Skip to content

Tṛtīyam āraṇyakam, Prathama adhyāyaḥ

Tṛtīyam āraṇyakam, Prathama adhyāyaḥ

Khaṇḍa 1

athātaḥsaṃhitāyāupaniṣatpr̥thivīpūrvarūpaṃdyauruttararūpaṃvāyuḥsaṃhitetimāṇḍūkeyaākāśaḥsaṃhitetyasyamākṣavyovedayāñcakresahāviparihr̥tomenename'syaputreṇasamagāditisamānevaitatparihr̥tomenaityāgastyaḥsamānaṃhyetadbhavativāyuścākāśaścaityadhidaivatamathādhyātmamvākpūrvarūpaṃmanauttararūpaṃprāṇaḥsaṃhitetiśūravīromāṇḍūkeyaḥathahāsyaputraāhajyeṣṭhomanaḥpūrvarūpaṃvāguttararūpaṃmanasāvāagreathavācāvyāharatitasmānmanaevapūrvarūpaṃvāguttararūpaṃprāṇastvevasaṃhitetisamānamenayoratrapituścaputrasyacasaeṣo'śvarathaḥpraṣṭivāhanomanovākprāṇasaṃhataḥsayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretiitinumāṇḍūkeyānām॥

Khaṇḍa 2

athaśākalyasyapr̥thivīpūrvarūpaṃdyauruttararūpaṃvr̥ṣṭiḥsaṃdhiḥparjanyaḥsaṃdhātātadutāpiyatraitadvalavadvarṣatidyāvāpr̥thivyausamadhātāmityutāpyāhuḥitīathādhyātmampuruṣohavāayaṃsarvaāndaṃdvebidalebhavataityāhustasyedamevapr̥thivyārūpamidaṃdivastatrāyamantareṇākāśoyathāsaudyāvāpr̥thivyāvantareṇākāśaḥtasminhāsminnākāśeprāṇaāyattoyathāmuṣminnākāśevāyurāyattaḥyathāmūnitrīṇijyotīṃṣyevamimānipuruṣetrīṇijyotīṃṣiyathāsaudivyādityaevamidaṃśirasicakṣuryathāsāvantarikṣevidyudevamidamātmanihr̥dayaṃyathāyamagniḥpr̥thivyāmevamidamupastheretaḥevamuhasmasarvalokamātmānamanuvidhāyāhaidamevapr̥thivyārūpamidaṃdivaḥsayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyureti2॥

Khaṇḍa 3

athātonirbhujapravādāḥpr̥thivyāyatanaṃnirbhujaṃdivyāyatanaṃpratr̥ṇaṃantarikṣāyatanamubhayamantareṇaathayadyenaṃnirbhujaṃbruvantamupavadedacyoṣṭāvarābhyāṃathayadyenaṃpratr̥ṇaṃbruvantamupavadedacyoṣṭāuttarābhyāṃyastvevobhayamantareṇāhatasyanāstyupavādaḥyaddhisaṃdhiṃvivartayatitannirbhujasyarūpamathayacchuddheakṣareabhivyāharatitatpratr̥ṇasyaagrauevobhayaantareṇobhayaṃvyāptaṃbhavatiannādyakāmonirbhujaṃbrūyātsvargakāmaḥpratr̥ṇamubhayakāmaubhayamantareṇaathayadyenaṃnirbjujaṃbruvantaṃparaupavadetpr̥thivīṃdevatāmāraḥpr̥thivītvādevatāriṣyatītyathayadyenaṃpratr̥ṇaṃbruvantaṃparaupavadeddivaṃdevatāmārodyaustvādevatāriṣyatītyathayadyenamubhayamantareṇabruvantaṃparaupavadedantarikṣaṃdevatāmāro'ntarikṣaṃtvādevatāriṣyatītyyathātukathācabruvanvābruvantaṃvābrūyādabhyāśamevayattathāsyātnatvevānyatkuśalādbrāhmaṇaṃbrūyātatidyumnaevabrāhmaṇaṃbrūyātnātidyumnecanabrāhmaṇaṃbrūyānnamoastubrāhmaṇebhyaitihasmāhaśūravīromāṇḍūkeyaḥ3॥

