Prathamā kaṇḍikā
uktāni vaitānikāni gṛhyāṇi vakṣyāmaḥ
||1||trayaḥ pākayajñāḥ
||2||hutā agnau hūyamānā anagnau prahutā brāhmaṇabhojane brahmaṇihutāḥ
||3||athāpyṛca udāharanti yaḥ samidhā ya āhutī yo vedeneti
||4||samidhamevāpi śraddadhāna ādadhanmanyeta yaja idamiti namastasmai ya āhutyā yo vedeneti vidyayaivāpyasti prītistadetatpaśyannṛṣiruvāca agorudhāya gaviṣedyukṣāya dasmyaṃ vacaḥ | ghṛtātsvādīyo madhunaśca vocateti vaca eva ma idaṃ ghṛtācca madhunaśca svādīyo'sti prītiḥ svādīyo'stvityeva tadāha ā te agna ṛcā havirhṛdā taṣṭaṃ bharāmasi | te te bhavantūkṣaṇa ṛṣabhāso vaśā uteti eta eva ma ukṣāṇaśca ṛṣabhāśca vaśāśca bhavanti ya imaṃ svādhyāyamadhīyata iti yo namasā svadhvara iti namaskāreṇa vai khalvapi na vai devā namaskāramati yajño vai nama iti hi brāhmaṇaṃ bhavati
||5||Dvitīyā kaṇḍikā
atha sāyaṃprātaḥsiddhasya haviṣyasya juhuyāt
||1||agnihotradevatābhyaḥ somāya vanaspataye'gnīṣomābhyāmindrāgnibhyāṃ dyāvāpṛthivībhyāṃ dhanvantaraya indrāya viśvebhyo devebhyo brahmaṇe
||2||svāhetyatha baliharaṇam
||3||etābhyaścaiva devatābhyo'dbhya oṣadhivanaspatibhyo gṛhāya gṛhadevatābhyo vāstudevatābhyaḥ
||4||indrāyendrapuruṣebhyo yamāya yamapuruṣebhyo varuṇāya varuṇapuruṣebhyaḥ somāya somapuruṣebhya iti pratidiśam
||5||brahmaṇe brahmapuruṣebhya iti madhye
||6||viśvebhyo devebhyaḥ
||7||sarvebhyo bhūtebhyo divācāribhya iti divā
||8||naktañcāribhya iti naktam
||9||rakṣobhya ityuttarataḥ
||10||svadhā pitṛbhya iti prācīnāvītī śeṣaṃ dakṣiṇā ninayet
||11||Tṛtīyā kaṇḍikā
atha khalu yatra kva ca hoṣyantyasyādiṣumātrāvaraṃ sarvataḥ sthaṇḍilamupalipyollikhya ṣaḍlekhā udagāyatāṃ paścātprāgāyate nānāntayostisro madhye tadabhyukṣyāgniṃ pratiṣṭhāpyānvādhāya parisamūhya paristīrya purastāddakṣiṇataḥ paścāduttarata ityudakasaṃsthantūṣṇīṃ paryukṣaṇam
||1||pavitrābhyāmājyasyotpavanam
||2||apracchinnāgrāvanantargarbhau prādeśamātrau kuśau nānāntayorgṛhītvāṅguṣṭhopakaniṣṭhikābhyāmuttānābhyāṃ pāṇibhyāṃ savituṣṭvā prasava utpunāmyacchidreṇa pavitreṇa vasoḥ sūryasya raśmibhiriti prāgutpunāti sakṛnmantreṇa dvistūṣṇīm
||3||kṛtākṛtamājyahomeṣu paristaraṇam
||4||tathājyabhāgau pākayajñeṣu
||5||brahmā ca dhanvantariyajñaśūlagavavarjam
||6||amuṣmai svāheti juhuyāt
||7||agnirindraḥ prajāpatirviśvedevā brahmetyanādeśe
||8||ekabarhirādyājyasviṣṭakṛtaḥ syustulyakālāḥ
||9||tadeṣābhiyajñagāthā gīyate | pākayajñānsamāsādyaikājyānekabarhiṣaḥ | ekasviṣṭakṛtaḥ kuryānnānāpi sati daivate iti
||10||Caturthī kaṇḍikā
udagayana āpūryamāṇapakṣe kalyāṇe nakṣatre caulakarmopanayanagodānavivāhāḥ
||1||sārvakālameke vivāham
||2||teṣāṃ purastāccatasra ājyāhutīrjuhuyāt
||3||agna āyūṃṣi pavasa iti tisṛbhiḥ prajāpate na tvadetānyanya iti ca vyāhṛtibhirvā
||4||samuccayameke
||5||naike kāñcana
||6||tvamaryamā bhavasi yatkanīnāmiti vivāhe caturthīm
||7||Pañcamī kaṇḍikā
