skipLink.label

प्रथमाष्टकम्, द्वितीयः प्रपाठकः

प्रथमाष्टकम्, द्वितीयः प्रपाठकः

अनुवाक 1

उ॒द्ध॒न्यमा॑नम॒स्या अ॑मे॒ध्यम्।
अप॑ पा॒प्मानं॒ यज॑मानस्य हन्तु।
शि॒वा नः॑ सन्तु प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः।
शं नो॑ मा॒ता पृ॑थि॒वी तोक॑साता।
शं नो॑ दे॒वीर॒भिष्ट॑ये।
आपो॑ भवन्तु पी॒तये᳚।
शं योर॒भि स्र॑वन्तु नः।
वै॒श्वा॒न॒रस्य॑ रू॒पम्।
पृ॒थि॒व्यां प॑रि॒स्रसा᳚।
स्यो॒नमा वि॑शन्तु नः॥१॥

यदि॒दं दि॒वो यद॒दः पृ॑थि॒व्याः।
स॒ञ्ज॒ज्ञा॒ने रोद॑सी सम्बभू॒वतुः॑।
ऊषा᳚न्कृ॒ष्णम॑वतु कृ॒ष्णमूषाः᳚।
इ॒होभयो᳚र्य॒ज्ञिय॒माग॑मिष्ठाः।
ऊ॒तीः कु॑र्वा॒णो यत्पृ॑थि॒वीमच॑रः।
गु॒हा॒कार॑माखुरू॒पं प्र॒तीत्य॑।
तत्ते॒ न्य॑क्तमि॒ह स॒म्भर॑न्तः।
श॒तं जी॑वेम श॒रदः॒ सवी॑राः।
ऊर्जं॑ पृथि॒व्या रस॑मा॒भर॑न्तः।
श॒तं जी॑वेम श॒रदः॑ पुरू॒चीः॥२॥

व॒म्रीभि॒रनु॑वित्तं॒ गुहा॑सु।
श्रोत्रं॑ त उ॒र्व्यब॑धिरा भवामः।
प्र॒जाप॑तिसृष्टानां प्र॒जाना᳚म्।
क्षु॒धोऽप॑हत्यै सुवि॒तं नो॑ अस्तु।
उप॒ प्रभि॑न्न॒मिष॒मूर्जं॑ प्र॒जाभ्यः॑।
सूदं॑ गृ॒हेभ्यो॒ रस॒माभ॑रामि।
यस्य॑ रू॒पं बिभ्र॑दि॒मामवि॑न्दत्।
गुहा॒ प्रवि॑ष्टाꣳ सरि॒रस्य॒ मध्ये᳚।
तस्ये॒दं विह॑तमा॒भर॑न्तः।
अछ॑म्बट्कारम॒स्यां वि॑धेम॥३॥

यत्प॒र्यप॑श्यथ्सरि॒रस्य॒ मध्ये᳚।
उ॒र्वीमप॑श्य॒ज्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम्।
तत्पुष्क॑रस्या॒ऽऽयत॑ना॒द्धि जा॒तम्।
प॒र्णं पृ॑थि॒व्याः प्रथ॑नꣳ हरामि।
याभि॒रदृꣳ॑ह॒ज्जग॑तः प्रति॒ष्ठाम्।
उ॒र्वीमि॒मां वि॑श्वज॒नस्य॑ भ॒र्त्रीम्।
ता नः॑ शि॒वाः शर्क॑राः सन्तु॒ सर्वाः᳚।
अ॒ग्ने रेत॑श्च॒न्द्रꣳ हिर॑ण्यम्।
अ॒द्भ्यः सम्भू॑तम॒मृतं॑ प्र॒जासु॑।
तथ्स॒म्भर॑न्नुत्तर॒तो नि॒धाय॑॥४॥

अ॒ति॒प्र॒यच्छं॒ दुरि॑तिं तरेयम्।
अश्वो॑ रू॒पं कृ॒त्वा यद॑श्व॒त्थेऽति॑ष्ठः।
सं॒व॒थ्स॒रं दे॒वेभ्यो॑ नि॒लाय॑।
तत्ते॒ न्य॑क्तमि॒ह स॒म्भर॑न्तः।
श॒तं जी॑वेम श॒रदः॒ सवी॑राः।
ऊ॒र्जः पृ॑थि॒व्या अध्युत्थि॑तोऽसि।
वन॑स्पते श॒तव॑ल्‌शो॒ विरो॑ह।
त्वया॑ व॒यमिष॒मूर्जं॒ मद॑न्तः।
रा॒यस्पोषे॑ण॒ समि॒षा म॑देम।
गा॒य॒त्रि॒या ह्रि॒यमा॑णस्य॒ यत्ते᳚॥५॥

प॒र्णमप॑तत्तृ॒तीय॑स्यै दि॒वोऽधि॑।
सो॑ऽयं प॒र्णः सो॑मप॒र्णाद्धि जा॒तः।
ततो॑ हरामि सोमपी॒थस्याव॑रुद्ध्यै।
दे॒वानां᳚ ब्रह्मवा॒दं वद॑तां॒ यत्।
उ॒पाशृ॑णोः सु॒श्रवा॒ वै श्रु॒तो॑ऽसि।
ततो॒ मामावि॑शतु ब्रह्मवर्च॒सम्।
तथ्स॒म्भर॒ꣴ॒स्तदव॑रुन्धीय सा॒क्षात्।
यया॑ ते सृ॒ष्टस्या॒ग्नेः।
हे॒तिमश॑मयत्प्र॒जाप॑तिः।
तामि॒मामप्र॑दाहाय॥६॥

