homya̱gnau || mā tvā̍ tapat
46 pri̱ya ā̱tmā'pi̱yanta̱ṃ mā svadhi̍tista̱nuva̱ ā ti̍ṣṭhipatte | mā te̍
gṛ̱dhnura̍viśa̱stāti̱hāya̍ chi̱drā gātrā̎ṇya̱sinā̱ mithū̍ kaḥ || na vā
u̍ve̱tanmri̍yase̱ na ri̍ṣyasi de̱vāgͫ ide̍ṣi pa̱thibhi̍ḥ su̱gebhi̍ḥ | harī̍
te̱ yuñjā̱ pṛṣa̍tī abhūtā̱mupā̎sthādvā̱jī dhu̱ri rāsa̍bhasya || su̱gavya̍ṃ
no vā̱jī svaśvi̍yaṃ pu̱g̱ͫsaḥ pu̱trāgͫ u̱ta vi̍śvā̱puṣagͫ̍ ra̱yim |
a̱nā̱gā̱stvaṃ no̱ adi̍tiḥ kṛṇotu kṣa̱traṃ no̱ aśvo̍ vanatāgͫ ha̱viṣmān̍
||4.6.9||ghā̱siṃ kaśa̍yā tapadra̱yiṃ nava̍ ca
||4.6.9||