nirāhāro naro bhūtvā kṣīrāhāro'pi vā punaḥ
agastya uvāca
nirāhāro naro bhūtvā kṣīrāhāro'pi vā punaḥ ||
ajitaṃ pūjayedvipra tasya siddhiḥ kare sthitā
||1||निराहारो नरो भूत्वा क्षीराहारोऽपि वा पुनः ॥
अजितं पूजयेद्विप्र तस्य सिद्धिः करे स्थिता
mahotsavastu kartavyo gītavāditrasaṃyutaḥ ||
evaṃ yaḥ kurute dhīmānsarvānkāmānavāpnuyāt
||2||महोत्सवस्तु कर्तव्यो गीतवादित्रसंयुतः ॥
एवं यः कुरुते धीमान्सर्वान्कामानवाप्नुयात्
etasmāduttare vidvanvīrasya śubhasūcakam ||
sthānaṃ mattagajendrasya vartate niyatavrata
||3||एतस्मादुत्तरे विद्वन्वीरस्य शुभसूचकम् ॥
स्थानं मत्तगजेन्द्रस्य वर्तते नियतव्रत
tadagre sarasi snātvā vasettatra suniścitam ||
pūrṇā siddhimavāpnoti yāmavāpya na śocati
||4||तदग्रे सरसि स्नात्वा वसेत्तत्र सुनिश्चितम् ॥
पूर्णा सिद्धिमवाप्नोति यामवाप्य न शोचति
ayodhyārakṣako vīraḥ sarvakāmārthasiddhidaḥ ||
navarātriṣu paṃcamyāṃ yātrā sāṃvatsarī bhavet
||5||अयोध्यारक्षको वीरः सर्वकामार्थसिद्धिदः ॥
नवरात्रिषु पंचम्यां यात्रा सांवत्सरी भवेत्
gaṃdhapuṣpādidhūpādi naivedyādividhānataḥ ||
pūjanīyaḥ prayatnena sarvakāmārthasiddhidaḥ ||
yaṃyaṃ kāmamiheccheta taṃtaṃ kāmamavāpnuyāt
||6||गंधपुष्पादिधूपादि नैवेद्यादिविधानतः ॥
पूजनीयः प्रयत्नेन सर्वकामार्थसिद्धिदः ॥
यंयं काममिहेच्छेत तंतं काममवाप्नुयात्
etasmāddkṣiṇebhāge surasānāma rākṣasī ||
viṣṇubhaktā sadā vipra vartate siddhidāyikā
||7||एतस्माद्द्क्षिणेभागे सुरसानाम राक्षसी ॥
विष्णुभक्ता सदा विप्र वर्तते सिद्धिदायिका
tāṃ saṃpūjya naro bhaktyā sarvānkāmānavāpnuyāt
||8||तां संपूज्य नरो भक्त्या सर्वान्कामानवाप्नुयात्
laṃkāsthānādihānītā rāmeṇotkṛṣṭakarmaṇā ||
ayodhyāyāṃ sthāpitā sā rakṣārthaṃ niyatavrataiḥ
||9||लंकास्थानादिहानीता रामेणोत्कृष्टकर्मणा ॥
अयोध्यायां स्थापिता सा रक्षार्थं नियतव्रतैः
saṃpūjya vidhivattasyā darśanaṃ kāryamādarāt ||
sarvakāmārthasiddhyarthamutsavo'pi śubhapradaḥ ||
karttavyaḥ suprayatnena gītavāditrasaṃyutaiḥ
||10||संपूज्य विधिवत्तस्या दर्शनं कार्यमादरात् ॥
सर्वकामार्थसिद्ध्यर्थमुत्सवोऽपि शुभप्रदः ॥
कर्त्तव्यः सुप्रयत्नेन गीतवादित्रसंयुतैः
navarātre tṛtīyāyāṃ yātrā sāṃvatsarī bhavet ||
sarvadā sukhasaṃtānasiddhaye paramārthadā ||
nānāsaṃgītavāditranṛtyotsavamanoharā
||11||नवरात्रे तृतीयायां यात्रा सांवत्सरी भवेत् ॥