श॒मीꣳ शान्त्यै॑ हराम्य॒हम्।
यत्ते॑ सृ॒ष्टस्य॑ य॒तः।
विक॑ङ्कतं॒ भा आ᳚र्च्छज्जातवेदः।
तया॑ भा॒सा सम्मि॑तः।
उ॒रुं नो॑ लो॒कमनु॒ प्रभा॑हि।
यत्ते॑ ता॒न्तस्य॒ हृद॑य॒माच्छि॑न्दञ्जातवेदः।
म॒रुतो॒ऽद्भिस्त॑मयि॒त्वा।
ए॒तत्ते॒ तद॑श॒नेः सम्भ॑रामि।
सात्मा॑ अग्ने॒ सहृ॑दयो भवे॒ह।
चित्रि॑यादश्व॒त्थाथ्सम्भृ॑ता बृह॒त्यः॑॥७॥

शरी॑रम॒भि सꣴस्कृ॑ताः स्थ।
प्र॒जाप॑तिना यज्ञमु॒खेन॒ सम्मि॑ताः।
ति॒स्रस्त्रि॒वृद्भि॑र्मिथु॒नाः प्रजा᳚त्यै।
अ॒श्व॒त्थाद्ध॑व्यवा॒हाद्धि जा॒ताम्।
अ॒ग्नेस्त॒नूं य॒ज्ञिया॒ꣳ॒ सम्भ॑रामि।
शा॒न्तयो॑निꣳ शमीग॒र्भम्।
अ॒ग्नये॒ प्रज॑नयि॒तवे᳚।
यो अ॑श्व॒त्थः श॑मीग॒र्भः।
आ॒रु॒रोह॒ त्वे सचा᳚।
तं ते॑ हरामि॒ ब्रह्म॑णा॥८॥

य॒ज्ञियैः᳚ के॒तुभिः॑ स॒ह।
यं त्वा॑ स॒मभ॑रञ्जातवेदः।
य॒था॒श॒री॒रं भू॒तेषु॒ न्य॑क्तम्।
स सम्भृ॑तः सीद शि॒वः प्र॒जाभ्यः॑।
उ॒रुं नो॑ लो॒कमनु॑नेषि वि॒द्वान्।
प्रवे॒धसे॑ क॒वये॒ मेध्या॑य।
वचो॑ व॒न्दारु॑ वृष॒भाय॒ वृष्णे᳚।
यतो॑ भ॒यमभ॑यं॒ तन्नो॑ अस्तु।
अव॑ दे॒वान् य॑जे॒ हेड्यान्॑।
स॒मिधा॒ऽग्निं दु॑वस्यत॥९॥

घृ॒तैर्बो॑धय॒ताति॑थिम्।
आऽस्मि॑न् ह॒व्या जु॑होतन।
उप॑ त्वाऽग्ने ह॒विष्म॑तीः।
घृ॒ताची᳚र्यन्तु हर्यत।
जु॒षस्व॑ स॒मिधो॒ मम॑।
तं त्वा॑ स॒मिद्भि॑रङ्गिरः।
घृ॒तेन॑ वर्धयामसि।
बृ॒हच्छो॑चा यविष्ठ्य।
स॒मि॒ध्यमा॑नः प्रथ॒मो नु धर्मः॑।
सम॒क्तुभि॑रज्यते वि॒श्ववा॑रः॥१०॥

शो॒चिष्के॑शो घृ॒तनि॑र्णिक्पाव॒कः।
सु॒य॒ज्ञो अ॒ग्निर्य॒जथा॑य दे॒वान्।
घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निर॒ग्निः।
घृ॒तैः समि॑द्धो घृ॒तम॒स्यान्नम्᳚।
घृ॒त॒प्रुष॑स्त्वा स॒रितो॑ वहन्ति।
घृ॒तं पिब᳚न्थ्सु॒यजा॑ यक्षि दे॒वान्।
आ॒यु॒र्दा अ॑ग्ने ह॒विषो॑ जुषा॒णः।
घृ॒तप्र॑तीको घृ॒तयो॑निरेधि।
घृ॒तं पी॒त्वा मधु॒ चारु॒ गव्यम्᳚।
पि॒तेव॑ पु॒त्रम॒भिर॑क्षतादि॒मम्॥११॥

{ }
त्वाम॑ग्ने समिधा॒नं य॑विष्ठ।
दे॒वा दू॒तं च॑क्रिरे हव्य॒वाहम्᳚।
उ॒रु॒ज्रय॑सं घृ॒तयो॑नि॒माहु॑तम्।
त्वे॒षं चक्षु॑र्दधिरे चोद॒यन्व॑ति।
त्वाम॑ग्ने प्र॒दिव॒ आहु॑तं घृ॒तेन॑।
सु॒म्ना॒यवः॑ सुष॒मिधा॒ समी॑धिरे।
स वा॑वृधा॒न ओष॑धीभिरुक्षि॒तः।
उ॒रु ज्रयाꣳ॑सि॒ पार्थि॑वा॒ विति॑ष्ठसे।
घृ॒तप्र॑तीकं व ऋ॒तस्य॑ धूर्॒षदम्᳚।
अ॒ग्निं मि॒त्रं न स॑मिधा॒न ऋ॑ञ्जते॥१२॥