kulamagre parīkṣeta ye mātṛtaḥ pitṛśceti yathoktaṃ purastāt
||1||buddhimate kanyāṃ prayacchet
||2||buddhirūpaśīlalakṣaṇasampannāmarogāmupayaccheta
||3||durvijñeyāni lakṣaṇānīti
||4||aṣṭau piṇḍānkṛtvā ṛtamagre prathamaṃ jajña ṛte satyaṃ pratiṣṭhitaṃ yadiyaṃ kumāryabhijātā tadiyamiha pratipadyatāṃ yatsatyaṃ taddṛśyatāmiti piṇḍānabhimantrya kumārīṃ brūyādeṣāmekaṃ gṛhāṇeti
||5||kṣetrāccedubhayataḥsasyādgṛhṇīyādannavatyasyāḥ prajā bhaviṣyatīti vidyādgoṣṭhātpaśumatī vedipurīṣādbrahmavarcasvinyavidāsino hradātsarvasampannā devanātkitavī catuṣpathāddvipravrājinīriṇādadhanyā śmaśānāt patighnī
||6||Ṣaṣṭhī kaṇḍikā
alaṃkṛtya kanyāmudakapūrvāṃ dadyādeṣa brāhmo vivāhaḥ | tasyāṃ jāto dvādaśāvarāndvādaśa parānpunātyubhayataḥ
||1||ṛtvije vitate karmaṇi dadyādalaṃkṛtya sa daivo daśāvarāndaśa parānpunātyubhayataḥ
||2||saha dharmaṃ carata iti prājāpatyo'ṣṭāvarānaṣṭa parānpunātyubhayataḥ
||3||gomithunaṃ dattvopayaccheta sa ārṣaḥ saptāvarānsapta parānpunātyubhayataḥ
||4||mithaḥ samayaṃ kṛtvopayaccheta sa gāndharvaḥ
||5||dhanenopatoṣyopayaccheta sa āsuraḥ
||6||suptānāṃ pramattānāṃ vāpaharet sa paiśācaḥ
||7||hatvā bhittvā ca śīrṣāṇi rudatīṃ rudadbhyo haret sa rākṣasaḥ
||8||Saptamī kaṇḍikā
atha khalūccāvacā janapadadharmā grāmadharmāśca tānvivāhe pratīyāt
||1||yattu samānaṃ tadvakṣyāmaḥ
||2||paścādagnerdṛṣadamaśmānaṃ pratiṣṭhāpyottarapurastādudakumbhaṃ samanvārabdhāyāṃ hutvā tiṣṭhan pratyaṅmukhaḥ prāṅmukhyā āsīnāyā gṛhṇāmi te saubhagatvāya hastamityaṅguṣṭhameva gṛhṇīyādyadi kāmayīta pumāṃsa eva me putrā jāyeranniti
||3||aṅgulīreva strīkāmaḥ
||4||romānte hastaṃ sāṅguṣṭhamubhayakāmaḥ
||5||pradakṣiṇamagnimudakumbhañca triḥ pariṇayañjapati | amo'hamasmi sā tvaṃ sā tvamasyamo'haṃ dyaurahaṃ pṛthivī tvaṃ sāmāhamṛktvaṃ tāveha vivahāvahai prajāṃ prajanayāvahai sampriyau rociṣṇū sumanasyamānau jīveva śaradaḥ śatamiti
||6||pariṇīya pariṇīyāśmānamārohayatīmamaśmānamārohāśmeva tvaṃ sthirā bhava | sahasva pṛtanāyato'bhitiṣṭha pratanyata iti
||7||vadhvañjalā upastīrya bhrātā bhrātṛsthāno vā dvirlājānāvapati
||8||trirjāmadagnyānām
||9||pratyabhighārya haviḥ
||10||avattañca
||11||eṣo'vadānadharmaḥ
||12||aryamaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata sa imāṃ devo aryamā preto muñcātu nāmutaḥ svāhā | varuṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata sa imāṃ devo varuṇaḥ preto muñcātu nāmutaḥ svāhā | pūṣaṇaṃ nu devaṃ kanyā agnimayakṣata sa imāṃ devaḥ pūṣā preto muñcātunāmutaḥ svāhetyavicchindatyañjaliṃ sruceva juhuyāt
||13||apariṇīya śūrpapuṭenābhyātmaṃ tūṣṇīṃ caturtham
||14||opyopya haike lājānpariṇayanti tathottame āhutī na sannipatataḥ
||15||athāsyai śikhe vimuñcati yadi kṛte bhavataḥ
||16||ūrṇāstuke keśapakṣayorbaddhe bhavataḥ | pra tvā muñcāmi varuṇasya pāśāditi
||17||uttarāmuttarayā