सर्वदा सुखसंतानसिद्धये परमार्थदा ॥
नानासंगीतवादित्रनृत्योत्सवमनोहरा
evaṃ kṛte na saṃdehaḥ sarvadā rakṣito bhavet
||12||एवं कृते न संदेहः सर्वदा रक्षितो भवेत्
etatpaścimadigbhāge vartate paramo mune ||
piṃḍāraka iti khyāto vīraḥ paramapauruṣaḥ ||
pūjanīyaḥ prayatnena gaṃdhapuṣpākṣatādibhiḥ
||13||एतत्पश्चिमदिग्भागे वर्तते परमो मुने ॥
पिंडारक इति ख्यातो वीरः परमपौरुषः ॥
पूजनीयः प्रयत्नेन गंधपुष्पाक्षतादिभिः
yasya pūjāvaśānnṝṇāṃ siddhayaḥ karasaṃśritāḥ ||
tasya pūjāvidhānena kartavyaṃ pūjanaṃ naraiḥ
||14||यस्य पूजावशान्नॄणां सिद्धयः करसंश्रिताः ॥
तस्य पूजाविधानेन कर्तव्यं पूजनं नरैः
sarayūsalile snātvā piṃḍārakaṃ ca pūjayet ||
pāpināṃ mohakarttāraṃ matidaṃ kṛtināṃ sadā
||15||सरयूसलिले स्नात्वा पिंडारकं च पूजयेत् ॥
पापिनां मोहकर्त्तारं मतिदं कृतिनां सदा
tasya yātrā vidhātavyā sapuṣyā navarātriṣu ||
tatpaścimadiśābhāge vighneśaṃ kila pūjayet
||16||तस्य यात्रा विधातव्या सपुष्या नवरात्रिषु ॥
तत्पश्चिमदिशाभागे विघ्नेशं किल पूजयेत्
yasya darśanato nṝṇāṃ vighnaleśo na vidyate ||
tasmādvighneśvaraḥ pūjyaḥ sarvakāmaphalapradaḥ
||17||यस्य दर्शनतो नॄणां विघ्नलेशो न विद्यते ॥
तस्माद्विघ्नेश्वरः पूज्यः सर्वकामफलप्रदः
tasmātsthānata aiśāne rāmajanma pravarttate ||
janmasthānamidaṃ proktaṃ mokṣādiphalasādhanam
||18||तस्मात्स्थानत ऐशाने रामजन्म प्रवर्त्तते ॥
जन्मस्थानमिदं प्रोक्तं मोक्षादिफलसाधनम्
vighneśvarātpūrvabhāge vāsiṣṭhāduttare tathā ||
laumaśātpaścime bhāge janmasthānaṃ tataḥ smṛtam
||19||विघ्नेश्वरात्पूर्वभागे वासिष्ठादुत्तरे तथा ॥
लौमशात्पश्चिमे भागे जन्मस्थानं ततः स्मृतम्
yaddṛṣṭvā ca manuṣyasya garbhavāsajayo bhavet ||
vinā dānena tapasā vinā tīrthairvinā makhaiḥ
||20||यद्दृष्ट्वा च मनुष्यस्य गर्भवासजयो भवेत् ॥
विना दानेन तपसा विना तीर्थैर्विना मखैः
navamīdivase prāpte vratadhārī hi mānavaḥ ||
snānadānaprabhāveṇa mucyate janmabandhanāt
||21||नवमीदिवसे प्राप्ते व्रतधारी हि मानवः ॥
स्नानदानप्रभावेण मुच्यते जन्मबन्धनात्
kapilāgosahasrāṇi yo dadāti dinedine ||
tatphalaṃ samavāpnoti janmabhūmeḥ pradarśanāt
||22||कपिलागोसहस्राणि यो ददाति दिनेदिने ॥
तत्फलं समवाप्नोति जन्मभूमेः प्रदर्शनात्
āśrame vasatāṃ puṃsāṃ tāpasānāṃ ca yatphalam ||
rājasūyasahasrāṇi prativarṣāgnihotrataḥ
||23||आश्रमे वसतां पुंसां तापसानां च यत्फलम् ॥
