Skip to content

Prathamaṃ āraṇyakam, Tṛtīya adhyāyaḥ

Prathamaṃ āraṇyakam, Tṛtīya adhyāyaḥ

Khaṇḍa 1

hiṅkāreṇaitadahaḥpratipadyetetyāhuḥbrahmavaihiṅkārobrahmaitadaharbrahmaṇaivatadbrahmapratipadyateyaevaṃvedayadevahiṅkāreṇapratipadyatā3ivr̥ṣāvaihiṅkāroyoṣarktanmithunaṃmithunamevatadukthamukhekarotiprajātyaiprajāyateprajayāpaśubhiryaevaṃvedayadvevahiṅkāreṇapratipadyatā3iyathāvāabhrirevaṃbrahmaṇohiṅkāroyadvaikiñcābhriyābhititr̥tsatyabhyevaitattr̥ṇattyevamyaṃkāmaṃkāmayatehiṅkāreṇābhyevainaṃtr̥ṇattiyaevaṃvedayadvevahiṅkāreṇapratipadyatā3ivācovāeṣāvyāvr̥ttirdaivyaicamānuṣyaicayaddhiṅkāraḥsayaddhiṅkr̥tyapratipadyatevācamevatadvyāvartayatidaivīṃcamānuṣīṃca1॥

Khaṇḍa 2

tadāhuḥkaitasyāhnaḥpratipaditimanaścavākcetibrūyātsarve'nyasminkāmāḥsarvānanyākāmānduhemanasivaisarvekāmāḥśritāmanasāhisarvānkāmāndhyāyatisarvehāsminkāmāḥśrayanteyaevaṃvedavāgvaisarvānkāmānduhevācāhisarvānkāmānvadatisarvānhāsmaikāmānvāgduheyaevaṃvedatadāhurnaitadaharr̥cānayajūṣānasāmnāpratyakṣātpratipadyetanarconayajuṣonasāmnaiyādititadetāevavyāhr̥tīḥpurastājjapetsvarityetāvāvavyāhr̥tayaimetrayovedābhūrityevar̥gvedobhuvaitiyajurvedaḥsvaritisāmavedaḥtannarcānayajuṣānasāmnāpratyakṣātpratipadyatenarconayajuṣonasāmnaeti2॥

Khaṇḍa 3

taditipratipadyatetattaditivāannamannamevatadabhipratipadyateetāṃvāvaprajāpatiḥprathamāṃvācaṃvyāharadekākṣaradvyakṣarāṃtatetitātetitathaivaitatkumāraḥprathamavādīvācaṃvyāharatyekākṣaradvyakṣarāṃtatetitātetitayaivatattatavatyāvācāpratipadyatetaduktamr̥ṣiṇāityetaddhyevaprathamaṃvācoagramitivācāhināmadheyānidhīyanteityetaddhyevaśreṣṭhametadaripramitiidamuhaguhādhyātmamimādevatāadauāviradhidaivatamityetattaduktaṃbhavati3॥

Khaṇḍa 4

itipratipadyataetadvāvabhuvaneṣujyeṣṭhamityatohyeṣajātaugrastveṣanr̥mṇaḥitisadyohyeṣajātaḥpāpmānamapāhataitibhūtānivaiviśvaūmāstaenamanumadantyudagādudagāditivāvr̥dhānaḥitieṣavaivāvr̥dhānaḥśavasābhūryojāḥitisarvaṃhyetasmādbībhāyaavyanaccaitiyaccaprāṇiyaccāprāṇakamityevatadāhasaṃteititavasarvaṃvaśaityevatadāhatveititvayīmānisarvāṇibhūtānisarvāṇimanāṃsisarvekratavo'pivr̥ñjantītyevatadāhaitidvauvaisantaumithunauprajāyeteprajātyaiprajāyateprajayāpaśubhiryaevaṃvedasvādoḥsvādīyaḥsvādunāitimithunaṃvaisvāduprajāsvādumithunenaivatatprajāṃsaṃsr̥jatiitimithunaṃvaimadhuprajāmadhumithunenaivatatprajāmabhiyudhyatitaduktamr̥ṣiṇāsvāṃityasyāṃśārīryāmimāṃchandomayīmityevatadāhaityasyaiśārīryāiyaṃchandomayītyevatadādatasyaiyānyaṣṭāvakṣarāṇisāgāyatrīyānyekādaśasātriṣṭubyānidvādaśasājagatyathayānidaśasāvirāṭdaśinyeṣutriṣuchandaḥsupratiṣṭhitāpuruṣaititryakṣaraṃsauvirājietānivāvasarvāṇichandāṃsiyānyetānivirāṭcaturthānyevamuhaivaivaṃviduṣaetadahaḥsarvaiśchandobhiḥpratipannaṃbhavati4॥

