skipLink.label

प्रथमम् आरण्यकम्, द्वितीयोऽध्यायः

प्रथमम् आरण्यकम्, द्वितीयोऽध्यायः

खण्ड 1

इतिमरुत्वतीयस्यप्रतिपदनुचरौऐकाहिकौरूपसमृद्धौबहुवाएतस्मिन्नहनिकिञ्चकिञ्चवारणंक्रियतेशान्त्याएवशान्तिर्वैप्रतिष्ठाएकाहर्शान्त्यामेवतत्प्रतिष्ठायामन्ततर्प्रतितिष्ठन्तिप्रतितिष्टर्तियएवंवेदयेषांचैवंविद्वानेतद्धोताशंसतिइन्द्रनेदीयएदिहिइत्युक्थंवाएतदहरुक्थवद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपमितिवीरवद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपमितिवीर्यवद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपम्प्रनूनंब्रह्मणस्पतिरित्युक्थंवाएतदहरुक्थवद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपमितिवार्त्रघ्नमिन्द्ररूपमैन्द्रमेतदहरेतस्याह्नोरूपमितिवृषण्वद्वाइन्द्रस्यरूपमैन्द्रमेतदहरेतस्याह्नोरूपम्पिन्वन्त्यपोइतिवाजिमद्वाइन्द्रस्यरूपमैन्द्रमेतदहरेतस्याह्नोरूपमथोइतिस्तनयद्वाइन्द्रस्यरूपमैन्द्रमेतदहरेतस्याह्नोरूपमितियद्वैबृहत्तन्महन्महद्वद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपमितियद्वैबृहत्तन्महन्महद्वद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपमितिपर्यस्तवद्रान्तिमद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपम्सर्वान्प्रगाथाञ्छंसतिसर्वेषामह्नामाप्त्यैसर्वेषामुक्थानांसर्वेषांपृष्ठानांसर्वेषांशस्त्राणांसर्वेषांप्रौगाणांसर्वेषांसवनानां१॥

खण्ड 2

इतिशंसतिसत्यंवाएतदहर्सत्यवद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपम्तदुवासुक्रंब्रह्मवैवसुक्रोब्रह्मैतदहर्ब्रह्मणैवतद्ब्रह्मप्रतिपद्यतेतदाहुरथकस्माद्वासुक्रेणैतन्मरुत्वतीयंप्रतिपद्यतैतिनहवाएतदन्योवसुक्रान्मरुत्वतीयम्तस्माद्वासुक्रेणैवैतन्मरुत्वतीयंप्रतिपद्यतेतदनिरुक्तंप्राजापत्यंशंसत्यनिरुक्तोवैप्रजापतिर्प्रजापतेराप्त्यैसकृदिन्द्रंनिराहतेनैन्द्राद्रूपान्नप्रच्यवतेपिबाइतिशंअतिऊर्वंगव्यंमहिगृणानइतिमहद्वद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपम्तदुभारद्वाजंभरद्वाजोहवाऋषीणामनूचानतमोदीर्घजीवितमस्तपस्वितमआससएतेनसूक्तेनपाप्मानमपाहततद्यद्भारद्वाजंशंसतिपाप्मनोऽपहत्याअनूचानोदीर्घजीवीतपस्व्यसानीतितस्माद्भारद्वाजंशंसतिइतिशंसतिआशासतेइत्युक्थंवाएतदहरुक्थवद्रूपसमृद्धमेतस्याह्नोरूपम्तदुकयाशुभीयमेतद्वैसंज्ञानंसन्तनिसूक्तंयत्कयाशुभीयमेतेनहवाइन्द्रोऽगस्त्योमरुतस्तेसमजानततद्यत्कयाशुभीयंशंसतिसंज्ञात्याएवतद्वायुष्यंतद्योऽस्यप्रियरेवास्यकयाशुभीयमितिशंसतिइन्द्रवृषभैतिवृषण्वद्वाइन्द्रस्यरूपमैन्द्रमेतदहरेतस्याह्नोरूपम्तदुवैश्वामित्रंविश्वस्यहवैमित्रंविश्वंहास्मैमित्रंभवतियएवंवेदयेषांचैवंविद्वानेतद्धोताशंसतिइतिनिविद्धानमैकाहिकंरूपसमृद्धंबहुवाएतस्मिन्नहनिकिञ्चकिञ्चवारणंक्रियतेशान्त्याएवशान्तिर्वैप्रतिष्ठाएकाहर्शान्त्यामेवतत्प्रतिष्ठायामन्ततर्प्रतितिष्ठन्तिप्रतितिष्ठतियएवंवेदयेषांचैवंविद्वानेतद्धोताशंसतितार्पराग्वचनेनसप्तनवतिर्भवन्तिसायानवतिस्तिस्रस्तास्त्रिंशिन्योविराजोऽथयार्सप्तातियन्तियैवैषाप्रशंसासाप्त्यस्यतस्याएवतास्त्रिर्प्रथमयात्रिरुत्तमयैकशतंभवन्तिपञ्चाङ्गुलयश्चतुष्पर्वाद्वेकक्षसीदोश्चाक्षश्चांसफलकंचसापञ्चविंशतिर्पञ्चविंशानीतराणिह्यङ्गानितच्छतमात्मैकशततमर्यच्छतंतदायुरिन्द्रियंवीर्यंतेजोयजमानएकशततमआयुषीन्द्रियेवीर्येतेजसिप्रतिष्ठितर्तास्त्रिष्टुभमभिसंपद्यन्तेत्रैष्टुभोहिमध्यन्दिनः२॥