राजसूयसहस्राणि प्रतिवर्षाग्निहोत्रतः
niyamasthaṃ naraṃ dṛṣṭvā janmasthāne viśeṣataḥ ||
mātāpitrorgurūṇāṃ ca bhaktimudvahatāṃ satām
||24||नियमस्थं नरं दृष्ट्वा जन्मस्थाने विशेषतः ॥
मातापित्रोर्गुरूणां च भक्तिमुद्वहतां सताम्
tatphalaṃ samavāpnoti janmabhūmeḥ pradarśanāt
||25||तत्फलं समवाप्नोति जन्मभूमेः प्रदर्शनात्
atha sarayūvarṇanam ||
pitṝṇāmakṣayā tṛptirgayāśrāddhādhikaṃ phalam
||26||अथ सरयूवर्णनम् ॥
पितॄणामक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धाधिकं फलम्
manvaṃtarasahasraistu kāśīvāseṣu yatphalam . ||
tatphalaṃ samavāpnoti sarayūdarśane kṛte
||27||मन्वंतरसहस्रैस्तु काशीवासेषु यत्फलम् . ॥
तत्फलं समवाप्नोति सरयूदर्शने कृते
gayāśrāddhaṃ ca ye kṛtvā puruṣottama darśanam ||
kurvaṃti tatphalaṃ proktaṃ kalau dāśarathīṃ purīm
||28||गयाश्राद्धं च ये कृत्वा पुरुषोत्तम दर्शनम् ॥
कुर्वंति तत्फलं प्रोक्तं कलौ दाशरथीं पुरीम्
mathurāyāṃ kalpamekaṃ vasate mānavo yadi ||
tatphalaṃ samavāpnoti sarayūdarśane kṛte
||29||मथुरायां कल्पमेकं वसते मानवो यदि ॥
तत्फलं समवाप्नोति सरयूदर्शने कृते
puṣkareṣu prayāgeṣu māghe vā kārttike tathā ||
tatphalaṃ samavāpnoti sarayūdarśane kṛte
||30||पुष्करेषु प्रयागेषु माघे वा कार्त्तिके तथा ॥
तत्फलं समवाप्नोति सरयूदर्शने कृते
kalpakoṭisahasrāṇi hyavantīvāsato hi yat ||
tatphalaṃ samavāpnoti sarayūdarśane kṛte
||31||कल्पकोटिसहस्राणि ह्यवन्तीवासतो हि यत् ॥
तत्फलं समवाप्नोति सरयूदर्शने कृते
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhāgīrathyavagāhajam ||
tatphalaṃ nimiṣārddhena kalau dāśarathīṃ purīm
||32||षष्टिवर्षसहस्राणि भागीरथ्यवगाहजम् ॥
तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्
nimiṣaṃ nimiṣārddhaṃ vā prāṇināṃ rāmacintanam ||
saṃsārakāraṇājñānanāśakaṃ jāyate dhuvam
||33||निमिषं निमिषार्द्धं वा प्राणिनां रामचिन्तनम् ॥
संसारकारणाज्ञाननाशकं जायते धुवम्
yatra kutra sthito yastu hyayodhyāṃ manasā smaret ||
na tasya punarāvṛttiḥ kalpāṃtaraśatairapi
||34||यत्र कुत्र स्थितो यस्तु ह्ययोध्यां मनसा स्मरेत् ॥
न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पांतरशतैरपि
jalarūpeṇa brahmaiva sarayūrmokṣadā sadā ||
naivātra karmaṇo bhogo rāmarūpo bhavennaraḥ
||35||जलरूपेण ब्रह्मैव सरयूर्मोक्षदा सदा ॥
नैवात्र कर्मणो भोगो रामरूपो भवेन्नरः