इन्धा॑नो अ॒क्रो वि॒दथे॑षु॒ दीद्य॑त्।
शु॒क्रव॑र्णा॒मुदु॑ नो यꣳसते॒ धियम्᳚।
प्र॒जा अ॑ग्ने॒ संवा॑सय।
आशा᳚श्च प॒शुभिः॑ स॒ह।
रा॒ष्ट्राण्य॑स्मा॒ आधे॑हि।
यान्यास᳚न्थ्सवि॒तुः स॒वे।
म॒ही वि॒श्पत्नी॒ सद॑ने ऋ॒तस्य॑।
अ॒र्वाची॒ एतं॑ धरुणे रयी॒णाम्।
अ॒न्तर्व॑त्नी॒ जन्यं॑ जा॒तवे॑दसम्।
अ॒ध्व॒राणां᳚ जनयथः पुरो॒गाम्॥१३॥

आरो॑हतं द॒शत॒ꣳ॒ शक्व॑री॒र्मम॑।
ऋ॒तेना᳚ग्न॒ आयु॑षा॒ वर्च॑सा स॒ह।
ज्योग्जीव॑न्त॒ उत्त॑रामुत्तरा॒ꣳ॒ समा᳚म्।
दर्श॑म॒हं पू॒र्णमा॑सं य॒ज्ञं यथा॒ यजै᳚।
ऋत्वि॑यवती स्थो अ॒ग्निरे॑तसौ।
गर्भं॑ दधाथां॒ ते वा॑म॒हं द॑दे।
तथ्स॒त्यं यद्वी॒रं बि॑भृथः।
वी॒रं ज॑नयि॒ष्यथः॑।
ते मत्प्रा॒तः प्रज॑निष्येथे।
ते मा॒ प्रजा॑ते॒ प्रज॑नयि॒ष्यथः॑॥१४॥

प्र॒जया॑ प॒शुभि॑र्ब्रह्मवर्च॒सेन॑ सुव॒र्गे लो॒के।
अनृ॑ताथ्स॒त्यमुपै॑मि।
मा॒नु॒षाद्दैव्य॒मुपै॑मि।
दैवीं॒ वाचं॑ यच्छामि।
शल्कै॑र॒ग्निमि॑न्धा॒नः।
उ॒भौ लो॒कौ स॑नेम॒हम्।
उ॒भयो᳚र्लो॒कयोर्॑ ऋ॒ध्वा।
अति॑ मृ॒त्युं त॑राम्य॒हम्।
जात॑वेदो॒ भुव॑नस्य॒ रेतः॑।
इ॒ह सि॑ञ्च॒ तप॑सो॒ यज्ज॑नि॒ष्यते᳚॥१५॥

अ॒ग्निम॑श्व॒त्थादधि॑ हव्य॒वाहम्᳚।
श॒मी॒ग॒र्भाज्ज॒नय॒न्॒ यो म॑यो॒भूः।
अ॒यं ते॒ योनि॑र्‌ऋ॒त्वियः॑।
यतो॑ जा॒तो अरो॑चथाः।
तं जा॒नन्न॑ग्न॒ आरो॑ह।
अथा॑ नो वर्धया र॒यिम्।
अपे॑त॒ वीत॒ वि च॑ सर्प॒तातः॑।
येऽत्र॒ स्थ पु॑रा॒णा ये च॒ नूत॑नाः।
अदा॑दि॒दं य॒मो॑ऽव॒सानं॑ पृथि॒व्याः।
अक्र॑न्नि॒मं पि॒तरो॑ लो॒कम॑स्मै॥१६॥

अ॒ग्नेर्भस्मा᳚स्य॒ग्नेः पुरी॑षमसि।
सं॒ज्ञान॑मसि काम॒धर॑णम्।
मयि॑ ते काम॒धर॑णं भूयात्।
संवः॑ सृजामि॒ हृद॑यानि।
सꣳसृ॑ष्टं॒ मनो॑ अस्तु वः।
सꣳसृ॑ष्टः प्रा॒णो अ॑स्तु वः।
सं या वः॑ प्रि॒यास्त॒नुवः॑।
सं प्रि॒या हृद॑यानि वः।
आ॒त्मा वो॑ अस्तु॒ सम्प्रि॑यः।
सम्प्रि॑यास्त॒नुवो॒ मम॑॥१७॥

कल्पे॑तां॒ द्यावा॑पृथि॒वी।
कल्प॑न्ता॒माप॒ ओष॑धीः।
कल्प॑न्ताम॒ग्नयः॒ पृथ॑क्।
मम॒ ज्यैष्ठ्या॑य॒ सव्र॑ताः।
ये᳚ऽग्नयः॒ सम॑नसः।
अ॒न्त॒रा द्यावा॑पृथि॒वी।
वास॑न्तिकावृ॒तू अ॒भि कल्प॑मानाः।
इन्द्र॑मिव दे॒वा अ॒भि सं वि॑शन्तु।
दि॒वस्त्वा॑ वी॒र्ये॑ण।
पृ॒थि॒व्यै म॑हि॒म्ना॥१८॥

अ॒न्तरि॑क्षस्य॒ पोषे॑ण।
स॒र्वप॑शु॒माद॑धे।
अजी॑जनन्न॒मृतं॒ मर्त्या॑सः।
अ॒स्रे॒माणं॑ त॒रणिं॑ वी॒डुज॑म्भम्।
दश॒ स्वसा॑रो अ॒ग्रुवः॑ समी॒चीः।
पुमाꣳ॑सं जा॒तम॒भि सꣳर॑भन्ताम्।
प्र॒जाप॑तेस्त्वा प्रा॒णेनाभि॒ प्राणि॑मि।
पू॒ष्णः पोषे॑ण॒ मह्यम्᳚।
दी॒र्घा॒यु॒त्वाय॑ श॒तशा॑रदाय।
श॒तꣳ श॒रद्भ्य॒ आयु॑षे॒ वर्च॑से॥१९॥