||18||athaināmaparājitāyāndiśi saptapadānyabhyutkrāmayatīṣa ekapadyūrje dvipadī rāyaspoṣāya tripadī māyobhavyāya catuṣpadī prajābhyaḥ pañcapadyṛtubhyaḥ ṣaṭpadī sakhā saptapadī bhava sā māmanuvratā bhava putrānvindāvahai bahūṃste santu jaradaṣṭaya iti
||19||ubhayoḥ sannidhāya śirasī udakumbhenāvasicya
||20||brāhmaṇyāśca vṛddhāyā jīvapatnyā jīvaprajāyā agāra etāṃ rātriṃ vaset
||21||dhruvamarundhatīṃ saptaṛṣīniti dṛṣṭvā vācaṃ visṛjeta jīvapatnīṃ prajāṃ vindeyeti
||22||Aṣṭamī kaṇḍikā
prayāṇa upapadyamāne pūṣā tveto nayatu hastagṛhyeti yānamārohayet
||1||aśmanvatīrīyate saṃrabhadhvamityarddharcena nāvamārohayet
||2||uttareṇoktramayet
||3||jīvaṃ rudantīti rudatyām
||4||vivāhāgnimagrato'jasrannayanti
||5||kalyāṇeṣu deśavṛkṣacatuṣpatheṣu māvidanparipanthina iti japet
||6||vāsevāse sumaṅgalīriyaṃ vadhūritīkṣakānīkṣeta
||7||iha priyaṃ prajayā te samṛdhyatāmiti gṛhaṃ praveśayet
||8||vivāhāgnimupasamādhāya paścādasyānaḍuhaṃ carmāstīrya prāggrīvamuttaraloma tasminnupaviṣṭāyāṃ samanvārabdhāyām ā naḥ prajāṃ janayatu prajāpatiriti catasṛbhiḥ pratyṛcaṃ hutvā samañjantu viśvedevā iti dadhnaḥ prāśya pratiprayacchedājyaśeṣeṇa vānakti hṛdaye
||9||akṣārālavaṇāśinau brahmacāriṇāvalaṃkurvāṇāvadhaḥśāyinau syātām
||10||ata ūrddhvaṃ trirātraṃ dvādaśarātram
||11||saṃvatsaraṃ vaika ṛṣirjāyata iti
||12||caritavrataḥ sūryāvide vadhūvastraṃ dadyāt
||13||annaṃ brāhmaṇebhyaḥ
||14||atha svastyayanaṃ vācayīta
||15||Navamī kaṇḍikā
pāṇigrahaṇādi gṛhyaṃ paricaretsvayaṃ patnyapi vā putraḥ kumāryantevāsī vā
||1||nityānugṛhītaṃ syāt
||2||yadi tūpaśāmyetpatnyupavasedityeke
||3||tasyāgnihotreṇa
||4||prāduṣkaraṇahomakālau vyākhyātau
||5||haumyaṃ ca māṃsavarjam
||6||kāmaṃ tu vrīhiyavatilaiḥ
||7||agnaye svāheti sāyaṃ juhuyāt sūryāya svāheti prātastūṣṇīṃ dvitīye ubhayatra
||8||Daśamī kaṇḍikā
atha pārvaṇasthālīpākaḥ
||1||tasya darśapūrṇamāsābhyāmupavāsaḥ
||2||idhmābarhiṣośca sannahanam
||3||devatāścopāṃśuyājendramahendravarjam
||4||kāmyā itarāḥ
||5||tasyai tasyai devatāyai caturaścaturo muṣṭīnnirvapati pavitre antarddhāyāmuṣmai tvā juṣṭaṃ nirvapāmīti
||6||athainānprokṣati yathāniruptamamuṣmai tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti
||7||avahatāṃstriṣphalīkṛtānnānā śrapayet
||8||samopya vā
||9||yadi nānā śrapayedvibhajya taṇḍulānabhimṛśedidamamuṣmā idamamuṣmā iti
||10||yadyu vai samopya vyuddhāraṃ juhuyāt
||11||śṛtāni havīṃṣyabhighāryodagudvāsya barhiṣyāsādyedhmabhighāryāyanta idhma ātmā jātavedastenedhyasva varddhasva ceddha varddhaya cāsmān prajayā paśubhirbrahmavarcasenānnādyena samedhaya svāheti
||12||tūṣṇīmāghārāvāghāryājyabhāgau juhuyādagnaye svāhā somāya svāheti
||13||uttaramāgneyaṃ dakṣiṇaṃ saumyam
||14||vijñāyate cakṣuṣī vā ete yajñasya yadājyabhāgau
||15||tasmātpuruṣasya hi pratyaṅmukhasyāsīnasya dakṣiṇamakṣyuttaraṃ bhavatyuttaraṃ dakṣiṇam
||16||madhye havīṃṣi pratyaktaraṃ vā prāksaṃsthānyudaksaṃsthāni vottarapurastātsauviṣṭakṛtam