paśupakṣimṛgāścaiva ye cānye pāpayonayaḥ ||
te'pi muktā divaṃ yāṃti śrīrāmavacanaṃ yathā
||36||पशुपक्षिमृगाश्चैव ये चान्ये पापयोनयः ॥
तेऽपि मुक्ता दिवं यांति श्रीरामवचनं यथा
ityuktvā virate tasminmunau kalaśajanmani ||
kṛṣṇadvaipāyanavyāsaḥ punarūce tapodhanaḥ
||37||इत्युक्त्वा विरते तस्मिन्मुनौ कलशजन्मनि ॥
कृष्णद्वैपायनव्यासः पुनरूचे तपोधनः
durlabhā sarvajantūnāṃ kathā vistarataḥ kramāt ||
yātrākramo'pi ca mayā śruta āgacchatāṃ nṛṇām
||38||दुर्लभा सर्वजन्तूनां कथा विस्तरतः क्रमात् ॥
यात्राक्रमोऽपि च मया श्रुत आगच्छतां नृणाम्
idānīṃ śrotumicchāmi kṣetrasthānaṃ yathāvidhi ||
yātrākramaṃ muniśreṣṭha samyaktvastapodhana
||39||इदानीं श्रोतुमिच्छामि क्षेत्रस्थानं यथाविधि ॥
यात्राक्रमं मुनिश्रेष्ठ सम्यक्त्वस्तपोधन
phalaṃ brūhi krameṇaiva vistarātpṛcchato mama ||
yadyasti mayi te vidvankṛpā kāruṇikottama
||40||फलं ब्रूहि क्रमेणैव विस्तरात्पृच्छतो मम ॥
यद्यस्ति मयि ते विद्वन्कृपा कारुणिकोत्तम
yathā śrutvā krameṇaiva yātrāṃ viśvavidāṃ vara ||
karomi tvatprasādena tathā kuru yatavrata
||41||यथा श्रुत्वा क्रमेणैव यात्रां विश्वविदां वर ॥
करोमि त्वत्प्रसादेन तथा कुरु यतव्रत
agastya uvāca
śṛṇu vakṣyāmi tattvena yātrākramamathāditaḥ ||
ayodhyāṃ saptatīrthānāṃ yathāvadanupūrvaśaḥ
||42||शृणु वक्ष्यामि तत्त्वेन यात्राक्रममथादितः ॥
अयोध्यां सप्ततीर्थानां यथावदनुपूर्वशः
manovākkāyaśuddhena nirdoṣeṇāṃtarātmanā ||
mānaseṣu sutīrtheṣu snātvā kila jiteṃdriyaḥ ||
yaḥ karoti vidhiṃ samyaksa tīrthaphalamaśnute
||43||मनोवाक्कायशुद्धेन निर्दोषेणांतरात्मना ॥
मानसेषु सुतीर्थेषु स्नात्वा किल जितेंद्रियः ॥
यः करोति विधिं सम्यक्स तीर्थफलमश्नुते
vyāsa uvāca
mānasānyeva tīrthāni kathayasva tapodhana ||
yeṣu snātavatāṃ nṝṇāṃ viśuddhirmanaso bhavet
||44||मानसान्येव तीर्थानि कथयस्व तपोधन ॥
येषु स्नातवतां नॄणां विशुद्धिर्मनसो भवेत्
agastya uvāca
śṛṇu tīrthāni gadato mānasāni mamānagha ||
yeṣu samyaṅnaraḥ snātvā prayāti paramāṃ gatim
||45||शृणु तीर्थानि गदतो मानसानि ममानघ ॥
येषु सम्यङ्नरः स्नात्वा प्रयाति परमां गतिम्
satyatīrthaṃ kṣamātīrthaṃ tīrthamiṃdriyanigrahaḥ ||
sarvabhūtadayātīrthaṃ tīrthānāṃ satyavāditā
||46||सत्यतीर्थं क्षमातीर्थं तीर्थमिंद्रियनिग्रहः ॥
सर्वभूतदयातीर्थं तीर्थानां सत्यवादिता
jñānatīrthaṃ tapastīrthaṃ kathitaṃ tīrthasaptakam ||
