candrasahasravratodyāpanavidhivarṇanam
sūta uvāca
iti śrutvā vaco dhīmānādarātkuṃbhajanmanaḥ ||
provāca madhuraṃ vākyaṃ kṛṣṇadvaipāyano muniḥ
||1||इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः ॥
प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः
vyāsa uvāca
bhagavannadbhutamidaṃ tīrthamāhātmyamuttamam ||
śrutvā tvatto mama manaḥ paramānaṃdamāyayau
||2||भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् ॥
श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ
anyattīrthavaraṃ brūhi tattvena mama śṛṇvataḥ ||
na tṛptirasti manasaḥ śṛṇvato mama suvrata
||3||अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः ॥
न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत
agastya uvāca
śṛṇu vipra pravakṣyāmi tīrthamanyadanuttamam ||
svargadvāramiti khyātaṃ sarvapāpaharaṃ sadā
||4||शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् ॥
स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा
svargadvārasya māhātmyaṃ vistarādvaktumīśvaraḥ ||
nahi kaścidato vatsa saṃkṣepācchṛṇu suvrata
||5||स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः ॥
नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत
sahasradhārāmārabhya pūrvataḥ sarayūjale ||
ṣaṭtriṃśadadhikā proktā dhanuṣāṃ ṣaṭśatī mitiḥ
||6||सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले ॥
षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः
svargadvārasya vistāraḥ purāṇajñairviśāradaiḥ ||
svargadvārasamaṃ tīrthaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
||7||स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः ॥
स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति
satyaṃsatyaṃ punaḥ satyaṃ nāsatyaṃ mama bhāṣitam ||
svargadvārasamaṃ tīrthaṃ nāsti brahmāṇḍagolake
||8||सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् ॥
स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके
hitvā divyāni bhaumāni tīrthāni sakalānyapi ||
prātarāgatya tiṣṭhanti tatra saṃśritya suvrata
||9||हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि ॥
प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत
tasmādatra prakartavyaṃ prātaḥ snānaṃ viśeṣataḥ ||
sarvatīrthāvagāhasya phalamātmana īpsatā
||10||तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः ॥
सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता
tyajaṃti prāṇinaḥ prāṇānsvargadvārāṃtare dvija ||
prayāṃti paramaṃ sthānaṃ viṣṇoste nātra saṃśayaḥ
||11||त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज ॥
प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः
muktidvāramidaṃ paśya svargaprāptikaraṃ nṛṇām ||
svargadvāramiti khyātaṃ tasmāttīrthamanuttamam
||12||मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् ॥
स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्
svargadvāraṃ suduṣprāpyaṃ devairapi na saṃśayaḥ ||
yadyatkāmayate tatra tattadāpnoti mānavaḥ
||13||स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः ॥
यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः
svargadvāre parā siddhiḥ svargadvāre parā gatiḥ ||
japtaṃ dattaṃ hutaṃ dṛṣṭaṃ tapastaptaṃ kṛtaṃ ca yat ||
dhyānamadhyayanaṃ sarvaṃ dānaṃ bhavati cākṣayam
||14||स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः ॥
जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् ॥
ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्
janmāṃtarasahasreṇa yatpāpaṃ pūrvasaṃcitam ||
svargadvārapraviṣṭasya tatsarvaṃ vrajati kṣayam
||15||जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् ॥
स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ śūdrā vai varṇasaṃkarāḥ ||
kṛmimlecchāśca ye cānye saṃkīrṇāḥ pāpayonayaḥ
||16||ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः ॥
कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः
kīṭāḥ pipīlikāścaiva ye cānye mṛgapakṣiṇaḥ ||
kālena nidhanaṃ prāptāḥ svargadvāre śṛṇu dvija
||17||कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः ॥
कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज
kaumodakīkarāḥ sarve pakṣiṇo garuḍadhvajāḥ ||
śubhe viṣṇupure viṣṇurjāyate tatra mānavāḥ
||18||कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः ॥
शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः
akāmo vā sakāmo vā api tīrthagatopi vā ||
svargadvāre tyajanprāṇānviṣṇuloke mahīyate
||19||अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा ॥
स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते
munayo devatāḥ siddhāḥ sādhyā yakṣā marudgaṇāḥ ||
yajñopavītamātreṇa vibhāgaṃ cakrire tu ye
||20||मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः ॥
यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये
madhyāhne'tra prakurvaṃti sānnidhyaṃ devatāgaṇāḥ ||
tasmāttatra prakurvaṃti madhyāhne snānamādarāt
||21||मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः ॥
तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्
kurvaṃtyanaśanaṃ ye tu svargadvāre jiteṃdriyāḥ ||
prayāṃti paramaṃ sthānaṃ ye ca māsopavāsinaḥ
||22||कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः ॥
प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः
annadānaratā te ca ratnadā bhūmidā narāḥ ||
govastradāśca viprebhyo yāṃti te bhavanaṃ hareḥ
||23||अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः ॥
गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः
yatra siddhā mahātmāno munayaḥ pitarastathā ||
svargaṃ prayāṃti te sarve svargadvāraṃ tataḥ smṛtam
||24||यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा ॥
स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्
caturddhā ca tanuṃ kṛtvā devadevo hariḥ svayam ||
atra vai ramate nityaṃ bhrātṛbhiḥ saha rāghavaḥ
||25||चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् ॥
अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः
brahmalokaṃ parityajya caturvaktraḥ sanātanaḥ ||
atraiva ramate nityaṃ devaiḥ saha pitāmahaḥ
||26||ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः ॥
अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः
kailāsanilayāvāsī śivastatraiva saṃsthitaḥ
||27||कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः
merumandaramātro'pi rāśiḥ pāpasya karmaṇaḥ ||
svargadvāraṃ samāsādya sa sarvo vrajati kṣayam
||28||मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः ॥
स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्
yā gatirjñānatapasāṃ yā gatiryajñayājinām ||
svargadvāre mṛtānāṃ tu sā gatirvihitā śubhā
||29||या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् ॥
स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा
ṛṣidevāsuragaṇairjapahomaparāyaṇaiḥ ||
yatibhirmokṣakāmaiśca svargadvāro niṣevyate
||30||ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः ॥
यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi kāśīvāseṣu yatphalam ||
tatphalaṃ nimiṣārddhena kalau dāśarathīṃ purīm
||31||षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् ॥
तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्
yā gatiryogayuktānāṃ vārāṇasyāṃ tanutyajām ||
sā gatiḥ snānamātreṇa sarayvāṃ harivāsare
||32||या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् ॥
सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे
svargadvāre mṛtaḥ kaścinnarakaṃ naiva paśyati ||
keśavānugṛhītā hi sarve yāṃti parāṃ gatim
||33||स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति ॥
केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्
bhūloke cāṃtarikṣe ca divi tīrthāni yāni vai ||
atītya vartate tāni tīrthānyetaddvijottama
||34||भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै ॥
अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम
viṣṇubhaktiṃ samāsādya ramante tu suniścitāḥ ||
saṃhṛtya śaktitaḥ kāmaṃ viṣayeṣu hi saṃsthitam
||35||विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः ॥
संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्
śaktitaḥ sarvato yuktvā śaktistapasi saṃsthitā ||
na teṣāṃ punarāvṛttiḥ kalpakoṭiśatairapi
||36||शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता ॥
न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि
hanyamāno'pi yo vidvānvasecchastraśatairapi ||
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yatra gatvā na śocati
||37||हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि ॥
स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति
svargadvāre viyujyeta sa yāti paramāṃ gatim ||
uttaraṃ dakṣiṇaṃ vāpi ayanaṃ na vikalpayet
||38||स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् ॥
उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्
sarvasteṣāṃ śubhaḥ kālaḥ svargadvāraṃ śrayaṃti ye ||
snānamātreṇa pāpāni vilayaṃ yāṃti dehinām
||39||सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये ॥
स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्
yāvatpāpāni dehena ye kurvaṃti janāḥ kṣitau ||
ayodhyā paramaṃ sthānaṃ teṣāmīritamādarāt
||40||यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ ॥
अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्
jyeṣṭhe māsi site pakṣe paṃcadaśyāṃ viśeṣataḥ ||
tasya sāṃvatsarī yātrā devaiścandrahareḥ smṛtā
||41||ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः ॥
तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता
tasminnudyāpanaṃ candrasahasraṃ vratayogibhiḥ ||
kāryaṃ prayatnato vipra sarvayajñaphalādhikam
||42||तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः ॥
कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्
tasminkṛte mahāpāpakṣayātsvargo bhavennṛṇām
||43||तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्
śrīvyāsa uvāca
bhagavanbrūhi tattvena tasya candrahareḥ śubhām ||
utpattiṃ ca tathā caṃdravratasyodyāpane vidhim