||17||madhyātpūrvārddhācca haviṣo'vadyati
||18||madhyātpūrvārddhāt paścārddhāditi pañcāvattinām
||19||uttarārddhāt sauviṣṭakṛtam
||20||nātra havīṃṣi pratyabhighārayati sviṣṭakṛtaṃ dvirabhighārayati
||21||yadasya karmaṇo'tyarīricaṃ yadvā nyūnamihākaram | agniṣṭatsviṣṭakṛdvidvānsarvaṃ sviṣṭaṃ suhutaṃ karotu me | agnaye sviṣṭakṛte suhutahute sarvaprāyaścittāhutīnāṃ kāmānāṃ samarddhayitre sarvānnaḥ kāmāntsamarddhaya svāheti
||22||barhiṣi pūrṇapātraṃ ninayet
||23||eṣo'vabhṛthaḥ
||24||pākayajñānāmetattantram
||25||havirucchiṣṭaṃ dakṣiṇā
||26||Ekādaśī kaṇḍikā
atha paśukalpaḥ
||1||uttarato'gneḥ śāmitrasyāyatanaṃ kṛtvā pāyayitvā paśumāplāvya purastāt pratyaṅmukhamavasthāpyāgniṃ dūtamiti dvābhyāṃ hutvā sapalāśayārdraśākhayā paścādupaspṛśedamuṣmai tvā juṣṭamupākaromīti
||2||vrīhiyavamatībhiradbhiḥ purastātprokṣatyamuṣmai tvā juṣṭaṃ prokṣāmīti
||3||tāsāṃ pāyayitvā dakṣiṇamanu bāhuṃ śeṣaṃ ninayet
||4||āvṛtaiva paryagni kṛtvodañcaṃ nayanti
||5||tasya purastādulmukaṃ haranti
||6||śāmitra eṣa bhavati
||7||vapāśrapaṇībhyāṃ kartā paśumanvārabhate
||8||kartāraṃ yajamānaḥ
||9||paścācchamitrasya prākśirasaṃ pratyakśirasaṃ vodakpādaṃ saṃjñapya purā nābhestṛṇamantarddhāya vapāmutkhidya vapāmavadāya vapāśrapaṇībhyāṃ parigṛhyādbhirabhiṣicya śāmitre pratāpyāgreṇainamagniṃ hutvā dakṣiṇata āsīnaḥ śrapayitvā parītya juhuyāt
||10||etasminnevāgnau sthālīpākaṃ śrapayanti
||11||ekādaśa paśoravadānāni sarvāṅgebhyo'vadāya śāmitre śrapayitvā hṛdayaṃ śūle pratāpya sthālīpākasyāgrato juhuyāt
||12||avadānairvā saha
||13||ekaikasyāvadānasya dvirdviravadyati
||14||āvṛtaiva hṛdayaśūlena caranti
||15||Dvādaśī kaṇḍikā
caityayajñe prāk sviṣṭakṛtaścaityāya baliṃ haret
||1||yadyu vai videśasthaṃ palāśadūtena yatra vettha vanaspata ityetayarcā dvau piṇḍau kṛtvā vīvadhe'bhyādhāya dūtāya prayacchedimantasmai baliṃ hareti cainaṃ brūyādayaṃ tubhyamiti yo dūtāya
||2||pratibhayaṃ cedantarā śastramapi kiñcit
||3||nāvyā cennadyantarā plavarūpamapi kiñcidanena taritavyamiti
||4||dhanvantariyajñe brahmāṇamagniṃ cāntarā purohitāyāgre baliṃ haret
||5||Trayodaśī kaṇḍikā
upaniṣadi garbhalambhanaṃ puṃsavanamanavalobhanañca
||1||yadi nādhīyāttṛtīye garbhamāse tiṣyeṇopoṣitāyāḥ sarūpavatsāyā gordadhani dvau dvau māṣau yavañca dadhi prasṛtena prāśayet
||2||kiṃ pibasi kiṃ pibasīti pṛṣṭvā puṃsavanaṃ puṃsavanamiti triḥ pratijānīyāt
||3||evaṃ trīnprasṛtān
||4||athāsyai maṇḍalāgāracchāyāyāṃ dakṣiṇasyāṃ nāsikāyāmajītāmoṣadhīṃ nastaḥkaroti
||5||prajāvajjīvaputrābhyāṃ haike ā te garbho yonimetu pumānvāṇa iveṣudhim | ā vīro jāyatāṃ putraste daśamāsyaḥ | agniretu prathamo devatānāṃ sau'syai prajāṃ muñcatu mṛtyupāśāt | tadayaṃ rājā varuṇo'numanyatāṃ yatheyaṃ strī pautramaghaṃ na rodāditi
||6||prājāpatyasya sthālīpākasya hutvā hṛdayadeśamasyā ālabheta yatte susīme hṛdaye hitamantaḥ prajāpatau | manye'haṃ māṃ tadvidvāṃsaṃ māhaṃ pautramaghanniyāmiti