Khaṇḍa 5

tānadenaviharatipuruṣovainadastasmātpuruṣovadansarvaḥsaṃnadatīvaitī3māpovāodatyoyādivyāstāhīdaṃsarvamundantyāpovāodatyoyāmukhyāstāhīdaṃsarvamannādyamundantiitī3māpovāvayoyuvatyoyāantarikṣyāstāhipoplūyantaivaāpovāvayoyuvatyoyāḥsvedatetāhisarīsr̥pyantaivapatiṃvoaghnyānāmitī3māpovāaghnyāyāagnerdhūmājjāyantaāpovāaghnyāyāśiśnātprasr̥jyanteitī3māpovāvadhenavastāhīdaṃsarvaṃdhinvantiiṣudhyasītiyadāhapatīyasītyevatadāhatriṣṭubhaṃcānuṣṭubhaṃcaviharativr̥ṣāvaitriṣṭubyoṣānuṣṭuptanmithunaṃtasmādapipuruṣojāyāṃvittvākr̥tsnataramivātmānaṃmanyatetāstriḥprathamayāpañcviṃśatirbhavantipañcaviṃśaātmāpañcaviṃśaḥprajāpatirdaśahastyāaṅgulayodaśapādyādvāūrūdvaubāhūātmaivapañcaviṃśastamimamātmānaṃpañcaviṃśaṃsaṃskuruteathopañcviṃśaṃvāetadahaḥpañcaviṃśaetasyāhnastomastatsamenasamaṃpratipadyatetasmāddveevapañcaviṃśatirbhavanti॥

Khaṇḍa 6

taditipratipadyatetattaditivāannamannamevatadabhipratipadyateetāṃvāvaprajāpatiḥprathamāṃvācaṃvyāharadekākṣaradvyakṣarāṃtatetitātetitathaivaitatkumāraḥprathamavādīvācaṃvyāharatyekākṣaradvyakṣarāṃtatetitātetitayaivatattatavatyāvācāpratipadyatetaduktamr̥ṣiṇāityetaddhyevaprathamaṃvācoagramitivācāhināmadheyānidhīyanteyadeṣāṃśreṣṭhaṃyadaripramāsīdityetaddhyevaśreṣṭhametadaripramitiidamuhaguhādhyātmamimādevatāadauāviradhidaivatamityetattaduktaṃbhavati6॥

Khaṇḍa 7

itipratipadyateyadvaijyeṣṭhaṃtanmahanmahadvadrūpasamr̥ddhametasyāhnorūpamtāṃsutekīrtiṃmaghavanmahitvāitimahadvadrūpasamr̥ddhametasyāhnorūpambhūyaidvāvr̥dhevīryāyaitivīryavadrūpasamr̥ddhametasyāhnorūpamnr̥ṇāmutvānr̥tamaṃgīrbhirityukthaṃvāetadaharukthavadrūpasamr̥ddhametasyāhnorūpamnyūnākṣareprathamepadeviharatinyūnevairetaḥsicyatenyūneprāṇānyūne'nnādyaṃpratiṣṭhitameteṣāṃkāmānāmavaruddhyaietānkāmānavarundheyaevaṃvedadvedaśākṣarebhavataubhayorannādyayorupāptyaiyaccapadvadyaccāpādakamitiaṣṭādaśāṣṭādaśākṣarāṇibhavantiyānidaśanavaprāṇāātmaivadaśamaḥsātmanaḥsaṃskr̥tiraṣṭāvaṣṭāudyanteaśnuteyadyatkāmayateyaevaṃveda7॥

Khaṇḍa 8

tānadenaviharatiprāṇovainadastasmātprāṇonadansarvaḥsaṃnadatīvaitī3muṣṇigakṣarairbhavatyanuṣṭuppādairāyurvāuṣṇigvāganuṣṭuptadasminnāyuścavācaṃcadadhātitāstriḥprathamayāpañcviṃśatirbhavantipañcaviṃśaātmāpañcaviṃśaḥprajāpatirdaśahastyāaṅgulayodaśapādyādvāūrūdvaubāhūātmaivapañcaviṃśastamimamātmānaṃpañcaviṃśaṃsaṃskuruteathopañcviṃśaṃvāetadahaḥpañcaviṃśaetasyāhnastomastatsamenasamaṃpratipadyatetasmāddveevapañcaviṃśatirbhavantiityādhyātmaṃpañcaviṃśaḥathādhidaivatamcakṣuḥśrotraṃmanovākprāṇaḥtāetāḥpañcadevatāimaṃviṣṭāḥpuruṣaṃpañcohaivaitādevatāayaṃviṣṭaḥpuruṣaḥso'trālomabhyaānakhebhyaḥsarvaḥsāṅgaāpyatetasmātsarvāṇibhūtānyāpipīlikābhyaāptānyevajāyantetaduktamr̥ṣiṇāitipañcahidaśatobhavantiitiyāvatīvaidyāvāpr̥thivītāvānātmāityukthānyevatadanumadatimahayatiitiyatrahakvacabrahmatadvāgyatravāvāktadvābrahmetyetattaduktaṃbhavatieṣāṃvāeṣāṃsūktānāṃnavarcaṃprathamaṃnavavaiprāṇāḥprāṇānāṃkl̥ptyaiṣal̥r̥caṃṣaḍvār̥tavar̥tūnāmāptyaipañcarcaṃbhavatipañcapadāpaṅktiḥpaṅktirvāannamannādyasyāvaruddhyaitr̥cobhavatitrayovāimetrivr̥tolokāeṣāmevalokānāmabhijityaitāabhisaṃpadyantebr̥hatīṃchando'mr̥taṃdevalokameṣaātmāevamuhaivaivaṃvidetayaivasaṃpadāmr̥tamevātmānamabhisaṃbhavatisaṃbhavati8॥