sarvabhūtadayātīrthe viśuddhirmanaso bhavet
||47||ज्ञानतीर्थं तपस्तीर्थं कथितं तीर्थसप्तकम् ॥
सर्वभूतदयातीर्थे विशुद्धिर्मनसो भवेत्
na toyapūtadehasya snānamityabhidhīyate ||
sa snāto yasya vai puṃsaḥ suviśuddhaṃ mano matam ||
bhaumānāmapi tīrthānāṃ puṇyatve kāraṇaṃ śṛṇu
||48||न तोयपूतदेहस्य स्नानमित्यभिधीयते ॥
स स्नातो यस्य वै पुंसः सुविशुद्धं मनो मतम् ॥
भौमानामपि तीर्थानां पुण्यत्वे कारणं शृणु
yathā śarīrasyoddeśāḥ kecinmadhyottamāḥ smṛtāḥ ||
tathā pṛthivyāmuddeśāḥ kecitpuṇyatamāḥ smṛtāḥ
||49||यथा शरीरस्योद्देशाः केचिन्मध्योत्तमाः स्मृताः ॥
तथा पृथिव्यामुद्देशाः केचित्पुण्यतमाः स्मृताः
tasmādbhaumeṣu tīrtheṣu mānaseṣu ca saṃvaset ||
ubhayeṣu ca yaḥ snāti sa yāti paramāṃ gatim
||50||तस्माद्भौमेषु तीर्थेषु मानसेषु च संवसेत् ॥
उभयेषु च यः स्नाति स याति परमां गतिम्
tasmāttvamapi vipreṃdra viśuddhenāṃtarātmanā ||
yātrāṃ kuru prayatnena yātrā vai noditā mayā ||
taṃ tu vakṣyāmi vipreṃdra tīrthayātrāvidhiṃ kramāt
||51||तस्मात्त्वमपि विप्रेंद्र विशुद्धेनांतरात्मना ॥
यात्रां कुरु प्रयत्नेन यात्रा वै नोदिता मया ॥
तं तु वक्ष्यामि विप्रेंद्र तीर्थयात्राविधिं क्रमात्
jāyante ca jaleṣveva mriyaṃte ca jalaukasaḥ ||
na ca gacchaṃti te svargamaśuddhamanaso malāḥ
||52||जायन्ते च जलेष्वेव म्रियंते च जलौकसः ॥
न च गच्छंति ते स्वर्गमशुद्धमनसो मलाः
viṣayeṣvaniśaṃ rāgo manaso mala ucyate ||
teṣveva hi na saṃgamya nairmalyaṃ samudāhṛtam
||53||विषयेष्वनिशं रागो मनसो मल उच्यते ॥
तेष्वेव हि न संगम्य नैर्मल्यं समुदाहृतम्
cittamantargataṃ duṣṭaṃ tīrthasnānaṃ na śudhyati ||
śataśo'pi jalairdhaute surābhāṇḍamapāvanam
||54||चित्तमन्तर्गतं दुष्टं तीर्थस्नानं न शुध्यति ॥
शतशोऽपि जलैर्धौते सुराभाण्डमपावनम्
dānamijyā tapaḥ śaucaṃ tīrthasevā śrutistathā ||
sarvāṇyetāni tīrthāni yadi bhāvena nirmalaḥ
||55||दानमिज्या तपः शौचं तीर्थसेवा श्रुतिस्तथा ॥
सर्वाण्येतानि तीर्थानि यदि भावेन निर्मलः
nigṛhīteṃdriyagrāmo yatraiva vasate naraḥ ||
tatra tasya kurukṣetraṃ naimiṣaṃ puṣkaraṃ tathā
||56||निगृहीतेंद्रियग्रामो यत्रैव वसते नरः ॥
तत्र तस्य कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्करं तथा
etatte kathitaṃ vipra mānasaṃ tīrthalakṣaṇam ||
snāte yasminkriyāḥ sarvāḥ saphalāḥ syuḥ kriyāvatām