||44||भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् ॥
उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्
agastya uvāca
ayodhyānilayaṃ viṣṇuṃ natvā śītāṃśurutsukaḥ ||
āgacchattīrthamāhātmyaṃ sākṣātkartuṃ sudhānidhiḥ ||
atrāgatya ca candro'tha tīrthayātrāṃ cakāra saḥ
||45||अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः ॥
आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः ॥
अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः
krameṇa vidhipūrvaṃ ca nānāścaryasamanvitaḥ ||
samārādhya tato viṣṇuṃ tapasā duścareṇa vai
||46||क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः ॥
समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै
tatprasādaṃ samāsādya svābhidhānapurassaram ||
hariṃ saṃsthāpayāmāsa tena caṃdrahariḥ smṛtaḥ
||47||तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् ॥
हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः
vāsudevaprasādena tatsthānaṃ jātamadbhutam ||
taddhi guhyatamaṃ sthānaṃ vāsudevasya suvrata
||48||वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् ॥
तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत
sarveṣāmiva bhūtānāṃ bharturmokṣasya sarvadā ||
asminsiddhāḥ sadā vipra goviṃdavratamāsthitāḥ
||49||सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा ॥
अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः
nānāliṃgadharā nityaṃ viṣṇulokābhikāṃkṣiṇaḥ ||
abhyasyaṃti paraṃ yogaṃ muktātmāno jiteṃdriyāḥ
||50||नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः ॥
अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः
yathā dharmamavāpnoti anyatra na tathā kvacit ||
dānaṃ vrataṃ tathā homaḥ sarvamakṣayatāṃ vrajeta
||51||यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् ॥
दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत
sarvakāmaphalaprāptirjāyate prāṇināṃ sadā ||
tasmādatra vidhātavyaṃ prāṇibhiryatnataḥ kramāt ||
dānādikaṃ viprapūjā daṃpatyośca viśeṣataḥ
||52||सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा ॥
तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् ॥
दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः
sarvayajñādhikaphalaṃ sarvatīrthāvagāhanam ||
sarvadevāvalokasya yatpuṇyaṃ jāyate nṛṇām
||53||सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् ॥
सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्
tatsarvaṃ jāyate puṇyaṃ prāṇināmasya darśanāt ||
tasmādetanmahākṣetraṃ purāṇādiṣu gīyate
||54||तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् ॥
तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते
udyāpanavidhiścātra nṛbhirdvijapurassaram ||
agre caṃdrahareścandra sahasravratasaṃjñakaḥ
||55||उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् ॥
अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः
gate varṣadvaye sārddhe paṃcapakṣe dinadvaye ||
divasasyā'ṣṭame bhāge patatyeko'dhimāsakaḥ
||56||गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये ॥
दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः
tryadhike vā aśītyabde caturmāsayute tataḥ ||
bhaveccandrasahasraṃ tu tāvajjīvati yo naraḥ ||
udyāpanaṃ prakarttavyaṃ tena yātrā prayatnataḥ
||57||त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः ॥
भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः ॥
उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः
yatpuṇyaṃ paramaṃ proktaṃ satataṃ yajñayājinām ||
satyavādiṣu yatpuṇyaṃ yatpuṇyaṃ hemadāyini ||
tatpuṇyaṃ labhate vipra sahasrābdasya jīvibhiḥ
||58||यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् ॥
सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि ॥
तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः
sarvasaukhyapradaṃ tādṛkpuṇyavratamihocyate
||59||सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते
caturdaśyāṃ śuciḥ snātvā dantadhāvanapūrvakam ||
caritabrahmacaryyaśca jitavākkāyamānasaḥ ||
paurṇamāsyāṃ tathā kṛtvā caṃdrapūjāṃ ca kārayet
||60||चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् ॥
चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः ॥
पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्
pūrvaṃ ca mātaraḥ pūjyā gauryādikakrameṇa ca ||
ṛtvijaḥ pūjayedbhaktyā vṛddhiśrāddhapurassaram
||61||पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च ॥
ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्
prayataiḥ pratimā kāryā caṃdramaṃḍalasannibhā ||
sahasrasaṃkhyā hyathavā tadarddhaṃ vā tadarddhakam ||
nijavittānumānena tadardhena tadarddhikam
||62||प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा ॥
सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् ॥
निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्
tataḥ śraddhānumānādvā kāryā vittānumānataḥ ||
athavā ṣoḍaśa śubhā vidhātavyāḥ prayatnataḥ