खण्ड 3

तदाहुर्किंप्रेङ्खस्यप्रेङ्खत्वमित्ययंवैप्रेङ्खोयोऽयंपवतएषह्येषुलोकेषुप्रेङ्खतैतितत्प्र्éङ्खस्यप्रेङ्खत्वमेकंफलकंस्यादित्याहुरेकधाह्येवायंवायुर्पवतेऽस्यरूपेणेतितत्तन्नादृत्यम्त्रीणिफलकानिस्युरित्याहुस्त्रयोवाइमेत्रिवृतोलोकाएषांरूपेणेतितत्तन्नादृत्यम्द्वेएवस्यातांद्वौवाइमौलोकावद्धातमाविवदृश्येतेयौएनेअन्तरेणाकाशर्सोऽन्तरिक्षलोकस्तस्माद्द्वेएवस्यातामौदुम्बरेस्यातामूर्ग्वाअन्नाद्यमुदुम्बरऊर्जोऽन्नाद्यस्यावरुद्ध्यैमध्यतौद्भृतेस्यातांमध्यतोवैप्रजाअन्नंधिनोतिमध्यतएवतदन्नाद्यस्ययजमानंदधातिउभय्योरज्जवोभवन्तिदक्षिणाश्चसव्याश्चदक्षिणावाएकेषांपशूनांरज्जवर्सव्याएकेषांतद्यदुभय्योरज्जवोभवन्त्युभयेषांपशूनामाप्त्यैदार्भ्यर्दर्भोवाओषधीनामपहतपाप्मातस्माद्दार्भ्यर्स्युः३॥

खण्ड 4

अरत्निमात्रौपरिभूमेर्प्रेङ्खरेतावतावैस्वर्गालोकार्संमिताइतितत्तन्नादृत्यम्प्रादेशमात्रेस्यादित्याहुरेतावतावैप्राणार्संमिताइतितत्तन्नादृत्यम्मुष्टिमात्रेस्यादेतावतावैसर्वमन्नाद्यंक्रियतएतावतासर्वमन्नाद्यमभिपन्नंतस्मान्मुष्टिमात्रएवस्यात्पुरस्तात्प्रत्यञ्चंप्रेङ्खमधिरोहेदित्याहुरेतस्यरूपेणयएषतपतिपुरस्ताद्ध्येषैमाम्ल्लोकान्प्रत्यङ्ङधिरोहतीतितत्तन्नादृत्यम्तिर्यञ्चमधिरोहेदित्याहुस्तिर्यञ्चंवाअश्वमधिरोहन्तितेनोसर्वान्कामानवाप्नवामेतितत्तन्नादृत्यमन्वञ्चमधिरोहेदित्याहुरनूचींवैनावमधिरोहन्तिनौर्वैषास्वर्गयाणीयत्प्रेङ्खैतितस्मादन्वञ्चमेवाधिरोहेत्छुवुकेनोपस्पृशेच्छुकोहैवंवृक्षमधिरोहतिसौवयसामन्नादतमैतितस्माच्छुवुकेनोपस्पृशेत्बाहुभ्यामधिरोहेदेवंश्येनोवयांस्यभिनिविशतएवंवृक्षंसौवयसांवीर्यवत्तमैतितस्माद्बाहुभ्यामधिरोहेतस्यैपादंनोच्छिन्द्यान्नेदस्यैप्रतिष्ठायाउच्छिद्याइतिप्रेङ्खंहोताधिरोहत्यौदुम्बरीमासन्दीमुद्गातावृषावैप्रेङ्खोयोषासन्दीतन्मिथुनंमिथुनमेवतदुक्थमुखेकरोतिप्रजात्यैप्रजायतेप्रजयापशुभिर्यएवंवेदअथान्नंवैप्रेङ्खरन्नंचैवतच्छ्रियंचान्वधिरोहतर्बृसीर्होत्रकार्समधिरोहन्तिसब्रह्मकार्समुत्सृप्यवाओषधिवनस्पतयर्फलंगृह्णन्तितद्यदेतस्मिन्नहनिसर्वशर्समधिरोहन्तीषमेवतदूर्जमन्नाद्यमधिरोहन्त्यूर्जोऽन्नाद्यस्यावरुद्ध्यैवषट्कृत्यावरोहेदित्याहुर्तत्तन्नादृत्यमकृतावैसापचितिर्यामपश्यतेकरोतिनिगृह्यभक्षमवरोहेदित्याहुर्तत्तन्नादृत्यमकृतावैसापचितिर्यामध्यृष्टायकरोतिप्रतिख्यायभक्षमवरोहेदेषावाअपचितिर्यांपश्यतेकरोतितस्मात्प्रतिख्यायैवभक्षमवरोहेत्प्राङवरोहेत्प्राग्वैदेवरेतसंप्रजायतेतस्मात्प्राङवरोहेदवरोहेत्॥