||57||एतत्ते कथितं विप्र मानसं तीर्थलक्षणम् ॥
स्नाते यस्मिन्क्रियाः सर्वाः सफलाः स्युः क्रियावताम्
prātarutthāya matimānsaṃgame snānamācaret ||
vibhuṃ viṣṇuhariṃ dṛṣṭvā snāyādvai brahmakuṇḍake
||58||प्रातरुत्थाय मतिमान्संगमे स्नानमाचरेत् ॥
विभुं विष्णुहरिं दृष्ट्वा स्नायाद्वै ब्रह्मकुण्डके
cakratīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā cakrahariṃ vibhum ||
tato dharmahariṃ dṛṣṭvā sarvapāpaiḥ pramucyate
||59||चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा चक्रहरिं विभुम् ॥
ततो धर्महरिं दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
ekādaśyāmekādaśyāmiyaṃ yātrā śubhāvahā ||
prātarutthāya matimānsvargadvārajalaplutaḥ
||60||एकादश्यामेकादश्यामियं यात्रा शुभावहा ॥
प्रातरुत्थाय मतिमान्स्वर्गद्वारजलप्लुतः
vidhāya nityajaṃ karma ayodhyāṃ ca vilokayet ||
sarayūṃ tu tato dṛṣṭvā paśyenmattagajaṃ tataḥ
||61||विधाय नित्यजं कर्म अयोध्यां च विलोकयेत् ॥
सरयूं तु ततो दृष्ट्वा पश्येन्मत्तगजं ततः
baṃdīṃ ca śītalāṃ caiva vaṭukaṃ ca vilokayet ||
tadagrasarasi snātvā mahāvidyāṃ vilokayet
||62||बंदीं च शीतलां चैव वटुकं च विलोकयेत् ॥
तदग्रसरसि स्नात्वा महाविद्यां विलोकयेत्
piṇḍārakaṃ tato dṛṣṭvā tato bhairavadarśanam ||
aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāmeṣā yātrā phalapradā
||63||पिण्डारकं ततो दृष्ट्वा ततो भैरवदर्शनम् ॥
अष्टम्यां च चतुर्दश्यामेषा यात्रा फलप्रदा
aṃgārakacaturthyāṃ tu pūrvoktā devatā api ||
vighneśaṃ ca tataḥ paśyetsarvakāmārthasiddhaye
||64||अंगारकचतुर्थ्यां तु पूर्वोक्ता देवता अपि ॥
विघ्नेशं च ततः पश्येत्सर्वकामार्थसिद्धये
prātarutthāya matimānbrahmakuṇḍajale plutaḥ ||
viṣṇuṃ viṣṇuhariṃ dṛṣṭvā manovākkāyaśuddhimān
||65||प्रातरुत्थाय मतिमान्ब्रह्मकुण्डजले प्लुतः ॥
विष्णुं विष्णुहरिं दृष्ट्वा मनोवाक्कायशुद्धिमान्
maṃtreśvaraṃ tato dṛṣṭvā mahāvidyāṃ vilokayet ||
ayodhyāṃ ca tato dṛṣṭvā sarvakāmārthasiddhaye
||66||मंत्रेश्वरं ततो दृष्ट्वा महाविद्यां विलोकयेत् ॥
अयोध्यां च ततो दृष्ट्वा सर्वकामार्थसिद्धये
svargadvāre naraḥ snātvā sacailo vijiteṃdriyaḥ ||
nānāvidhāni pāpāni bahujanmakṛtāni ca ||
sacailasnānato yāṃti tasmātsacailamācaret
||67||स्वर्गद्वारे नरः स्नात्वा सचैलो विजितेंद्रियः ॥
नानाविधानि पापानि बहुजन्मकृतानि च ॥
सचैलस्नानतो यांति तस्मात्सचैलमाचरेत्