||7||Caturdaśī kaṇḍikā
caturthe garbhamāse somantonnayanam
||1||āpūryamāṇapakṣe yadā puṃsā nakṣatreṇa candramā yuktaḥ syāt
||2||athāgnimupasamādhāya paścādasyānaḍuhaṃ carmāstīrya prāggrīvamuttaraloma tasminnupaviṣṭāyāṃ samanvārabdhāyāṃ dhātā dadātu dāśuṣa iti dvābhyāṃ rākāmahamiti dvābhyāṃ nejameṣa iti tisṛbhiḥ prajāpate na tvadetānyanya iti ca
||3||athāsyai yugmena śalāṭuglapsena tryeṇyā ca śalalyā tribhiśca kuśapiñjūlairūrdhvaṃ sīmantaṃ vyūhati bhūrbhuvaḥ svaromiti triḥ
||4||caturvā
||5||vīṇāgāthinau saṃśāsti somaṃ rājānaṃ saṃgāyetāmiti
||6||somo no rājā'vatu mānuṣīḥ prajā niviṣṭacakrāsāviti yāṃ nadīmupavasitā bhavanti
||7||brāhmaṇyaśca vṛddhā jīvapatyo jīvaprajā yadyadupadiśeyustattatkuryuḥ
||8||vṛṣabho dakṣiṇā
||9||Pañcadaśī kaṇḍikā
kumāraṃ jātaṃ purānyairālambhātsarpirmadhunī hiraṇyanikāṣaṃ hiraṇyena prāśayetpra te dadāmi madhuno ghṛtasya vedaṃ savitrā prasūtaṃ maghonām | āyuṣmāngupto devatābhiḥ śataṃ jīva śarado loke asminniti
||1||karṇayorupanidhāya medhājananaṃ japati | medhānte devaḥ savitā medhāṃ devī sarasvatī | medhānte aśvinau devāvādhattāṃ puṣkarasrajau | iti
||2||aṃsāvabhimṛśati aśmā bhava paraśurbhava hiraṇyamastṛtaṃ bhava | vedo vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatamiti | indra śreṣṭhāni draviṇāni dhehyasme prayandhi maghavannṛjīṣinniti ca
||3||nāma cāsmai dadyuḥ
||4||ghoṣavadādyantarantasthamabhiniṣṭhānāntaṃ dvyakṣaram
||5||caturakṣaraṃ vā
||6||dvyakṣaraṃ pratiṣṭhākāmaścaturakṣaraṃ brahmavarcasakāmaḥ
||7||yugmāni tveva puṃsām
||8||ayujāni strīṇām
||9||abhivādanīyaṃ ca samīkṣeta tanmātāpitarau vidyātāmopanayanāt
||10||pravāsādetya putrasya śiraḥ parigṛhya japati aṅgādaṅgātsambhavasi hṛdayādadhijāyase | ātmā vai putranāmāsi sa jīva śaradaḥ śatamiti mūrddhani triravaghrāya
||11||āvṛtaiva kumāryai
||12||Ṣoḍaśī kaṇḍikā
ṣaṣṭhe māsyannaprāśanam
||1||ājamannādyakāmaḥ
||2||taittiraṃ brahmavarcasakāmaḥ
||3||ghṛtaudanaṃ tejaskāmaḥ
||4||dadhimadhughṛtamiśramannaṃ prāśayedannapate'trasya no dehyanamīvasya śuṣmiṇaḥ | pra pradātārantāriṣa ūrjanno dhehi dvipade catuṣpada iti
||5||āvṛtaiva kumāryai
||6||Saptadaśī kaṇḍikā
tṛtīye varṣe caulaṃ yathākuladharmaṃ vā
||1||uttarato'gnervrīhiyavamāṣatilānāṃ pṛthakpūrṇaśarāvāṇi nidadhāti
||2||paścātkārayiṣyamāṇo māturupastha ānaḍuhaṃ gomayaṃ nave śarāve śamīparṇāni copanihitāni bhavanti
||3||mātuḥ pitā dakṣiṇata ekaviṃśatikuśapiñjūlānyādāya
||4||brahmā vaitāni dhārayet
||5||paścātkārayiṣyamāṇasyāvasthāya śītoṣṇā apaḥ samānīyoṣṇena vā ya udakenehīti
||6||tāsāṃ gṛhītvā navanītaṃ dadhidrapsānvā pradakṣiṇaṃ śirastrirundati aditiḥ keśānvapatvāpa undantu varcasa iti
||7||dakṣiṇe keśapakṣe trīṇi trīṇi kuśapiñjūlānyabhyātmāgrāṇi nidadhāti oṣadhe trāyasvainamiti
||8||svadhite mainaṃ hiṃsīriti niṣpoḍya lauhena kṣureṇa