जी॒वात्वै पुण्या॑य।
अ॒हं त्वद॑स्मि॒ मद॑सि॒ त्वमे॒तत्।
ममा॑सि॒ योनि॒स्तव॒ योनि॑रस्मि।
ममै॒व सन्वह॑ ह॒व्यान्य॑ग्ने।
पु॒त्रः पि॒त्रे लो॑क॒कृज्जा॑तवेदः।
प्रा॒णे त्वा॒ऽमृत॒माद॑धामि।
अ॒न्ना॒दम॒न्नाद्या॑य।
गो॒प्तारं॒ गुप्त्यै᳚।
सु॒गा॒र्॒ह॒प॒त्यो वि॒दह॒न्नरा॑तीः।
उ॒षसः॒ श्रेय॑सीः श्रेयसी॒र्दध॑त्॥२०॥

अग्ने॑ स॒पत्नाꣳ॑ अप॒ बाध॑मानः।
रा॒यस्पोष॒मिष॒मूर्ज॑म॒स्मासु॑ धेहि।
इ॒मा उ॒ मामुप॑तिष्ठन्तु॒ रायः॑।
आ॒भिः प्र॒जाभि॑रि॒ह संव॑सेय।
इ॒हो इडा॑ तिष्ठतु विश्वरू॒पी।
मध्ये॒ वसो᳚र्दीदिहि जातवेदः।
ओज॑से॒ बला॑य॒ त्वोद्य॑च्छे।
वृष॑णे॒ शुष्मा॒याऽऽयु॑षे॒ वर्च॑से।
स॒प॒त्न॒तूर॑सि वृत्र॒तूः।
यस्ते॑ दे॒वेषु॑ महि॒मा सु॑व॒र्गः॥२१॥

यस्त॑ आ॒त्मा प॒शुषु॒ प्रवि॑ष्टः।
पुष्टि॒र्या ते॑ मनु॒ष्ये॑षु पप्र॒थे।
तया॑ नो अग्ने जु॒षमा॑ण॒ एहि॑।
दि॒वः पृ॑थि॒व्याः पर्य॒न्तरि॑क्षात्।
वाता᳚त्प॒शुभ्यो॒ अध्योष॑धीभ्यः।
यत्र॑ यत्र जातवेदः सम्ब॒भूथ॑।
ततो॑ नो अग्ने जु॒षमा॑ण॒ एहि॑।
प्राची॒मनु॑ प्र॒दिशं॒ प्रेहि॑ वि॒द्वान्।
अ॒ग्नेर॑ग्ने पु॒रो अ॑ग्निर्भवे॒ह।
विश्वा॒ आशा॒ दीद्या॑नो॒ वि भा॑हि॥२२॥

ऊर्जं॑ नो धेहि द्वि॒पदे॒ चतु॑ष्पदे।
अन्व॒ग्निरु॒षसा॒मग्र॑मख्यत्।
अन्वहा॑नि प्रथ॒मो जा॒तवे॑दाः।
अनु॒ सूर्य॑स्य पुरु॒त्रा च॑ र॒श्मीन्।
अनु॒ द्यावा॑पृथि॒वी आत॑तान।
विक्र॑मस्व म॒हाꣳ अ॑सि।
वे॒दि॒षन्मानु॑षेभ्यः।
त्रि॒षु लो॒केषु॑ जागृहि।
यदि॒दं दि॒वो यद॒दः पृ॑थि॒व्याः।
सं॒वि॒दा॒ने रोद॑सी सं बभू॒वतुः॑॥२३॥

तयोः᳚ पृ॒ष्ठे सी॑दतु जा॒तवे॑दाः।
श॒म्भूः प्र॒जाभ्य॑स्त॒नुवे᳚ स्यो॒नः।
प्रा॒णं त्वा॒ऽमृत॒ आ द॑धामि।
अ॒न्ना॒दम॒न्नाद्या॑य।
गो॒प्तारं॒ गुप्त्यै᳚।
यत्ते॑ शुक्र शु॒क्रं वर्चः॑ शु॒क्रा त॒नूः।
शु॒क्रं ज्योति॒रज॑स्रम्।
तेन॑ मे दीदिहि॒ तेन॒ त्वाऽऽद॑धे।
अ॒ग्निना᳚ऽग्ने॒ ब्रह्म॑णा।
आ॒न॒शे व्या॑नशे॒ सर्व॒मायु॒र्व्या॑नशे॥२४॥

नर्य॑ प्र॒जां मे॑ गोपाय।
अ॒मृ॒त॒त्वाय॑ जी॒वसे᳚।
जा॒तां ज॑नि॒ष्यमा॑णां च।
अ॒मृते॑ स॒त्ये प्रति॑ष्ठिताम्।
अथ॑र्व पि॒तुं मे॑ गोपाय।
रस॒मन्न॑मि॒हाऽऽयु॑षे।
अद॑ब्धा॒योऽशी॑ततनो।
अवि॑षन्नः पि॒तुं कृ॑णु।
शꣴस्य॑ प॒शून्मे॑ गोपाय।
द्वि॒पादो॒ ये चतु॑ष्पदः॥२५॥