eṣā vai gaditā yātrā sarvapāpaharā śubhā
||68||एषा वै गदिता यात्रा सर्वपापहरा शुभा
ya evaṃ kurute yātrāṃ nityaṃ śubhaphalapradām ||
na tasya punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi
||69||य एवं कुरुते यात्रां नित्यं शुभफलप्रदाम् ॥
न तस्य पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि
tasmāttvamapi vipreṃdraḥ ayodhyāṃ vraja mā ciram ||
tatra gatvā krameṇaiva yātrāṃ kuru yateṃdriyaḥ
||70||तस्मात्त्वमपि विप्रेंद्रः अयोध्यां व्रज मा चिरम् ॥
तत्र गत्वा क्रमेणैव यात्रां कुरु यतेंद्रियः
ayodhyā paramaṃ sthānamayodhyā paramaṃ mahat ||
ayodhyāyāḥ samā kācitpurī naiva pradṛśyate
||71||अयोध्या परमं स्थानमयोध्या परमं महत् ॥
अयोध्यायाः समा काचित्पुरी नैव प्रदृश्यते
ayodhyā paramaṃ sthānaṃ viṣṇucakre pratiṣṭhitam
||72||अयोध्या परमं स्थानं विष्णुचक्रे प्रतिष्ठितम्
ityetatkathitaṃ vipra mayā pṛṣṭaṃ hi yattvayā ||
samāśraya mune tāṃ tvamanujānīhi māmataḥ
||73||इत्येतत्कथितं विप्र मया पृष्टं हि यत्त्वया ॥
समाश्रय मुने तां त्वमनुजानीहि मामतः
sūta uvāca
ityetaduktvā virate munau kalaśajanmani ||
uvāca madhuraṃ vākyaṃ vyāsaḥ sa tapasāṃ nidhiḥ
||74||इत्येतदुक्त्वा विरते मुनौ कलशजन्मनि ॥
उवाच मधुरं वाक्यं व्यासः स तपसां निधिः
vyāsa uvāca
dhanyo'smyanugṛhīto'smi kṛtakṛtyo'smyahaṃ mune ||
satyaṃ śaucaṃ śrutaṃ vipra suśīlaṃ ca kṣamārjavam ||
sarvaṃ ca niṣphalaṃ tasya ayodhyāṃ nāgato yadi
||75||धन्योऽस्म्यनुगृहीतोऽस्मि कृतकृत्योऽस्म्यहं मुने ॥
सत्यं शौचं श्रुतं विप्र सुशीलं च क्षमार्जवम् ॥
सर्वं च निष्फलं तस्य अयोध्यां नागतो यदि
yasminmayi prasannena tvayokto dharmanirṇayaḥ ||
idānīmapi gacchāmi hyayodhyāṃ nirmalāṃ purīm ||
tvamapi vraja vipreṃdra svamāśramapadaṃ nijam
||76||यस्मिन्मयि प्रसन्नेन त्वयोक्तो धर्मनिर्णयः ॥
इदानीमपि गच्छामि ह्ययोध्यां निर्मलां पुरीम् ॥
त्वमपि व्रज विप्रेंद्र स्वमाश्रमपदं निजम्
sūta uvāca
ityaivamuktvā kramaśo yātrāvidhimanuttamam ||
jagāma tapasāṃ rāśiragastyaḥ kuṃbhasaṃbhavaḥ
||77||इत्यैवमुक्त्वा क्रमशो यात्राविधिमनुत्तमम् ॥
जगाम तपसां राशिरगस्त्यः कुंभसंभवः
svamāśramapadaṃ dhīro vismayotphullalocanaḥ ||
vyāso'pi mahasāṃ rāśirjagāma vijitendriyaḥ
||78||स्वमाश्रमपदं धीरो विस्मयोत्फुल्ललोचनः ॥
व्यासोऽपि महसां राशिर्जगाम विजितेन्द्रियः
ayodhyāmāgato vipraḥ sarvakāmārthasiddhaye ||