||9||prachinatti yenāvapatsavitā kṣureṇa somasya rājño varuṇasya vidvān | tena brahmāṇo vapatedamasyāyuṣmāñjaradaṣṭiryathāsaditi
||10||pracchidyapracchidya prāgagrāñchamīparṇaiḥ saha mātre prayacchati tānānaḍuhe gomaye nidadhāti
||11||yena dhātā bṛhaspateragnerindrasya cāyuṣe'vapat | tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya iti dvitīyam | yena bhūyaścarātryāṃ jyokca paśyāti sūryam | tena ta āyuṣe vapāmi suślokyāya svastaya iti tṛtīyam
||12||sarvairmantraiścaturtham
||13||evamuttaratastriḥ
||14||kṣuratejo nimṛjedyatkṣureṇa marcayatā supeśasā vaptā vapasi keśān | śundhi śiro māsyāyuḥ pramoṣīriti
||15||nāpitaṃ śiṣyācchītoṣṇābhiradbhiravarthaṃ kurvāṇo'kṣaṇvankuśalīkurviti
||16||yathākuladharmaṃ keśaveśān kārayet
||17||āvṛtaiva kumāryyai
||18||Aṣṭādaśī kaṇḍikā
etena godānam
||1||ṣoḍaśe varṣe
||2||keśaśabde tu śmaśruśabdānkārayet
||3||śmaśrūṇīhondati
||4||śundhi śiro mukhaṃ māsyāyuḥ pramoṣīriti
||5||keśaśmaśrulomanakhānyudaksaṃsthāni kurviti saṃpreṣyati
||6||āplutya vāgyataḥ sthitvā'haḥśeṣamācāryasakāśe vācaṃ visṛjeta varaṃ dadāmīti
||7||gomithunaṃ dakṣiṇā
||8||saṃvatsaramādiśet
||9||Ekonaviṃśī kaṇḍikā
aṣṭame varṣe brāhmaṇamupanayet
||1||garbhāṣṭame vā
||2||ekādaśe kṣatriyam
||3||dvādaśe vaiśyam
||4||ā ṣoḍaśādbrāhmaṇasyānatītaḥ kālaḥ
||5||ā dvāviṃśāt kṣatriyasyā caturviṃśādvaiśyasyāta ūrdhvaṃ patitasāvitrīkā bhavanti
||6||nainānupanayennādhyāpayenna yājayennaibhirvyavahareyuḥ
||7||alaṅkṛtaṃ kumāraṃ kuśalīkṛtaśirasamahatena vāsasā saṃvītamaiṇeyena vājinena brāhmaṇaṃ rauraveṇa kṣatriyamājena vaiśyam
||8||yadi vāsāṃsi vasīranraktāni vasīrankāṣāyaṃ brāhmaṇo māñjiṣṭaṃ kṣatriyo hāridraṃ vaiśyaḥ
||9||teṣāṃ mekhalāḥ
||10||mauñjī brāhmaṇasya dhanurjyā kṣatriyasyāvī vaiśyasya
||11||teṣāṃ daṇḍāḥ
||12||pālāśo brāhmaṇasyauḍumbaraḥ kṣatriyasya bailvo vaiśyasya | keśasaṃmito brāhmaṇasya lalāṭasaṃmitaḥ kṣatriyasya prāṇasaṃmito vaiśyasya
||13||Viṃśī kaṇḍikā
sarve vā sarveṣām
||1||samanvārabdhe hutvottarato'gneḥ prāṅmukha ācāryo'vatiṣṭhate
||2||purastātpratyaṅmukha itaraḥ
||3||apāmañjalī pūrayitvā tatsaviturvṛṇīmaha iti pūrṇenāsya pūrṇamavakṣārayatyāsicya devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ puṣṇo hastābhyāṃ hastaṃ gṛhṇāmyasāviti tasya pāṇinā pāṇiṃ sāṅguṣṭhaṃ gṛhṇīyāt
||4||savitā te hastamagrabhīdasāviti dvitīyam | agnirācāryastavāsāviti tṛtīyam
||5||ādityamīkṣayet deva savitareṣa te brahmacārī taṃ gopāya sa māmṛtetyācāryaḥ
||6||kasya brahmacāryasi prāṇasya brahmacāryasi kastvākamupanayate kāya tvā paridadāmīti
||7||yuvā suvāsāḥ parivīta āgādityarddharcenainaṃ pradakṣiṇamāvartayet
||8||tasyādhyaṃsau pāṇī kṛtvā hṛdayadeśamālabhetottareṇa
||9||agniṃ parisamūhya brahmacārī tūṣṇīṃ samidhamādadhyāt tūṣṇīṃ vai prājāpatyaṃ prājāpatyo brahmacārī bhavatīti vijñāyate
||10||Ekaviṃśī kaṇḍikā