अ॒ष्टाश॑फाश्च॒ य इ॒हाग्ने᳚।
ये चैक॑शफा आशु॒गाः।
सप्र॑थ स॒भां मे॑ गोपाय।
ये च॒ सभ्याः᳚ सभा॒सदः॑।
तानि॑न्द्रि॒याव॑तः कुरु।
सर्व॒मायु॒रुपा॑सताम्।
अहे॑ बुध्निय॒ मन्त्रं॑ मे गोपाय।
यमृष॑यस्त्रैवि॒दा वि॒दुः।
ऋचः॒ सामा॑नि॒ यजूꣳ॑षि।
सा हि श्रीर॒मृता॑ स॒ताम्॥२६॥

चतुः॑ शिखण्डा युव॒तिः सु॒पेशाः᳚।
घृ॒तप्र॑तीका॒ भुव॑नस्य॒ मध्ये᳚।
म॒र्मृ॒ज्यमा॑ना मह॒ते सौभ॑गाय।
मह्यं॑ धुक्ष्व॒ यज॑मानाय॒ कामान्॑।
इ॒हैव सन्तत्र॑ स॒तो वो॑ अग्नयः।
प्रा॒णेन॑ वा॒चा मन॑सा बिभर्मि।
ति॒रो मा॒ सन्त॒मायु॒र्मा प्रहा॑सीत्।
ज्योति॑षा वो वैश्वान॒रेणोप॑तिष्ठे।
प॒ञ्च॒धाऽग्नीन्व्य॑क्रामत्।
वि॒राट्थ्सृ॒ष्टा प्र॒जाप॑तेः।
ऊ॒र्ध्वाऽऽरो॑हद्रोहि॒णी।
योनि॑र॒ग्नेः प्रति॑ष्ठितिः॥२७॥

अनुवाक 2

नवै॒तान्यहा॑नि भवन्ति।
नव॒ वै सु॑व॒र्गा लो॒काः।
यदे॒तान्यहा᳚न्युप॒यन्ति॑।
न॒वस्वे॒व तथ्सु॑व॒र्गेषु॑ लो॒केषु॑ स॒त्रिणः॑ प्रति॒तिष्ठ॑न्तो यन्ति।
अ॒ग्नि॒ष्टो॒माः परः॑ सामानः का॒र्या॑ इत्या॑हुः।
अ॒ग्नि॒ष्टो॒मस॑म्मितः सुव॒र्गो लो॒क इति॑।
द्वाद॑शाग्निष्टो॒मस्य॑ स्तो॒त्राणि॑।
द्वाद॑श॒ मासाः᳚ संवथ्स॒रः।
तत्तन्न सूर्क्ष्यम्᳚।
उ॒क्थ्या॑ ए॒व स॑प्तद॒शाः परः॑ सामानः का॒र्याः᳚॥२८॥

प॒शवो॒ वा उ॒क्थानि॑।
प॒शू॒नामव॑रुद्ध्यै।
वि॒श्व॒जि॒द॒भि॒जिता॑वग्निष्टो॒मौ।
उ॒क्थ्याः᳚ सप्तद॒शाः परः॑ सामानः।
ते सꣴस्तु॑ता वि॒राज॑म॒भि सं प॑द्यन्ते।
द्वे चर्चा॒वति॑रिच्येते।
एक॑या॒ गौरति॑रिक्तः।
एक॒याऽऽयु॑रू॒नः।
सु॒व॒र्गो वै लो॒को ज्योतिः॑।
ऊर्ग्वि॒राट्॥२९॥

सु॒व॒र्गमे॒व तेन॑ लो॒कम॒भि ज॑यन्ति।
यत्पर॒ꣳ॒ राथ॑न्तरम्।
तत्प्र॑थ॒मेऽह॑न्का॒र्यम्᳚।
बृ॒हद्द्वि॒तीये᳚।
वै॒रू॒पं तृ॒तीये᳚।
वै॒रा॒जं च॑तु॒र्थे।
शा॒क्व॒रं प॑ञ्च॒मे।
रै॒व॒तꣳ ष॒ष्ठे।
तदु॑ पृ॒ष्ठेभ्यो॒ नय॑न्ति।
स॒न्तन॑य ए॒ते ग्रहा॑ गृह्यन्ते॥३०॥

अ॒ति॒ग्रा॒ह्याः᳚ परः॑ सामसु।
इ॒माने॒वैतैर्लो॒कान्थ्सन्त॑न्वन्ति।
मि॒थु॒ना ए॒ते ग्रहा॑ गृह्यन्ते।
अ॒ति॒ग्रा॒ह्याः᳚ परः॑ सामसु।
मि॒थु॒नमे॒व तैर्यज॑माना॒ अव॑रुन्धते।
बृ॒हत्पृ॒ष्ठं भ॑वति।
बृ॒हद्वै सु॑व॒र्गो लो॒कः।
बृ॒ह॒तैव सु॑व॒र्गं लो॒कं य॑न्ति।
त्र॒य॒स्त्रि॒ꣳ॒शि नाम॒ साम॑।
माध्यं॑ दिने॒ पव॑माने भवति॥३१॥

त्रय॑स्त्रिꣳश॒द्वै दे॒वताः᳚।
दे॒वता॑ ए॒वाव॑रुन्धते।
ये वा इ॒तः परा᳚ञ्चꣳ संवथ्स॒रमु॑प॒यन्ति॑।
न है॑नं॒ ते स्व॒स्ति सम॑श्ञुवते।
अथ॒ ये॑ऽमुतो॒ऽर्वाञ्च॑मुप॒यन्ति॑।
ते है॑नꣴ स्व॒स्ति सम॑श्ञुवते।
ए॒तद्वा अ॒मुतो॒ऽर्वाञ्च॒मुप॑यन्ति।
यदे॒वम्।
यो ह॒ खलु॒ वाव प्र॒जाप॑तिः।
स उ॑वे॒वेन्द्रः॑।
तदु॑ दे॒वेभ्यो॒ नय॑न्ति॥३२॥

