खण्ड 1
अध्याय२प्राणोवंशैतिस्थविरर्शाकल्यर्तद्यथाशालावंशेसर्वेऽन्येवंशार्समाहितार्स्युरेवमस्मिन्प्राणेचक्षुर्श्रोत्रंमनोवागिन्द्रियाणिशरीरंसर्वआत्मासमाहितर्तस्यैतस्यात्मनर्प्राणऊष्मरूपमस्थीनिस्पर्शरूपंमज्जानर्स्वररूपंमांसंलोहितमित्येतदन्यच्चतुर्थमन्तस्थारूपमितिहस्माहह्रस्वोमाण्डूकेयर्त्रयंत्वेवनएतत्प्रोक्तम्तस्यैतस्यत्रयस्यास्थ्नांमज्ज्ञांपर्वणामितित्रीणीतर्षष्टिशतानित्रीणीतस्तानिसप्तविंशतिशतानिभवन्तिसप्तचवैशतानिविंशतिश्चसंवत्सरस्याहोरात्रार्सएषोऽहर्संमानश्चक्षुर्मयर्श्रोत्रमयश्छन्दोमयोमनोमयोवाङ्मयआत्मासयएवमेतमहर्संमानंचक्षुर्मयंश्रोत्रमयंछन्दोमयंमनोमयंवाङ्मयमात्मानंवेदाह्नांसायुज्यंसरूपतांसलोकतामश्नुतेपुत्रीपशुमान्भवतिसर्वमायुरेति१॥
खण्ड 2
अथकौण्ठरव्यर्त्रीणिषष्टिशतान्यक्षराणांत्रीणिषष्टिशतान्यूष्मणांत्रीणिषष्टिशतानिसंधीनाम्यान्यक्षराण्यवोचामाहानितानियानूष्मणोऽवोचामरात्रयस्तायान्संधीनवोचामाहोरात्राणांतेसंधयइत्यधिदैवतमथाध्यात्मम्यान्यक्षराण्यधिदैवतमवोचामास्थीनितान्यध्यात्मम्यानूष्मणोऽधिदैवतमवोचाममज्जानस्तेऽध्यात्ममेषहवैसंप्रतिप्राणोयन्मज्जैतद्रेतोनहवाऋतेप्राणाद्रेतर्सिच्यतेयद्वाऋतेप्राणाद्रेतर्सिच्यतेपूयेन्नसंभवेत्यान्संधीनधिदैवतमवोचामपर्वाणितान्यध्यात्मम्तस्यैतस्यत्रयस्यास्थ्नांमज्ज्ञांपर्वणामितिपञ्चेतश्चत्वारिंशच्छतानिपञ्चेतस्तदशीतिसहस्रंभवत्यशीतिसहस्रंवाअर्कलिनोबृहतीरहरभिसंपादयन्तिसएषोऽक्षरसंमानश्चक्षुर्मयर्श्रोत्रमयश्छन्दोमयोमनोमयोवाङ्मयआत्मासयएवमेतमक्षरसंमानंचक्षुर्मयंश्रोत्रमयंछन्दोमयंमनोमयंवाङ्मयमात्मानंवेदाक्षराणांसायुज्यंसरूपतांसलोकतामश्नुतेपुत्रीपशुमान्भवतिसर्वमायुरेति२चत्वारर्पुरुषाइतिबाध्वर्शरीरपुरुषश्छन्दर्पुरुषोवेदपुरुषोमहापुरुषैतिशरीरपुरुषैतियमवोचामसयएवायंदैहिकआत्मातस्ययोऽयमशरीरर्प्रज्ञात्मासरसर्छन्दर्पुरुषैतियमवोचामाक्षरसमाम्नायएवतस्यैतस्याकारोरसर्वेदपुरुषैतियमवोचामयेनवेदान्वेदऋग्वेदंयजुर्वेदंसामवेदंतस्यैतस्यब्रह्मारसर्तस्माद्ब्रह्माणंब्रह्मिष्ठंकुर्वीतयोयज्ञस्योल्बणंपश्येत्महापुरुषैतियमवोचामसंवत्सरएवप्रध्वंसयन्नन्यानिभूतान्यैक्याभावयन्नन्यानितस्यैतस्यासावादित्योरसंसयश्चायमशरीरर्प्रज्ञात्मायश्चासावादित्यएकमेतदितिविद्यात्तस्मात्पुरुषंपुरुषंप्रत्यादित्योभवतितदप्येतदृषिणोक्तम्चित्रंदेवानामुदगादनीकंइति॥