mantreṇa haike agnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase tayā tvamagne varddhasva samidhā brahmaṇā vayaṃ svāheti
||1||sa samidhamādhāyāgnimupaspṛśya mukhaṃ nimārṣṭi tristejasā mā samanajmīti
||2||tejasā hyevātmānaṃ samanaktīti vijñāyate
||3||mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayyagnistejo dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayīndra indriyaṃ dadhātu mayi medhāṃ mayi prajāṃ mayi sūryo bhrājo dadhātu | yatte agne tejastenāhaṃ tejasvī bhūyāsaṃ yatte agne varcastenāhaṃ varcasvī bhūyāsaṃ yatte agne harastenāhaṃ harasvī bhūyāsaṃ ityupasthāya jānvācyopasaṃgṛhya brūyādadhīhi bhoḥ sāvitrīṃ bho3 anubrū3 hīti
||4||tasya vāsasā pāṇibhyāṃ ca pāṇī saṃgṛhya sāvitrīmanvāha paccho'rddharcaśaḥ sarvām
||5||yathāśakti vācayīta
||6||hṛdayadeśe'syorddhvāṅguliṃ pāṇimupadadhāti mama vrate hṛdayante dadhāmi mama cittamanu cittaṃ te astu | mama vācamekavrato juṣasva bṛhaspatiṣṭvā niyunaktu mahyamiti
||7||Dvāviṃśī kaṇḍikā
mekhalāmābadhya daṇḍaṃ pradāya brahmacaryamādiśet
||1||brahmacāryasyapo'śāna karma kuru divā māsvāpsīrācāryādhīno vedamadhīṣveti
||2||dvādaśa varṣāṇi vedabrahmacaryam
||3||grahaṇāntaṃ vā
||4||sāyaṃ prātarbhikṣeta
||5||sāyaṃ prātaḥ samidhamādadhyāt
||6||apratyākhyāyinamagre bhikṣetāpratyākhyāyinīṃ vā
||7||bhavān bhikṣāṃ dadātvityanupravacanīyamiti vā
||8||tadācāryāya vedayīta tiṣṭhedahaḥśeṣam
||9||astamite brahmaudanamanupravacanīyaṃ śrapayitvācāryāya vedayīta
||10||ācāryaḥ samanvārabdhe juhuyātsadasaspatimadbhutamiti
||11||sāvitryā dvitīyam
||12||yadya tkiñcāta ūrdhvamanūktaṃ syāt
||13||ṛṣibhyastṛtīyam
||14||sauviṣṭakṛtaṃ caturtham
||15||brāhmaṇānbhojayitvā vedasamāptiṃ vācayīta
||16||ata ūrdhvamakṣāralavaṇāśī brahmacāryadhaḥśāyī trirātraṃ dvādaśarātraṃ saṃvatsaraṃ vā
||17||caritavratāya medhājananaṃ karoti
||18||aninditāyāndiśyekamūlaṃ palāśaṃ kuśastambaṃ vā palāśāpacāre pradakṣiṇamudakumbhena triḥ pariṣiñcantaṃ vācayati suśravaḥ suśravā asi yathā tvaṃ suśravaḥ suśravā asyevaṃ māṃ suśravaḥ sauśravasaṃ kuru | yathā tvaṃ devānāṃ yajñasya nidhipo'syevamahaṃ manuṣyāṇāṃ vedasya nidhipo bhūyāsamiti
||19||etena vāpanādiparidānāntaṃ vratādeśanaṃ vyākhyātam
||20||ityanupetapūrvasya
||21||athopetapūrvasya
||22||kṛtākṛtaṃ keśavapanaṃ medhājananaṃ ca
||23||aniruktaṃ paridānam
||24||kālaśca
||25||tatsaviturvṛṇīmaha iti sāvitrīṃ
||26||Trayoviṃśī kaṇḍikā
ṛtvijo vṛṇīte'nyūnānatiriktāṅgānye mātṛtaḥ pitṛtaśceti yathoktaṃ purastāt
||1||yūna ṛtvijo vṛṇīta ityeke
||2||brahmāṇameva prathamaṃ vṛṇīte'tha hotāramathādhvaryumathodgātāram
||3||sarvānvā ye'hīnaikāhairyājayanti
||4||sadasyaṃ saptadaśaṃ kauṣītakinaḥ samāmananti sa karmaṇāmupadraṣṭā bhavatīti taduktamṛgbhyāṃ yamṛtvijo bahudhā kalpayanta iti
||5||hotārameva prathamaṃ vṛṇīte
||6||agnirme hotā sa me hotā hotāraṃ tvāmuṃ vṛṇa iti hotāraṃ