Khaṇḍa 4

athāto'nuvyāhārāḥprāṇovaṃśaitividyātsayaenaṃprāṇaṃvaṃśamupavadecchaknuvañcenmanyetaprāṇaṃvaṃśaṃsamadhā3mprāṇaṃmāvaṃśaṃsaṃdadhataṃnaśaknoṣītyāhaprāṇastvāvaṃśohāsyatītyenaṃbrūyātathacedaśaknuvantaṃnāśakaḥsaṃdhātuṃprāṇastvāvaṃśohāsyatītyenaṃbrūyātyathātukathācabruvanvābruvantaṃvābrūyādabhyāśamevayattathāsyātnatvevānyatkuśalādbrāhmaṇaṃbrūyātatidyumnaevabrāhmaṇaṃbrūyātnātidyumnecanabrāhmaṇaṃbrūyānnamoastubrāhmaṇebhyaitihasmāhaśūravīromāṇḍūkeyaḥ4athakhalvāhurnirbhujavaktrāḥpūrvamakṣaraṃpūrvarūpamuttaramuttararūpaṃyo'vakāśaḥpūrvarūpottararūpeantareṇasāsaṃhitetisayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretiathavayaṃbrūmonirbhujavaktrāitihasmāhahrasvomāṇḍūkeyaḥpūrvamevākṣaraṃpūrvarūpamuttaramuttararūpaṃyo'vakāśaḥpūrvarūpottararūpeantareṇayenasaṃdhiṃvivartayatiyenasvarāsvaraṃvijānātiyenamātrāmātrāṃvibhajatesāsaṃhitetisayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahamavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretiathahāsyaputraāhamadhyamaḥprātībodhīputro'kṣarekhalvimeavikarṣannanekīkurvanyathāvarṇamāhatadyāsaumātrāpūrvarūpottararūpeantareṇasaṃdhivijñapanīsāmatadbhavatisāmaivāhaṃsaṃhitāṃmanyaititadapyetadr̥ṣiṇoktamiti॥

Khaṇḍa 5

sayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyureti5br̥hadrathantarayorūpeṇasaṃhitāsaṃdhīyateititārukṣyaḥvāgvairathantarasyarūpaṃprāṇobr̥hataubhābhyāmukhalusaṃhitāsaṃdhīyatevācācaprāṇenacaetasyāṃhasmopaniṣadisaṃvatsaraṃgārakṣayatetārukṣyaḥetasyāṃhasmamātrāyāṃsaṃvatsaraṃgārakṣayatetārukṣyaḥtadapyetadr̥ṣiṇoktamrathantaramājabhārāvasiṣṭhoitisayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretivākprāṇenasaṃhitetikauṇṭharavyaḥprāṇaḥpavamānenapavamānoviśvairdevairviśvedevāḥsvargeṇalokenasvargolokobrahmaṇāsaiṣāvaraparāsaṃhitāsayohaitāmavaraparāṃsaṃhitāṃvedaivaṃhaivasaprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasaṃdhīyateyathaiṣāsaṃhitāsayadipareṇavopasr̥taḥsvenavārthenābhivyāharedabhivyāhārṣannevavidyādbhaviṣyatītiśaśvattathāsyātsayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretivāksaṃhitetipañcālacaṇḍaḥvācāvaivedāḥsaṃdhīyantevācāchandāṃsivācāmitrāṇisaṃdadhativācāsarvāṇibhūtānyathovāgevedaṃsarvamititadyatraitadadhītevābhāṣatevāvācitadāprāṇobhavativāktadāprāṇaṃrel̥hyathayatratūṣṇīṃvābhavatisvapitivāprāṇetadāvāgbhavatiprāṇastadāvācaṃrel̥hitāvanyonyaṃrīl̥hovāgvaimātāprāṇaḥputraḥtadapyetadr̥ṣiṇoktamekaḥsuparṇaḥsasamudramāviveśaitisayaevametāṃsaṃhitāṃvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretiathātaḥprajāpatisaṃhitājāyāpūrvarūpaṃpatiruttararūpaṃputraḥsaṃdhiḥprajananaṃsaṃdhānaṃsaiṣāditiḥsaṃhitāaditirhīdaṃsarvaṃyadidaṃkiñcapitācamātācaputraścaprajananaṃcatadapyetadr̥ṣiṇoktamiti॥

Khaṇḍa 6

sayaevametāṃsaṃhitāmvedasaṃdhīyateprajayāpaśubhiryaśasābrahmavarcasenasvargeṇalokenasarvamāyuretisarvamāyureti6ityaitareyatr̥tīyāraṇyakeprathamo'dhyāyaḥ॥