अनुवाक 3

सन्त॑ति॒र्वा ए॒ते ग्रहाः᳚।
यत्परः॑ सामानः।
वि॒षू॒वान्दि॑वाकी॒र्त्यम्᳚।
यथा॒ शाला॑यै॒ पक्ष॑सी।
ए॒वꣳ सं॑वथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी।
यदे॒तेन गृ॒ह्येरन्॑।
विषू॑ची संवथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी॒ व्यव॑स्रꣳसेयाताम्।
आर्ति॒मार्च्छे॑युः।
यदे॒ते गृ॒ह्यन्ते᳚।
यथा॒ शाला॑यै॒ पक्ष॑सी मध्य॒मं व॒ꣳ॒शम॒भि स॑मा॒यच्छ॑ति॥३३॥

ए॒वꣳ सं॑वथ्स॒रस्य॒ पक्ष॑सी दिवाकी॒र्त्य॑म॒भि सं त॑न्वन्ति।
नार्ति॒मार्च्छ॑न्ति।
ए॒क॒वि॒ꣳ॒शमह॑र्भवति।
शु॒क्राग्रा॒ ग्रहा॑ गृह्यन्ते।
प्रत्युत्त॑ब्ध्यै सय॒त्वाय॑।
सौ॒र्य॑ ए॒तदहः॑ प॒शुराल॑भ्यते।
सौ॒र्यो॑ऽतिग्रा॒ह्यो॑ गृह्यते।
अह॑रे॒व रू॒पेण॒ सम॑र्धयन्ति।
अथो॒ अह्न॑ ए॒वैष ब॒लिर्ह्रि॑यते।
स॒प्तैतदह॑रतिग्रा॒ह्या॑ गृह्यन्ते॥३४॥

स॒प्त वै शी॑र्ष॒ण्याः᳚ प्रा॒णाः।
अ॒सावा॑दि॒त्यः शिरः॑ प्र॒जाना᳚म्।
शी॒र्॒षन्ने॒व प्र॒जानां᳚ प्रा॒णान्द॑धाति।
तस्मा᳚थ्स॒प्त शी॒र्॒षन्प्रा॒णाः।
इन्द्रो॑ वृ॒त्रꣳ ह॒त्वा।
असु॑रान्परा॒भाव्य॑।
स इ॒माँल्लो॒कान॒भ्य॑जयत्।
तस्या॒सौ लो॒कोऽन॑भिजित आसीत्।
तं वि॒श्वक॑र्मा भू॒त्वाऽभ्य॑जयत्।
यद्वै᳚श्वकर्म॒णो गृ॒ह्यते᳚॥३५॥

सु॒व॒र्गस्य॑ लो॒कस्या॒भिजि॑त्यै।
प्र वा ए॒ते᳚ऽस्माल्लो॒काच्च्य॑वन्ते।
ये वै᳚श्वकर्म॒णं गृ॒ह्णते᳚।
आ॒दि॒त्यः श्वो गृ॑ह्यते।
इ॒यं वा अदि॑तिः।
अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति।
अ॒न्यो᳚न्यो गृह्येते।
विश्वा᳚न्ये॒वान्येन॒ कर्मा॑णि कुर्वा॒णा य॑न्ति।
अ॒स्याम॒न्येन॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति।
तावाऽप॑रा॒र्धाथ्सं॑वथ्स॒रस्या॒न्यो᳚न्यो गृह्येते।
तावु॒भौ स॒ह म॑हाव्र॒ते गृ॑ह्येते।
य॒ज्ञस्यै॒वान्तं॑ ग॒त्वा।
उ॒भयो᳚र्लो॒कयोः॒ प्रति॑ तिष्ठन्ति।
अ॒र्क्य॑मु॒क्थं भ॑वति।
अ॒न्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै॥३६॥

अनुवाक 4

ए॒क॒वि॒ꣳ॒श ए॒ष भ॑वति।
ए॒तेन॒ वै दे॒वा ए॑कवि॒ꣳ॒शेन॑।
आ॒दि॒त्यमि॒त उ॑त्त॒मꣳ सु॑व॒र्गं लो॒कमारो॑हयन्।
स वा ए॒ष इ॒त ए॑कवि॒ꣳ॒शः।
तस्य॒ दशा॒वस्ता॒दहा॑नि।
दश॑ प॒रस्ता᳚त्।
स वा ए॒ष वि॒राज्यु॑भ॒यतः॒ प्रति॑ष्ठितः।
वि॒राजि॒ हि वा ए॒ष उ॑भ॒यतः॒ प्रति॑ष्ठितः।
तस्मा॑दन्त॒रेमौ लो॒कौ यन्।
सर्वे॑षु सुव॒र्गेषु॑ लो॒केष्व॑भि॒तप॑न्नेति॥३७॥