āgatyaitadvidhānena kṛtvā yātrāṃ yathākramam
||79||अयोध्यामागतो विप्रः सर्वकामार्थसिद्धये ॥
आगत्यैतद्विधानेन कृत्वा यात्रां यथाक्रमम्
dṛṣṭvā mahāścaryakaraṃ kāraṇaṃ tīrthamuttamam ||
ānaṃdatuṃdilastatra samyagācamya buddhimān
||80||दृष्ट्वा महाश्चर्यकरं कारणं तीर्थमुत्तमम् ॥
आनंदतुंदिलस्तत्र सम्यगाचम्य बुद्धिमान्
tato jagāma vipreṃdraḥ svamāśramapadaṃ muniḥ ||
vyāsena kathitaṃ mahyaṃ māhātmyaṃ kramaśastadā
||81||ततो जगाम विप्रेंद्रः स्वमाश्रमपदं मुनिः ॥
व्यासेन कथितं मह्यं माहात्म्यं क्रमशस्तदा
mayā śrutvā ca māhātmyaṃ yātrāṃ kṛtvā vidhānataḥ ||
kurukṣetre samāgatya bhavadagre nirūpitam
||82||मया श्रुत्वा च माहात्म्यं यात्रां कृत्वा विधानतः ॥
कुरुक्षेत्रे समागत्य भवदग्रे निरूपितम्
idaṃ māhātmyamatulaṃ yaḥ paṭhetprayato naraḥ ||
śraddhayā yaśca śṛṇuyātsa yāti paramāṃ gatim
||83||इदं माहात्म्यमतुलं यः पठेत्प्रयतो नरः ॥
श्रद्धया यश्च शृणुयात्स याति परमां गतिम्
tasmādetatprayatnena śrotavyaṃ ca janaiḥ sadā ||
dvijapūjā viṣṇupūjā vidhātavyā prayatnataḥ
||84||तस्मादेतत्प्रयत्नेन श्रोतव्यं च जनैः सदा ॥
द्विजपूजा विष्णुपूजा विधातव्या प्रयत्नतः
dātavyaṃ ca suvarṇādi yathāśaktyā dvijanmane ||
putrārthī labhate putrāndharmmārthī dharmamāpnuyāt
||85||दातव्यं च सुवर्णादि यथाशक्त्या द्विजन्मने ॥
पुत्रार्थी लभते पुत्रान्धर्म्मार्थी धर्ममाप्नुयात्
ativipulavidhānairvarṇitaṃ dharmyamādyaṃ kalayati parabhaktyā kṣetramāhātmyametat ||
ya iha manujavaryaḥ śrīsanāthaḥ sa samyagvrajati harinivāsaṃ sarvabhogāṃśca bhuktvā
||86||अतिविपुलविधानैर्वर्णितं धर्म्यमाद्यं कलयति परभक्त्या क्षेत्रमाहात्म्यमेतत् ॥
य इह मनुजवर्यः श्रीसनाथः स सम्यग्व्रजति हरिनिवासं सर्वभोगांश्च भुक्त्वा
yaḥ pāṭhakasyāpi kadācideva dadāti vittaṃ ca yathātmaśaktyā ||
pātrāṇi vastrāṇi manoharāṇi raupyaṃ suvarṇaṃ ca gavīḥ sa mucyet
||87||यः पाठकस्यापि कदाचिदेव ददाति वित्तं च यथात्मशक्त्या ॥
पात्राणि वस्त्राणि मनोहराणि रौप्यं सुवर्णं च गवीः स मुच्येत्
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe'yodhyāmāhātmye'gastyavyāsasaṃvāde'yodhyāyātrāvidhikramavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ || 10 ||
cha || iti śrīskānde mahāpurāṇe dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe'yodhyāmāhātmyaṃ sampūrṇam || ( 2-8)