खण्ड 3
एतामनुविधंसंहितांसंधीयमानांमन्यैतिहस्माहबाध्वरेतंह्येवबह्वृचामहत्युक्थेमीमांसन्तएतमग्नावध्वर्यवएतंमहाव्रतेछन्दोगाएतमस्यामेतंदिव्येतंवायावेतमाकाशएतमप्स्वेतमोषधीष्वेतंवनस्पतिष्वेतंचन्द्रमस्येतंनक्षत्रेष्वेतंसर्वेषुभूतेष्वेतमेवब्रह्मेत्याचक्षतेसएषसंवत्सरसंमानश्चक्षुर्मयर्श्रोत्रमयश्छन्दोमयोमनोमयोवाङ्मयआत्मासयएवमेतंसंवत्सरसंमानंचक्षुर्मयंश्रोत्रमयंछन्दोमयंमनोमयंवाङ्मयमात्मानंपरस्मैशंसति३दुग्धदोहाअस्यवेदाभवन्तिनतस्यानूक्तेभागोऽस्तिनवेदसुकृतस्यपन्थानमितितदप्येतदृषिणोकम्यस्तित्याजइति॥
खण्ड 4
नतस्यानूक्तेभागोऽस्तिनवेदसुकृतस्यपन्थानमित्येतत्तौक्तंभवतितस्मादेवंविद्वान्नपरस्माअग्निंचिनुयान्नपरस्मैमहाव्रतेनस्तुवीतनपरस्माएतदहर्शंसेत्कामंपित्रेवाचार्यायवाशंसेदात्मनएवास्यतत्कृतंभवतिसयश्चायमशरीरर्प्रज्ञात्मायश्चासावादित्यएकमेतदित्यवोचामतौयत्रविहीयेतेचन्द्रमाइवादित्योदृश्यतेनरश्मयर्प्रादुर्भवन्तिलोहिनीद्यौर्भवतियथामञ्जिष्ठाव्यस्तर्पायुर्काककुलायगन्धिकमस्यशिरोवायतिसंपरेतोऽस्यात्मानचिरमिवजीविष्यतीतिविद्यात्सयत्करणीयंमन्येततत्कुर्वीतयदन्तियच्चइतिसप्तजपेदितिषल्̥अथापियत्रछिद्रैवादित्योदृशयतेरथनाभिरिवाभिख्यायेतछिद्रांवाछायांपश्येत्तदप्येवमेवविद्यातथाप्यादर्शेवोदकेवाजिह्मशिरसंवाशिरसंवात्मानंपश्येद्विपर्यस्तेवाकन्याकेजिह्मेनवादृश्येयातांतदप्येवमेवविद्यातथाप्यपिधायाक्षिणीउपेक्षेततद्यथाबटरकाणिसंपतन्तीवदृश्यन्तेतानियदानपश्येत्तदप्येवमेवविद्यातथाप्यपिधायकर्णाउपशृणुयात्सएषोअग्नेरिवप्रज्वलतोरथस्येवोपब्दिस्तंयदानशृणुयात्तदप्येवमेवविद्यातथापियत्रनीलैवाग्निर्दृश्यतेयथामयूरग्रीवाअमेघेवाविद्युतंपश्येन्मेघेवाविद्युतंनपश्येन्महामेघेवामरीचीरिवपश्येततदप्येवमेवविद्यातथापियत्रभूमिंज्वलन्तीमिवपश्येततदप्येवमेवविद्यातितिप्रत्यक्षदर्शनानिअथस्वप्नार्पुरुषंकृष्णंकृष्णदन्तंपश्यतिसएनंहन्तिवराहएनंहन्तिमर्कटएनमास्कन्दयत्याशुवायुरेनंप्रवहतिसुवर्णंखादित्वापगिरतिमध्वश्नातिबिसानिभक्षयत्येकपुण्डरीकम्धारयतिखरैर्वराहैर्युक्तैर्यातिकृष्णांकृष्णवत्सांनलदमालीदक्षिणामुखोव्राजयतिसयद्येतेषांकिञ्चित्पश्येदुपोष्यपायसंस्थालीपाकंश्रपयित्वारात्रीसूक्तेनहुत्वान्येनान्नेनब्राह्मणान्भोजयित्वाचरुंस्वयंप्राश्नीयात्सयोऽतोऽश्रुतोमन्ताद्रष्टादेष्टाघोष्टाविज्ञाताप्रज्ञातासर्वेषांभूतानामन्तरपुरुषर्समआत्मेतिविद्यात्४॥