दे॒वा वा आ॑दि॒त्यस्य॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑।
परा॑चोऽतिपा॒दाद॑बिभयुः।
तं छन्दो॑भिरदृꣳहं॒ धृत्यै᳚।
दे॒वा वा आ॑दि॒त्यस्य॑ सुव॒र्गस्य॑ लो॒कस्य॑।
अवा॑चोऽवपा॒दाद॑बिभयुः।
तं प॒ञ्चभी॑ र॒श्मिभि॒रुद॑वयन्।
तस्मा॑देकवि॒ꣳ॒शेऽह॒न्पञ्च॑ दिवाकी॒र्त्या॑नि क्रियन्ते।
र॒श्मयो॒ वै दि॑वाकी॒र्त्या॑नि।
ये गा॑य॒त्रे।
ते गा॑य॒त्रीषूत्त॑रयोः॒ पव॑मानयोः॥३८॥

म॒हादि॑वाकीर्त्य॒ꣳ॒ होतुः॑ पृ॒ष्ठम्।
वि॒क॒र्णं ब्र॑ह्मसा॒मम्।
भा॒सो᳚ऽग्निष्टो॒मः।
अथै॒तानि॒ परा॑णि।
परै॒र्वै दे॒वा आ॑दि॒त्यꣳ सु॑व॒र्गं लो॒कम॑पारयन्।
यदपा॑रयन्।
तत्परा॑णां पर॒त्वम्।
पा॒रय॑न्त्येनं॒ परा॑णि।
य ए॒वं वेद॑।
अथै॒तानि॒ स्परा॑णि।
स्परै॒र्वै दे॒वा आ॑दि॒त्यꣳ सु॑व॒र्गं लो॒कम॑स्पारयन्।
यदस्पा॑रयन्।
तथ्स्परा॑णाꣴ स्पर॒त्वम्।
स्पा॒रय॑न्त्यैन॒ꣴ॒ स्परा॑णि।
य ए॒वं वेद॑॥३९॥

अनुवाक 5

अप्र॑तिष्ठां॒ वा ए॒ते ग॑च्छन्ति।
येषाꣳ॑ संवथ्स॒रेऽना॒प्तेऽथ॑।
ए॒का॒द॒शिन्या॒प्यते᳚।
वै॒ष्ण॒वं वा॑म॒नमाल॑भन्ते।
य॒ज्ञो वै विष्णुः॑।
य॒ज्ञमे॒वाल॑भन्ते॒ प्रति॑ष्ठित्यै।
ऐ॒न्द्रा॒ग्नमाल॑भन्ते।
इ॒न्द्रा॒ग्नी वै दे॒वाना॒मया॑तयामानौ।
ये ए॒व दे॒वते॒ अया॑तयाम्नी।
ते ए॒वाऽऽल॑भन्ते॥४०॥

वै॒श्व॒दे॒वमाल॑भन्ते।
दे॒वता॑ ए॒वाव॑रुन्धते।
द्या॒वा॒पृ॒थिव्यां᳚ धे॒नुमाल॑भन्ते।
द्यावा॑पृथि॒व्योरे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति।
वा॒य॒व्यं॑ व॒थ्समाल॑भन्ते।
वा॒युरे॒वैभ्यो॑ यथाऽऽयत॒नाद्दे॒वता॒ अव॑ रुन्धे।
आ॒दि॒त्यामविं॑ व॒शामाल॑भन्ते।
इ॒यं वा अदि॑तिः।
अ॒स्यामे॒व प्रति॑ तिष्ठन्ति।
मै॒त्रा॒व॒रु॒णीमाल॑भन्ते॥४१॥

मि॒त्रेणै॒व य॒ज्ञस्य॒ स्वि॑ष्टꣳ शमयन्ति।
वरु॑णेन॒ दुरि॑ष्टम्।
प्रा॒जा॒प॒त्यं तू॑प॒रं म॑हाव्र॒त आल॑भन्ते।
प्रा॒जा॒प॒त्यो॑ऽतिग्रा॒ह्यो॑ गृह्यते।
अह॑रे॒व रू॒पेण॒ सम॑र्धयन्ति।
अथो॒ अह्न॑ ए॒वैष ब॒लिर्ह्रि॑यते।
आ॒ग्ने॒यमा ल॑भन्ते॒ प्रति॒ प्रज्ञा᳚त्यै।
अ॒ज॒पे॒त्वान् वा ए॒ते पूर्वै॒र्मासै॒रव॑ रुन्धते।
यदे॒ते ग॒व्याः प॒शव॑ आल॒भ्यन्ते᳚।
उ॒भये॑षां पशू॒नामव॑रुद्ध्यै॥४२॥

यदति॑रिक्तामेकाद॒शिनी॑मा॒लभे॑रन्।
अप्रि॑यं॒ भ्रातृ॑व्यम॒भ्यति॑रिच्येत।
यद्द्वौ द्वौ॑ प॒शू स॒मस्ये॑युः।
कनी॑य॒ आयुः॑ कुर्वीरन्।
यदे॒ते ब्राह्म॑णवन्तः प॒शव॑ आल॒भ्यन्ते᳚।
नाप्रि॑यं॒ भ्रातृ॑व्यम॒भ्य॑ति॒रिच्य॑ते।
न कनी॑य॒ आयुः॑ कुर्वते॥४३॥

अनुवाक 6

प्र॒जाप॑तिः प्र॒जाः सृ॒ष्ट्वा वृ॒त्तो॑ऽशयत्।
तं दे॒वा भू॒ताना॒ꣳ॒ रसं॒ तेजः॑ स॒म्भृत्य॑।
तेनै॑नमभिषज्यन्।
म॒हान॑वव॒र्तीति॑।
तन्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम्।
म॒हद्व्र॒तमिति॑।
तन्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम्।
म॒ह॒तो व्र॒तमिति॑।
तन्म॑हाव्र॒तस्य॑ महाव्रत॒त्वम्।
प॒ञ्च॒वि॒ꣳ॒शः स्तोमो॑ भवति॥४४॥