||63||ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः ॥
अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः
caṃdrapūjāṃ tataḥ kuryādāgamoktavidhānataḥ ||
māṣaiḥ ṣoḍaśabhiḥ kāryā pratyekaṃ pratimā śubhā
||64||चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः ॥
माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा
somamaṃtreṇa homastu kāryo vittānumānataḥ ||
pratimāsthāpanaṃ kuryātsomamaṃtramudīrayet
||65||सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः ॥
प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्
somotpattiṃ somasūktaṃ pāṭhayecca prayatnataḥ ||
caṃdrapūjāṃ tataḥ kuryādāgamoktavidhānataḥ
||66||सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः ॥
चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः
caṃdranyāsaṃ kalānyāsaṃ kārayenmaṃḍale jalam ||
ekādaśeṃdriyanyāsaṃ tathaiva vidhipūrvakam
||67||चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् ॥
एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्
caṃdrabiṃbanibhaṃ kāryyaṃ maṃḍalaṃ śubhataṃḍulaiḥ ||
madhye ca kalaśaḥ sthāpyo gavyena payasāplutaḥ
||68||चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः ॥
मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः
caturasreṣu saṃpūrṇānkalaśānsthāpayedbahiḥ ||
maṃḍale caṃdrapūjā ca kartavyā nāmabhiḥ kramāt
||69||चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः ॥
मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्
himāṃśave namaścaiva somacaṃdrāya vai namaḥ
||54||हिमांशवे नमश्चैव सोमचंद्राय वै नमः
caṃdrāya vidhave nityaṃ namaḥ kumudabaṃdhave
||70||चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे
sudhāṃśave ca somāya oṣadhīśāya vai namaḥ ||
namo'bjāya mṛgāṃkāya kalānāṃ nidhaye namaḥ
||71||सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः ॥
नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः
namo nakṣatranāthāya śarvarīpataye namaḥ ||
jaivātṛkāya satataṃ dvijarājāya vai namaḥ
||72||नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः ॥
जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः
evaṃ ṣoḍaśabhiścaṃdraḥ stotavyo nāmabhiḥ kramāt
||73||एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्
tato vai prayato dadyādvidhivanmaṃtrapūrvakam ||
śaṃkhatoyaṃ samādāya sapuṣpaṃ phalacaṃdanam
||74||ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् ॥
शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्
namaste māsamāsāṃte jāyamāna punaḥpunaḥ ||
gṛhāṇārghyaṃ śaśāṃka tvaṃ rohiṇyā sahito mama
||75||नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः ॥
गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम
evaṃ saṃpūjya vidhivacchaśinaṃ praṇato bhavet ||
ṣoḍaśānye ca kalaśā dugdhapūrṇāḥ saratnakāḥ
||76||एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् ॥
षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः
savastrācchādanāḥ śāṃtyai dātavyāste dvijanmane ||
abhiṣekaṃ tataḥ kuryātpāyasena jalena tu
||77||सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने ॥
अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु
ṛtvijāṃ manasastuṣṭiḥ kāryā vittānumānataḥ ||
brāhmaṇaṃ bhojayettatra sakuṭuṃbaṃ viśeṣataḥ
||78||ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः ॥
ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः
pūjanīyau prayatnena vastraiśca dvijadaṃpatī ||
kartavyaṃ ca tato bhūridakṣiṇādānamuttamam
||79||पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती ॥
कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्
pratimāśca pradātavyā dvijebhyo dhenupūrvikāḥ ||
suvarṇaṃ rajataṃ vastraṃ tathānnaṃ ca viśeṣataḥ ||
dātavyaṃ caṃdrasuprītyai harṣādevaṃ dvijanmane
||80||प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः ॥
सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः ॥
दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने
upavāsavidhānena dinaśeṣaṃ nayetsudhīḥ ||
anaṃtare ca divase kuryādbhagavadarcanam ||
bāṃdhavaiḥ saha bhuñjīta niyamaṃ ca visarjjayet
||81||उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः ॥
अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् ॥
बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्
evaṃ ca kurute caṃdrasahasraṃ vratamuttamam ||
brahmaghno'pi surāpo'pi steyī ca gurutalpagaḥ ||
vratenānena śuddhātmā caṃdralokaṃ vrajennaraḥ
||82||एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् ॥
ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः ॥
व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः
yādṛśaśca bhavedvipra priyo nārāyaṇasya ca ||
evaṃ karoti niyataṃ kṛtakṛtyo bhavennaraḥ
||83||यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च ॥
एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍe'yodhyāmāhātmye candrasahasravratodyāpanavidhivarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ || 3 ||