||7||candramā me brahmā sa me brahmā brahmāṇaṃ tvāmuṃ vṛṇa iti brahmāṇaṃ
||8||ādityo me'dhvaryurityadhvaryum | parjanyo ma udgātetyudgātāram | āpo me hotrāśaṃsina iti hotrakān | raśmayo me camasādhvaryava iti camasādhvaryūn | ākāśo me sadasya iti sadasyam | sa vṛto japenmahanme'voco bhargo me'voco bhago me'voco yaśo me'vocaḥ stomaṃ me'vocaḥ kḷptiṃ me'vocastṛptiṃ me'voco bhuktiṃ me'vocaḥ sarvaṃ me'voca iti
||9||japitvāgniṣṭe hotā sa te hotā hotāhaṃ te mānuṣa iti hotā pratijānīte
||10||candramāste brahmā sa te brahmā
||11||evamitare yathādeśaṃ tanmāmavatu tanmā viśatu tena bhukṣiṣīyeti ca yājayiṣyan
||12||nyastamārtvijyamakāryam
||13||ahīnasya nīcadakṣiṇasya
||14||vyādhitasyāturasya
||15||yakṣmagṛhītasya
||16||anudeśyabhiśastasya
||17||kṣiptayoneriti caiteṣām
||18||somapravākaṃ paripṛcchetko yajñaḥ ka ṛtvijaḥ kā dakṣiṇā iti
||19||kalyāṇaiḥ saha samprayogaḥ
||20||na māṃsamaśnīyurna striyamupeyurā kratorapavargāt
||21||etenāgne brahmaṇā vāvṛdhasveti dakṣiṇāgnāvājyāhutiṃ hutvā yathārthaṃ pravrajet
||22||evamanāhitāgnirgṛhya imāmagne śaraṇiṃ mīmṛṣo na ityetayarcā
||23||Caturviṃśī kaṇḍikā
ṛtvijo vṛtvā madhuparkamāharet
||1||snātakāyopasthitāya
||2||rājñe ca
||3||ācāryaśvaśurapitṛvyamātulānāñca
||4||dadhani madhvānīya
||5||sarpirvā madhvalābhe
||6||viṣṭaraḥ pādyamarghyamācamanīyaṃ madhuparkko gaurityeteṣāṃ tristrirekaikaṃ vedayante
||7||ahaṃ varṣma sajātānāṃ vidyutāmiva sūryaḥ | idantamadhitiṣṭhāmi yo mā kaścābhidāsatītyudagagre viṣṭara upaviśedākramya vā
||8||pādau prakṣālāpayīta dakṣiṇamagre brāhmaṇāya prayacchet
||9||savyaṃ śūdrāya
||10||prakṣālitapādo'rghyamañjalinā pratigṛhya
||11||athācamanīyenānvācāmati amṛtopastaraṇamasīti
||12||madhuparkamāhriyamāṇamīkṣeta mitrasya tvā cakṣuṣā pratīkṣa iti
||13||devasya tvā savituḥ prasave'śvinorbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāṃ pratigṛhṇāmīti tadañjalinā pratigṛhya savye pāṇau kṛtvā madhuvātā ṛtāyata iti tṛcenāvekṣyānāmikayā cāṅguṣṭhena ca triḥ pradakṣiṇamāloḍya vasavastvā gāyatreṇa cchandasā bhakṣayantviti purastānnimārṣṭi
||14||rudrāstvā traiṣṭubhena cchandasā bhakṣayantviti dakṣiṇata ādityāstvā jāgatena cchandasā bhakṣayantviti paścādviśve tvā devā ānuṣṭubhena cchandasā bhakṣayantvityuttarato bhūtebhyastveti madhyāttrirudgṛhya
||15||virājo doho'sīti prathamaṃ prāśnīyādvirājo dohamaśīyeti dvitīyaṃ mayi dohaḥ padyāyai virāja iti tṛtīyam
||16||na sarvam
||17||na tṛptiṅgacchet
||18||brāhmaṇāyodaṅṅucchiṣṭaṃ prayacchedalābhe'psu
||19||sarvaṃ vā
||20||athācamanīyenānvācāmatyamṛtāpidhānamasīti
||21||satyaṃ yaśaḥ śrīrmayi śrīḥ śrayatāmiti dvitīyam
||22||ācāntodakāya gāṃ vedayante
||23||hato me pāpmā pāpmā me hata iti japitvaoṃkuruteti kārayiṣyan
||24||mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnāmiti japitvomutsṛjatetyutsrakṣyan
||25||nāmāṃso madhuparko bhavati bhavati
||26||