चतु॑र्विꣳशत्यर्धमासः संवथ्स॒रः।
यद्वा ए॒तस्मि᳚न्थ्संवथ्स॒रेऽधि॒ प्राजा॑यत।
तदन्नं॑ पञ्चवि॒ꣳ॒शम॑भवत्।
म॒ध्य॒तः क्रि॑यते।
म॒ध्य॒तो ह्यन्न॑मशि॒तं धि॒नोति॑।
अथो॑ मध्य॒त ए॒व प्र॒जाना॒मूर्ग्धी॑यते।
अथ॒ यद्वा इ॒दम॑न्त॒तः क्रि॒यते᳚।
तस्मा॑दुद॒न्ते प्र॒जाः समे॑धन्ते।
अ॒न्त॒तः क्रि॑यते प्र॒जन॑नायै॒व।
त्रि॒वृच्छिरो॑ भवति॥४५॥

त्रे॒धा॒वि॒हि॒तꣳ हि शिरः॑।
लोम॑ छ॒वीरस्थि॑।
परा॑चा स्तुवन्ति।
तस्मा॒त्तथ्स॒दृगे॒व।
न मेद्य॒तोऽनु॑ मेद्यति।
न कृश्य॒तोऽनु॑ कृश्यति।
प॒ञ्च॒द॒शो᳚ऽन्यः प॒क्षो भ॑वति।
स॒प्त॒द॒शो᳚ऽन्यः।
तस्मा॒द्वयाꣴ॑स्यन्यत॒रम॒र्धम॒भि प॒र्याव॑र्तन्ते।
अ॒न्य॒त॒रतो॒ हि तद्गरी॑यः क्रि॒यते᳚॥४६॥

प॒ञ्च॒वि॒ꣳ॒श आ॒त्मा भ॑वति।
तस्मा᳚न्मध्य॒तः प॒शवो॒ वरि॑ष्ठाः।
ए॒क॒वि॒ꣳ॒शं पुच्छम्᳚।
द्वि॒पदा॑सु स्तुवन्ति॒ प्रति॑ष्ठित्यै।
सर्वे॑ण स॒ह स्तु॑वन्ति।
सर्वे॑ण॒ ह्या᳚त्मना᳚ऽऽत्म॒न्वी।
स॒होत्पत॑न्ति।
एकै॑का॒मुच्छिꣳ॑षन्ति।
आ॒त्मन्न् ह्यङ्गा॑नि ब॒द्धानि॑।
न वा ए॒तेन॒ सर्वः॒ पुरु॑षः॥४७॥

यदि॒त इ॑तो॒ लोमा॑नि द॒तो न॒खान्।
प॒रि॒मादः॑ क्रियन्ते।
तान्ये॒व तेन॒ प्रत्यु॑प्यन्ते।
औदु॑म्बर॒स्तल्पो॑ भवति।
ऊर्ग्वा अन्न॑मुदु॒म्बरः॑।
ऊ॒र्ज ए॒वान्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै।
यस्य॑ तल्प॒सद्य॒मन॑भिजित॒ꣴ॒ स्यात्।
स दे॒वाना॒ꣳ॒ साम्य॑क्षे।
त॒ल्प॒सद्य॑म॒भिज॑या॒नीति॒ तल्प॑मा॒रुह्योद्गा॑येत्।
त॒ल्प॒सद्य॑मे॒वाभि ज॑यति॥४८॥

यस्य॑ तल्प॒सद्य॑म॒भिजि॑त॒ꣴ॒ स्यात्।
स दे॒वाना॒ꣳ॒ साम्य॑क्षे।
त॒ल्प॒सद्यं॒ मा परा॑जे॒षीति॒ तल्प॑मा॒रुह्योद्गा॑येत्।
न त॑ल्प॒सद्यं॒ परा॑जयते।
प्ले॒ङ्खे शꣳ॑सति।
महो॒ वै प्ले॒ङ्खः।
मह॑स ए॒वान्नाद्य॒स्याव॑रुद्ध्यै।
दे॒वा॒सु॒राः संय॑त्ता आसन्।
त आ॑दि॒त्ये व्याय॑च्छन्त।
तं दे॒वाः सम॑जयन्॥४९॥

ब्रा॒ह्म॒णश्च॑ शू॒द्रश्च॑ चर्मक॒र्ते व्याय॑च्छेते।
दैव्यो॒ वै वर्णो᳚ ब्राह्म॒णः।
अ॒सु॒र्यः॑ शू॒द्रः।
इ॒मे॑ऽराथ्सुरि॒मे सु॑भू॒तम॑क्र॒न्नित्य॑न्यत॒रो ब्रू॑यात्।
इ॒म उ॑द्वासीका॒रिण॑ इ॒मे दु॑र्भू॒तम॑क्र॒न्नित्य॑न्यत॒रः।
यदे॒वैषाꣳ॑ सुकृ॒तं या राद्धिः॑।
तद॑न्यत॒रो॑ऽभि श्री॑णाति।
यदे॒वैषां᳚ दुष्कृ॒तं याऽरा᳚द्धिः।
तद॑न्यत॒रोऽप॑ हन्ति।
ब्रा॒ह्म॒णः सं ज॑यति।
अ॒मुमे॒वाऽऽदि॒त्यं भ्रातृ॑व्यस्य॒ संवि॑न्दन्ते॥५०॥