खण्ड 5
अथखल्वियंसर्वस्यैवाचौपनिषत्सर्वाह्येवेमार्सर्वस्यैवाचौपनिषदइमांत्वेवाचक्षतेपृथिव्यारूपंस्पर्शाअन्तरिक्षस्योष्माणोदिवर्स्वरारग्नेरूपंस्पर्शावायोरूष्माणआदित्यस्यस्वरारृग्वेदस्यरूपंस्पर्शायजुर्वेदस्योष्माणर्सामवेदस्यस्वरार्चक्षुषोरूपंस्पर्शार्श्रोत्रस्योष्माणोमनसर्स्वरार्प्राणस्यरूपंस्पर्शाअपानस्योष्माणोव्यानस्यस्वरारथखल्वियंदैवीवीणाभवतितदनुकृतिरसौमानुषीवीणाभवतियथास्यार्शिरएवममुष्यार्शिरोयथास्याउदरमेवममुष्याअम्भणंयथास्यैजिह्वैवममुष्यैवादनंयथास्यास्तन्त्रयएवममुष्याअङ्गुलयोयथास्यार्स्वराएवममुष्यार्स्वरायथास्यास्पर्शाएवममुष्यास्पर्शायथाह्येवेयंशब्दवतीतर्द्मवत्येवमसौशब्दवतीतर्द्मवतीयथाह्येवेयंलोमशेनचर्मणापिहिताभवत्येवमसौलोमशेनचर्मणापिहितालोमशेनहस्मवैचर्मणापुरावीणाअपिदधतिसयोहैतांदैवींवीणांवेदश्रुतवदनोभवतिभूमिप्रास्यकीर्तिर्भवतियत्रक्वचार्यावाचोभाषन्तेविदुरेनंतत्रअथातोवाग्रसोयस्यांसंसद्यधीयानोवाभाषमाणोवानविरुरुचिषेततत्रैतामृचंजपेतोष्ठापिधानाइतिवाग्रसः५॥
खण्ड 6
अथहास्माएतत्कृष्णहारितोवाग्ब्राह्मणमिवोपोदाहरतिप्रजापतिर्प्रजार्सृष्ट्वाव्यस्रंसतसंवत्सरर्सछन्दोभिरात्मानंसमदधाद्यच्छन्दोभिरात्मानंसमदधात्तस्मात्संहितातस्यैवाएतस्यैसंहितायैणकारोबलंषकारर्प्राणआत्मासयोहैतौणकारषकारावनुसंहितमृचोवेदसबलांसप्राणांसंहितांवेदआयुष्यमितिविद्यात्सयदिविचिकित्सेत्सणकारंब्रवाणी३मणकारा३मितिसणकारमेवब्रूयात्सषकारंब्रवाणी३मषकारा३मितिसषकारमेवब्रूयात्तेयद्वयमनुसंहितमृचोऽधीमहेयच्चमाण्डूकेयमध्यायंप्रब्रूमस्तेननोणकारषकाराउपाप्तावितिहस्माहह्रस्वोमाण्डूकेयरथयद्वयमनुसंहितमृचोऽधीमहेयच्चमाण्डूकेयीयमध्यायंप्रब्रूमस्तेननोणकारषकाराउपाप्तावितिहस्माहस्थविरर्शाकल्यरेतद्धस्मवैतद्विद्वांसआहुरृषयर्कावषेयार्किमर्थावयमध्येष्यामहेकिमर्थावयंयक्ष्यामहेवाचिहिप्राणंजुहुमर्प्राणेवावाचंयोह्येवप्रभवर्सएवाप्ययर्ताएतार्संहितानानन्तेवासिनेप्रब्रूयान्नासंवत्सरवासिनेनाप्रवक्त्रैत्याचार्याआचार्याः६॥